Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच । विचित्रं शिवनिर्माणं विचित्र शिवचेष्टितम् । विचित्रं शिवमाहात्म्यं विचित्रं शिवभाषितम्

সূত ক’লে: আশ্চৰ্য শিৱৰ সৃষ্টি, আশ্চৰ্য শিৱৰ লীলা-ক্ৰিয়া; আশ্চৰ্য শিৱৰ মাহাত্ম্য, আৰু আশ্চৰ্য শিৱৰ বাক্য।

Verse 2

विचित्रं शिवभक्तानां चरितं पापनाशनम् । स्वर्गापवर्गयोः सत्यं साधनं तद्ब्रवीम्यहम्

আশ্চৰ্য শিৱভক্তসকলৰ আচৰণ, যি পাপ নাশ কৰে। স্বৰ্গ আৰু মোক্ষ—দুয়োটাৰ বাবে ই সত্য সাধন; এই কথাই মই কওঁ।

Verse 3

अवंतीविषये कश्चिद्ब्राह्मणो मंदराह्वयः । बभूव विषयारामः स्त्रीजितो धनसंग्रही

অৱন্তী বিষয়ত মন্দৰ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণ আছিল। তেওঁ বিষয়-সুখত মগ্ন, স্ত্ৰীৰ বশীভূত আৰু ধন সঞ্চয়ত আসক্ত হৈ পৰিল।

Verse 4

संध्यास्नापरित्यक्तो गंधमाल्यांबरप्रियः । कुस्त्रीसक्तः कुमार्गस्थो यथा पूर्वमजामिलः

তেওঁ সন্ধ্যা-বন্দনা আৰু স্নান-ক্ৰিয়া ত্যাগ কৰিলে; সুগন্ধি, মালা আৰু উত্তম বস্ত্ৰত আসক্ত হ’ল। কুস্ত্ৰীৰ প্ৰতি মোহিত হৈ তেওঁ কুমাৰ্গত স্থিত হ’ল—পূৰ্বৰ অজামিলৰ দৰে।

Verse 5

स वेश्यां पिंगलां नाम रममाणो दिवानिशम् । तस्या एव गृहे नित्यमासीदविजितेंद्रियः

পিঙ্গলা নামৰ এজনী বেশ্যাৰ সৈতে দিন-ৰাতি ক্ৰীড়া কৰি তেওঁ ইন্দ্ৰিয়-জয় নকৰা অৱস্থাত আছিল। তেওঁ সদায় তাইৰ ঘৰতে বাস কৰিছিল।

Verse 6

कदाचित्सदने तस्यास्तस्मिन्निवसति द्विजे । ऋषभो नाम धर्मात्मा शिवयोगी समाययौ

এবাৰ, সেই দ্বিজজন তাইৰ ঘৰত বাস কৰি থাকোঁতে, ঋষভ নামৰ ধৰ্মাত্মা শিৱ-যোগী তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 7

तमागतमभिप्रेक्ष्य मत्वा स्वं पुण्यमूर्जितम् । सा वेश्या स च विप्रश्च पर्यपूजयतामुभौ

তেওঁ অহা দেখি, নিজৰ পুণ্য বৃদ্ধি পাইছে বুলি ভাবি, সেই বেশ্যা আৰু সেই ব্ৰাহ্মণ—দুয়ো মিলি ভক্তিভাৱে তেওঁৰ পূজা-সৎকাৰ কৰিলে।

Verse 8

तमारोप्य महापीठे कंबलांबरसंभृते । प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या तज्जलं दधतुः शिरः

তেওঁক কম্বল আৰু বস্ত্ৰেৰে সজ্জিত মহাপীঠত আৰোপণ কৰিলে। ভক্তিভাৱে তেওঁৰ চৰণ ধুই সেই চৰণামৃত শিৰত ধাৰণ কৰিলে।

Verse 9

स्वागतार्घ्यनमस्कारैर्गंधपुष्पाक्षतादिभिः । उपचारैः समभ्यर्च्य भोजयामासतुर्मुदा

স্বাগতম, অৰ্ঘ্য আৰু নমস্কাৰে—গন্ধ, পুষ্প, অক্ষত আদি উপচাৰে সৈতে—তেওঁক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে আৰু আনন্দে ভোজন কৰালে।

Verse 10

तं भुक्तवंतमाचांतं पर्यंके सुखसंस्तरे । उपवेश्य मुदा युक्तौ तांबूलं प्रत्ययच्छताम्

তেওঁ ভোজন কৰি আচমন কৰি শুদ্ধ হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁক সুখদায়ক শয্যাসহ পৰ্যংকত বহুৱাই আনন্দে তাম্বূল অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 11

पादसंवाहनं भक्त्या कुर्वंतौ दैवचो दितौ । कल्पयित्वा तु शुश्रूषां प्रीणयामासतुश्चिरम्

দৈৱপ্ৰেৰণা যেন পাই, তেওঁলোক দুয়ো ভক্তিভাৱে তেওঁৰ পাদ-সংবাহন কৰি থাকিল। শুশ্ৰূষাৰ ব্যৱস্থা কৰি তেওঁক দীৰ্ঘকাল সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 12

एवं समर्चितस्ताभ्यां शिवयोगी महाद्युतिः । अतिवाह्य निशामेकां ययौ प्रातस्तदादृतः

এইদৰে তেওঁলোকৰ দ্বাৰা বিধিপূৰ্বক সন্মানিত মহাতেজস্বী শিৱযোগীয়ে তাত এক ৰাতি কটালে। পাছত প্ৰভাতে মহা আদৰে বিদায় লৈ গ’ল।

Verse 13

एवं काले गतप्राये स विप्रो निधनं गतः । सा च वेश्या मृता काले ययौ कर्मार्जितां गतिम्

এইদৰে, যেতিয়া তেওঁৰ নিৰ্ধাৰিত সময় প্ৰায় শেষ হ’ল, সেই ব্ৰাহ্মণে দেহ ত্যাগ কৰিলে। আৰু সময়মতে সেই বেশ্যাও মৃত্যুবৰণ কৰিলে; দুয়োয়ে নিজ নিজ কৰ্মে অৰ্জিত গতি লাভ কৰিলে।

Verse 14

स विप्रः कर्मणा नीतो दशार्णधरणीपतेः । वज्रबाहुकुटुंबिन्याः सुमत्या गर्भमास्थितः

সেই ব্ৰাহ্মণ কৰ্মবশত দাশাৰ্ণ দেশৰ ৰজাৰ ৰাজ্যলৈ নীত হ’ল আৰু বজ্ৰবাহু ৰজাৰ অন্তঃপুৰৰ মুখ্য ৰাণী সুমতীৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 15

तां ज्येष्ठपत्नीं नृपतेर्गर्भसंपदमाश्रिताम् । अवेक्ष्य तस्यै गरलं सपत्न्यश्छद्मना ददुः

ৰজাৰ জ্যেষ্ঠ ৰাণী গৰ্ভসৌভাগ্যত সমৃদ্ধ হোৱা দেখি, সপত্নীসকলে ঈৰ্ষাত ছল কৰি তেওঁক বিষ খুৱালে।

Verse 16

सा भुक्त्वा गरलं घोरं न मृता दैवयोगतः । क्लेशमेव परं प्राप मरणादतिदुःसहम्

তেওঁ ভয়ংকৰ বিষ গ্ৰহণ কৰিলেও দেৱযোগত মৃত্যু নহ’ল; বৰঞ্চ মৃত্যুতকৈও অধিক অসহনীয় তীব্ৰ ক্লেশত পতিত হ’ল।

Verse 17

अथ काले समायाते पुत्रमे कमजीजनत् । क्लेशेन महता साध्वी पीडिता वरवर्णिनी

তাৰপিছত সময় আহি পোৱাত, মহা যন্ত্রণাৰে পীড়িত সেই সাধ্বী, সুন্দৰ বৰ্ণৰ, একমাত্ৰ পুত্ৰক জন্ম দিলে।

Verse 18

स निर्दशो राजपुत्रः स्पृष्टपूर्वो गरेण यत् । तेनावाप महाक्लेशं क्रंदमानो दिवानिशम्

গৰ্ভাৱস্থাতেই বিষৰ স্পৰ্শ পোৱা সেই ৰাজপুত্ৰে মহা ক্লেশ লাভ কৰিলে; তেওঁ দিন-ৰাতি অবিৰত ক্ৰন্দন কৰি থাকিল।

Verse 19

तस्य बालस्य माता च सर्वांगव्रणपीडिता । बभूवतुरतिक्लिष्टौ गरयोगप्रभावतः

সেই শিশুটিৰ মাতৃও সৰ্বাঙ্গত ঘাঁ-জখমৰ যন্ত্ৰণাত পীড়িত হ’ল; বিষ-সংযোগৰ প্ৰভাৱত মাতা-পুত্ৰ দুয়ো অতি ক্লিষ্ট হ’ল।

Verse 20

तौ राज्ञा च समानीतौ वैद्यैश्च कृतभेषजौ । न स्वास्थ्यमापतुर्यत्नैरनेकैर्योजितैरपि

ৰাজাই মাতা-পুত্ৰক আনি বৈদ্যসকলে ঔষধ-চিকিৎসা কৰিলে; তথাপি বহু চেষ্টা আৰু নানা উপায় সত্ত্বেও দুয়ো সুস্থতা নাপালে।

Verse 21

न रात्रौ लभते निद्रां सा राज्ञी विपुलव्यथा । स्वपुत्रस्य च दुःखेन दुःखिता नितरां कृशा

অতিশয় বেদনাত ক্লিষ্ট সেই ৰাণীয়ে ৰাতি নিদ্ৰা নাপালে; পুত্ৰৰ দুঃখত অধিক দুঃখিতা হৈ তেওঁ অতি কৃশা হ’ল।

Verse 22

नीत्वैवं कतिचिन्मासान्स राजा मातृपुत्रकौ । जीवंतौ च मृतप्रायौ विलोक्यात्मन्यचिंतयत्

এইদৰে বহু মাহ পাৰ হ’ল; ৰজাই মাতা-পুত্ৰক জীৱিত থাকিও যেন মৃতপ্ৰায় দেখি, অন্তৰত উদ্বিগ্ন হৈ গভীৰ চিন্তা কৰিলে।

Verse 23

एतौ मे गृहिणीपुत्रौ निरयादागताविह । अश्रांतरोगौ क्रंदंतौ निद्राभंगविधायिनौ

এই দুজন মোৰ গৃহিণীৰ পুত্ৰ নৰকৰ পৰা ইয়ালৈ আহিছে। অবিৰাম ৰোগে পীড়িত হৈ ক্ৰন্দন কৰি থাকে আৰু সদায় মোৰ নিদ্ৰা ভংগ কৰে।

Verse 24

अत्रोपायं करिष्यामि पापयोर्ध्रुवमेतयोः । मर्तुं वा जीवितुं वापि न क्षमौ पापभोगिनौ

ইয়াত মই নিশ্চয় এই দুজন পাপীৰ বিষয়ে এটা উপায় কৰিম। পাপফল ভোগ কৰা এই দুজন ন মৰণৰ যোগ্য, ন জীৱনৰো যোগ্য।

Verse 25

इत्थं विनिश्चित्य च भूमिपालः सक्तः सपत्नीषु तदात्मजेषु । आहूय सूतं निजदारपुत्रौ निर्वापयामास रथेन दूरम्

এইদৰে সিদ্ধান্ত কৰি, সপত্নীসকল আৰু তেওঁলোকৰ সন্তানত আসক্ত ভূমিকপালে সূতক আহ্বান কৰিলে। তাৰ পাছত নিজৰেই পত্নী আৰু পুত্ৰক ৰথেৰে দূৰলৈ নি পৰিত্যাগ কৰিলে।

Verse 26

तौ सूतेन परित्यक्तौ कुत्रचिद्विजने वने । अवापतुः परां पीडां क्षुत्तृड्भ्यां भृशविह्वलौ

সূতে পৰিত্যক্ত হৈ তেওঁলোক দুজন কোনো এক নিৰ্জন বনাঞ্চলত পৰিল। ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাত অতিশয় কাতৰ হৈ তেওঁলোকে পৰম যন্ত্ৰণা ভোগ কৰিলে।

Verse 27

सोद्वहंती निजं बालं निपतंती पदे पदे । निःश्वसंती निजं कर्म निंदंती चकिता भृशम्

নিজৰ শিশুটিক কোলাত লৈ তাই পদে পদে লুটি পৰিছিল। নিশ্বাস এৰি নিজৰ কৰ্মক দোষ দিছিল আৰু অতিশয় ভয়ত কঁপিছিল।

Verse 28

क्वचित्कंटकभिन्नांगी मुक्तकेशी भयातुरा । क्वचिद्व्याघ्रस्वनैर्भीता क्वचिद्व्यालैरनुद्रुता

কেতিয়াবা কাঁইটৰ আঘাতে দেহ ক্ষত-বিক্ষত হ’ল, ভয়ত কেশ মুকলি হ’ল; কেতিয়াবা বাঘৰ গর্জনত আতংকিত, কেতিয়াবা সাপ আৰু বন্য জন্তুয়ে খেদি নিলে।

Verse 29

भर्त्स्यमाना पिशाचैश्च वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । महागुल्मेषु धावंती भिन्नपादा क्षुराश्मभिः

পিশাচ, বেতাল আৰু ব্ৰহ্মৰাক্ষসে তাড়না দিয়া নাৰীজনী ঘন ঝোপ-ঝাড়ৰ মাজেৰে দৌৰিলে; ক্ষুৰধাৰ শিলত পা ফাটি ৰক্তাক্ত হ’ল।

Verse 30

सैवं घोरे महारण्ये भ्रमंती नृपगे हिनी । दैवात्प्राप्ता वणिङ्मार्गं गोवाजिनरसेवितम्

এইদৰে ভয়ংকৰ মহাবনত ঘূৰি ফুৰোঁতে, নৃপপত্নী ভাগ্যবশতঃ গৰু, ঘোঁৰা আৰু মানুহে চলা বণিক-মাৰ্গত উপস্থিত হ’ল।

Verse 31

गच्छंती तेन मार्गेण सुदूरमतियत्नतः । ददर्श वैश्यनगरं वहुस्त्रीनरसेवितम्

সেই পথেদি বহু দূৰ অতি কষ্টে আগবাঢ়ি, তাই বহু নাৰী-পুৰুষে ভৰপূৰ বৈশ্য-নগৰ দেখিলে।

Verse 32

तस्य गोप्ता महावैश्यो नगरस्य महाजनः । अस्ति पद्माकरो नाम राजराज इवापरः

সেই নগৰৰ ৰক্ষক আছিল এজন মহাবৈশ্য, নগৰৰ অগ্ৰগণ্য মহাজন; তেওঁৰ নাম পদ্মাকৰ—যেন আন এক ৰাজাধিৰাজ।

Verse 33

तस्य वैश्यपतेः काचिद्गृहदासी नृपांगनाम् । आयांती दूरतो दृष्ट्वा तदंतिकमुपाययौ

সেই বৈশ্যপতি-ব্যৱসায়ীৰ এজনী গৃহদাসীয়ে দূৰৰ পৰা ৰজাৰ ৰাণীক আহি থকা দেখি তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়ি গৈ ওচৰলৈ আনিলে।

Verse 34

सा दासी नृपतेः कांतां सपुत्रां भृशपीडिताम् । स्वयं विदितवृत्तांता स्वामिने प्रत्यदर्शयत्

সেই দাসীয়ে সকলো ঘটনা নিজে জানি, অতি কষ্টপীড়িত ৰজাৰ প্ৰিয় ৰাণীক পুত্ৰসহ নিজৰ স্বামীৰ আগত উপস্থিত কৰিলে।

Verse 35

स तां दृष्ट्वा विशां नाथो रुजार्त्तां क्लिष्टपुत्रकाम् । नीत्वा रहसि सुव्यक्तं तद्वृत्तांतमपृच्छत

তাক দেখি বৈশ্যসকলৰ নাথ বুজিলে যে তাই বেদনাৰে পীড়িত আৰু পুত্ৰৰ চিন্তাত ক্লিষ্ট; গোপনে লৈ গৈ তেওঁ স্পষ্টকৈ সকলো বৃত্তান্ত সুধিলে।

Verse 36

तया निवेदिताशेषवृत्तांतः स वणिक्पतिः । अहोकष्टमिति ज्ञात्वा निशश्वास मुहुर्मुहुः

তাই সকলো বৃত্তান্ত নিবেদন কৰাৰ পাছত, সেই বণিকপতি সকলো বুজি ‘হায়, কিমান দুঃখজনক!’ বুলি কৈ বাৰে বাৰে দীঘল নিশ্বাস এৰিলে।

Verse 37

तामंतिके स्वगेहस्य संनिवेश्य रहोगृहे । वासोन्नपानशयनैर्मातृसाम्यमपूजयत्

তেওঁ তাইক নিজৰ গৃহৰ ওচৰত এক গোপন কক্ষত স্থাপন কৰি মাতৃসম সন্মান দিলে—বস্ত্ৰ, অন্ন, পানীয় আৰু শয়ন আদি যোগাই।

Verse 38

तस्मिन्गृहे नृपवधूर्निवसंती सुरक्षिता । व्रणयक्ष्मादिरोगाणां न शांतिं प्रत्यपद्यत

সেই গৃহত ৰজাৰ বধূ সুৰক্ষিতভাৱে বাস কৰিলেও, ঘা, যক্ষ্মা আদি ৰোগৰ পৰা কোনো শান্তি নাপালে; ব্যাধিসমূহ নশমিল।

Verse 39

ततो दिनैः कतिपयैः स बालो व्रणपीडितः । विलंघितभिषक्सत्त्वो ममार च विधेर्वशात्

তাৰ পিছত কিছুমান দিনৰ পাছত, সেই বালক ঘাৰ যন্ত্ৰণাত কাতৰ হৈ থাকিল; চিকিৎসকৰ সকলো চেষ্টা-সামৰ্থ্য সত্ত্বেও, বিধিৰ বশত সি মৃত্যুবৰণ কৰিলে।

Verse 40

मृते स्वतनये राज्ञी शोकेन महतावृता । मूर्च्छिता चापतद्भूमौ गजभग्नेव वल्लरी

নিজ পুত্ৰ মৃত্যুবৰণ কৰাত ৰাণী মহাশোকে আচ্ছন্ন হ’ল; মূৰ্ছিত হৈ মাটিত পৰি গ’ল, যেন হাতীৰে ভাঙি পেলোৱা লতা।

Verse 41

दैवात्संज्ञामवाप्याथ वाष्पक्लिन्नपयोधरा । सांत्विताऽपि वणिक्स्त्रीभिर्विललाप सुदुःखिता

দৈৱবশত সি পুনৰ সংজ্ঞা পালে; অশ্ৰুতে তাৰ স্তন ভিজি উঠিল। বণিকৰ স্ত্ৰীসকলে সান্ত্বনা দিলেও, সি গভীৰ দুখে বিদীৰ্ণ হৈ বিলাপ কৰি থাকিল।

Verse 42

हा ताततात हा पुत्र हा मम प्राणरक्षक । हा राजकुलपूर्णेन्दो हा ममानंदवर्धन

“হায় তাত, হায় তাত! হায় পুত্ৰ, হায় মোৰ প্ৰাণৰ ৰক্ষক! হায় ৰাজকুলৰ পূৰ্ণচন্দ্ৰ! হায় মোৰ আনন্দ বঢ়োৱা জন!”

Verse 43

इमामनाथां कृपणां त्वत्प्राणां त्यक्तवबांधवाम् । मातरं ते परित्यज्य क्व यातोऽसि नृपात्मज

হে নৃপপুত্ৰ! তোমাকেই প্ৰাণ বুলি ধৰা, আত্মীয়বিহীন, দীন-দুৰ্বল মাতৃক ত্যাগ কৰি তুমি ক’লৈ গ’লা?

Verse 44

इत्येभिरुदितैर्वाक्यैः शोकचिंताविवर्धकैः । विलपंतीं मृतापत्यां को नु सांत्वयितुं क्षमः

এনেকুৱা বাক্য—যি শোক আৰু চিন্তা অধিক বঢ়ায়—উচ্চাৰি, মৃত সন্তানৰ বাবে বিলাপ কৰা সেই মাতৃক সান্ত্বনা দিবলৈ ক’নেই বা সক্ষম?

Verse 45

एतस्मिन्समये तस्या दुःखशोकचिकित्सकः । ऋषभः पूर्वमाख्यातः शिवयोगी समाययौ

সেই সময়তে, তেন্তে দুখ-শোকৰ চিকিৎসক স্বৰূপ, আগতে বৰ্ণিত শিৱ-যোগী ঋষভ আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 46

स योगी वैश्यनाथेन सार्घहस्तेन पूजितः । तस्याः सकाशमगमच्छोचन्त्या इदमब्रवीत्

সেই যোগীক বৈশ্যনাথে জোৰা হাতৰে পূজা-সন্মান কৰিলে; তাৰ পাছত শোকাকুলা তিৰোতাৰ ওচৰলৈ গৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 47

ऋषभ उवाच । अकस्मात्किमहो वत्से रोरवीषि विमूढधीः । को जातः कतमो लोके को मृतो वद सांप्रतम्

ঋষভে ক’লে: হে বাচ্চী, হঠাতে কিয় এনেকৈ চিঞৰি কাঁদিছা, তোমাৰ বুদ্ধি কিয় মোহগ্ৰস্ত? ক’ কোন জন্মিল, এই জগতত কোন মৰিল—এতিয়াই কোৱা।

Verse 48

अमी देहादयो भावास्तोयफेनसधर्मकाः । क्वचिद्भ्रांतिः क्वचिच्छांतिः स्थितिर्भवति वा पुनः

দেহ আদি এই সকলো অৱস্থা জলৰ ওপৰৰ ফেনৰ দৰে; কেতিয়াবা ভ্ৰমৰ চঞ্চলতা, কেতিয়াবা শান্তি—তেন্তে স্থায়ী স্থিতি ক’ত?

Verse 49

अतोऽस्मिन्फेनसदृशे देहे पञ्चत्वमागते । शोकस्यानवकाशत्वान्न शोचंति विपश्चितः

সেয়ে, এই ফেন-সদৃশ দেহ পঞ্চতত্ত্বত লীন হৈ অন্ত পালে, জ্ঞানীলোকে শোক নকৰে; কিয়নো শোকৰ কোনো যথোচিত স্থান নাই।

Verse 50

गुणैर्भूतानि सृज्यंते भ्राम्यंते निजकर्मभिः । कालेनाथ विकृष्यंते वासनायां च शेरते

গুণৰ দ্বাৰাই জীৱসমূহ সৃষ্ট হয় আৰু নিজৰ কৰ্মৰ বলত ভ্ৰমণ কৰে; তাৰপিছত কালৰ টানে টানি নিয়া হয়, আৰু বাসনাত আবদ্ধ হৈ শুই থাকে।

Verse 51

माययोत्पत्तिमायांति गुणाः सत्त्वादयस्त्रयः । तैरेव देहा जायंते जातास्तल्लक्षणाश्रयाः

মায়াৰ পৰা সত্ত্ব আদি তিন গুণৰ উৎপত্তি হয়; সেই গুণসমূহৰ পৰাই দেহ জন্মে, আৰু জন্ম লৈ সিহঁতে সেই গুণৰ লক্ষণ বহন কৰে।

Verse 52

देवत्वं यानि सत्त्वेन रजसा च मनुष्यताम् । तिर्यक्त्वं तमसा जंतुर्वासनानुगतोवशः

সত্ত্বে দেবত্ব লাভ হয়, ৰজসে মনুষ্যত্ব; তমসে জীৱ তিৰ্যক যোনিত পতিত হয়—বাসনাৰ টানত অসহায়ভাৱে অনুগত হৈ।

Verse 53

संसारे वर्तमानेस्मिञ्जंतुः कर्मानुबन्धनात् । दुर्विभाव्यां गतिं याति सुखदुःखमयीं मुहुः

এই সংসাৰত বিচৰণ কৰা জীৱ কৰ্মৰ বন্ধনত আবদ্ধ হৈ বাৰে বাৰে দুৰ্বিবেচ্য গতি লাভ কৰে; সেই গতি কেতিয়াবা সুখময়, কেতিয়াবা দুখময় হয়।

Verse 54

अपि कल्पायुषां तेषां देवानां तु विपर्ययः । अनेकामयबद्धानां का कथा नरदेहिनाम्

কল্পসম আয়ুস থকা দেৱতাসকলৰো বিপৰ্যয় আৰু পতন ঘটে; তেন্তে অসংখ্য ৰোগে বাঁধা নৰদেহধাৰীসকলৰ কথা ক’বই বা কিয়?

Verse 55

केचिद्वदंति देहस्य कालमेव हि कारणम् । कर्म केचिद्गुणान्केचिद्देहः साधारणो ह्ययम्

কিছুমানে কয় দেহৰ কাৰণ কেৱল কাল; কিছুমানে কৰ্মক, কিছুমানে গুণসমূহক কাৰণ মানে। তথাপি এই দেহ এই সকলো কাৰকৰ সাধাৰণ ফল।

Verse 56

कालकर्मगुणाधानं पञ्चात्मकमिदं वपुः । जातं दृष्ट्वा न हृष्यंति न शोचंति मृतं बुधाः

কাল, কৰ্ম আৰু গুণৰ আধাৰত গঠিত এই দেহ পঞ্চাত্মক। সেয়ে জ্ঞানীসকলে জন্ম দেখিলে উল্লসিত নহয়, আৰু মৃত্যু দেখিলে শোক নকৰে।

Verse 57

अव्यक्ते जायते जंतुरव्यक्ते च प्रलीयते । मध्ये व्यक्तवदाभाति जलबुद्बुदसन्निभः

জীৱ অব্যক্তৰ পৰা জন্মে আৰু অব্যক্ততেই লীন হয়। মাজত সি ব্যক্ত যেন দেখা দিয়ে—জলৰ ওপৰৰ বুদবুদৰ দৰে।

Verse 58

यदा गर्भगतो देही विनाशः कल्पितस्तदा । दैवाज्जीवति वा जातो म्रियते सहसैव वा

যেতিয়া দেহধাৰী জীৱ গৰ্ভত থাকে, তেতিয়াই তাৰ বিনাশ কল্পিত হ’লেও; দেৱবিধিৰ বশে সি জীয়াই থাকিব পাৰে, অথবা জন্ম লৈয়েই হঠাতে মৃত্যুবৰণ কৰিব পাৰে।

Verse 59

गर्भस्था एव नश्यंति जातमात्रास्तथा परे । क्वचिद्युवानो नश्यंति म्रियंते केपि वार्धके

কিছুমান গৰ্ভতেই নাশ হয়, আন কিছুমান জন্ম লোৱামাত্ৰেই মৰে। কেতিয়াবা কিছুমান যৌৱনত নাশ হয়, আৰু কিছুমান বাৰ্ধক্যতহে মৃত্যুক লাভ কৰে।

Verse 60

यादृशं प्राक्तनं कर्म तादृशं विंदते वपुः । भुंक्ते तदनुरूपाणि सुखदुःखानि वै ह्यसौ

যেনে প্ৰাক্তন কৰ্ম, তেনে দেহ লাভ হয়; আৰু তাৰ অনুৰূপেই সি নিশ্চয় সুখ-দুঃখ ভোগ কৰে।

Verse 61

मायानुभावेरितयोः पित्रोः सुरतसंभ्रमात् । देह उत्पद्यते कोपि पुंयोषित्क्लीबलक्षणः

মায়াৰ প্ৰভাৱত প্ৰেৰিত পিতৃ-মাতৃৰ ৰতি-সংযোগৰ উন্মাদনাৰ পৰা এক দেহ উৎপন্ন হয়, যি পুৰুষ, নাৰী বা নপুংসক লক্ষণ বহন কৰে।

Verse 62

आयुः सुखं च दुःख च पुण्यं पापं श्रुतं धनम् । ललाटे लिखितं धात्रा वहञ्जंतुः प्रजायते

আয়ু, সুখ আৰু দুঃখ, পুণ্য আৰু পাপ, বিদ্যা আৰু ধন—ধাত্ৰীয়ে ললাটত যি লিখি থৈছে, সেইটো বহন কৰিয়েই জীৱ জন্ম গ্ৰহণ কৰে।

Verse 63

कर्मणामविलंघ्यत्वात्कालस्याप्यनतिक्रमात् । अनित्यत्वाच्च भावानां न शोकं कर्तुमर्हसि

কৰ্মফল অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰি, কালকো উলংঘন কৰা নাযায়; আৰু সকলো অৱস্থা অনিত্য—সেয়ে তুমি শোক নকৰিবা।

Verse 64

क्व स्वप्ने नियतं स्थैर्यमिंद्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व शश्वत्त्वं कलेवरे

সপোনত ক’ত নিশ্চিত স্থিৰতা? ইন্দ্ৰজালত ক’ত সত্যতা? শৰৎ-মেঘত ক’ত নিত্যতা? আৰু দেহত ক’ত শাশ্বততা?

Verse 65

तव जन्मान्यतीतानि शतकोट्ययुतानि च । अजानंत्याः परं तत्त्वं संप्राप्तोऽयं महाश्रमः

তোমাৰ অতীত জন্ম অগণন—শত কোটি আৰু অযুত—ইতিমধ্যে পাৰ হৈ গৈছে; পৰম তত্ত্ব নজনাৰ বাবেই এই মহাশ্ৰম আহিছে।

Verse 66

कस्यकस्यासि तनया जननी कस्यकस्य वा । कस्यकस्यासि गृहिणी भवकोटिषु वर्त्तिनी

কোটি কোটি ভৱত তুমি কাৰ কাৰ কন্যা হৈছিলা, কাৰ কাৰ জননী, আৰু কাৰ কাৰ গৃহিণী (পত্নী)ও?

Verse 67

पञ्चभूतात्मको देहस्त्वगसृङ्मांसबन्धनः । मेदोमज्जास्थिनिचितो विण्मूत्रश्लेष्मभाजनम्

এই দেহ পঞ্চভূতাত্মক—ত্বক, ৰক্ত আৰু মাংসৰ বন্ধনে বাঁধা; মেদ, মজ্জা আৰু অস্থিৰে ভৰপূৰ; বিষ্ঠা, মূত্ৰ আৰু শ্লেষ্মাৰ পাত্ৰ।

Verse 68

शरीरांतरमप्येतन्निजदेहोद्भवं मलम् । मत्त्वा स्वतनयं मूढे मा शोकं कर्तुमर्हसि

এই ‘অন্য দেহ’ও নিজৰ দেহৰ পৰা উৎপন্ন মল-মাত্ৰ; তাক নিজৰ পুত্ৰ বুলি ভাবি, হে মোহগ্ৰস্ত, শোক কৰা উচিত নহয়।

Verse 69

यदि नाम जनः कश्चिन्मृत्युं तरति यत्नतः । कथं तर्हि विपद्येरन्सर्वे पूर्वे विपश्चितः

যদি কেৱল প্ৰচেষ্টাৰে কোনো মানুহে মৃত্যুক অতিক্ৰম কৰিব পাৰিলেহেঁতেন, তেন্তে পূৰ্বৰ সকলো বিপশ্চিত (জ্ঞানী) কেনেকৈ বিনষ্ট হ’ল?

Verse 70

तपसा विद्यया बुद्ध्या मन्त्रौषधिरसायनैः । अतियाति परं मृत्युं न कश्चिदपि पंडितः

তপস্যা, বিদ্যা, বুদ্ধি, মন্ত্ৰ, ঔষধ বা ৰসায়নেৰে—কোনো পণ্ডিতেই মৃত্যুৰ ওপৰলৈ অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰে।

Verse 71

एकस्याद्य मृतिर्जंतोः श्वश्चान्यस्य वरानने । तस्मादनित्यावयवे न त्वं शोचितुमर्हसि

হে সুৱদনীয়া, আজি এজন প্ৰাণীৰ মৃত্যু, কাইলৈ আন এজনৰ; সেয়ে অনিত্য অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গৰ এই দেহ লৈ তুমি শোক কৰা উচিত নহয়।

Verse 72

नित्यं सन्निहितो मृत्युः किं सुखं वद देहिनाम् । व्याघ्रे पुरः स्थिते ग्रासः पशूनां किं नु रोचते

যেতিয়া মৃত্যু সদায় ওচৰত থাকে, কোৱা—দেহধাৰীসকলৰ সুখ ক’ত? বাঘ সন্মুখত থিয় হৈ থাকিলে, পশুসকলৰ বাবে গ্ৰাস কি সঁচাকৈ ৰুচে?

Verse 73

अतो जन्मजरां जेतुं यदीच्छसि वरानने । शरणं व्रज सर्वेशं मृत्युंजयमुमापतिम्

সেয়ে, হে সুন্দৰ-মুখী, যদি তুমি জন্ম আৰু জৰাৰ ওপৰত জয় পাব খোজা, তেন্তে সৰ্বেশ্বৰ মৃ্ত্যুঞ্জয়—উমাপতি—প্ৰভুৰ শৰণ লোৱা।

Verse 74

तावन्मृत्युभयं घोरं तावज्जन्मजराभयम् । यावन्नो याति शरणं देही शिवपदांबुजम्

যেতিয়ালৈকে কোনো দেহধাৰী শিৱৰ পদকমলত শৰণ নলয়, তেতিয়ালৈকে ভয়ংকৰ মৃত্যুভয় আৰু জন্ম-জৰাৰ ভয় থাকিয়েই থাকে।

Verse 75

अनुभूयेह दुःखानि संसारे भृशदारुणे । मनो यदा वियुज्येत तदा ध्येयो महेश्वरः

এই অতি কঠোৰ সংসাৰত বহু দুঃখ অনুভৱ কৰি, যেতিয়া মন অনাসক্ত হয়, তেতিয়া মহেশ্বৰক ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 76

मनसा पिबतः पुंसः शिवध्यानरसामृतम् । भूयस्तृष्णा न जायेत संसारविषयासवे

যি পুৰুষে মনৰে শিৱধ্যানৰ ৰসামৃত পান কৰে, তাৰ সংসাৰৰ বিষয়-আসৱত পুনৰ তৃষ্ণা নুঠে।

Verse 77

विमुक्तं सर्वसंगैश्च मनो वैराग्ययंत्रितम् । यदा शिवपदे मग्नं तदा नास्ति पुनर्भवः

যেতিয়া মন সকলো আসক্তিৰ পৰা মুক্ত হৈ বৈৰাগ্যৰে সংযত হয় আৰু শিৱপদত নিমগ্ন হয়, তেতিয়া পুনৰ্ভৱ নাথাকে।

Verse 78

तस्मादिदं मनो भद्रे शिवध्यानैकसाधनम् । शोकमोहसमाविष्टं मा कुरुष्व शिवं भज

সেয়েহে, হে ভদ্ৰে! শিৱৰ ধ্যানৰ একমাত্ৰ সাধন এই মনটোক শোক আৰু মোহৰ দ্বাৰা আচ্ছন্ন নকৰিব। শিৱক ভজনা কৰক।

Verse 79

सूत उवाच । इत्थं सानुनयं राज्ञी बोधिता शिवयोगिना । प्रत्याचष्ट गुरोस्तस्य प्रणम्य चरणां बुजम्

সূত দেৱে ক’লে: এইদৰে শিৱ-যোগীৰ দ্বাৰা বিনম্ৰভাৱে বুজোৱাৰ পাছত, ৰাণীয়ে তেওঁৰ গুৰুৰ চৰণ-কমলত প্ৰণাম জনাই উত্তৰ দিলে।

Verse 80

राज्ञ्युवाच । भगवन्मृतपुत्रायास्त्यक्तायाः प्रियबन्धुभिः । महारोगातुराया मे का गतिर्मरणं विना

ৰাণীয়ে ক’লে: হে ভগৱান! মোৰ পুত্ৰ মৃত, আপোন আত্মীয়ই মোক ত্যাগ কৰিছে আৰু মই এক গুৰুতৰ ৰোগত আক্ৰান্ত; মৃত্যুৰ বাহিৰে মোৰ বাবে আন কি গতি আছে?

Verse 81

अतोऽहं मर्तुमिच्छामि सहैव शिशुनाऽमुना । कृतार्थाहं यदद्य त्वामपश्यं मरणोन्मुखी

সেয়েহে মই এই শিশুটিৰ সৈতে মৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিছোঁ। তথাপিও মই নিজকে কৃতাৰ্থ বুলি ভাবো, কাৰণ আজি মৃত্যুৰ দুৱাৰদলিত থিয় হৈয়ো মই আপোনাৰ দৰ্শন পালোঁ।

Verse 82

सूत उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा शिवयोगी दयानिधिः । पूर्वोपकारं संस्मृत्य मृतस्यांतिकमाययौ

সূত দেৱে ক’লে: তেওঁৰ কথা শুনি, দয়াৰ সাগৰ স্বৰূপ সেই শিৱ-যোগীয়ে তেওঁৰ পূৰ্বৰ উপকাৰক স্মৰণ কৰি মৃত শিশুটিৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 83

स तदा भस्म संगृह्य शिवमन्त्राभिमंत्रितम् । विदीर्णे तन्मुखे क्षिप्त्वा मृतं प्राणैरयोजयत्

তেতিয়া তেওঁ শিৱ মন্ত্ৰৰে অভিমন্ত্ৰিত ভস্ম সংগ্ৰহ কৰিলে আৰু শিশুটিৰ মেল খাই থকা মুখত দি তাক পুনৰ প্ৰাণ দিলে।

Verse 84

स बालः संगतः प्राणैः शनैरुन्मील्य लोचने । प्राप्तपूर्वेन्द्रियबलो रुरोद स्तन्यकांक्षया

প্ৰাণ ঘূৰাই পোৱা সেই শিশুটিয়ে লাহে লাহে চকু মেলিলে; পূৰ্বৰ ইন্দ্ৰিয় শক্তি ঘূৰাই পাই সি গাখীৰৰ বাবে কান্দিবলৈ ধৰিলে।

Verse 85

मृतस्य पुनरुत्थानं वीक्ष्य बालस्य विस्मिताः । जना मुमुदिरे सर्वे नगरेषु पुरोगमाः

মৃত শিশুটি পুনৰ জী উঠা দেখি মানুহবোৰ আচৰিত হ’ল আৰু নগৰৰ প্ৰধান নাগৰিকসকল আনন্দিত হ’ল।

Verse 86

अथानंदभरा राज्ञी विह्वलोन्मत्तलोचना । जग्राह तनयं शीघ्रं बाष्पव्याकुललोचना

তেতিয়া ৰাণীয়ে আনন্দত আত্মহাৰা হৈ, চকুলোৰে দৃষ্টি অস্পষ্ট হোৱা অৱস্থাত, আৱেগত কঁপি থকা চকুৰে নিজৰ পুত্ৰক খপজপকৈ সাৱটি ধৰিলে।

Verse 87

उपगुह्य तदा तन्वी परमानंदनिर्वृता । न वेदात्मानमन्यं वा सुषुप्तेव परिश्रमात्

তেওঁক আলিঙ্গন কৰি, পৰম আনন্দত মগ্ন সেই কৃশাঙ্গী ৰাণীয়ে নিজকে বা আন কাকো চিনিব নোৱাৰিলে—যেনেকৈ ভাগৰৰ বাবে কোনোবাই টোপনি যায়।

Verse 88

पुनश्च ऋषभो योगी तयोर्मातृकुमारयोः । विषव्रणयुतं देहं भस्मनैव परामृशत्

পুনৰ যোগী ঋষভে মাতৃ আৰু কুমাৰৰ বিষ-ঘাঁয়ে ভৰা দেহ দুটাক সেই একে ভস্মে স্পৰ্শ কৰিলে।

Verse 89

तौ च तद्भस्मना स्पृष्टौ प्राप्तदिव्यकलेवरौ । देवानां सदृशं रूपं दधतुः कांतिभूषितम्

সেই ভস্মে স্পৰ্শিত হৈ দুয়োটা দিৱ্য দেহ লাভ কৰিলে; দেৱতাসদৃশ ৰূপ ধৰি কান্তিৰে অলংকৃত হ’ল।

Verse 90

संप्राप्ते त्रिदिवैश्वर्ये यत्सुखं पुण्यकर्मणाम् । तस्माच्छतगुणं प्राप सा राज्ञी सुखमुत्तमम्

ত্ৰিদিৱৰ ঐশ্বৰ্য লাভ কৰি পুণ্যকৰ্মীৰ যি সুখ হয়, তাৰ শতগুণ অধিক সেই ৰাণীয়ে পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে।

Verse 91

तां पादयोर्निपतितामृषभः प्रेमविह्वलः । उत्थाप्याश्वासयामास दुःखैर्मुक्तामुवाच ह

তেওঁৰ পাদতলত লুটাই পৰোঁতে, প্ৰেমে ব্যাকুল ঋষভে তেওঁক উঠাই সান্ত্বনা দিলে; দুখমুক্ত হৈ থাকোঁতে তেওঁক বচন ক’লে।

Verse 92

अयि वत्से महाराज्ञि जीवत्वं शाश्वतीः समाः । यावज्जीवसि लोकेस्मिन्न तावत्प्राप्स्यसे जराम्

“অয়ি বৎসে, মহাৰাণী, তুমি চিৰকালৰ দৰে বহু বছৰ জীয়াই থাকা। যেতিয়ালৈকে এই লোকত জীয়াই থাকিবা, তেতিয়ালৈকে জৰা তোমাক স্পৰ্শ নকৰিব।”

Verse 93

एष ते तनयः साध्वि भद्रायुरिति नामतः । ख्यातिं यास्यति लोकेषु निजं राज्यमवाप्स्यति

হে সাধ্বী নাৰী, এই তোমাৰ পুত্ৰ; নাম ভদ্ৰায়ু। সি লোকসমূহত খ্যাতি লাভ কৰিব আৰু নিজৰ ন্যায়সঙ্গত ৰাজ্য পুনৰ প্ৰাপ্ত কৰিব।

Verse 94

अस्य वैश्यस्य सदने तावत्तिष्ठ शुचिस्मिते । यावदेष कुमारस्ते प्राप्तविद्यो भविष्यति

হে শুচিস্মিতে, এই বৈশ্যৰ গৃহত তেতিয়ালৈকে থাকাঁ, যেতিয়ালৈকে তোমাৰ এই কুমাৰ বিদ্যাত সম্পূৰ্ণ প্ৰশিক্ষিত নহয়।

Verse 95

सूत उवाच । इति तामृषभो योगी तं च राजकुमारकम् । संजीव्य भस्मवीर्येण ययौ देशान्यथेप्सितान्

সূতে ক’লে: এইদৰে কৈ যোগী ঋষভে পবিত্ৰ ভস্মৰ শক্তিৰে সেই ৰাজকুমাৰক পুনৰ জীৱিত কৰিলে, আৰু তাৰ পাছত যি যি দেশ তেওঁ ইচ্ছা কৰিলে, তাত গ’ল।