
মাৰ্কণ্ডেয় বৰ্ণনা কৰে—প্ৰলয়কালত সমগ্ৰ জগত জলত নিমজ্জিত হ’লে তেওঁ দীঘলীয়া সময় মহাসমুদ্ৰৰ মাজত ক্লান্ত হৈ পৰি, মহাপ্লাৱন পাৰ কৰোৱা দেৱতাক ধ্যান-স্মৰণ কৰিলে। তেতিয়া তেওঁ বক/সাৰস সদৃশ, দিৱ্য তেজে দীপ্ত এক পক্ষী দেখিলে আৰু ভয়ংকৰ সমুদ্ৰত এনে দিৱ্য সত্তা কেনেকৈ প্ৰকট হ’ল বুলি সুধিলে। পক্ষীয়ে নিজকে মহাদেৱ বুলি পৰিচয় দিলে—ব্ৰহ্মা-বিষ্ণুকো আৱৰি থকা পৰম তত্ত্ব—আৰু ক’লে যে এতিয়া বিশ্ব সংহৃত অৱস্থাত আছে। মহেশ্বৰে তেওঁক নিজৰ ডানাৰ আশ্ৰয়ত বিশ্ৰাম ল’বলৈ আহ্বান কৰিলে; মুনিৰ বাবে সেয়া যেন সময়ৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা অভিজ্ঞতা। তাৰ পিছত নূপুৰধ্বনিৰ সৈতে দিশসমূহৰ পৰা দহগৰাকী অলংকৃত কন্যা আহি পক্ষীক পূজা কৰি, গোপন পৰ্বতগৰ্ভ সদৃশ অন্তৰ্লোকত প্ৰৱেশ কৰিলে। ভিতৰত এক আশ্চৰ্য নগৰী, দিৱ্য নদী আৰু বহু বৰ্ণে ঝলমল কৰা বিস্ময়কৰ লিঙ্গ দেখা গ’ল; সংহাৰ অৱস্থাত দেৱগণ তাক ঘেৰি আছিল। পিছত এক তেজস্বিনী কন্যাই নিজকে নর্মদা (ৰেবা) বুলি—ৰুদ্ৰদেহজাত—পৰিচয় দি ক’লে যে দহ কন্যাই দিশ। মহাযোগী মহাদেৱে সংকোচকালতো পূজাৰ্থে লিঙ্গ স্থাপন কৰি ৰাখিছে বুলি তাই ব্যাখ্যা কৰিলে। ‘লিঙ্গ’ মানে য’ত চল-অচল জগত লীন হয় সেই আধাৰ তত্ত্ব; দেৱতাসকল এতিয়া মায়াৰে সংকুচিত, সৃষ্টিত পুনৰ প্ৰকাশ পাব। উপদেশ—নর্মদাজলত মন্ত্ৰ-বিধিৰে মহাদেৱৰ স্নান-অর্চনা কৰিলে পাপ ক্ষয় হয়; নর্মদা মানৱলোকৰ মহাপাৱনী।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । नष्टे लोके पुनश्चान्ये सलिलेन समावृते । महार्णवस्य मध्यस्थो बाहुभ्यामतरं जलम्
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: যেতিয়া লোক নষ্ট হ’ল আৰু পুনৰ সকলো জলৰে আৱৃত হ’ল, তেতিয়া মই মহাসাগৰৰ মাজত আছিলোঁ, বাহু দুটাৰে পানী কাটি সাঁতুৰি গৈছিলোঁ।
Verse 2
दिव्ये वर्षशते पूर्णे श्रान्तोऽहं नृपसत्तम । ध्यातुं समारभं देवं महदर्णवतारणम्
দিব্য এশ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাত, হে নৃপসত্তম, মই ক্লান্ত হ’লোঁ; তেতিয়া মই মহাসাগৰ পাৰ কৰোৱা ত্ৰাতা দেৱতাক ধ্যান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলোঁ।
Verse 3
ध्यायमानस्ततः काले अपश्यं पक्षिणं परम् । हारकुन्देन्दुसंकाशं बकं गोक्षीरपाण्डुरम्
সেই সময় ধ্যানমগ্ন হৈ মই এক পৰম আশ্চৰ্য পক্ষী দেখিলোঁ—বগলী, হাৰ, কুন্দফুল আৰু চন্দ্ৰমাৰ দৰে দীপ্ত, গোৱালীৰ দুধৰ দৰে শুভ্ৰ।
Verse 4
ततोऽहं विस्मयाविष्टस्तं बकं समुदीक्ष्य वै । अस्मिन्महार्णवे घोरे कुतोऽयं पक्षिसंभवः
তাৰ পাছত বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হৈ সেই বগলীক চাই মই ভাবিলোঁ—এই ভয়ংকৰ মহাসাগৰত এই পক্ষী ক’ৰ পৰা জন্মিল?
Verse 5
तरन्बाहुभिरश्रान्तस्तं बकं प्रत्यभाषिषि । पाक्षरूपं समास्थाय कस्त्वमेकार्णवीकृते
বাহু দুটাৰে অবিশ্ৰান্তে সাঁতুৰি থাকি মই সেই বগলীক ক’লোঁ—“পক্ষীৰূপ ধৰি, এই এক-মহাসাগৰত পৰিণত জগতত তুমি কোন?”
Verse 6
भ्रमसे दिव्ययोगात्मन्मोहयन्निव मां प्रभो । एतत्कथय मे सर्वं योऽसि सोऽसि नमोऽस्तु ते
হে প্ৰভু, দিব্য যোগাত্মা! তুমি ঘূৰি ফুৰিছা যেন মোক মোহিত কৰিছা। এই সকলো কথা মোক কোৱা—তুমি যি হওঁ, সেয়াই হওঁ; তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 7
सोऽब्रवीन्मां महादेवो ब्रह्माहं विष्णुरेव च । जगत्सर्वं मया वत्स संहृतं किं न बुध्यसे
তেতিয়া মহাদেৱে মোক ক’লে—“মই ব্ৰহ্মা, আৰু মই বিষ্ণুও। হে বৎস, সমগ্ৰ জগত মইয়ে সংহাৰ কৰি ল’লোঁ; তুমি নুবুজা নেকি?”
Verse 8
। अध्याय
অধ্যায় (পাণ্ডুলিপি/সংস্কৰণৰ চিহ্ন; সম্পূৰ্ণ ছন্দ নহয়)।
Verse 9
पक्षिरूपं समास्थाय अतोऽत्राहं समागतः । किमर्थमातुरो भूत्वा भ्रमसीत्थं महार्णवे
পক্ষীৰূপ ধৰি মই সেয়ে ইয়ালৈ আহিছোঁ। হে মহাসাগৰত, তুমি দুখিত হৈ এইদৰে কিয় ঘূৰি ফুৰিছা?
Verse 10
शीघ्रं प्रविश मत्पक्षौ येन विश्रमसे द्विज । एवमुक्तस्ततस्तेन देवेनाहं नरेश्वर
“শীঘ্ৰে মোৰ পাখিত প্ৰৱেশ কৰা, হে দ্বিজ, যাতে তুমি বিশ্ৰাম পাবা।” সেই দেৱতাই এইদৰে কোৱাত, হে নৰেশ্বৰ, তেতিয়া মই তদনুসাৰে কৰিলোঁ।
Verse 11
ततोऽहं तस्य पक्षान्ते प्रलीनस्तु भ्रमञ्जले । काले युगसाहस्रान्ते अश्रान्तोऽर्णवमध्यगः
তাৰ পাছত মই তেওঁৰ পাখিৰ অন্তত লীন হৈ ৰ’লোঁ, পানী ঘূৰি-ঘূৰি চলি আছিল। সময় যেতিয়া হাজাৰ যুগৰ অন্তলৈ গ’ল, তেতিয়াও মই অক্লান্ত হৈ সাগৰৰ মাজতে অৱস্থিত ৰ’লোঁ।
Verse 12
ततः शृणोमि सहसा दिक्षु सर्वासु सुव्रत । किंचिन्नूपुरसंमिश्रमद्भुतं शब्दमुत्तमम्
তাৰ পাছত, হে সুৱ্ৰত, মই হঠাতে সকলো দিশতে এক আশ্চৰ্য আৰু উত্তম ধ্বনি শুনিলোঁ, যি নূপুৰৰ ঝংকাৰৰ সৈতে মিশ্ৰিত আছিল।
Verse 13
तदार्णवजलं सर्वं संक्षिप्तं सहसाभवत् । किमेतदिति संचिन्त्य दिशः समवलोकयम्
সেই মুহূর্ততে মহাসাগৰৰ সকলো জল হঠাতে সঙ্কুচিত হ’ল। ‘এইটো কি?’ বুলি ভাবি মই মনতে চিন্তা কৰি চাৰিও দিশলৈ চালোঁ।
Verse 14
दश कन्यास्ततो दिक्षु आगताश्च महार्णवे । वस्त्रालंकारसहिता दिग्भ्यो नूपुरभूषिताः
তাৰ পাছত দিশসমূহৰ পৰা মহাসাগৰত দহজনী কন্যা আহিল। তেওঁলোকে বস্ত্ৰ-অলংকাৰ পিন্ধি, নূপুৰে সুশোভিত—যেন দিশাৰ মূৰ্তি।
Verse 15
काचिच्चन्द्रसमाभासा काचिदादित्यसप्रभा । काचिदंजनपुञ्जाभा काचिद्रक्तोत्पलप्रभा
এগৰাকী চন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্তিময়, এগৰাকী সূৰ্যৰ দৰে তেজস্বী। এগৰাকী অঞ্জনৰ গুচ্ছৰ দৰে গাঢ়, আৰু এগৰাকী ৰক্ত পদুমৰ দৰে উজ্জ্বল আছিল।
Verse 16
नानारूपधरा सौम्या नानाभरणभूषिता । अर्घ्यपाद्यादिभिर्माल्यैर्बकमभ्यर्च्य सुव्रताः
সৌম্য সেই কন্যাসকলে নানা ৰূপ ধাৰণ কৰি, নানা অলংকাৰে ভূষিতা আছিল। সুব্ৰতা হৈ তেওঁলোকে অৰ্ঘ্য, পাদ্য আদি উপচাৰ আৰু মাল্যৰে বকক অভ্যৰ্চনা কৰিলে।
Verse 17
ततस्तं पर्वताकारं गुह्यं पक्षिणमव्ययम् । प्रविवेश महाघोरं पर्वतो ह्यर्णवं स्वराट्
তাৰ পাছত সেই অব্যয়, গুহ্য, পৰ্বতাকাৰ পক্ষী মহাঘোৰ সাগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে; কিয়নো ‘পৰ্বত’ নামৰ সেই স্বৰাট সাগৰত নিমজ্জিত হ’ল।
Verse 18
योजनानां सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च । त्रिंशद्योजनसाहस्रं यावद्भूमण्डलं त्विति
“যোজনাৰ সহস্ৰসমূহ—আৰু তেনেদৰে শতসমূহো; ভূমণ্ডল ত্ৰিশ সহস্ৰ যোজনালৈ বিস্তৃত”—এইদৰে কোৱা হৈছিল।
Verse 19
ततो भूमण्डलं दिव्यं पञ्चरत्नसमाकुलम् । दिव्यस्फटिकसोपानं रुक्मस्तंभमनोरमम्
তাৰ পাছত মই এক দিৱ্য ভূমণ্ডল দেখিলোঁ, পঞ্চৰত্নেৰে পৰিপূৰ্ণ; দিৱ্য স্ফটিকৰ সোপান আৰু মনোৰম স্বৰ্ণস্তম্ভেৰে শোভিত।
Verse 20
योजनानां सहस्रं तु विस्तराद्द्विगुणायतम् । वापीकूपसमाकीर्णं प्रासादाट्टालकावृतम्
ইয়াৰ প্ৰস্থ আছিল এক সহস্ৰ যোজন, আৰু দৈৰ্ঘ্য তাতকৈ দ্বিগুণ; পুখুৰী আৰু কূপেৰে ভৰপূৰ, প্ৰাসাদ আৰু উচ্চ অট্টালিকাৰে বেষ্টিত।
Verse 21
कल्पवृक्षसमाकीर्णं ध्वजषष्टिविभूषितम् । तस्मिन्पुरवरे रम्ये नानारत्नोपशोभितम्
সেয়া কল্পবৃক্ষসমূহেৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু ধ্বজা-ষষ্টি (পতাকা-দণ্ড)ৰে অলংকৃত আছিল; সেই মনোমোহা শ্ৰেষ্ঠ নগৰত নানাবিধ ৰত্নে শোভা পাইছিল।
Verse 22
तथान्यच्च पुरं रम्यं पताकोज्ज्वलवेदिकम् । शतयोजनविस्तीर्णं तावद्द्विगुणमायतम्
তেনেদৰে আন এটা মনোৰম নগৰ আছিল, যাৰ বেদিকাসমূহ পতাকাৰে উজ্জ্বল; সেয়া শত যোজন প্ৰস্থ আৰু দৈৰ্ঘ্যত তাতকৈ দ্বিগুণ আছিল।
Verse 23
पुरमध्ये ततस्तस्मिन्नदी परमशोभना । महती पुण्यसलिला नानारत्नशिला तथा
তাৰ পাছত সেই নগৰৰ ভিতৰত এক পৰম শোভাময়ী নদী আছিল—মহান, পুণ্য-জলধাৰা, আৰু নানাবিধ ৰত্ন-শিলাৰে বিভূষিত।
Verse 24
तस्यास्तीरे मया दृष्टं तडित्सूर्यसमप्रभम् । इन्द्रनीलमहानीलैश्चितं रत्नैः समन्ततः
তাৰ তীৰত মই দেখিলোঁ—বিজুলী আৰু সূৰ্যৰ সম দীপ্তিমান এক বস্তু; চাৰিওফালে ইন্দ্ৰনীল আৰু মহানীল আদি ৰত্নেৰে খচিত।
Verse 25
क्वचिद्वह्निसमाकारं क्वचिदिन्द्रायुधप्रभम् । क्वचिद्धूम्रं क्वचित्पीतं क्वचिद्रक्तं क्वचित्सितम्
কেতিয়াবা ই অগ্নিৰ দৰে দেখা দিছিল, কেতিয়াবা ইন্দ্ৰধনুৰ দৰে দীপ্তি দিছিল; কেতিয়াবা ধোঁৱাটে, কেতিয়াবা হালধীয়া, কেতিয়াবা ৰঙা, আৰু কেতিয়াবা শুভ্ৰ।
Verse 26
नानावर्णैः समायुक्तं लिङ्गमद्भुतदर्शनम् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसाध्यैश्च समन्तात्परिवारितम्
সেয়া নানাবৰ্ণেৰে সমন্বিত এক লিঙ্গ—অদ্ভুত দৰ্শনৰ বস্তু; আৰু চাৰিওফালে ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, ইন্দ্ৰ আৰু সাধ্যগণেৰে পৰিবেষ্টিত।
Verse 27
नन्दीश्वरगणाध्यक्षैश्चेन्द्रादित्यैश्च तद्वृतम् । पश्यामि लिङ्गमीशानं महालिङ्गं तमेव च
সেয়া নন্দীশ্বৰ, শিৱগণৰ অধিপতিসকল, আৰু ইন্দ্ৰ-আদিত্যসকলৰ দ্বাৰা বেষ্টিত আছিল। মই ঈশানৰ সেই লিঙ্গ—সেই মহালিঙ্গ—দৰ্শন কৰোঁ।
Verse 28
परिवार्य ततस्तं तु प्रसुप्तान्देवदानवान् । निमीलिताक्षान्पश्यामि दिव्याभरणभूषितान्
তাৰ পাছত তাক ঘেৰি মই দেৱতা আৰু দানৱসকলক নিদ্ৰামগ্ন যেন শুই থকা দেখিলোঁ—চকু বন্ধ, দিৱ্য অলংকাৰৰে ভূষিত।
Verse 29
ततस्ताः पद्मपत्राक्ष्यो नार्यः परमसंमताः । नद्यास्तस्या जले स्नात्वा दिव्यपुष्पैर्मनोरमैः
তাৰ পাছত পদ্মপাত্ৰ-নয়না, অতি সন্মানিতা সেই নাৰীসকল সেই নদীৰ জলে স্নান কৰি মনোহৰ দিৱ্য পুষ্প লৈ ওলাই আহিল।
Verse 30
दत्त्वार्घपाद्यं विधिवल्लिंगस्य सह पक्षिणा । अर्चयन्तीर्वरारोहा दश ताः प्रमदोत्तमाः
তাৰ পাছত সেই দহজনী শ্ৰেষ্ঠা প্ৰমদা—সুন্দরী আৰু মহৎ—পক্ষীৰ সৈতে লিঙ্গলৈ বিধিমতে অৰ্ঘ্য আৰু পাদ্য দান কৰি পূজা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 31
ततस्त्वभ्यर्च्य तल्लिङ्गं तस्मिन्नेव पुरोत्तमे । सर्वा अदर्शनं जग्मुर्विद्युतोऽभ्रगणेष्विव
তাৰ পাছত সেই উত্তম পবিত্ৰ প্ৰাঙ্গণতে সেই লিঙ্গক পূজা কৰি তেওঁলোকে সকলোৱে দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হ’ল—মেঘগুচ্ছৰ মাজত বিজুলীৰ ঝলক যেন।
Verse 32
न चासौ पक्षिराट्तस्मिन्न स्त्रियो न च देवताः । तदेवैकं स्थितं लिङ्गमर्चयन्विस्मयान्वितः
কিন্তু সেই ঠাইত নাছিল সেই ৰাজপক্ষী, নাছিল নাৰীসকল, নাছিল কোনো দেৱতা; কেৱল সেই একমাত্ৰ লিঙ্গই স্থিৰ হৈ আছিল, আৰু মই বিস্ময়ে ভৰপূৰ হৈ তাক অর্চনা কৰি থাকিলোঁ।
Verse 33
ततोऽहं दुःखमूढात्मा रुद्रमायेति चिन्तयन् । ततः कन्याः समुत्तीर्य दिव्यांबरविभूषणाः
তেতিয়া মই, দুখে মোহিত মন লৈ, ভাবিলোঁ—‘ই নিশ্চয় ৰুদ্ৰৰ মায়া।’ তাৰ পাছত দিব্য বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰৰে বিভূষিতা কন্যাসকল উদ্ভাসিত হৈ ওলাই আহিল।
Verse 34
भासयन्त्यो जगत्सर्वं विद्युतोऽभ्रगणानिव । पद्मैर्हिरण्मयैर्दिव्यैरर्चयित्वा शुभाननाः
মেঘপুঞ্জৰ মাজত বিজুলীৰ দৰে তেওঁলোকে সমগ্ৰ জগত উজ্জ্বল কৰি তুলিলে। শুভমুখী সেই কন্যাসকলে দিব্য সুৱৰ্ণ পদ্মেৰে অর্চনা কৰিলে।
Verse 35
विविशुस्तज्जलं क्षिप्रं समंताद्वरभूषणाः । तस्मिन्पुरवरे चान्ये तामेवाहं पुनःपुनः
শ্ৰেষ্ঠ অলংকাৰৰে বিভূষিতা হৈ তেওঁলোকে চাৰিওফালৰ পৰা শীঘ্ৰে সেই জলত প্ৰৱেশ কৰিলে। আৰু সেই উত্তম তীৰ্থ-নগৰত মই বাৰে বাৰে সেই একেই জনীকেই দেখিলোঁ।
Verse 36
पश्यामि ह्यमरां कन्यामर्चयन्तीं महेश्वरम् । ततोऽहं तां वरारोहामपृच्छं कमलेक्षणाम्
মই সঁচাকৈয়ে এক অমৰ কন্যাক মহেশ্বৰক অর্চনা কৰি থকা দেখিলোঁ। তেতিয়া মই সেই মনোহৰী, পদ্মনয়না, তেজস্বিনী কন্যাক সুধিলোঁ।
Verse 37
का त्वमस्मिन्पुरे देवि वससे शिवमर्चती । ताश्चागताः स्त्रियः सर्वाः क्व गतास्ते गणेश्वराः
“হে দেবী, এই পবিত্ৰ নগৰত তুমি কোন, যি শিৱক অর্চনা কৰি বাস কৰিছা? আৰু যিসকল নাৰী আহিছিল—তেওঁলোক ক’লৈ গ’ল? আৰু সেই গণেশ্বৰ, শিৱৰ গণসকল ক’ত?”
Verse 38
नमोऽस्तु ते महाभागे ब्रूहि पुण्ये महेश्वरि । तव प्रसादाद्विज्ञातुमेतदिच्छामि सुव्रते । दयां कृत्वा महादेवि कथयस्व ममानघे
হে মহাভাগে, তোমাক নমস্কাৰ। হে পুণ্য মাহীশ্বৰী, কৃপা কৰি কোৱা। তোমাৰ প্ৰসাদেৰে মই এই কথা বুজিব বিচাৰোঁ। হে সুৱ্ৰতে, হে মহাদেৱী, দয়া কৰি, হে অনঘে, মোক কহা।
Verse 39
श्र्युवाच । विस्मृताहं कथं विप्र दृष्ट्वा कल्पे पुरातने । मा तेऽभूत्स्मृतिविभ्रंशः सा चाहं कल्पवाहिनी
শ্ৰী দেৱীয়ে ক’লে: হে বিপ্ৰ, পুৰাতন এক কল্পত তুমি মোক দেখিছিলা, তেন্তে মই কেনেকৈ বিস্মৃত হ’ম? তোমাৰ স্মৃতিত বিভ্ৰান্তি নহওক—মই সেইজনী, যি কল্পে কল্পে ধৰি থাকে।
Verse 40
नर्मदा नाम विख्याता रुद्रदेहाद्विनिःसृता । यास्ताः कन्यास्त्वया दृष्टा ह्यर्चयन्त्यो महेश्वरम्
মই নর্মদা নামে বিখ্যাত, ৰুদ্ৰৰ নিজ দেহৰ পৰা নিৰ্গত। আৰু তুমি যি কন্যাসকলক দেখিছিলা, সিহঁতে নিশ্চয়েই মহেশ্বৰ (শিৱ)ক পূজা-অৰ্চনা কৰি আছিল।
Verse 41
याभिस्त्विह समानीतः पक्षिराजसमन्विताः । दिशस्ता विद्धि सर्वेशाः सर्वास्त्वं मुनिसत्तम
যিসকলে তোমাক ইয়ালৈ আনিলে, পক্ষিৰাজৰ সৈতে—হে মুনিসত্তম, জানিবা যে সিহঁতেই সকলো দিশাৰ অধিপতি, সকলো দিশাৰ ৰক্ষক ঈশ্বৰ।
Verse 42
तिर्यक्पक्षिस्वरूपेण महायोगी महेश्वरः । एभिः शिवपुराद्विप्र आनीतः स महेश्वरः
মহাযোগী মহেশ্বৰ তিৰ্যক পক্ষীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। হে বিপ্ৰ, এইসকলেই সেই মহেশ্বৰক শিৱপুৰৰ পৰা ইয়ালৈ আনিলে।
Verse 43
सैष देवो महादेवो लिङ्गमूर्तिर्व्यवस्थितः । अर्च्यते ब्रह्मविष्ण्विन्द्रैः सुरासुरजगद्गुरुः
এইজনাই দেৱ মহাদেৱ, যি লিঙ্গ-মূৰ্তিৰূপে ইয়াত প্ৰতিষ্ঠিত। ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ইন্দ্ৰে তেওঁৰ আৰ্চনা কৰে—দেৱ, অসুৰ আৰু সমগ্ৰ জগতৰ গুৰু।
Verse 44
लयमायाति यस्माद्धि जगत्सर्वं चराचरम् । तेन लिङ्गमिति प्रोक्तं पुराणज्ञैर्महर्षिभिः
যাৰ পৰা নিশ্চয়েই সমগ্ৰ জগত—চৰ আৰু অচৰ—লয়লৈ যায়, সেই কাৰণে পুৰাণজ্ঞ মহর্ষিসকলে তেওঁক ‘লিঙ্গ’ বুলি ঘোষণা কৰিছে।
Verse 45
तेन देवगणाः सर्वे संक्षिप्ता मायया पुरा । प्रलीनाश्चैव लोकेश न दृश्यन्ते हि सांप्रतम्
তেওঁৱেই পূৰ্বে মায়াৰ দ্বাৰা সকলো দেৱগণক সংকুচিত কৰি অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে। হে লোকেশ, লীন হৈ যোৱাৰ বাবে তেওঁলোক বৰ্তমান দেখা নাযায়।
Verse 46
पुनर्दृश्या भविष्यन्ति सृजमानाः स्वयंभुवा । साहं लिङ्गार्चनपरा नर्मदा नाम नामतः
স্বয়ম্ভুৱে পুনৰ সৃষ্টি কৰিলে তেওঁলোক আকৌ দেখা যাব। আৰু মই—লিঙ্গাৰ্চনত নিবিষ্ট—নামত নর্মদা বুলি পৰিচিত।
Verse 47
कालं युगसहस्रस्य रुद्रस्य परिचारिका । अस्य प्रसादादमरस्तथा त्वं द्विजपुंगव
হাজাৰ যুগৰ কাললৈকে মই ৰুদ্ৰৰ পৰিচাৰিকা হৈ সেৱা কৰি আহিছোঁ। তেওঁৰ প্ৰসাদে, হে দ্বিজপুঙ্গৱ, তুমিও অমৰ হ’বা।
Verse 48
सत्यार्जवदयायुक्तः सिद्धोऽसि त्वं शिवार्चनात् । एवमुक्त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत
সত্য, সৰলতা আৰু দয়াৰে যুক্ত হৈ তুমি শিৱ-অৰ্চনাৰ দ্বাৰা সিদ্ধি লাভ কৰিছা। এইদৰে কৈ সেই দেৱী তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 49
ताः स्त्रियः स च देवेशो बकरूपो महेश्वरः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अवतीर्य महानदीम्
সেই স্ত্ৰীসকল আৰু দেৱেশ—বকৰূপী মহেশ্বৰ—তাইৰ বাক্য শুনি মহা নদীত নামি গ’ল।
Verse 50
स्नात्वा समर्चय त्वं हि विधिना मन्त्रपूर्वकम् । ततोऽहं सहसा तस्मात्समुत्तीर्य जलाशयात्
“স্নান কৰি তুমি বিধি অনুসাৰে মন্ত্ৰপূৰ্বক (প্ৰভুৰ) যথাবিধি অৰ্চনা কৰা। তাৰ পাছত মই তৎক্ষণাৎ সেই জলাশয়ৰ পৰা উঠি তীৰলৈ আহিলোঁ।”
Verse 51
न च पश्यामि तल्लिङ्गं न च तां निम्नगां नृप । तदैव लोकाः संजाताः क्षितिश्चैव सकानना
“হে নৃপ, মই সেই লিঙ্গটোও নেদেখোঁ, আৰু সেই নদীখনো নেদেখোঁ। সেই মুহূৰ্ততে লোকসমূহ পুনৰ প্ৰকাশ পালে, আৰু বনসহ পৃথিৱীও উদ্ভৱ হ’ল।”
Verse 52
ऋक्षचन्द्रार्कविततं तदेव च नभस्तलम् । यथापूर्वमदृष्टं तु तथैव च पुनः कृतम् । नतोऽहं मनसा देवमपूजयं महेश्वरम्
“ঋক্ষ, চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰে বিস্তৃত সেই একেই আকাশমণ্ডল পুনৰ দেখা দিলে—যেনেকৈ আগতে আছিল, তেনেকৈয়ে পুনৰ গঢ়া হ’ল। তেতিয়া মই মনে মনে দেৱ মহেশ্বৰক নত হৈ পূজা কৰিলোঁ।”
Verse 53
एवं बके पुरा कल्पे मया दृष्टेयमव्यया । नर्मदा मर्त्यलोकस्य महापातकनाशिनी
এইদৰে প্ৰাচীন বকে কল্পত মই সেই অব্যয়া, অবিনাশী নর্মদাক দৰ্শন কৰিছিলোঁ—যি মৰ্ত্যলোকৰ মহাপাতকসমূহ বিনাশ কৰে।
Verse 54
तस्माद्धर्मपरैर्विप्रैः क्षत्रशूद्रविशादिभिः । सदा सेव्या महाभागा धर्मवृद्ध्यर्थकारिभिः
সেয়ে ধৰ্মপৰায়ণ বিপ্ৰসকলৰ দ্বাৰা, আৰু ক্ষত্ৰিয়, শূদ্ৰ, বৈশ্য আদি সকলৰ দ্বাৰাও—ধৰ্মবৃদ্ধি আৰু সত্য কল্যাণ কামনাকাৰীসকলে সেই মহাভাগা (নর্মদা)ক সদায় সেৱা-আৰাধনা কৰিব লাগে।
Verse 55
येऽपि भक्तया सकृत्तोये नर्मदाया महेश्वरम् । स्नात्वा ते सर्वं पापं नाशयन्त्यसंशयम्
যিসকলে ভক্তিৰে নর্মদাৰ জলে মহেশ্বৰৰ সান্নিধ্যত কেৱল এবাৰ স্নান কৰে, তেওঁলোকে নিঃসন্দেহে সকলো পাপ বিনাশ কৰে।