Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 47

Devanagari script

वृषलीमन्दिरे यस्य महिषीं यस्तु पालयेत् । स विप्रो दूरतस्त्याज्यो व्रते श्राद्धे नराधिप

Transliteration

vṛṣalīmandire yasya mahiṣīṃ yastu pālayet | sa vipro dūratastyājyo vrate śrāddhe narādhipa

Translation

হে ৰাজন, যি ব্ৰাহ্মণে নিজৰ ম’হজনী কোনো নীচ জাতিৰ মহিলাৰ ঘৰত পালন কৰে, তেওঁক বিশেষকৈ ব্ৰত আৰু শ্ৰাদ্ধৰ কামত দূৰৰ পৰাই পৰিহাৰ কৰিব লাগে।

Word by Word

• वृषलीमन्दिरे: in the house of a Śūdra woman
• वृषलीमन्दिरे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वृषली-मन्दिर (प्रातिपदिक; वृषली=शूद्रस्त्री + मन्दिर=गृह)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी (अधिकरण) एकवचनम्

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रयोगः (relative pronoun)

• महिषीम्: wife/queen (his consort)
• महिषीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महिषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया (कर्म) एकवचनम्

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रयोगः

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोधार्थक-निपातः (particle: but/indeed)

• पालयेत्: should keep/protect/maintain
• पालयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पाल् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• विप्रः: a Brahmin
• विप्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• दूरतः: from a distance
• दूरतः: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दूरतः (अव्यय; दूर+तस्)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb: from afar)

• त्याज्यः: to be avoided/rejected
• त्याज्यः: Karya (Obligation/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: त्यज् (धातु) → त्याज्य (कृदन्त, भाव्य/विधेय)
• Form: कर्तव्यतार्थकः (gerundive); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विधेय-विशेषणम्

• व्रते: in (religious) observance
• व्रते: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; विषय-अधिकरणम्

• श्राद्धे: in śrāddha rites
• श्राद्धे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; विषय-अधिकरणम्

• नराधिप: O king
• नराधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर-अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम्

Speaker

Unspecified narrator addressing a king (deduced from vocative narādhipa)

Skanda Dialogue

Listener: narādhipa (king)

Visual Art Cues

Scene: A ruler is warned by a sage to keep distance from an unsuitable brāhmaṇa for śrāddha; the śrāddha setup—piṇḍa, darbha, water vessel—appears ready, emphasizing the gravity of the rite.

Characters & Entities

• Maṇināgeśvara (context)
• brāhmaṇa
• narādhipa (king)
• śrāddha
• vrata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual acts like vrata and śrāddha require careful discernment of conduct and eligibility; dharma stresses purity of association.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding chapter context is Maṇināgeśvara in the Revā Khaṇḍa (Narmadā sacred geography).

What ritualistic prescription is mentioned?

Avoid including or honoring such a person in vrata observances and śrāddha ceremonies.