Adhyaya 7
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 7

Adhyaya 7

মাৰ্কণ্ডেয় প্ৰলয়ৰ মহাদৃশ্য বৰ্ণনা কৰে—স্থাৱৰ-জংগম সমগ্ৰ জগত অন্ধকাৰত লীন হৈ ভয়ংকৰ ‘একাৰ্ণৱ’ একমাত্ৰ মহাসাগৰত বিলীন হয়। সেই জলৰাশিৰ মাজত একাকী ব্ৰহ্মাই কূৰ্ম-ৰূপত মহাতেজস্বী, বিশ্বব্যাপী পৰম দেৱতাক দৰ্শন কৰে; তেওঁৰ ৰূপ অতিশয় কৌসমিক মহিমাৰে বৰ্ণিত। ব্ৰহ্মাই দেৱতাক কোমলভাৱে জাগ্ৰত কৰি, বেদ-বিদাঙ্গৰ ভাষাশৈলীত মঙ্গল স্তৱ কৰে আৰু পূৰ্বে সংহৃত লোকসমূহ পুনৰ প্ৰকাশ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা জনায়। দেৱতা উঠি ত্ৰিলোক, দেৱ-দানৱ-গন্ধৰ্ব-যক্ষ-নাগ-ৰাক্ষস আদি সকলো জীৱবৰ্গ আৰু সূৰ্য-চন্দ্ৰ-নক্ষত্ৰাদি পুনৰ প্ৰসাৰিত কৰে। তাৰ পাছত পৃথিৱী পৰ্বত, দ্বীপ, সমুদ্ৰ আৰু লোকালোক পৰ্যন্ত বিস্তৃত ৰূপে দৃশ্যমান হয়। এই নবসৃষ্টিত জলৰ পৰা দিব্য অলংকাৰভূষিতা নাৰী-ৰূপে দেৱী নৰ্মদা (ৰেৱা) প্ৰাদুৰ্ভৱ হয়; ভক্তিভাৱে স্তৱ কৰি নমস্কাৰ সহিতে সন্মানেৰে ওচৰ চাপে। অধ্যায়ৰ শেষত ফলশ্ৰুতিৰ দৰে কোৱা হয়—এই কূৰ্ম-প্ৰাদুৰ্ভাৱ কাহিনী শ্ৰৱণ বা অধ্যয়নে কিল্বিষ, অৰ্থাৎ পাপ, নাশ হয়।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुनरेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । सलिलेनाप्लुते लोके निरालोके तमोद्भवे

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: পুনৰ, ভয়ংকৰ একাৰ্ণৱ (প্ৰলয়ৰ একমাত্ৰ মহাসাগৰ) উঠি আহিলত স্থাৱৰ-জংগম সকলো প্ৰাণী নষ্ট হ’ল; জলেৰে জগত প্লাৱিত হ’ল, আলোকহীন, অন্ধকাৰ-উদ্ভৱ।

Verse 2

ब्रह्मैको विचरंस्तत्र तमीभूते महार्णवे । दिव्यवर्षसहस्रं तु खद्योत इव रूपवान्

সেই মহাৰ্ণৱ অন্ধকাৰময় হৈ পৰাত, তাত ব্ৰহ্মা একলাই বিচৰণ কৰি থাকিল—এহেজাৰ দিব্য বৰ্ষ পৰ্যন্ত—জোনাকী পোকাৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ।

Verse 3

शेते योजनसाहस्रमप्रमेयमनुत्तमम् । द्वादशादित्यसंकाशं सहस्रचरणेक्षणम्

তেওঁ তাত শুই আছিল—এহেজাৰ যোজন বিস্তৃত—অপৰিমেয় আৰু অনুত্তম; দ্বাদশ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত, এহেজাৰ চৰণ আৰু এহেজাৰ নয়নযুক্ত।

Verse 4

प्रसुप्तं चार्णवे घोरे ह्यपश्यत्कूर्मरूपिणम् । तं दृष्ट्वा विस्मयापन्नो ब्रह्मा बोधयते शनैः

আৰু সেই ভয়ংকৰ সাগৰত ব্ৰহ্মাই কূৰ্মৰূপী তেওঁক নিদ্ৰামগ্ন দেখিলে। তেওঁক দেখি ব্ৰহ্মা বিস্ময়ে আপন্ন হৈ ধীৰে ধীৰে জগাবলৈ চেষ্টা কৰিলে।

Verse 5

स्तुतिभिर्मंगलैश्चैव वेदवेदांगसंभवैः । वाचस्पते विबुध्यस्व महाभूत नमोऽस्तु ते

বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ পৰা উদ্ভূত মঙ্গলময় স্তুতিসমূহে (ব্ৰহ্মাই ক’লে): “হে বাক্‌পতি, জাগ্ৰত হওঁক! হে মহাভূত, আপোনালৈ নমস্কাৰ।”

Verse 6

तवोदरे जगत्सर्वं तिष्ठते परमेश्वर । तद्विमुञ्च महासत्त्व यत्पूर्वं संहृतं त्वया

হে পৰমেশ্বৰ, আপোনাৰ উদৰত সমগ্ৰ জগত স্থিত। সেয়ে, হে মহাসত্ত্ব, আপুনি পূৰ্বে যি নিজৰ ভিতৰত সংহাৰ কৰিছিল, তাক মুক্ত কৰি দিয়ক।

Verse 7

अध्याय

অধ্যায় (পাঠ-খণ্ড)।

Verse 8

स निशम्य वचस्तस्य उत्थितः परमेश्वरः । समुद्गिरन् स लोकांस्त्रीन् ग्रस्तान् कल्पक्षये तदा

তাঁৰ বাক্য শুনি পৰমেশ্বৰ উঠিল; আৰু তেতিয়া কল্পক্ষয়ৰ প্ৰলয়ত গিলি থোৱা ত্ৰিলোকক পুনৰ উগলি বাহিৰ কৰিলে।

Verse 9

देवदानवगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः । सचन्द्रार्कग्रहाः सर्वे शरीरात्तस्य निर्गताः

দেৱ, দানৱ, গন্ধৰ্ব—যক্ষ, নাগ আৰু ৰাক্ষসসহ—আৰু চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু সকলো গ্ৰহ; এই সকলো তেঁওৰ দেহৰ পৰা বাহিৰ ওলাই আহিল।

Verse 10

ततो ह्येकार्णवं सर्वं विभज्य परमेश्वरः । विस्तीर्णोपलतोयौघां सरित्सरविवर्धिताम्

তেতিয়া পৰমেশ্বৰ একমাত্ৰ সৰ্বব্যাপী মহাসাগৰখন বিভাজন কৰিলে; আৰু শিলাখণ্ড-প্ৰবাহে বিস্তৃত জলধাৰা, নদী-সৰোবৰৰে বৃদ্ধি পোৱা পৃথিৱীৰ জলবিস্তাৰক প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 11

पश्यते मेदिनीं देवः सवृक्षौषधिपल्वलाम् । हिमवन्तं गिरिश्रेष्ठं श्वेतं पर्वतमुत्तमम्

দেৱে পৃথিৱীক চালে—বৃক্ষ, ঔষধি আৰু জলাভূমিৰ পানীৰে সমৃদ্ধ; আৰু পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ হিমৱানক, লগতে উত্তম শ্বেত পৰ্বতকো দৰ্শন কৰিলে।

Verse 12

शृङ्गवन्तं महाशैलं ये चान्ये कुलपर्वताः । जंबुद्वीपं कुशं क्रौञ्चं सगोमेदं सशाल्मलम्

তেওঁ শৃংগৱান নামৰ মহাশৈল আৰু আন আন কুলপৰ্বতসমূহো দেখিলে; লগতে জম্বুদ্বীপ, কুশ, ক্রৌঞ্চ, গোমেদ আৰু শাল্মল—এই সকলো দ্বীপকো দৰ্শন কৰিলে।

Verse 13

पुष्करान्ताश्च ये द्वीपा ये च सप्तमहार्णवाः । लोकालोकं महाशैलं सर्वं च पुरतः स्थितम्

তেওঁ পুষ্কৰ পৰ্যন্ত বিস্তৃত দ্বীপসমূহ আৰু সপ্ত মহাৰ্ণৱসমূহ দেখিলে; লগতে লোকালোক নামৰ বিশাল মহাশৈল—সকলো বস্তু তেওঁৰ সন্মুখত অৱস্থিত আছিল।

Verse 14

चतुःप्रकृतिसंयुक्तं जगत्स्थावरजंगमम् । युगान्ते तु विनिष्क्रान्तमपश्यत्स महेश्वरः

চতুৰ্বিধ প্ৰকৃতি-তত্ত্বে সংযুক্ত, স্থাৱৰ-জঙ্গমেৰে পূৰ্ণ এই জগত—যুগান্তত পুনৰ উদ্ভূত হোৱা—সেই মহেশ্বৰে দৰ্শন কৰিলে।

Verse 15

विप्रकीर्णशिलाजालामपश्यत्स वसुंधराम् । कूर्मपृष्ठोपगां देवीं महार्णवगतां प्रभुः

প্ৰভুৱে শিলাৰ ছিটা-ছিটা জালত ছিন্নভিন্ন হৈ থকা বসুন্ধৰাক দেখিলে; আৰু মহাসাগৰৰ ভিতৰত কূৰ্মৰ পিঠিত আশ্ৰিত দেৱী পৃথিৱীকো দৰ্শন কৰিলে।

Verse 16

तस्मिन् विशीर्णशैलाग्रे सरित्सरोविवर्जिते । नानातरंगभिन्नोद आवर्तोद्वर्तसंकुले

সেই ভগ্ন শৈলশিখৰত—নদী-সৰোবৰবিহীন স্থানে—জল বহু প্ৰকাৰৰ তৰংগত ভাঙি পৰিছিল, ঘূৰ্ণি আৰু উথল-পাথল আবৰ্তেৰে গিজগিজাই আছিল।

Verse 17

नानौषधिप्रज्वलिते नानोत्पलशिलातले । नानाविहंगसंघुष्टां मत्स्यकूर्मसमाकुलाम्

তেওঁ দৰ্শন কৰিলে সেই অঞ্চল, যি নানাবিধ ঔষধিৰ দীপ্তিত জ্বলি উঠিছিল; শিলাময় তলত নানা উৎপল ছড়াই আছিল; বহু পাখিৰ ঝাঁকৰ কলৰৱে মুখৰিত, আৰু মাছ-কূৰ্মেৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 18

दिव्यमायामयीं देवीमुत्कृष्टाम्बुदसन्निभाम् । नदीमपश्यद्देवेशो ह्यनौपम्यजलाशयाम्

দেৱেশ্বৰে নদীক দেৱীৰূপে দৰ্শন কৰিলে—দিব্য মায়াৰে গঠিত, উৎকৃষ্ট মেঘসদৃশ—পবিত্ৰ জলেৰে অনুপম আশ্ৰয়।

Verse 19

मध्ये तस्याम्बुदश्यामां पीनोरुजघनस्तनीम् । वस्त्रैरनुपमैर्दिव्यैर्नानाभरणभूषिताम्

তাৰ মাজত তেওঁ মেঘশ্যামা কন্যাৰূপ দৰ্শন কৰিলে—পীন উৰু, জঘন আৰু স্তনে সমৃদ্ধ—অনুপম দিব্য বস্ত্ৰে আৱৃত আৰু নানা অলংকাৰৰে ভূষিতা।

Verse 20

सनूपुररवोद्दामां हारकेयूरमण्डिताम् । तादृशीं नर्मदां देवीं स्वयं स्त्रीरूपधारिणीम्

তাইৰ নূপুৰৰ ধ্বনি উচ্ছ আছিল; হাৰ আৰু কেয়ূৰৰে সুশোভিতা—এনেকৈ নর্মদা দেৱী নিজেই নাৰী-ৰূপ ধাৰণ কৰি প্ৰকাশ পাইছিল।

Verse 21

योगमायामयैश्चित्रैर्भूषणैः स्वैर्विभूषिताम् । अव्यक्ताङ्गीं महाभागामपश्यत्स तु नर्मदाम्

সেয়ে নর্মদা মহাভাগাক দেখিলে—যোগমায়াৰ পৰা জন্মা আশ্চৰ্য অলংকাৰৰে নিজে সুশোভিতা; তেখেতৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ সূক্ষ্ম, অব্যক্ত আৰু সাধাৰণ দৃষ্টিৰ অতীত।

Verse 22

अर्धोद्यतभुजां बालां पद्मपत्रायतेक्षणाम् । स्तुवन्तीं देवदेवेशमुत्थितां तु जलात्तदा

তেতিয়া জলে পৰা উঠি অহা এক যুৱতী বালাক সেয়ে দেখিলে—অৰ্ধ-উত্তোলিত বাহু, পদ্মপাত সদৃশ নয়ন; দেৱদেৱেশ্বৰক স্তৱ কৰি আছিল।

Verse 23

विस्मयाविष्टहृदयो ह्यहमुद्वीक्ष्य तां शुभाम् । स्नात्वा जले शुभे तस्याः स्तोतुमभ्युद्यतस्ततः

সেই শুভাক দেখি মোৰ হৃদয় বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হ’ল; তাৰ পাছত মই তেখেতৰ পবিত্ৰ জলে স্নান কৰি, তেখেতক স্তৱ কৰিবলৈ উদ্যত হ’লোঁ।

Verse 24

अर्चयामास संहृष्टो मन्त्रैर्वेदांगसंभवैः । सृष्टं च तत्पुरा राजन्पश्येयं सचराचरम्

আনন্দিত হৈ সেয়ে বেদাঙ্গ-সম্ভূত মন্ত্রেৰে অৰ্চনা কৰিলে; আৰু হে ৰাজন, সেয়ে সৃষ্টিক—চৰাচৰ, চলমান আৰু অচল—পূৰ্বে যেনেকৈ আছিল তেনেকৈ দেখিলে।

Verse 25

सदेवासुरगन्धर्वं सपन्नगमहोरगम् । पश्याम्येषा महाभागा नैव याता क्षयं पुरा

মই এই জগতখন দেৱ, অসুৰ আৰু গন্ধৰ্বসহ, সাপ আৰু মহা নাগসহ দেখি আছোঁ; এই মহাভাগা শক্তি পূৰ্বতে কেতিয়াও বিনাশলৈ নাযায়।

Verse 26

महादेवप्रसादाच्च तच्छरीरसमुद्भवा । भूयो भूयो मया दृष्टा कथिता ते नृपोत्तम

মহাদেৱৰ কৃপাৰে—তাঁৰেই দেহৰ পৰা উদ্ভৱ হৈ—মই তাক পুনঃপুনঃ দেখিছোঁ; হে নৃপোত্তম, এইদৰে মই তোমাক ক’লোঁ।

Verse 27

प्रादुर्भावमिमं कौर्म्यं येऽधीयन्ते द्विजोत्तमाः । येऽपि शृण्वन्ति विद्वांसो मुच्यन्ते तेऽपि किल्बिषैः

হে দ্বিজোত্তম, যিসকলে এই কূৰ্ম অৱতাৰ-প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ বৃত্তান্ত অধ্যয়ন কৰে, আৰু যিসকল বিদ্বান কেৱল শুনে—তেওঁলোকো নিশ্চয় পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।