Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 17

Devanagari script

एवं कष्टं गतो राजा चित्रसेनो नराधिपः । वृक्षच्छायां समाश्रित्य विश्राममकरोन्नृपः

Transliteration

evaṃ kaṣṭaṃ gato rājā citraseno narādhipaḥ | vṛkṣacchāyāṃ samāśritya viśrāmamakaronnṛpaḥ

Translation

এইদৰে দুঃখত পৰি মানুহৰ অধিপতি ৰজা চিত্ৰসেন গছৰ ছাঁত আশ্ৰয় লৈ বিশ্ৰাম কৰিলে।

Word by Word

• एवं: thus
• एवं: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• कष्टं: distress/hardship
• कष्टं: Karma (State/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative of state)

• गतः: having gone/come to
• गतः: Karta (Predicate adjective of subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• चित्रसेनः: Citraseṇa
• चित्रसेनः: Apposition (Same referent/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चित्रसेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (proper noun)

• नराधिपः: lord of men (king)
• नराधिपः: Apposition (Epithet/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नराणाम् अधिपः)

• वृक्षच्छायां: tree-shade
• वृक्षच्छायां: Karma (Object of resorting/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक) + छाया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वृक्षस्य छाया)

• समाश्रित्य: having resorted to
• समाश्रित्य: Kriya (Gerundial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + श्रि (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकाले कृत्य (having taken refuge in)

• विश्रामम्: rest
• विश्रामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अकरोत्: did/made
• अकरोत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नृपः: the king
• नृपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Revā Khaṇḍa)

Skanda Dialogue

Listener: Frame listener not specified here

Visual Art Cues

Scene: King Citrasena sits or reclines beneath a broad-canopied tree, weapons set aside, posture heavy with exhaustion; the forest around is quiet, suggesting a breath before the next discovery.

Characters & Entities

• Citrasena

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even rulers must pause; humility and stillness prepare the mind to recognize sacred opportunities.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not yet named; the rest precedes the sighting of a divine lake.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates resting in the forest.