Adhyaya 52

Verse 1

ईश्वर उवाच । अन्यदाख्यानकं वक्ष्ये पुरा वृत्तं नराधिप । सकुटुम्बो गतः स्वर्गं मुनिर्यत्र महातपाः

ঈশ্বৰে ক’লে: হে নৰাধিপ! মই আন এটা প্ৰাচীন আখ্যান ক’ব খুজোঁ। সেই পবিত্ৰ স্থানত মহাতপা মুনি নিজ কুটুম্বসহ স্বৰ্গ লাভ কৰিছিল।

Verse 2

उत्तानपाद उवाच । कथं नाकं गतो विप्रः सकुटुम्बो महानृषिः । कौतुकं परमं देव कथयस्व मम प्रभो

উত্তানপাদে ক’লে: হে দেব! সেই মহান ঋষি-ব্ৰাহ্মণ কিদৰে নিজ কুটুম্বসহ স্বৰ্গলৈ গ’ল? এই মোৰ পৰম কৌতূহল; হে প্ৰভু, মোক ক’বা।

Verse 3

ईश्वर उवाच । चित्रसेन इति ख्यातः काशीराजः पुराभवत् । शूरो दाता सुधर्मात्मा सर्वकामसमृद्धिमान्

ঈশ্বৰে ক’লে: প্ৰাচীন কালত কাশীৰ এজন ৰজা আছিল, চিত্ৰসেন নামে খ্যাত। তেওঁ বীৰ, দাতা, সু-ধৰ্মাত্মা, আৰু সকলো শুভ কামনা পূৰণৰ সমৃদ্ধিত সমন্বিত আছিল।

Verse 4

सा पुरी जनसंकीर्णा नानारत्नोपशोभिता । वाराणसीति विख्याता गङ्गातीरमुपाश्रिता

সেই পুৰী জনসমুদায়েৰে ভৰি আছিল আৰু নানা ৰত্নেৰে সুসজ্জিত আছিল। ‘ৱাৰাণসী’ নামে বিখ্যাত সেই নগৰী গঙ্গাৰ তীৰত আশ্ৰয় লৈ আছিল।

Verse 5

शरच्चन्द्रप्रतीकाशा विद्वज्जनविभूषिता । इन्द्रयष्टिसमाकीर्णा गोपगोकुलसंवृता

সেই নগৰী শৰত্‌চন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্তিময় আছিল, বিদ্বজ্জনৰ সভাৰে অলংকৃত। ইন্দ্ৰযষ্টিৰ দৰে উচ্চ স্তম্ভেৰে ভৰি আছিল আৰু গোপ-গোকুলেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল।

Verse 6

बहुध्वजसमाकीर्णा वेदध्वनिनिनादिता । वणिग्जनैर्बहुविधैः क्रयविक्रयशालिनी

সেই নগৰী বহু ধ্বজেৰে ভৰি আছিল আৰু বেদপাঠৰ ধ্বনিয়ে গুঞ্জৰিত হৈছিল। নানা প্ৰকাৰ বণিকৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ ক্ৰয়-বিক্ৰয়ত সমৃদ্ধ আছিল।

Verse 7

यन्त्रादानैः प्रतोलीभिरुच्चैश्चान्यैः सुशोभिता । देवतायतनैर्दिव्यैराश्रमैर्गहनैर्युता

সেই নগৰী উচ্চ প্ৰতোলী-দ্বাৰ আৰু আন আন মহৎ নিৰ্মাণেৰে সুসজ্জিত আছিল। তাত দেবতাৰ দিৱ্য মন্দিৰ আৰু নিৰ্জন, গভীৰ আশ্ৰমো আছিল।

Verse 8

नानापुष्पफलैर्रम्या कदलीखण्डमण्डिता । पनसैर्बकुलैस्तालैरशोकैराम्रकैस्तथा

সেই নগৰী নানা ফুল-ফলে মনোমোহা আছিল, কদলী-বনানীৰে অলংকৃত। তাত পনস, বকুল, তাল, অশোক আৰু আমগছো আছিল।

Verse 9

राजवृक्षकपित्थैश्च दाडिमैरुपशोभिता । वेदाध्ययननिर्घोषैः पवित्रीकृतमङ्गला

সেই স্থান ৰাজবৃক্ষ, কপিত্থ আৰু দাড়িম (ডালিম) গছৰে অধিক শোভিত হৈছিল; আৰু বেদ অধ্যয়নৰ উচ্চ, অবিৰত ধ্বনিয়ে তাৰ মঙ্গলতা পৱিত্ৰ কৰি তুলিছিল।

Verse 10

तस्या उत्तरदिग्भागे आश्रमोऽभूत्सुशोभनः । तन्मन्दारवनं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

তাৰ উত্তৰ দিশত অতি শোভন এক আশ্ৰম আছিল। সেই বন ‘মন্দাৰবন’ নামে ত্ৰিলোকত বিখ্যাত আছিল।

Verse 11

बहुमन्दारसंयुक्तं तेन मन्दारकं विदुः । विप्रो दीर्घतपा नाम सर्वदा तत्र तिष्ठति

বহু মন্দাৰ গছেৰে সংযুক্ত হোৱাৰ বাবে তাক ‘মন্দাৰক’ বুলিও জনা যায়। তাত ‘দীৰ্ঘতপা’ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণ সদায় বাস কৰে।

Verse 12

तपस्तपति सोऽत्यर्थं तेन दीर्घतपाः स्मृतः । स तिष्ठति सपत्नीकः ससुतः सस्नुषस्तथा

সেইজন অতি তীব্ৰ তপস্যা কৰে, সেয়েহে ‘দীৰ্ঘতপা’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ তাত পত্নীসহ, পুত্ৰসহ আৰু পুত্ৰবধূসহ বাস কৰে।

Verse 13

शुश्रूषन्ति सदा तस्य पुत्राः पञ्च प्रयत्नतः । तस्य पुत्रः कनीयांस्तु ऋक्षशृङ्गो महातपाः

তেওঁৰ পাঁচ পুত্ৰ সদায় যত্নসহ তেঁওক সেৱা কৰে। তেওঁৰ পুত্ৰসকলৰ ভিতৰত কনিষ্ঠজন ‘ঋক্ষশৃঙ্গ’ আছিল, যি মহাতপস্বী।

Verse 14

वेदाध्ययनसम्पन्नो ब्रह्मचारी गुणान्वितः । योगाभ्यासरतो नित्यं कन्दमूलफलाशनः

সেইজন বেদ অধ্যয়নত সিদ্ধ, ব্ৰহ্মচাৰী আৰু গুণসম্পন্ন আছিল; সদায় যোগাভ্যাসত নিমগ্ন থাকি কন্দ-মূল আৰু ফলাহাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল।

Verse 15

तिष्ठते मृगरूपेण मृगयूथचरस्तदा । दिनान्ते च दिनान्ते च मातापित्रोः समीपगः

সেই সময় তেওঁ মৃগৰূপ ধৰি মৃগদলৰ মাজত বিচৰণ কৰিছিল; প্ৰতিদিনৰ অন্তত, দিনৰ অন্তত, মাতৃ-পিতৃৰ ওচৰলৈ আহি পৰিছিল।

Verse 16

अभिवादयते नित्यं भक्तिमान्मुनिपुत्रकः । पुनर्गच्छति तत्रैव कानने गिरिगह्वरे

ভক্তিসম্পন্ন সেই মুনিপুত্ৰ নিত্য প্ৰণাম নিবেদন কৰিছিল; তাৰ পাছত পুনৰ সেই একেই কাননলৈ, পৰ্বতৰ গুহা-খাঁদলৈ উভতি গৈছিল।

Verse 17

क्रीडन्बालमृगैः सार्द्धं प्रत्यहं स मुनेः सुतः । कदाचिद्दैवयोगेन ऋक्षशृङ्गो ममार सः

মুনিৰ সেই পুত্ৰ প্ৰতিদিন কিশোৰ মৃগসকলৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰিছিল; কিন্তু কেতিয়াবা দৈৱযোগে ঋক্ষশৃঙ্গ—সেইজন—মৃত্যুক বৰণ কৰিলে।

Verse 52

। अध्याय

অধ্যায় সমাপ্ত — এই অধ্যায়ৰ চিহ্ন।