Adhyaya 45

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एष एव पुरा प्रश्नः परिपृष्टो महेश्वरम् । राज्ञा चोत्तानपादेन ऋषिदेवसमागमे

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এই একেই প্ৰশ্ন পূৰ্বতে ৰজা উত্তানপাদে ঋষি আৰু দেৱসমূহৰ মহাসভাত মহেশ্বৰক সুধিছিল।

Verse 2

उत्तानपाद उवाच । इदं तीर्थं महापुण्यं सर्वदेवमयं परम् । गुह्याद्गुह्यतरं स्थानं न दृष्टं न श्रुतं हर

উত্তানপাদ ক’লে: এই তীৰ্থ মহাপুণ্যময়, পৰম আৰু সকলো দেৱতাৰে পূৰ্ণ। হে হৰ! এই স্থান গোপনতকৈও অধিক গোপন—মই ন দেখিলোঁ, ন শুনিলোঁ।

Verse 3

शूलभेदं कथं जातं केनैवोत्पादितं पुरा । माहात्म्यं तस्य तीर्थस्य विस्तराच्छंस मे प्रभो

শূলভেদ কেনেকৈ জন্মিল, আৰু প্ৰাচীন কালে কোনে ইয়াক সৃষ্টি কৰিলে? হে প্ৰভু, সেই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য মোক বিস্তাৰে কৃপা কৰি কওক।

Verse 4

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । मर्त्ये न तादृशः कश्चिद्विक्रमेण बलेन वा

ঈশ্বৰ ক’লে: পূৰ্বতে এক মহাবীৰ্য দানৱ আছিল, যি নিজৰ বলৰ দৰ্পে মত্ত আছিল। মর্ত্যলোকে তাৰ দৰে কেহ নাছিল—ন বিক্ৰমে, ন বলে।

Verse 5

सूनुर्ब्रह्मसुतस्यायमन्धको नाम दुर्मदः । निजस्थाने वसन् पापः कुर्वन् राज्यमकण्टकम्

ইয়াৰ নাম অন্ধক—দুৰ্মদ আৰু মোহগ্ৰস্ত; ই ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰৰ পুত্ৰৰ সন্তান। নিজৰ ৰাজ্যত বাস কৰি সেই পাপীয়ে বাধাহীনভাৱে শাসন চলাইছিল।

Verse 6

हृष्टपुष्टो वसन्मर्त्ये स सुरैर्नाभिभूयते । भवनं तस्य पापस्य वह्नेरुपवनं यथा

মর্ত্যলোকে বাস কৰি সি হৃষ্ট-পুষ্ট আছিল; দেৱতাসকলেও তাক জয় কৰিব নোৱাৰিলে। সেই পাপীৰ গৃহ অগ্নিৰ উপবনৰ দৰে—অপ্ৰাপ্য আৰু ভয়ংকৰ।

Verse 7

एतस्मिन्नन्धकः काले चिन्तयामास भारत । तोषयामि महादेवं येन सानुग्रहो भवेत्

সেই সময়ে, হে ভাৰত, অন্ধকে মনে মনে চিন্তা কৰিলে—“মহাদেৱক সন্তুষ্ট কৰিম, যাতে তেওঁ মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহশীল হন।”

Verse 8

प्रार्थयामि वरं दिव्यं यो मे मनसि वर्तते । परं स निश्चयं कृत्वा सोऽन्धको निर्गतो गृहात्

“মোৰ মনত যি দিৱ্য বৰ আছে, সেই বৰ মই প্ৰাৰ্থনা কৰিম।” এই দৃঢ় সংকল্প কৰি অন্ধক গৃহৰ পৰা ওলাই গ’ল।

Verse 9

रेवातटं समासाद्य दानवस्तपसि स्थितः । उग्रं तपश्चचारासौ दारुणं लोमहर्षणम्

ৰেৱা নদীৰ তটত উপস্থিত হৈ সেই দানৱ তপস্যাত স্থিৰ হ’ল। সি উগ্ৰ তপ কৰিলে—কঠোৰ, দাৰুণ আৰু ৰোমহর্ষণকাৰী।

Verse 10

दिव्यं वर्षसहस्रं स निराहारोऽभवत्ततः । द्वितीयं तु सहस्रं स न्यवसद्वारिभोजनः

তাৰ পিছত সি দিৱ্য এক হাজাৰ বছৰ নিৰাহাৰে থাকিল। তাৰপিছত দ্বিতীয় হাজাৰ বছৰ সি কেৱল পানী গ্ৰহণ কৰি জীৱিল।

Verse 11

तृतीयं तु सहस्रं स धूमपानरतोऽभवत् । चतुर्थं वर्षसाहस्रं योगाभ्यासेन संस्थितः

তৃতীয় সহস্ৰ বৰ্ষত সি ধূমপান-ব্ৰতত আসক্ত হ’ল। চতুৰ্থ সহস্ৰ বৰ্ষত সি যোগাভ্যাসৰ নিয়মত সুদৃঢ়ভাৱে প্রতিষ্ঠিত হৈ থাকিল।

Verse 12

कोपीह नेदृश चक्रे तपः परमदारुणम् । अस्थिचर्मावशेषोऽसौ यावत्तिष्ठति भारत

হে ভাৰত! ক’তো কোনোবাই এনে পৰম ভয়ংকৰ তপস্যা নকৰিলে। সি দৃঢ়ভাৱে থিয় হৈ থাকোঁতে কেৱল হাড় আৰু ছালৰ অৱশিষ্ট মাত্ৰ হৈ পৰিল।

Verse 13

तस्य मूर्ध्नि ततो राजन् धूमवार्त्तिर्विनिःसृता । देवलोकमतीत्यासौ कैलासं व्याप्य संस्थिता

তাৰ পাছত, হে ৰাজন! তাৰ মূৰ্ধ্নিৰ শিৰোভাগৰ পৰা ধোঁৱাৰ উথলি উঠা ধাৰা ওলাই আহিল। দেৱলোক অতিক্ৰম কৰি সি কৈলাসত বিস্তাৰ হৈ তাতেই স্থিত হ’ল।

Verse 14

तावद्देवसमीपस्था उमा वचनमब्रवीत् । कोऽस्त्ययं मानुषे लोके तपसोग्रेण संस्थितः

সেই সময় প্ৰভুৰ ওচৰত থিয় হৈ উমাই ক’লে— “মানৱলোকে এইজন কোন, যি এনে তীব্ৰ তপস্যাত প্রতিষ্ঠিত?”

Verse 15

चतुर्वर्षसहस्राणि व्यतीयुः परमेश्वर । न केनापीदृशं तप्तं तपो दृष्टं श्रुतं तथा

“হে পৰমেশ্বৰ! চাৰি সহস্ৰ বৰ্ষ পাৰ হ’ল; এনে তপস্যা কেতিয়াও দেখা নাযায়, শুনাও নাযায়—কোনেও ইমান তীব্ৰভাৱে নতপিলে।”

Verse 16

अवज्ञां कुरुषे देव किमत्र नियमान्विते । सर्वस्य दत्से शीघ्रं त्वमल्पेन तपसा विभो

হে দেৱ! ইয়াত কিয় অৱজ্ঞা কৰিছা, যেতিয়া তেওঁ নিয়ম-আচাৰত অটল? হে বিভো, অলপ তপস্যাতেই তুমি সকলোকে শীঘ্ৰে বৰ দান কৰা।

Verse 17

नाक्षक्रीडां करिष्येऽद्य त्वया सह महेश्वर । यावन्नोत्थाप्यते ह्येष दानवो भक्तवत्सल

হে মহেশ্বৰ! আজি মই তোমাৰ সৈতে পাশা খেলিম নে, হে ভক্তৱৎসল, যেতিয়ালৈকে এই দানৱক উঠাই সঁহাৰি দিয়া নহয়।

Verse 18

ईश्वर उवाच । साधु साधु महादेवि सर्वलक्षणलक्षिते । अहं तं न विजानामि क्लिश्यन्तं दानवेश्वरम्

ঈশ্বৰ ক’লে: সাধু সাধু, হে মহাদেৱী, সকলো শুভ লক্ষণে বিভূষিতা। ইমান ক্লেশ ভোগ কৰা সেই দানৱৰাজক মই এতিয়াও চিনি নাপাওঁ।

Verse 19

योगाभ्यासे स्थितो भद्रे ध्यायंस्तत्परमं पदम् । तत्रागच्छ मया सार्द्धं यत्र तप्यत्यसौ तपः

হে ভদ্ৰে, মই যোগাভ্যাসত স্থিত হৈ সেই পৰম পদ ধ্যান কৰিছোঁ। মোৰ সৈতে তাত আহা—য’ত সি তপস্যা কৰি আছে।

Verse 20

उमया सहितो देवो गतस्तत्र महेश्वरः । अस्थिचर्मावशेषस्तु दृष्टो देवेन शम्भुना

তাৰপিছত উমাৰ সৈতে মহেশ্বৰ দেৱ তাত গ’ল; আৰু শম্ভু দেৱে তাত এজনক দেখিলে, যি কেৱল হাড় আৰু ছালৰ অৱশিষ্ট মাত্ৰ হৈ পৰিছিল।

Verse 21

प्रत्युवाच प्रसन्नोऽसौ देवदेवो महेश्वरः । भोभोः कष्टं कृतं भीमं दारुणं लोमहर्षणम्

প্ৰসন্ন হৈ দেৱদেৱ মহেশ্বৰে উত্তৰ দিলে: “হায় হায়! তুমি ভয়ংকৰ, কঠোৰ আৰু ৰোমাঞ্চ জগোৱা দুঃসহ কষ্ট সাধন কৰিলা।”

Verse 22

ईदृशं च तपो घोरं कस्माद्वत्स त्वया कृतम् । वरं दास्याम्यहं वत्स यस्ते मनसि वर्तते

“বৎস, তুমি কিয় এনে ঘোৰ তপস্যা কৰিলা? কোৱা—তোমাৰ মনত যি বৰ আছে, সেই বৰ মই তোমাক দিম।”

Verse 23

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरदो यदि शङ्कर । सुरान् सर्वान् विजेष्यामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

অন্ধকে ক’লে: “হে দেৱ! যদি তুমি মোৰ ওপৰত তুষ্ট, যদি তুমি সত্যই বৰদাতা, হে শংকৰ—তেন্তে তোমাৰ কৃপাৰে, হে মহেশ্বৰ, মই সকলো দেৱক জয় কৰিম।”

Verse 24

ईश्वर उवाच । स्वप्नेऽपि त्रिदशाः सर्वे न योद्धव्याः कदाचन । असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसो यन्न रोचते

ঈশ্বৰে ক’লে: “কেতিয়াও—সপোনতোও নহয়—সকলো ত্ৰিদশৰ সৈতে যুদ্ধ কৰা উচিত নহয়। যি অসম্ভৱ, সেয়া ক’ব নালাগে; আৰু যি মনকো নৰোচে, সেয়াও উচ্চাৰণ নকৰিবা।”

Verse 25

अन्यं किमपि याचस्व यस्ते मनसि वर्तते । स्वर्गे वा यदि वा मर्त्ये पातालेषु च संस्थितान्

“আন কিবা বৰ যাচনা কৰা—তোমাৰ মনত যি আছে—সেয়া স্বৰ্গত থকা সকলৰ বিষয়ে হওক, বা মর্ত্যত, বা পাতাললোকত স্থিত সকলৰ বিষয়ে।”

Verse 26

मर्त्येषु विविधान् भोगान् भोक्ष्यसि त्वं यथेप्सितान् । कुरु निष्कण्टकं राज्यं स्वर्गे देवपतिर्यथा

মর্ত্যলোকত তুমি ইচ্ছামতে নানাবিধ ভোগ উপভোগ কৰিবা। স্বৰ্গত দেৱপতি ইন্দ্ৰ যেন, তেনেদৰে কণ্টকৰহিত (নিৰ্বিঘ্ন) ৰাজ্য স্থাপন কৰা।

Verse 27

देवस्य वचनं श्रुत्वा सोऽन्धको विमनाः स्थितः । वृथा क्लेशश्च मे जातो न किंचित्साधितं मया

দেৱতাৰ বচন শুনি সেই অন্ধক মনমৰা হৈ থিয় হৈ ৰ’ল। ‘মোৰ কষ্ট বৃথা হ’ল; মই একো সাধন কৰিব নোৱাৰিলোঁ।’

Verse 28

निश्वासं परमं मुक्त्वा निपपात धरातले । मूलच्छिन्नो यथा वृक्षो निरुच्छ्वासस्तदाभवत्

এটা গভীৰ নিশ্বাস এৰি সি মাটিত ঢলি পৰিল। যেন মূলতে কটা গছ, তেনেদৰে তেতিয়া সি নিশ্বাসহীন আৰু নিস্তেজ হৈ পৰিল।

Verse 29

मूर्च्छापन्नं ततो दृष्ट्वा देवी वचनमब्रवीत् । यं कामं कामयत्येष तमस्मै देहि शङ्कर

তাক মূৰ্ছিত হোৱা দেখি দেৱীয়ে ক’লে: ‘হে শংকৰ! ই যি কামনা কৰে, সেই কামনাই তাক দান কৰা।’

Verse 30

भक्तानुपेक्षमाणस्य तवाकीर्तिर्भविष्यति

ভক্তক অৱহেলা কৰিলে তোমাৰ ওপৰত অযশ নামিব।

Verse 31

ईश्वर उवाच । यदि दास्ये वरं देवि इच्छाभूतं कदाचन । ततो न मंस्यते विष्णुं न ब्रह्माणं न मामपि

ঈশ্বৰে ক’লে: “হে দেবী, যদি মই কেতিয়াবা কেৱল তাৰ ইচ্ছামতে বৰ দিওঁ, তেন্তে তাৰ পাছত সি বিষ্ণুকো ন মানিব, ব্ৰহ্মাকো ন, মোকো ন।”

Verse 32

उच्चत्वमाप्तो देवेशि अन्यानपि सुरासुरान्

“হে দেৱেশী, উচ্চ শক্তি লাভ কৰি সি আন দেৱ-অসুৰসকলকো তুচ্ছ জ্ঞান কৰি চাব।”

Verse 33

देव्युवाच । कमप्युपायमाश्रित्य उत्थापय महेश्वर । विष्णुवर्जं सुरान्सर्वाञ्जयस्वेति वरं वद

দেৱীয়ে ক’লে: “হে মহেশ্বৰ, কোনো উপযুক্ত উপায় আশ্ৰয় কৰি তাক উঠাই দিয়া (পুনৰুদ্ধাৰ কৰা)। তাক এই বৰ দিয়া— ‘বিষ্ণুক বাদ দি সকলো দেৱতাক জয় কৰা।’”

Verse 34

ईश्वर उवाच । उपायः शोभनो देवि यो मे मनसि वर्तते । तमेवास्मै प्रदास्यामि यस्त्वया कथितो वरः

ঈশ্বৰে ক’লে: “হে দেবী, মোৰ মনত এক সুন্দৰ উপায় উদয় হৈছে। তুমি যি বৰ কৈছা, সেই বৰেই মই তাক দিম।”

Verse 35

ततोऽमृतेन संसिक्तः स्वस्थोऽभूत्तत्क्षणादयम् । तथा पुनर्नवो जातः सर्वावयवशोभितः

তাৰ পাছত অমৃত ছিটাই দিয়া হ’ল, আৰু সি সেই ক্ষণতে সুস্থ হৈ উঠিল। সি যেন পুনৰ নতুনকৈ জন্ম ল’লে—সকলো অঙ্গৰ সৌন্দৰ্যে বিভূষিত।

Verse 36

शृणुष्वैकमना भूत्वा गृहाण वरमुत्तमम् । विष्णुवर्जं प्रदास्यामि यत्तवाभिमतं प्रियम्

একাগ্ৰচিত্তে শুনা আৰু এই উত্তম বৰ গ্ৰহণ কৰা। বিষ্ণুক বাদ দি, তোমাৰ প্ৰিয় আৰু অভিলষিত যি, মই তাক দিম।

Verse 37

सर्वं च सफलं तुभ्यं मा धर्मस्तेऽन्यथा भवेत् । ददामीति वरं तुभ्यं मन्यसे यदि चासुर

তোমাৰ বাবে সকলো ফলপ্ৰসূ হওক; তোমাৰ ধৰ্ম যেন অন্যথা নাহয়। হে অসুৰ, যদি তুমি এইদৰে মান্য কৰা, তেন্তে মই তোমাক এই বৰ দিওঁ।

Verse 38

विष्णुवर्जं सुरान् सर्वाञ्जेष्यसि त्वं च मां विना

বিষ্ণুক বাদ দি, তুমি সকলো দেৱতাক জয় কৰিবা—আৰু সেয়াও মোৰ অবিহনে, মোৰ অধিক সহায় নোহোৱাকৈ।

Verse 39

अन्धक उवाच । भवत्वेवमिति प्राह बलमास्थाय केवलम् । विष्णुवर्जं विजेष्येऽहं स्वबलेन महेश्वर

অন্ধকে ক’লে, “তথাস্তु,” আৰু কেৱল নিজৰ বলৰ আশ্ৰয় লৈ ক’লে, “হে মহেশ্বৰ, বিষ্ণুক বাদ দি মই নিজৰ শক্তিৰে সকলোকে জয় কৰিম।”

Verse 40

कृतार्थोऽहं हि संजात इत्युक्त्वा प्रणतिं गतः । गच्छ देवोमयासार्द्धं कैलासशिखरं वरम्

“নিশ্চয় মই কৃতাৰ্থ হ’লোঁ,” বুলি কৈ সি প্ৰণাম কৰিলে। (তেতিয়া প্ৰভুৱে ক’লে:) “আহা, হে দেৱস্বভাবী; মোৰ সৈতে কৈলাসৰ উত্তম শিখৰলৈ চলা।”

Verse 41

वृषपुंगवमारुह्य देवोऽसावुमया सह । वरं दत्त्वा स तस्यैवं तत्रैवान्तरधीयत

বৃষপুঙ্গৱত আৰূঢ় হৈ, সেই দেৱ উমাৰ সৈতে; বৰ দান কৰি, তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 45

। अध्याय

“অধ্যায়” — অধ্যায়-চিহ্নিত কৰা খণ্ডিত কলফন।