
এই অধ্যায়ত ঋষি মাৰ্কণ্ডেয় যুধিষ্ঠিৰক নর্মদা-তীৰৰ ‘দেৱতীৰ্থ’ৰ অনুপম মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। তেওঁ কয় যে তাত স্নান কৰি তেত্ৰিশ দেৱতাই পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিছিল; এই কথা শুনি যুধিষ্ঠিৰে সোধে—শক্তিশালী দৈত্যৰ হাতত পৰাজিত দেৱতাসকলে কেনেকৈ সেই স্থানত স্নান কৰি পুনৰ সফলতা পালে? ঋষিয়ে ক’লে—ইন্দ্ৰ আদি দেৱতা যুদ্ধত হাৰি, দুঃখিত হৈ, পৰিয়াল-বিয়োগত পীড়িত হৈ ব্ৰহ্মাৰ শৰণলৈ গ’ল। ব্ৰহ্মাই উপদেশ দিলে—দৈত্যক প্ৰতিহত কৰাৰ সৰ্বোচ্চ বল তপস্যা; নর্মদা-তীৰত তপ কৰাঁ। ৰেৱা-জলৰ দৰে পাপনাশক আৰু শুদ্ধিকাৰক আন কোনো মন্ত্ৰ বা কৰ্ম নাই। অগ্নিৰ নেতৃত্বত দেৱতাসকলে নর্মদালৈ গৈ দীঘলীয়া তপস্যা কৰি সিদ্ধি লাভ কৰিলে; তেতিয়াৰ পৰা সেই স্থান ত্ৰিলোকত ‘দেৱতীৰ্থ’ নামে সৰ্বপাপহৰ ৰূপে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। তাৰ পিছত আচাৰ আৰু ফল কোৱা হৈছে—সংযমী ব্যক্তি ভক্তিৰে তাত স্নান কৰিলে মুক্তাৰ দৰে ফল পায়; ব্ৰাহ্মণভোজন দিলে পুণ্য বহু গুণে বৃদ্ধি পায়; দেৱশিলাৰ সান্নিধ্যত পুণ্যবৃদ্ধি হয়। কিছুমান মৃত্যু-সম্পৰ্কীয় আচাৰ (সন্ন্যাস-মৰণ, অগ্নিপ্ৰৱেশ আদি) স্থায়ী বা উচ্চ গতি দিয়ে বুলি উল্লেখ আছে। এই তীৰ্থত স্নান, জপ, হোম, স্বাধ্যায় আৰু পূজাৰ ফল অক্ষয়। শেষত ফলশ্ৰুতি—এই পাপহৰ কাহিনী পাঠ বা শ্ৰৱণ কৰিলে দুঃখমুক্ত হৈ দিৱ্যলোকলৈ গমন হয়।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र देवतीर्थमनुत्तमम् । येन देवास्त्रयस्त्रिंशत्स्नात्वा सिद्धिं परां गताः
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, অনুত্তম দেৱতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত; য’ত ত্ৰয়স্ত্ৰিংশৎ দেৱতাই স্নান কৰি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कथं तात सुराः सर्वे दानवैर्बलवत्तरैः । निर्जितास्तत्र तीर्थे च स्नात्वा सिद्धिं परां गताः
যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে তাত, পূজনীয় মহাশয়, অধিক বলৱান দানৱসকলে কেনেকৈ সকলো দেৱতাক পৰাজিত কৰিলে, আৰু তেন্তে সেই তীৰ্থতে স্নান কৰি তেওঁলোকে কেনেকৈ পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে?
Verse 3
मार्कण्डेय उवाच । पुरा दैत्यगणैरुग्रैर्युद्धेऽतिबलवत्तरैः । इन्द्रो देवगणैः सार्द्धं स्वराज्याच्च्यावितो नृप
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: পূৰ্বতে, হে নৃপ, অতি বলৱান আৰু উগ্ৰ দৈত্যগণৰ সৈতে যুদ্ধত, ইন্দ্ৰ দেৱগণসহ নিজ ৰাজ্যৰ পৰা উৎখাত হৈছিল।
Verse 4
हस्त्यश्वरथयानौघैर्मर्दयित्वा वरूथिनीम् । विध्वस्ता भेजिरे मार्गं प्रहारैर्जर्जरीकृताः
হাতী, ঘোঁৰা, ৰথ আৰু বাহনৰ প্ৰচণ্ড সোঁতত সেনাদল পদদলিত হ’ল; আঘাতে চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ বিধ্বস্তসকলে পলাই পথ ধৰি গ’ল।
Verse 5
जम्भशुम्भैश्च कूष्माण्डकुहकादिभिः । वेपमानार्दिताः सर्वे ब्रह्माणमुपतस्थिरे
জম্ভ, শুম্ভ আৰু কূষ্মাণ্ড- কুহক আদি দানৱৰ উপদ্ৰৱত সকলো কঁপনি ধৰি পীড়িত হৈ ব্ৰহ্মাৰ শৰণ আৰু সহায় বিচাৰি উপস্থিত হ’ল।
Verse 6
प्रणम्य शिरसा देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । तदा विज्ञापयामासुर्देवा वह्निपुरोगमाः
অগ্নিক অগ্ৰগণ্য কৰি দেৱসকলে শিৰ নত কৰি পৰমেষ্ঠী দেৱ ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰিলে; তাৰ পাছত তেওঁলোকে নিবেদন জনালে।
Verse 7
पश्य पश्य महाभाग दानवैः शकलीकृताः । वियोजिताः पुत्रदारैस्त्वामेव शरणं गताः
“চোৱা, চোৱা, হে মহাভাগ! দানৱসকলে আমাক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে। পুত্ৰ-দাৰাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ আমি কেৱল তোমাৰেই শৰণ লৈছোঁ।”
Verse 8
परित्रायस्व देवेश सर्वलोकपितामह । नान्या गतिः सुरेशान त्वां मुक्त्वा परमेश्वर
“হে দেবেশ, হে সৰ্বলোক-পিতামহ! আমাক ৰক্ষা কৰা। হে সুৰেশান, হে পৰমেশ্বৰ, তোমাক এৰি আমাৰ আন কোনো গতি নাই।”
Verse 9
ब्रह्मोवाच । दानवानां विघातार्थं नर्मदातटमास्थिताः । तपः कुरुध्वं स्वस्थाः स्थ तपो हि परमं बलम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে: দানৱসকলৰ বিনাশৰ বাবে নৰ্মদাৰ তীৰত অৱস্থান কৰা। তপস্যা কৰা, দৃঢ় হৈ থাকাঁ—কাৰণ তপস্যাই পৰম বল।
Verse 10
नान्योपायो न वै मन्त्रो विद्यते न च मे क्रिया । विना रेवाजलं पुण्यं सर्वपापक्षयंकरम्
মোৰ ওচৰত আন কোনো উপায় নাই—না মন্ত্ৰ, না কোনো ক্ৰিয়া—কেৱল ৰেৱাৰ পৱিত্ৰ জল, যি সকলো পাপ ক্ষয় কৰে।
Verse 11
दारिद्र्यव्याधिमरणबन्धनव्यसनानि च । एतानि चैव पापस्य फलानीति मतिर्मम
দাৰিদ্ৰ্য, ব্যাধি, মৃত্যু, বন্ধন আৰু নানা বিপদ—এইবোৰেই পাপৰ ফল; এইয়াই মোৰ দৃঢ় মত।
Verse 12
एवं ज्ञात्वा ततश्चैव तपः कुरुत दुष्करम् । तथा चैव सुराः सर्वे देवा ह्यग्निपुरोगमाः
এইদৰে জানি তাৰ পাছত দুষ্কৰ তপস্যা কৰা। তেনেদৰেই অগ্নিৰ নেতৃত্বত সকলো দেৱতাই তপস্যা কৰিলে।
Verse 13
तच्छ्रुत्वा वचनं तथ्यं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । नर्मदामागताः सर्वे देवा ह्यग्निपुरोगमाः
পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাৰ সত্য বাক্য শুনি, অগ্নিৰ নেতৃত্বত সকলো দেৱতা নৰ্মদালৈ আহিল।
Verse 14
चेरुर्वै तत्र विपुलं तपः सिद्धिमवाप्नुवन् । तदाप्रभृति तत्तीर्थं देवतीर्थमनुत्तमम्
তাত তেওঁলোকে বিপুল তপস্যা কৰিলে আৰু সিদ্ধি লাভ কৰিলে। তেতিয়াৰ পৰা সেই তীৰ্থ ‘দেৱতীৰ্থ’ নামে অতুল পবিত্ৰ স্নানস্থান হিচাপে খ্যাত হ’ল।
Verse 15
गीयते त्रिषु लोकेषु सर्वपापक्षयंकरम् । तत्र गत्वा च यो मर्त्यो विधिना संयतेन्द्रियः
ইয়াক ত্ৰিলোকত গোৱা হয়—ই সকলো পাপ ক্ষয় কৰায়। আৰু যি কোনো মর্ত্য তাত বিধি অনুসাৰে ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি যায়—
Verse 16
स्नानं समाचरेद्भक्त्या स लभेन्मौक्तिकं फलम् । यस्तु भोजयते विप्रांस्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप
যদি তেওঁ ভক্তিৰে তাত স্নান কৰে, তেন্তে তেওঁ মুক্তাসদৃশ অমূল্য ফল লাভ কৰে। আৰু যি সেই তীৰ্থতে বিপ্ৰসকলক ভোজন কৰায়, হে নৰাধিপ—
Verse 17
स लभेन्मुख्यविप्राणां फलं साहस्रिकं नृप । तत्र देवशिला रम्या महापुण्यविवर्धिनी
সেয়া, হে নৃপ, মুখ্য বিপ্ৰসকলৰ সেবাৰ সমান সহস্ৰগুণ ফল লাভ কৰে। তাত এক মনোৰম দেৱশিলা আছে, যি মহাপুণ্য বহুগুণে বৃদ্ধি কৰে।
Verse 18
संन्यासेन मृता ये तु तेषां स्यादक्षया गतिः । अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप
কিন্তু যিসকল সংন্যাস অৱস্থাত মৃত্যু বরণ কৰে, তেওঁলোকৰ অক্ষয় গতি হয়। আৰু যি সেই তীৰ্থতে অগ্নিপ্ৰৱেশ কৰে, হে নৰাধিপ—
Verse 19
रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवम् । एवं स्नानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम्
সেয়া ৰুদ্ৰলোকত তেতিয়ালৈকে বাস কৰিব, যেতিয়ালৈকে মহাপ্ৰলয় নাহে। এইদৰে স্নান, জপ, হোম, স্বাধ্যায় আৰু দেবতাৰ অৰ্চনা (কৰ্তব্য) হয়।
Verse 20
सुकृतं दुष्कृतं वाऽपि तत्र तीर्थेऽक्षयं भवेत् । एष ते विधिरुद्दिष्ट उत्पत्तिश्चैव भारत
সেই তীৰ্থত কৰা পুণ্য হওক বা পাপ—উভয়েই ফলত অক্ষয় হয়। হে ভাৰত! এই বিধি আৰু ইয়াৰ উৎপত্তিৰ বৃত্তান্ত তোমাক কোৱা হ’ল।
Verse 21
देवतीर्थस्य निखिला यथा वै शङ्कराच्छ्रुता । पठन्ति ये पापहरं सर्वदुःखविमोचनम्
যিসকলে শংকৰৰ পৰা শুনা মতে দেবতীৰ্থৰ এই সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা পাঠ কৰে, সেই পাঠ পাপহৰ আৰু সকলো দুখৰ পৰা মুক্তিদাতা হয়।
Verse 22
देवतीर्थस्य चरितं देवलोकं व्रजन्ति ते
দেবতীৰ্থৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ শুনা বা পাঠ কৰা লোকসকল দেবলোকলৈ গমন কৰে।
Verse 37
। अध्याय
অধ্যায় — অধ্যায়ৰ চিহ্ন/শিৰোনাম।