
এই অধ্যায়টো উপদেশমূলক সংলাপৰূপে দাৰুতীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। যুধিষ্ঠিৰৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰত মাৰ্কণ্ডেয় নর্মদা-তীৰত অৱস্থিত এই শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থৰ উৎপত্তিকথা কয়। পূৰ্ব প্ৰসঙ্গত ইন্দ্ৰৰ সাৰথি মাতলি কোনো কাৰণত নিজৰ পুত্ৰক শাপ দিয়ে; শাপপীড়িত পুত্ৰ ইন্দ্ৰৰ শৰণ লয়। ইন্দ্ৰে তাক নর্মদা-কূলত দীঘলীয়া সময় তপোবাস কৰিবলৈ, মহেশ্বৰভক্তি কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে আৰু ভবিষ্যদ্বাণী কৰে যে সি ‘দাৰুক’ নামে প্ৰসিদ্ধ তপস্বী ৰূপে পুনর্জন্ম লাভ কৰিব; লগতে শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী পৰম দেৱৰ ভক্তিৰে সিদ্ধি আৰু শুভ গতি পাব। পিছৰ অংশত তীৰ্থসেৱাৰ বিধি আৰু ফলশ্ৰুতি কোৱা হৈছে। যি যাত্ৰী বিধিপূৰ্বক স্নান কৰি সন্ধ্যা কৰে, শিৱপূজা কৰে আৰু বেদাধ্যয়ন কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞসম মহাপুণ্য লাভ কৰে। ব্ৰাহ্মণভোজন মহাফলদায়ক; স্নান, দান, জপ, হোম, স্বাধ্যায় আৰু দেৱাৰ্চনা শুদ্ধ ভাবৰে কৰিলে সম্পূৰ্ণ ফল প্ৰদান কৰে বুলি উপদেশ দিয়া হৈছে।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र दारुतीर्थमनुत्तमम् । दारुको यत्र संसिद्ध इन्द्रस्य दयितः पुरा
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, দাৰুতীৰ্থ নামৰ অনুত্তম তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত—য’ত দাৰুক, পূৰ্বে ইন্দ্ৰৰ প্ৰিয়, সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । दारुकेण कथं तात तपश्चीर्णं पुरानघ । विधानं श्रोतुमिच्छामि त्वत्सकाशाद्द्विजोत्तम
যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে পূজনীয় তাত, হে প্ৰাচীন নিৰপাপ! দাৰুকে কেনেকৈ পূৰ্বে তপস্যা কৰিছিল? হে দ্বিজোত্তম, তোমাৰ পৰা তাৰ বিধান শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । हन्त ते कथयिष्यामि विचित्रं यत्पुरातनम् । वृत्तं स्वर्गसभामध्ये ऋषीणां भावितात्मनाम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: শুনা, মই তোমালোকক এক আশ্চৰ্য আৰু প্ৰাচীন বৃত্তান্ত ক’ম—যি স্বৰ্গসভাৰ মাজত, সংযমী আত্মা-ধাৰী ঋষিসকলৰ সন্মুখত ঘটিছিল।
Verse 4
सूतो वज्रधरस्येष्टो मातलिर्नाम नामतः । स पुत्रं शप्तवान्पूर्वं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे
বজ্ৰধৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ প্ৰিয় ৰথচালক মাটলি নামে পৰিচিত আছিল। কোনো এক কাৰণত, একবাৰ তেওঁ নিজৰেই পুত্ৰক শাপ দিছিল।
Verse 5
शापाहतो वेपमान इन्द्रस्य चरणौ शुभौ । प्रपीड्य मूर्ध्ना देवेशं विज्ञापयति भारत
শাপত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ কঁপিবলৈ ধৰিলে; তেওঁ ইন্দ্ৰৰ শুভ চৰণত মূৰ নোৱাই দেৱেশ্বৰক নিবেদন কৰিলে, হে ভাৰত।
Verse 6
तमुवाचाभिशप्तं चाप्यनाथं च सुरेश्वरः । कर्मणा केन शापस्य घोरस्यान्तो भविष्यति
শাপগ্ৰস্ত আৰু আশ্ৰয়হীন সেইজনক সুৰেশ্বৰ ক’লে: ‘কোন কৰ্মৰ দ্বাৰা এই ভয়ংকৰ শাপৰ অন্ত হ’ব?’
Verse 7
नर्मदातटमाश्रित्य तोषयन्वै महेश्वरम् । तिष्ठ यावद्युगस्यान्तं पुनर्जन्म ह्यवाप्स्यसि
নর্মদাৰ তটত আশ্ৰয় লৈ আৰু মহেশ্বৰ (শিৱ)ক সত্যভাৱে সন্তুষ্ট কৰি, যুগৰ অন্তলৈ তাতেই থাক; তাৰ পাছত নিশ্চয়েই তই পুনর্জন্ম লাভ কৰিবি।
Verse 8
पुनर्भूत्वा तु पूतस्त्वं दारुको नाम विश्रुतः । संसेव्य परमं देवं शङ्खचक्रगदाधरम्
পুনৰ্জন্ম লৈ শুদ্ধ হৈ তুমি ‘দাৰুক’ নামে খ্যাত হ’বা; আৰু শঙ্খ-চক্ৰ-গদা ধাৰণ কৰা পৰম দেৱক ভক্তিভাৱে সেৱা কৰি তুমি আগলৈ উন্নতি লাভ কৰিবা।
Verse 9
मानुषं भावमापन्नस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि । एवमुक्तस्तु देवेन सहस्राक्षेण धीमता
মানৱ অৱস্থা লাভ কৰি তাৰ পাছত তুমি সিদ্ধি লাভ কৰিবা। এইদৰে বুদ্ধিমান সহস্ৰাক্ষ দেৱে (ইন্দ্ৰে) তাক ক’লে।
Verse 10
प्रणम्य शिरसा भूमिमागतोऽसौ ह्यचेतनः । नर्मदातटमाश्रित्य कर्षयन्निजविग्रहम्
মাথা মাটিত থৈ প্ৰণাম কৰি, সি যেন অচেতন হৈ তাত আহি পৰিল; নর্মদাৰ তীৰ আশ্ৰয় লৈ, সি নিজৰ দেহ টানি টানি চলিল।
Verse 11
व्रतोपवाससंखिन्नो जपहोमरतः सदा । महादेवं महात्मानं वरदं शूलपाणिनम्
ব্ৰত-উপবাসে ক্লান্ত হলেও সি সদায় জপ আৰু হোমত ৰত আছিল; মহাত্মা, বৰদাতা, হাতে ত্ৰিশূলধাৰী মহাদেৱক সি আৰাধনা কৰিছিল।
Verse 12
भक्त्या तु परया राजन्यावदाभूतसम्प्लवम् । अंशावतरणाद्विष्णोः सूतो भूत्वा महामतिः
হে ৰাজন! পৰম ভক্তিৰে—যাৱৎ প্ৰলয়ৰ অন্ত—বিষ্ণুৰ অংশ অৱতৰণৰ ফলত সেই মহামতি সূত (ৰথচালক/গাথাগায়ক) হৈ পৰিল।
Verse 13
तोषयन् वै जगन्नाथं ततो यातो हि सद्गतिम्
জগন্নাথক সত্যভাৱে সন্তুষ্ট কৰি, তেওঁ তাৰ পাছত নিশ্চয়েই শুভ আৰু ধন্য গতি লাভ কৰিলে।
Verse 14
एष तत्सम्भवस्तात दारुतीर्थस्य सुव्रत । कथितोऽयं मया पूर्वं यथा मे शङ्करोऽब्रवीत्
হে প্ৰিয়, হে সুৱ্ৰতধাৰী! এইয়েই দাৰুতীৰ্থৰ উৎপত্তি; মই আগতেই এইদৰে ক’লোঁ, যেনেকৈ শংকৰে মোক কৈছিল।
Verse 15
ततो युधिष्ठिरः श्रुत्वा विस्मयं परमं गतः । भ्रात्ःन् विलोकयामास हृष्टरोमा मुहुर्मुहुः
এই কথা শুনি যুধিষ্ঠিৰ পৰম বিস্ময়ত পৰিল; ৰোমাঞ্চিত হৈ তেওঁ বাৰে বাৰে ভাতৃসকলক চাই থাকিল।
Verse 16
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा विधिपूर्वं नरेश्वर । उपास्य संध्यां देवेशमर्चयेद्यश्च शङ्करम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে নৰেশ্বৰ! সেই তীৰ্থত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰি, সন্ধ্যা-উপাসনা কৰিব আৰু তাৰ পাছত দেৱেশ শংকৰক অৰ্চনা কৰিব।
Verse 17
वेदाभ्यासं तु तत्रैव यः करोति समाहितः । सोऽश्वमेधफलं राजंल्लभते नात्र संशयः
হে ৰাজন! যি জনে একাগ্ৰচিত্তে তাতেই বেদাভ্যাস কৰে, তেওঁ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 18
तस्मिंस्तीर्थे तु यो भक्त्या भोजयेद्ब्राह्मणाञ्छुचिः । स तु विप्रसहस्रस्य लभते फलमुत्तमम्
সেই তীৰ্থত যি কোনো শুচি হৈ ভক্তিভাৱে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰায়, সি হাজাৰ বিদ্বান বিপ্ৰক ভোজন কৰোৱাৰ সমান উত্তম পুণ্যফল লাভ কৰে।
Verse 19
स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । यत्कृतं शुद्धभावेन तत्सर्वं सफलं भवेत्
স্নান, দান, জপ, হোম, স্বাধ্যায় আৰু দেৱতাৰ অৰ্চনা—যি কিছু শুদ্ধ ভাবনাৰে কৰা হয়, সেয়া সকলো সত্যই ফলপ্ৰদ হয়।