
এই অধ্যায়টো সংলাপৰূপে বৰ্ণিত। যুধিষ্ঠিৰে সোধে—মহাদেৱ কিয় নর্মদাৰ জলৰ মধ্যধাৰাত প্ৰতিষ্ঠিত, দুয়ো তীৰৰ কোনো এটাত কিয় নহয়? মার্কণ্ডেয় ঋষিয়ে কাৰণকথা কয়। ত্ৰেতাযুগত ৰাৱণ বিন্ধ্য অঞ্চলত দানৱ ময়ক লগ পায় আৰু ময়ৰ কন্যা মন্দোদৰী স্বামীপ্ৰাপ্তিৰ বাবে ঘোৰ তপস্যা কৰিছে বুলি শুনি তাক পত্নীৰূপে বিচাৰে; ময়ে তাক ৰাৱণক দিয়ে আৰু বিবাহ সম্পন্ন হয়। তেওঁলোকৰ পুত্ৰৰ গর্জনত লোকসমূহ স্তম্ভিত হয়; ব্ৰহ্মাই তাৰ নাম ‘মেঘনাদ’ ৰাখে। মেঘনাদে উমাসহ শংকৰক কঠোৰ ব্ৰত-উপাসনাৰে আৰাধনা কৰি কৈলাসৰ পৰা দুটা লিঙ্গ লৈ দক্ষিণ দিশে যাত্ৰা কৰে। নর্মদাতীৰত স্নান-পূজা কৰি লংকালৈ লৈ যাবলৈ লিঙ্গ উঠাব খোজোঁতে এটা মহালিঙ্গ নর্মদাত পৰি মধ্যধাৰাত স্থিৰ হয় আৰু দিব্যবাণীয়ে তাক আগবাঢ়িবলৈ কয়। মেঘনাদে প্ৰণাম কৰি প্ৰস্থান কৰে। সেইদিনৰ পৰা এই তীৰ্থ ‘মেঘনাদতীৰ্থ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হয়; আগতে ‘গর্জন’ বুলি খ্যাত আছিল। ইয়াত দিন-ৰাতি থাকি স্নান কৰিলে অশ্বমেধসম পুণ্য, পিণ্ডদান কৰিলে সত্ত্ৰফল, ষড়ৰস ভোজনৰে ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰালে অক্ষয় পুণ্য, আৰু স্বেচ্ছামৃত্যু কৰিলে প্ৰলয়লৈকে শংকৰলোকে বাস লাভ হয়।
Verse 1
युधिष्ठिर उवाच । जलमध्ये महादेवः केन तिष्ठति हेतुना । उत्तरं दक्षिणं कूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तम
যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে দ্বিজোত্তম! মহাদেৱ কিয় জলৰ মাজত অৱস্থিত থাকে, উত্তৰ আৰু দক্ষিণ তীৰ ত্যাগ কৰি?
Verse 2
श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतदाख्यानमतुलं पुण्यं श्रुतिमुखावहम् । पुराणे यच्छ्रुतं तात तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এই অতুল পুণ্যময় আখ্যান অতি পবিত্ৰ আৰু শ্ৰৱণযোগ্য। হে প্ৰিয়! পুৰাণসমূহত যি যি মই শুনিছোঁ, সেয়া সকলো তোমাক একো নাছাড়ি সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম।
Verse 3
त्रेतायुगे महाभाग रावणो देवकण्टकः । त्रैलोक्यविजयी रौद्रः सुरासुरभयंकरः
ত্রেতাযুগত, হে মহাভাগ! ৰাৱণ নামৰ দেৱকণ্টক আছিল—ৰৌদ্ৰ স্বভাৱৰ, ত্ৰিলোক-বিজয়ী, আৰু দেৱ-অসুৰ উভয়ৰ বাবে ভয়ংকৰ।
Verse 4
देवदानवगन्धर्वैरृषिभिश्च तपोधनैः । अवध्योऽथ विमानेन यावत्पर्यटते महीम्
দেৱ, দানৱ, গন্ধৰ্ব আৰু তপোধন ঋষিসকলৰ দৃষ্টিত সি অবধ্য বুলি গণ্য হৈছিল; তাৰ পাছত সি নিজৰ বিমানত উঠি ইচ্ছামতে পৃথিৱী পৰিভ্ৰমণ কৰিছিল।
Verse 5
तावद्धिन्ध्यगिरेर्मध्ये दानवो बलदर्पितः । मयो नामेति विख्यातो गुहावासी तपश्चरन्
সেই সময়তে বিন্ধ্য পৰ্বতৰ মাজত বলৰ দৰ্পে মত্ত এজন দানৱ বাস কৰিছিল। ‘ময়’ নামে খ্যাত সেই গুহাবাসী তপস্যা আচৰণ কৰি আছিল।
Verse 6
तस्य पार्श्वगतो रक्षो विनयादवनिं गतः । पूजितो दानसन्मानैरिदं वचनमब्रवीत्
তেওঁৰ কাষলৈ গৈ ৰাক্ষস (ৰাৱণ) বিনয়বশত মাটিলৈ অৱনত হ’ল। দান আৰু সন্মানেৰে পূজিত হৈ সি এই বাক্য ক’লে।
Verse 7
कस्येयं पद्मपत्राक्षी पूर्णचन्द्रनिभानना । किंनामधेया तपति तप उग्रं कथं विभो
এই পদ্মপত্ৰ-নয়না, পূৰ্ণচন্দ্ৰ সদৃশ মুখমণ্ডলীয়া কন্যা কাৰ? ইয়াৰ নাম কি, আৰু ই কিয় এনে উগ্ৰ তপস্যা কৰিছে, হে বিভো?
Verse 8
मय उवाच । दानवानां पतिः श्रेष्ठो मयोऽहं नाम नामतः । भार्या तेजोवती नाम तस्यास्तु तनया शुभा
ময়ে ক’লে—নামত মই ময়, দানৱসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ অধিপতি। মোৰ পত্নীৰ নাম তেজোৱতী, আৰু তাইৰ এটি শুভ-সদাচাৰী কন্যা আছে।
Verse 9
मन्दोदरीति विख्याता तपते भर्तृकारणात् । आराधयन्ती भर्तारमुमाया दयितं शुभम्
তাই ‘মন্দোদৰী’ নামে খ্যাত; স্বামীৰ কাৰণত তাই তপস্যা কৰে। উমাৰ প্ৰিয় শুভ প্ৰভু (শিৱ)ক বৰৰূপে মানি ভক্তিভাৱে আৰাধনা কৰে।
Verse 10
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य रावणो मदमोहितः । प्रसृतः प्रणतो भूत्वा मयं वचनमब्रवीत्
তেওঁৰ বাক্য শুনি, গৰ্ব-মদত মোহিত ৰাৱণ আগবাঢ়িল; প্ৰণাম কৰি মায়াক এই বাক্য ক’লে।
Verse 11
पौलस्त्यान्वयसंजातो देवदानवदर्पहा । प्रार्थयामि महाभाग सुतां त्वं दातुमर्हसि
মই পৌলস্ত্য বংশত জন্মা, দেৱ আৰু দানৱৰ দৰ্প দমনকাৰী। হে মহাভাগ! মই প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ—আপোনাৰ কন্যা মোক দান কৰিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰক।
Verse 12
ज्ञात्वा पैतामहं वृत्तं मयेनापि महात्मना । रावणाय सुता दत्ता पूजयित्वा विधानतः
পিতৃ-পিতামহৰ বৃত্তান্ত জানি, মহাত্মা মায়ায়ো বিধি অনুসাৰে ৰাৱণক পূজা কৰি নিজৰ কন্যা ৰাৱণক দান কৰিলে।
Verse 13
गृहीत्वा तां तदा रक्षोऽभ्यर्च्यमानो निशाचरैः । देवोद्याने विमानैश्च क्रीडते स तया सह
তাৰ পিছত তাক গ্ৰহণ কৰি সেই ৰাক্ষস নিশাচৰসকলৰ দ্বাৰা অৰ্চিত হৈ, দেৱ-উদ্যানত বিমানসমূহৰ মাজত তাইৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰিলে।
Verse 14
केनचित्त्वथ कालेन रावणो लोकरावणः । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो जनयामास भारत
কিছু সময় পাৰ হ’লে, লোকসমূহত খ্যাত ৰাৱণে, হে ভাৰত, এজন পুত্ৰ জন্ম দিলে আৰু পুত্ৰৱানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হ’ল।
Verse 15
तेनैव जातमात्रेण रावो मुक्तो महात्मना । संवर्तकस्य मेघस्य तेन लोका जडीकृताः
সেই মহাত্মাই জন্মমাত্ৰতেই এক ভয়ংকৰ গর্জন মুকলি কৰিলে; সংৱৰ্তক মেঘৰ নিনাদৰ দৰে সেই গর্জনত জগতসমূহ স্তম্ভিত হৈ জড় হৈ পৰিল।
Verse 16
श्रुत्वा तन्नर्दितं घोरं ब्रह्मा लोकपितामहः । नाम चक्रे तदा तस्य मेघनादो भविष्यति
সেই ঘোৰ নৰ্দন শুনি লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই তেতিয়াই তাৰ নাম ৰাখিলে—“ই মেঘনাদ নামে পৰিচিত হ’ব।”
Verse 17
एवंनामा कृतः सोऽपि परमं व्रतमास्थितः । तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्
এইদৰে নাম পোৱাৰ পাছত সিও পৰম ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিলে; নিজৰ অনুশীলনে উমাসহ দেবেশ শংকৰক সন্তুষ্ট কৰিলে।
Verse 18
व्रतैर्नियमदानैश्च होमजाप्यविधानतः । कृच्छ्रचान्द्रायणैर्नित्यं कृशं कुर्वन्कलेवरम्
ব্ৰত, নিয়ম আৰু দানৰ দ্বাৰা, আৰু বিধিমতে হোম-জপ কৰি—নিত্য কৃচ্ছ্ৰ আৰু চান্দ্ৰায়ণ তপস্যাৰে—সিয়ে নিজৰ দেহক ক্ষীণ কৰি তুলিলে।
Verse 19
एवमन्यद्दिने तात कैलासं धरणीधरम् । गत्वा लिङ्गद्वयं गृह्य प्रस्थितो दक्षिणामुखः
এইদৰে, হে তাত, আন এটা দিন সি ধৰণীধৰ কৈলাসলৈ গৈ দুটা লিঙ্গ গ্ৰহণ কৰি দক্ষিণমুখে যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 20
नर्मदातटमाश्रित्य स्नातुकामो महाबलः । निक्षिप्य पूजयन् देवं कृतजाप्यो नरेश्वर
নৰ্মদাৰ তীৰত উপস্থিত হৈ, স্নান কৰিবলৈ ইচ্ছুক মহাবলীজনে তাক থৈ প্ৰভুৰ পূজা কৰিলে; জপ সম্পূৰ্ণ কৰি, হে নৰেশ।
Verse 21
तत्रायतनावासेन स्नातो हुतहुताशनः । कृतकृत्यमिवात्मानं मानयित्वा निशाचरः
তাত সেই পবিত্ৰ আয়তনত বাস কৰি স্নান কৰিলে আৰু পবিত্ৰ অগ্নিত আহুতি দিলে; নিশাচৰে নিজকে যেন কৰ্তব্য সম্পন্ন হ’ল বুলি মানি সন্তুষ্ট থাকিল।
Verse 22
गन्तुकामः परं मार्गं लङ्कायां नृपसत्तम । एकमुद्धरतो लिङ्गं प्रणतः सव्यपाणिना
হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, লংকাৰ দিশে আগবঢ়িবলৈ ইচ্ছুক হৈ, সি এটা লিঙ্গ উঠালে; প্ৰণাম কৰি, বাওঁ হাত নমস্কাৰৰূপে উঠাইলে।
Verse 23
द्वितीयं तु द्वितीयेन भक्त्या पौलस्त्यनन्दनः । तावदेव महालिङ्गं पतितं नर्मदांभसि
তাৰ পাছত পৌলস্ত্যনন্দনে একেই ভক্তিৰে দ্বিতীয়টো উঠালে; ঠিক সেই মুহূর্ততে মহালিঙ্গ নৰ্মদাৰ জলে পতিত হ’ল।
Verse 24
याहि याहीति चेत्युक्त्वा जलमध्ये प्रतिष्ठितः । नमित्वा रावणिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः
‘যা, যা’ বুলি কৈ সি জলমধ্যতে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল; আৰু ৰাৱণিয়ে সেই দেবসমূহৰ পৰমেশ্ঠী প্ৰভুক নমস্কাৰ কৰি প্ৰণতি নিবেদন কৰিলে।
Verse 25
जगामाकाशमाविश्य पूज्यमानो निशाचरैः । तदा प्रभृति तत्तीर्थं मेघनादेति विश्रुतम्
সেয়া আকাশত প্ৰৱেশ কৰি গ’ল, নিশাচৰসকলৰ দ্বাৰা পূজিত হ’ল; তেতিয়াৰ পৰা সেই তীৰ্থ ‘মেঘনাদ তীৰ্থ’ বুলি খ্যাত হ’ল।
Verse 26
पूर्वं तु गर्जनं नाम सर्वपापक्षयंकरम् । तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र यस्तु स्नानं समाचरेत्
আগতে ইয়াৰ নাম ‘গর্জন’ আছিল, যি সকলো পাপ ক্ষয় কৰে। হে ৰাজেন্দ্ৰ, যি কোনোবাই সেই তীৰ্থত স্নান কৰে—
Verse 27
अहोरात्रोषितो भूत्वा अश्वमेधफलं लभेत् । पिण्डदानं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप
যদি কোনোবাই তাত অহোৰাত্ৰ বাস কৰে, তেন্তে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে। আৰু হে নৰাধিপ, যি কোনোবাই সেই তীৰ্থত পিণ্ডদান কৰে—
Verse 28
यत्फलं सत्त्रयज्ञेन तद्भवेन्नात्र संशयः । तेन द्वादशवर्षाणि पितरः संप्रतर्पिताः
সত্ত্ৰযজ্ঞে যি ফল হয়, সেয়াই ইয়াত নিশ্চয়কৈ লাভ হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। সেই কৰ্মে পিতৃসকল বাৰ বছৰলৈ সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত হয়।
Verse 29
यस्तु भोजयते विप्रं षड्रसात्रेन भारत । अक्षयपुण्यमाप्नोति तत्र तीर्थे नरोत्तम
কিন্তু যি কোনোবাই ছয় ৰসযুক্ত আহাৰে বিপ্ৰক ভোজন কৰায়, হে ভাৰত, সি সেই তীৰ্থত অক্ষয় পুণ্য লাভ কৰে, হে নৰোত্তম।
Verse 30
प्राणत्यागं तु यः कुर्याद्भावितो भावितात्मना । स वसेच्छाङ्करे लोके यावदा भूतसम्प्लवम्
যি কোনো ভাৱিত আত্মাৰে, মন পবিত্ৰ কৰি ধ্যানমগ্ন হৈ, তাত প্ৰাণত্যাগ কৰে—সেইজন ভূতসমূহৰ প্ৰলয়লৈকে শংকৰৰ লোকত বাস কৰে।
Verse 31
एषा ते नरशार्दूल गर्जनोत्पत्तिरुत्तमा । कथिता स्नेहबन्धेन सर्वपापक्षयकरी
হে নৰশাৰ্দূল! স্নেহবন্ধনে মই তোমাক গর্জনৰ উত্তম উৎপত্তিৰ কথা ক’লোঁ; ই সকলো পাপ ক্ষয় কৰে।
Verse 35
। अध्याय
অধ্যায়। (অধ্যায় সমাপ্ত)