Adhyaya 194

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तच्छ्रुत्वानान्तदेवेन विश्वरूपमुदाहृतम् । देवराजस्तथा देवाः परं विस्मयमागताः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: অনন্ত দেৱে নিজৰ বিশ্বৰূপ ঘোষণা কৰা শুনি, দেৱৰাজ ইন্দ্ৰ আৰু আন দেৱসকল পৰম বিস্ময়ত নিমজ্জিত হ’ল।

Verse 2

दृष्ट्वा चाप्सरसं पुण्यामुर्वशीं कमलाननाम् । संत्रस्तो विस्मितश्चाभूदिन्द्रो राजश्रिया वृतः

পবিত্ৰ অপ্সৰা উৰ্বশী—কমল-মুখী—ক দেখি, ৰাজশ্ৰীয়ে আৱৃত ইন্দ্ৰো ভয়ত কঁপি উঠিল আৰু বিস্ময়ে অভিভূত হ’ল।

Verse 3

न किंचिदुत्तरं वाक्यमुक्तवाञ्जोषमास्थितः । इति वृत्तान्तभूतं हि नारायणविचेष्टितम्

তেওঁ একো উত্তৰ-বাক্য নক’লে আৰু নীৰৱ হৈ থাকিল। এইদৰে, নাৰায়ণৰ দিৱ্য লীলাৰ আশ্চৰ্য গতি—এতিয়া বৃত্তান্তৰূপে পৰিগণিত হ’ল।

Verse 4

भृगोः खात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीः श्रुत्वा तु वै नृप । वैश्वरूपं परं रूपं विस्मिताचिन्तयत्तदा

হে নৃপ, ভৃগুৰ কন্যা খাতীৰ পৰা জন্ম লভা লক্ষ্মীয়ে সেই পৰম বৈশ্বৰূপৰ কথা শুনি বিস্মিত হৈ তেতিয়া গভীৰ চিন্তা কৰিলে।

Verse 5

केनोपायेन स स्यान्मे भर्ता नारायणः प्रभुः । व्रतेन तपसा वापि दानेन नियमेन च

“কোন উপায়ে সেই প্ৰভু নাৰায়ণ মোৰ স্বামী হ’ব—ব্ৰতে, তপস্যাত, দানে, নাকি নিয়ম-আচৰণে?”

Verse 6

वृद्धानां सेवनेनाथ देवताराधनेन वा । इति चिन्तापरां कन्यां सती ज्ञात्वा युधिष्ठिर

“অথবা বৃদ্ধসকলৰ সেৱাৰে, নতুবা দেবতাসকলৰ আৰাধনাৰে?” এইদৰে, হে যুধিষ্ঠিৰ, সেই চিন্তাত নিমগ্ন কন্যাটিক বুজি সতীয়ে তাইৰ অৱস্থা চিনিলে।

Verse 7

प्राह प्राप्तो मया भर्ता शङ्करस्तपसा किल । प्रजापतिश्च गायत्र्या ह्यन्याभिरभिवाञ्छिताः

তাই ক’লে: “নিশ্চয় তপস্যাৰ দ্বাৰাই মই শংকৰক স্বামী ৰূপে লাভ কৰিলোঁ; আৰু গায়ত্ৰী জপে প্ৰজাপতিক লাভ কৰা যায়—এনে ধৰণে অন্য অন্য সাধনাৰে অন্য ইচ্ছিত ফলও লাভ হয়।”

Verse 8

तपसैव हि ते प्राप्यस्तस्मात्तच्चर सुव्रते । तपस्त्वं हि महच्चोग्रं सर्ववाञ्छितदायकम्

“সেয়ে কেৱল তপস্যাৰ দ্বাৰাই লাভযোগ্য; সেয়ে সেইটোৱে আচৰণ কৰা, হে সুব্ৰতে। তপস্যা—মহৎ আৰু উগ্ৰ—নিশ্চয় সকলো ইচ্ছিত ফল দান কৰে।”

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच । सागरान्तं समासाद्य लक्ष्मीः परपुरंजय । चचार विपुलं कालं तपः परमदुश्चरम्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে পৰপুৰঞ্জয়, সাগৰৰ অন্ত সীমালৈ গৈ লক্ষ্মীয়ে বহুত দীঘল সময় ধৰি অতি দুৰাচৰ, পৰম তপস্যা আচৰণ কৰিলে।

Verse 10

स्थाणुवत्संस्थिता साभूद्दिव्यं वर्षसहस्रकम् । तत इन्द्रादयो देवाः शङ्खचक्रगदाधराः

সেয়ে স্তম্ভৰ দৰে অচল হৈ থাকিল—এহেজাৰ দিব্য বছৰৰ বাবে। তাৰ পাছত ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকল, শঙ্খ-চক্ৰ-গদা ধাৰণ কৰি, (সেই ঠাইলৈ আহিল)।

Verse 11

भूत्वा जग्मुस्तदर्थं ते सा तु पृष्टवती सुरान् । विश्वरूपं वैष्णवं यत्तद्दर्शयत माचिरम्

সেই ৰূপ ধাৰণ কৰি আৰু সেই উদ্দেশ্যে তাত গৈ দেৱতাসকল উপস্থিত হ’ল। কিন্তু তাই সুৰসকলক সুধিলে: “বিলম্ব নকৰিবা; মোক সেই বৈষ্ণৱ বিশ্বৰূপ দেখুৱাওক।”

Verse 12

विलक्षा व्रीडिता देवा गत्वा नारायणं तदा । अब्रुवन् वैश्वरूपं नो शक्ता दर्शयितुं वयम्

বিভ্ৰান্ত আৰু লজ্জিত হৈ দেৱতাসকলে তেতিয়া নাৰায়ণৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে, “হে প্ৰভু, আমি বৈশ্বৰূপ—বিশ্বৰূপ—দেখুৱাবলৈ সক্ষম নহয়।”

Verse 13

ततो यथेष्टं ते जग्मुः स च विष्णुरचिन्तयत् । उग्ररूपा स्थिता देवी देहं दहति भार्गवी

তাৰ পাছত তেওঁলোকে নিজৰ ইচ্ছামতে গ’ল; আৰু বিষ্ণুৱে চিন্তা কৰিলে, “ভাৰ্গৱী দেৱী উগ্ৰ ৰূপে তাত স্থিত, তপস্যাৰ তাপে নিজৰ দেহ দহি আছে।”

Verse 14

तां तस्मात्तत्र गत्वाहं वरं दत्त्वा तु वाञ्छितम् । पुनस्तपः करिष्यामि दर्शयिष्यामि वा पुनः । वैष्णवं विश्वरूपं यद्दुर्दश्यं देवदानवैः

“সেয়ে মই তাত তেওঁৰ ওচৰলৈ গৈ, তেওঁ বিচৰা বৰ দিম। তাৰ পাছত মই পুনৰ তপস্যা কৰিম আৰু পুনৰ সেই বৈষ্ণৱ বিশ্বৰূপ প্ৰকাশ কৰিম—যি দেৱ-দানৱৰো দৰ্শন কৰাটো দুষ্কৰ।”

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच । ततो गत्वा हृषीकेशः सागरान्तस्थितां श्रियम् । प्राह तुष्टोऽस्मि ते देवि वरं वृणु यथेप्सितम्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়া হৃষীকেশ সাগৰৰ কাষত অৱস্থিত শ্ৰীদেৱীৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে, “হে দেৱী, মই তোমাত সন্তুষ্ট; তুমি যি ইচ্ছা কৰা, সেই বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 16

श्रीरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव प्रपन्नाया जनार्दन । तदा दर्शय यद्दृष्टमप्सरोभिस्तवानघ

শ্ৰীয়ে ক’লে: “হে দেৱ, হে জনাৰ্দন, মই তোমাৰ শৰণাগত; যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হোৱা, তেন্তে হে নিষ্পাপ, অপ্সৰাসকলেই যি দেখিছিল সেই ৰূপ মোক দেখুৱাই দিয়া।”

Verse 17

विश्वरूपमनन्तं च भूतभावन केशव । गन्धमादनमासाद्य कृतं यच्च तपस्त्वया

হে কেশৱ, ভূতভাৱন! মোক তোমাৰ বিশ্বৰূপ আৰু অনন্তৰূপ দৰ্শন কৰোৱা—গন্ধমাদনলৈ গৈ তুমি যি তপস্যা কৰিছিলা, তাৰ সৈতে যুক্ত সেই দিৱ্য দৰ্শন।

Verse 18

तद्वदस्व विभो विष्णो न मिथ्या यदि केशव । श्रद्दधामि न चैवाहं रूपस्यास्य कथंचन

সেয়ে, হে বিভো বিষ্ণু, মোক কোৱা—যদি ই মিছা নহয়, হে কেশৱ। মোৰ শ্ৰদ্ধা আছে, কিন্তু এই ৰূপক কোনোপধ্যেই সম্পূৰ্ণ বুজিব নোৱাৰোঁ।

Verse 19

बहुभिर्यक्षरक्षोभिर्मायाचारिप्रचारिभिः । छन्दिता मम जानद्भिर्भावमन्तर्गतं हरौ

বহু যক্ষ-ৰাক্ষসে—মায়া আৰু জাদুবিদ্যাৰে ঘূৰি ফুৰা—মোক প্ৰবঞ্চনা কৰিলে; যদিও সিহঁতে ভালদৰে জানিছিল যে মোৰ অন্তৰৰ ভক্তিভাৱ হৰি (বিষ্ণু)ত স্থিৰ।

Verse 20

भूत्वा विष्णुस्वरूपास्ते चक्रिणश्च चतुर्भुजाः । सुव्रीडिता गताः सर्वे विश्वरूपो सहायतः

সিহঁতে বিষ্ণুৰ দৰে ৰূপ ধৰি—চক্ৰধাৰী, চতুৰ্ভুজ—সকলোয়ে গভীৰ লজ্জাত প্ৰস্থান কৰিলে; বিশ্বৰূপ প্ৰভু সহায়ক আৰু ৰক্ষক হৈ থিয় দিলে।

Verse 21

मार्कण्डेय उवाच । नारायणोऽथ भगवाञ्छङ्खचक्रगदाभृतम् । तया तथोक्तस्तद्रूपं मुक्त्वा वै सुरपूजितम्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়া ভগৱান নাৰায়ণ—শঙ্খ, চক্ৰ আৰু গদা ধাৰণকাৰী—তাই তেনেদৰে কোৱাত, দেৱতাসকলে পূজিত সেই ৰূপ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 22

रूपं परं यथोक्तं वै विश्वरूपमदर्शयत् । दर्शयित्वा वचः प्राह पञ्चरात्रविधानतः

অনুৰোধ অনুসাৰে তেওঁ পৰম ৰূপ—বিশ্বৰূপ—প্ৰকাশ কৰিলে; দেখুৱাই থৈ পাঞ্চৰাত্ৰ বিধান অনুসৰি পবিত্ৰ বাক্য ক’লে।

Verse 23

योऽर्चयिष्यति मां नित्यं स पूज्यः स च पूजितः । धनधान्यसमायुक्तः सर्वभोगसमन्वितः

যি জনে মোক নিত্য অৰ্চনা কৰে, সি পূজ্য হয় আৰু পূজিতো হয়; ধন-ধান্যে সমৃদ্ধ হৈ সকলো যোগ্য ভোগ আৰু আশীৰ্বাদ লাভ কৰে।

Verse 24

मूलं हि सर्वधर्माणां ब्रह्मचर्यं परं तपः । तेनाहं तत्र स्थास्यामि मूलश्रीपतिसंज्ञितः

ব্ৰহ্মচৰ্যই সকলো ধৰ্মৰ মূল, ই পৰম তপস্যা; সেয়ে মই তাত অৱস্থিত থাকিম, ‘মূলশ্ৰীপতি’ নামে খ্যাত হৈ।

Verse 25

मूलश्रीः प्रोच्यते ब्राह्मी ब्रह्मचर्यस्वरूपिणी । सर्वयोगमयी पुण्या सर्वपापहरी शुभा

মূলশ্ৰীক ‘ব্ৰাহ্মী’ বুলি কোৱা হয়—ব্ৰহ্মচৰ্যৰ স্বৰূপিণী; সি সকলো যোগশক্তিৰে পৰিপূৰ্ণ, পুণ্য, শুভ আৰু সকলো পাপ হৰণকাৰিণী।

Verse 26

पतिस्तस्याः प्रभुरहं वरदः प्राणिनां प्रिये । रेवाजले नरः स्नात्वा योऽर्चयेन्मां यतव्रतः

হে প্ৰিয়ে, মইয়েই তাৰ প্ৰভু আৰু পতি, প্ৰাণীৰ বৰদাতা। যি নৰে ৰেৱাৰ জলে স্নান কৰি সংযমিত ব্ৰত ধৰি মোক অৰ্চনা কৰে—

Verse 27

मूलश्रीपतिनामानं वाञ्छिते प्राप्नुयात्फलम् । दानानि तत्र यो दद्यान्महादानानि च प्रिये

‘মূলশ্ৰীপতি’ নাম জপিলে মনোবাঞ্ছিত ফল লাভ হয়। আৰু যি তাত দান দিয়ে—হে প্ৰিয়ে—সেয়া মহাদানৰূপে মহাপুণ্য দান কৰে।

Verse 28

सहस्रगुणितं पुण्यमन्यस्थानादवाप्यते । दृष्टं त्वया तत्र देशे सम्यक्चैवावधारितम् । तदर्चित्वा परान् कामानाप्स्यसि त्वं न संशयः

তাত লাভ হোৱা পুণ্য অন্য ঠাইৰ তুলনাত সহস্ৰগুণ বৃদ্ধি পায়। তুমি সেই দেশ দেখিছা আৰু সঠিকভাৱে বুজি লৈছা। তাত তেওঁৰ আৰাধনা কৰিলে তুমি পৰম কামনা লাভ কৰিবা—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 29

वरं वृणीष्व देवेशि वाञ्छितं दुर्लभं सुरैः । दुर्गसंसारकान्तारपतितैः परमेश्वरि

হে দেবেশী, দেবতাসকলৰ অধীশ্বৰী, তুমি ইচ্ছিত বৰ বাছি লোৱা—যি দেৱসকলৰো দুৰ্লভ। হে পৰমেশ্বৰী, সংসাৰৰ ভয়ংকৰ কান্তাৰত পতিত সকলৰ বাবে (উদ্ধাৰৰ কৃপা দিয়া)।

Verse 30

श्रीरुवाच । नारायण जगद्धातर्नारायण जगत्पते । नारायण परब्रह्म नारायणपरायण

শ্ৰীয়ে ক’লে: হে নাৰায়ণ, জগতৰ আধাৰ; হে নাৰায়ণ, বিশ্বৰ পতি; হে নাৰায়ণ, পৰব্ৰহ্ম—মোৰ একমাত্ৰ আশ্ৰয় নাৰায়ণ।

Verse 31

प्रसीद पाहि मां भक्त्या सम्यक्सर्गे नियोजय । प्रियो ह्यसि प्रियाहं ते यथा स्यां तत्तथा कुरु

প্ৰসন্ন হওক; ভক্তিৰে মোক ৰক্ষা কৰা, আৰু সৃষ্টিৰ বিধানত মোক যোগ্যভাৱে নিয়োজিত কৰা। তুমি মোৰ প্ৰিয় আৰু মই তোমাৰ প্ৰিয়া—সেয়ে মোক যিদৰে হ’ব লাগে তেনেদৰে কৰি দিয়া।

Verse 32

गृहं धर्मार्थकामानां कारणं देव संमतम् । तदास्थायाश्रमं पुण्यं मां श्रेयसि नियोजय

হে দেৱ! গৃহাশ্ৰম ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু কামৰ কাৰণ বুলি দেৱসন্মত। সেয়ে সেই পুণ্য আশ্ৰম আশ্ৰয় কৰি মোক পৰম শ্ৰেয়সলৈ নিয়োজিত কৰা।

Verse 33

नारायण उवाच । नारायणगिरा देवि विज्ञप्तोऽस्मि यतस्त्वया । नारायणगिरिर्नाम तेन मेऽत्र भविष्यति

নাৰায়ণ ক’লে: হে দেবী! তুমি ‘নাৰায়ণ’ নাম উচ্চাৰি মোক নিবেদন কৰিলা; সেয়ে ইয়াত মোৰ নামধাৰী পবিত্ৰ গিৰি ‘নাৰায়ণগিৰি’ হ’ব।

Verse 34

नारायणस्मृतौ याति दुरितं जन्मकोटिजम् । यस्माद्गिरति तस्माच्च गिरिरित्येव शब्दितम्

নাৰায়ণ স্মৰণ কৰিলে কোটি কোটি জন্মৰ দুষ্কৃতি দূৰ হয়। আৰু যিহেতু ই সেই পাপ ‘গিৰতি’—অর্থাৎ গিলি লয়—সেয়ে একে ‘গিৰি’ (পৰ্বত) বুলি কোৱা হয়।

Verse 35

तस्मात्सर्वाश्रयो देवि गिरिः पर्वतराङ्भवेत् । सुरासुरमनुष्याणां यथाहमपि चाश्रयः

সেয়ে, হে দেবী! এই গিৰি সকলোৰে আশ্ৰয় হ’ব, পৰ্বতৰাজৰূপে শ্ৰেষ্ঠ হ’ব—যেনেকৈ মইও দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহৰ আশ্ৰয়।

Verse 36

य एतत्पूजयिष्यन्ति मण्डलस्थं परं मम । नारायणगिरिर्नाम देवरूपं शुभेक्षणे

হে শুভনয়না! যিসকলে পবিত্ৰ মণ্ডলত অৱস্থিত মোৰ এই পৰম ৰূপক পূজা কৰিব, তেওঁলোকে ‘নাৰায়ণগিৰি’ নামৰ দেৱৰূপ তীৰ্থক আৰাধনা কৰিব।

Verse 37

ते दिव्यज्ञानसम्पन्ना दिव्यदेहविचेष्टिताः । दिव्यं लोकमवाप्स्यन्ति दिव्यभोगसमन्विताः

যিসকল দিৱ্য জ্ঞানৰে সমৃদ্ধ আৰু দিৱ্য দেহৰ শক্তি-সামৰ্থ্যযুক্ত, তেওঁলোকে দিৱ্য লোক লাভ কৰিব—স্বৰ্গীয় ভোগ-সুখেৰে সহিত।

Verse 38

मार्कण्डेय उवाच । तयोरेवं संवदतोर्देवा इन्द्रपुरोगमाः । समागता वनोद्देशं सागरान्ते महर्षयः

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেওঁলোক দুয়োজনে এইদৰে কথোপকথন কৰি থাকোঁতে, ইন্দ্ৰৰ নেতৃত্বত দেৱতাসকল, হে মহর্ষিসকল, সাগৰৰ তীৰৰ এক বনাঞ্চলত উপস্থিত হ’ল।

Verse 39

ततो भृगुं देवराजो नारायणविचिन्तितम् । वव्रे ज्ञात्वा तु तत्कन्यां धर्मात्मा स ददौ च ताम्

তাৰ পাছত দেৱৰাজে ভৃগুক বাছিলে—যাক নাৰায়ণে মনত চিন্তা কৰি অনুমোদন কৰিছিল। এই কথা জানি সেই ধৰ্মাত্মাই নিজৰ কন্যাক তেওঁৰ সৈতে বিবাহত দান কৰিলে।

Verse 40

धर्मोऽपि विधिवद्वत्स विवाहं समकारयत् । देवदेवस्य राजर्षे देवतार्थे समाहितः

আৰু ধৰ্মইও, হে বৎস, বিধি অনুসাৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰালে—হে ৰাজর্ষি—দেৱতাসকল আৰু দেৱদেৱৰ উদ্দেশ্যত একাগ্ৰচিত্ত হৈ।

Verse 41

युधिष्ठिर उवाच । धर्मो विवाहमकरोद्विधिवद्यत्त्वयोदितम् । को विधिस्तत्र का दत्ता दक्षिणा भृगुणापि च

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: আপুনি কৈছে যে ধৰ্মই বিধি অনুসাৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰিলে। তাত কি বিধান আছিল, আৰু ভৃগুৱেও কি দক্ষিণা (পুৰোহিত-দান) দিলে?

Verse 42

विवाहयज्ञे समभूत्स्रुक्स्रुवग्रहणे च कः । ऋत्विजः के सदस्याश्च तस्यासन् द्विजसत्तम

সেই বিবাহ-যজ্ঞত স্ৰুক-স্ৰুৱ গ্ৰহণ কৰোঁতা কোন আছিল? ঋত্বিজসকল কোন আৰু পণ্ডিত সদস্যসকল কোন আছিল, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ?

Verse 43

किं तस्यावभृथं त्वासीत्तत्सर्वं वद विस्तरात् । त्वद्वाक्यामृतपानेन तृप्तिर्मम न विद्यते

সেই কৰ্মৰ অৱভৃথ-স্নান কেনেকুৱা আছিল? সকলো কথা বিস্তাৰে কোৱা। তোমাৰ বাক্য-অমৃত পান কৰিও মোৰ তৃপ্তি নহয়।

Verse 44

मार्कण्डेय उवाच । नारायणविवाहस्य यज्ञस्य च युधिष्ठिर । तपसस्तस्य देवस्य सम्यगाचरणस्य च

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে যুধিষ্ঠিৰ, নাৰায়ণৰ বিবাহ আৰু সেই যজ্ঞ সম্বন্ধে—আৰু সেই দেৱতাৰ তপস্যা আৰু নিৰ্মল আচৰণ সম্বন্ধেও—

Verse 45

वक्तुं समर्थो न गुणान्ब्रह्मापि परमेश्वरः । तथाप्युद्देशतो वच्मि शृणु भूत्वा समाहितः

তাৰ গুণসমূহ সম্পূৰ্ণকৈ ক’বলৈ পৰমেশ্বৰ ব্ৰহ্মাও সক্ষম নহয়। তথাপি মই সংক্ষেপে ক’ম; একাগ্ৰচিত্তে শুনা।

Verse 46

ब्रह्मा सप्तर्षयस्तत्र स्रुक्स्रुवग्रहणे रताः । अग्नीञ्जुहुविरे राजन्वेदिर्धात्री ससागरा

তাত ব্ৰহ্মা আৰু সপ্তঋষি স্ৰুক-স্ৰুৱ গ্ৰহণত নিমগ্ন আছিল। হে ৰাজন, তেওঁলোকে পবিত্ৰ অগ্নিত আহুতি ঢালিলে; সাগৰসহ ধৰণী নিজেই বেদী হৈছিল।

Verse 47

ददुः समुद्रा रत्नानि ब्रह्मर्षिभ्यो नृपोत्तम । धनदोऽपि ददौ वित्तं सर्वब्राह्मणवाञ्छितम्

হে নৃপোত্তম! সমুদ্ৰসমূহে ব্ৰহ্মৰ্ষিসকলক ৰত্ন দান কৰিলে; আৰু ধনদ কুবেৰেও ব্ৰাহ্মণসকলৰ ইচ্ছামতে সকলো ধন-সম্পদ প্ৰদান কৰিলে।

Verse 48

विश्वकर्माऽपि देवानां ब्रह्मर्षीणां परंतप । वेश्मानि सुविचित्राणि सर्वरत्नमयानि च

হে পৰন্তপ! বিশ্বকৰ্মাই দেৱতা আৰু ব্ৰহ্মৰ্ষিসকলৰ বাবে অতি বিচিত্ৰ, সকলো প্ৰকাৰ ৰত্নে গঠিত আশ্চৰ্য্য প্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 49

कृत्वा प्रदर्शयामास देवेन्द्राय यशस्विने । शतक्रतुस्ततो विप्रान्कापिष्ठलपुरोगमान्

এইদৰে কৰি তেওঁ যশস্বী দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰক সেয়া দেখুৱালে। তাৰ পাছত শতক্ৰতু ইন্দ্ৰই কাপিষ্ঠলৰ নেতৃত্বত থকা বিপ্ৰ-মুনিসকলকো (সেয়া) দৰ্শন কৰালে।

Verse 50

शौनकादींश्च पप्रच्छ बष्कलाञ्छागलानपि । आत्रेयानपि राजेन्द्र वृणुध्वमभिवाञ्छितम्

হে ৰাজেন্দ্ৰ! তেওঁ শৌনক আদি সকলক সুধিলে, আৰু বষ্কল আৰু ছাগলসকলকো; তদুপৰি আত্রেয়সকলকো—“যি ইচ্ছা কৰে, সেয়া বাছি লওক।”

Verse 51

दृष्ट्वा ते चित्ररत्नानि प्राहुः सर्वेश्वरेश्वरम् । देवानां च ऋषीणां च सङ्गमोऽयं सुपुण्यकृत्

সেই বিচিত্ৰ ৰত্নসমূহ দেখি তেওঁলোকে সৰ্বেশ্বৰেেশ্বৰক ক’লে—“দেৱতা আৰু ঋষিসকলৰ এই সমাগম অতি পুণ্যফলদায়ক পবিত্ৰ মিলন।”

Verse 52

अस्मिन्पुण्ये सुरेशान वस्तुं वाञ्छामहे सदा । शतक्रतुः प्राह पुनर्वासो वात्र भविष्यति । सत्यधर्मरता यूयं यावत्कालं भविष्यथ

এই পুণ্য ধামত, হে দেৱেশ্বৰ, আমি সদায় বাস কৰিব বিচাৰোঁ। শতক্ৰতুৱে ক’লে: তোমালোক পুনঃ পুনঃ ইয়াত নিবাস পাবা—যিমান দিন তোমালোক সত্য আৰু ধৰ্মত ৰত থাকিবা।

Verse 53

मार्कण्डेय उवाच । पृष्टं यद्राजशार्दूल के मखे होत्रिणोऽभवन् । तत्प्रोच्यमानमधुना शृणु भूत्वा समाहितः

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ৰাজশাৰ্দূল, তুমি সুধিছিলা সেই যজ্ঞত হোতৃ-পুৰোহিত কোন আছিল। এতিয়া মন একাগ্ৰ কৰি মনোযোগে শুনা, মই ক’বলৈ ধৰিছোঁ।

Verse 54

सनत्कुमारप्रमुखाः सदस्यास्तस्य चाभवन् । औद्गात्रमत्र्यङ्गिरसौ मरीचिश्च चकार ह

সেই যজ্ঞসভাত সনৎকুমাৰ আদি মহামুনি সদস্য আছিল। ইয়াত উদ্গাতা-পদ অত্রি আৰু অঙ্গিৰস পালন কৰিলে, আৰু মৰীচিও কৰিলে।

Verse 55

हौत्रं धर्मवसिष्ठौ च ब्रह्मत्वं सनको मुनिः । षट्त्रिंशद्ग्रामसाहस्रं प्रादात्तेभ्यः शतक्रतुः

হোতৃৰ কৰ্তব্য ধৰ্ম আৰু বশিষ্ঠে পালন কৰিলে, আৰু ব্ৰাহ্মণ-পদ (মুখ্য ঋতু-নিয়ন্তা) মুনি সনকে ধাৰণ কৰিলে। শতক্ৰতুৱে তেওঁলোকক ছত্ত্ৰিশ হাজাৰ গাঁও দান দিলে।

Verse 56

लक्ष्मीर्भर्त्रा च संयुक्ताभवत्तत्कृतवान्प्रभुः । ब्रह्मणो जुह्वतो वह्निं यावद्देशस्थितैः सुरैः

সেই কৰ্মৰ দ্বাৰা প্ৰভুৱে এই সিদ্ধ কৰিলে যে লক্ষ্মী নিজৰ ভৰ্তাৰ সৈতে যুক্ত হ’ল। আৰু ব্ৰহ্মাই আহুতি দিছিল যেতিয়া, তেতিয়া দেশজুৰি অৱস্থিত দেৱতাসকলে পবিত্ৰ অগ্নিৰ সেবা-সাক্ষী হ’ল।

Verse 57

दृष्टं ललाटं देशोऽसौ ललाट इति संज्ञितः । स देशः श्रीपतेः क्षेत्रपुण्यं देवर्षिसेवितम्

সেই অঞ্চলটি ললাট (কপাল) সদৃশ দেখা গ’ল, সেয়ে ‘ললাট’ নামে খ্যাত হ’ল। সেই ভূমি শ্ৰীপতিৰ পুণ্যময় পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ, য’ত দেৱ আৰু দেৱর্ষিসকলে সেবা কৰে।

Verse 58

सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं दिव्यसिद्धिसमन्वितम् । ब्राह्मणानां ततः पङ्क्तिं निवेशयितुमुद्यता

সেখানে সকলো বস্তু আশ্চৰ্যৰে ভৰপূৰ—দিব্য আৰু দিব্য সিদ্ধিৰে সমন্বিত। তাৰ পাছত তেওঁলোকে ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান-ভোজনৰ বাবে শাৰী শাৰী কৰি বহুৱাবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 59

लक्ष्मीः श्रीपतिनामानमाह देवं वचस्तदा श्रीरुवाच । य एते ब्राह्मणाः शिष्या भृग्वादीनां यतव्रताः

তেতিয়া লক্ষ্মীয়ে শ্ৰীপতি নামে পৰিচিত প্ৰভুক সম্বোধন কৰি ক’লে: “ইয়াত থকা এই ব্ৰাহ্মণসকল ভৃগু আদি ঋষিসকলৰ শিষ্য, সংযমী ব্ৰতত অটল।”

Verse 60

तान्निवेशयितुमिच्छामि त्वत्प्रसादादधोक्षज । मरीच्यादयः सुरेन्द्रेण स्थापिता गरुडध्वज

“হে অধোক্ষজ, তোমাৰ প্ৰসাদে মই তেওঁলোকক ইয়াত স্থাপন কৰিব বিচাৰোঁ। হে গৰুড়ধ্বজ, মৰীচি আদি ঋষিসকলক দেৱেন্দ্ৰই নিজ নিজ স্থানে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।”

Verse 61

नैष्ठिकव्रतिनो विप्रा बहवोऽत्र यतव्रताः । प्राजापत्ये व्रते ब्राह्मे केचिदत्र व्यवस्थिताः । तानहं स्थापयिष्यामि त्वत्प्रसादादधोक्षज

“ইয়াত বহু বিপ্ৰ ব্ৰাহ্মণ নৈষ্ঠিক (আজীৱন) ব্ৰত আৰু সংযমত অটল। কিছুমান প্ৰাজাপত্য ব্ৰতত, কিছুমান ব্ৰাহ্ম ব্ৰতত স্থিত। হে অধোক্ষজ, তোমাৰ প্ৰসাদে মই তেওঁলোকক ইয়াত যথোচিতভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিম।”

Verse 62

मार्कण्डेय उवाच । ततः कौतूहलधरो भगवान्वृषभध्वजः । पप्रच्छ व्रतिनः सर्वान्वृत्तिभेदे व्यवस्थितान्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়া কৌতূহলে ভৰা ভগৱান বৃষভধ্বজ (শিৱ) এ বিভিন্ন জীৱিকা আৰু আচৰণত স্থিত সকলো ব্ৰতধাৰীক সুধিলে।

Verse 63

नारदोऽपि महादेवमुपेत्य च सतीपतिम् । प्राह कृष्णाजिनधरो नैष्ठिका ब्राह्मणा ह्यमी

নাৰদো মহাদেৱ, সতীপতিৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে—কৃষ্ণাজিন পিন্ধি: “এই ব্ৰাহ্মণসকল নিশ্চয় নাইষ্ঠিক, আজীৱন ব্ৰতত অচল।”

Verse 64

अमी कार्याः सुवस्त्रेण छन्नगुह्या द्विजोत्तमाः । प्राजापत्याश्चतुर्विंशसहस्राणि नरेश्वर

“এই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক উত্তম বস্ত্ৰ দিয়া সজ্জিত কৰা উচিত, আৰু গোপন অঙ্গ যথাযথভাৱে আচ্ছাদিত থাকক। প্ৰজাপত্য বিধান অনুসৰণকাৰী এঁরা চৌব্বিশ হাজাৰ, হে নৰেশ্বৰ।”

Verse 65

ब्रह्मचर्यव्रतस्थानां व्रतब्रह्मविचारिणाम् । द्वादशैषां सहस्राणि सन्ति वै वृषभध्वज

“আৰু ব্ৰহ্মচৰ্য ব্ৰতত স্থিত, ব্ৰতধৰ্ম আৰু ব্ৰহ্ম-চিন্তনত নিমগ্নসকলৰ সংখ্যা বাৰ হাজাৰ, হে বৃষভধ্বজ প্ৰভু।”

Verse 66

नारदस्य वचः श्रुत्वा देवा देवर्षयोऽपि च । साधु साध्वित्यमन्यन्त नोचुः केचन किंचन

নাৰদৰ বাক্য শুনি দেৱতা আৰু দেৱঋষিসকলেও “সাধু, সাধু” বুলি অনুমোদন কৰিলে; কোনোবাই একো আপত্তি নক’লে।

Verse 67

समाह्वयत्ततो लक्ष्मीस्तान् विप्रान् भक्तिसंयुता । उवाच चरणान्गृह्य प्रसादः क्रियतां मयि

তেতিয়া ভক্তিৰে পৰিপূৰ্ণা লক্ষ্মীয়ে সেই ব্ৰাহ্মণসকলক আহ্বান কৰিলে আৰু তেওঁলোকৰ চৰণ ধৰি ক’লে— “মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰক, মোক আপোনালোকৰ প্ৰসাদ দান কৰক।”

Verse 68

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वेश्मनामत्र संस्थितिः । विश्वकर्मकृतानां तु तेषु तिष्ठन्तु वोऽखिलाः

“ইয়াত ছয়ত্ৰিশ হাজাৰ গৃহৰ ব্যৱস্থা আছে। বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মাণ কৰা সেই গৃহসমূহত আপোনালোক সকলোৱে বাস কৰক।”

Verse 69

ते तथेति प्रतिज्ञाय स्थिताः संप्रीतमानसाः । धनधान्यसमृद्धाश्च वाञ्छितप्राप्तिलक्षणाः । सर्वकामसमृद्धाश्च ह्यनारम्भेषु कर्मणाम्

তেওঁলোকে “তথাই হৌক” বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি আনন্দিত মনেৰে তাতেই থাকিল। ধন-ধান্যত সমৃদ্ধ, ইচ্ছিত লক্ষ্য লাভৰ চিহ্নযুক্ত, আৰু কঠোৰ পৰিশ্ৰম নকৰাকৈয়ো সকলো কামনাৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 70

इति संस्थाप्य तान् विप्रान् सा स्थिता पर्यपालयत् । चतुर्धा तु स्थितो विष्णुः श्रिया देव्याः प्रिये रतः

এইদৰে সেই ব্ৰাহ্মণসকলক যথাযথভাৱে স্থাপন কৰি তাই তাতেই থাকি তেওঁলোকক পালন-পোষণ কৰি থাকিল। আৰু বিষ্ণুও চাৰিধা ৰূপে তাত অৱস্থিত থাকিল, শ্ৰীদেৱীৰ প্ৰিয় সান্নিধ্যত আনন্দিত হৈ।

Verse 71

एवं वैवाहिकमखे निवृत्ते ऋषयस्तु तम् । ऊचुश्चावभृथस्नानं कुत्र कुर्मो जनार्दन

এইদৰে বৈবাহিক যজ্ঞ সমাপ্ত হ’লে ঋষিসকলে তেওঁক ক’লে— “হে জনাৰ্দন, অৱভৃথ স্নান (সমাপন স্নান) আমি ক’ত কৰিম?”

Verse 72

इति श्रुत्वा तु वचनं श्रीपतिः पादपङ्कजात् । मुमोच जाह्नवीतोयं रेवामध्यगमं शुचि

এই বাক্য শুনি শ্ৰীপতিয়ে নিজৰ পদ-পদ্মৰ পৰা জাহ্নৱী (গঙ্গা)ৰ পবিত্ৰ জল মুকলি কৰিলে; সি প্ৰবাহিত হৈ ৰেৱাৰ মধ্যভাগত মিলিল।

Verse 73

हरेः पादोदकं दृष्ट्वा निःसृतं मुनयस्तु ते । विस्मिताः समपद्यन्त जानन्तस्तस्य गौरवम्

হৰিৰ পদোদক ওলাই অহা দেখি সেই মুনিসকল বিস্মিত হ’ল; কিয়নো তেওঁলোকে তাৰ মহিমা আৰু পবিত্ৰকাৰী শক্তি ভালদৰে জানিছিল।

Verse 74

रुद्रेण सहिताः सर्वे देवता ऋषयस्तथा । संकथा विस्मिताश्चक्रुर्विधुन्वन्तः शिरांसि च

ৰুদ্ৰসহ সকলো দেবতা আৰু ঋষিসকল বিস্ময়ে পৰস্পৰে কথা পাতিবলৈ ধৰিলে আৰু আশ্চৰ্যত মূৰ জোকাৰি থাকিল।

Verse 75

ऋषय ऊचुः । ब्रूहि शम्भो किमत्रायं अकस्माद्वारिसम्भवः । विष्णोः पादाम्बुजोत्थश्च सम्मोहकरणः परः

ঋষিসকলে ক’লে: “কোৱা, হে শম্ভো! ইয়াত হঠাতে এই জল কেনেকৈ উদ্ভৱ হ’ল? আৰু বিষ্ণুৰ পদ-পদ্মৰ পৰা ই কেনেকৈ নিঃসৃত হ’ল, যিয়ে সকলোকে বিস্মিত কৰি পবিত্ৰ মোহ জগায়?”

Verse 76

ईश्वर उवाच । पादोदकमिदं विष्णोरहं जानामि वै सुराः । दशाश्वमेधावभृथैः स्नानमत्रातिरिच्यते

ঈশ্বৰে ক’লে: “হে দেবতাসকল! মই জানো যে এইটো নিশ্চয় বিষ্ণুৰ পদোদক। ইয়াত স্নান কৰাৰ পুণ্য দহটা অশ্বমেধ যজ্ঞৰ অৱভৃথ স্নানতকৈও অধিক।”

Verse 77

युष्माभिः श्रीपतिः पूज्यः स्नानं चावभृथं कुतः । भविष्यतीति तेनाशु इदं वोऽर्थे विनिर्मितम्

তোমালোকৰ দ্বাৰা শ্ৰীপতি পূজ্য; তেন্তে পৃথক অৱভৃথ-স্নানৰ কি প্ৰয়োজন? এই প্ৰয়োজন হ’ব বুলি জানি তেওঁ তৎক্ষণাৎ তোমালোকৰ হিতাৰ্থে এই ব্যৱস্থা সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 78

स्नात्वात्र त्रिदशेशाना यत्फलं सम्प्रपद्यते । वक्तुं न केनचिद्याति ततः किमुत्तरं वचः

হে ত্ৰিদশেশানসকল! ইয়াত স্নান কৰিলে যি ফল লাভ হয়, সেয়া কোনোবাই সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰে; যেতিয়া ই বাক্যৰ অতীত, তেন্তে আৰু কি ক’ব?

Verse 79

मार्कण्डेय उवाच । एवमुक्त्वा तु ते सर्वे स्नानं कृत्वा यथागतम् । जग्मुर्देवा महेशानपुरोगा भरतर्षभ

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এইদৰে ক’ই তেওঁলোক সকলোৱে স্নান কৰিলে, আৰু যেনেকৈ আহিছিল তেনেকৈয়ে পুনৰ গ’ল, হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ! মহেশান (শিৱ) আগভাগে থাকি দেৱতাসকলক নেতৃত্ব দিলে।

Verse 80

ब्राह्मणाश्च ततः सर्वे स्ववेश्मान्येव भेजिरे । देवतीर्थे महाराज सर्वपापप्रणाशने

তাৰ পাছত সকলো ব্ৰাহ্মণো নিজৰ নিজৰ গৃহলৈ উভতি গ’ল, হে মহাৰাজ—দেৱতীৰ্থত, যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 194

अध्याय

অধ্যায় (পাঠ-শিৰোনাম)।