Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 61

Devanagari script

एतत्पुण्यं पापहरं क्षेत्रं देवेन कीर्तितम् । चतुर्युगसहस्रेण पितामहदिनं स्मृतम्

Transliteration

etatpuṇyaṃ pāpaharaṃ kṣetraṃ devena kīrtitam | caturyugasahasreṇa pitāmahadinaṃ smṛtam

Translation

এই পুণ্যময়, পাপহৰ ক্ষেত্ৰখন দেৱে কীৰ্তন কৰিছে; আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ এক দিন চতুৰ্যুগৰ হাজাৰ চক্ৰে গঠিত বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karta qualifier (कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण-प्रयोग (पुण्यम् इति)

• पुण्यम्: holy, meritorious
• पुण्यम्: Karma/Subject qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम् इति)

• पापहरम्: sin-removing
• पापहरम्: Karma/Subject qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप-हर (प्रातिपदिक; पाप + हर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम् इति)

• क्षेत्रम्: sacred place/field
• क्षेत्रम्: Karta/Topic (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• देवेन: by the god
• देवेन: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ-निर्देश (कर्मणि प्रयोगे)

• कीर्तितम्: has been proclaimed
• कीर्तितम्: Kriya (Passive predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कर्मणि (past passive participle)

• चतुर्युगसहस्रेण: by (the measure of) a thousand caturyugas
• चतुर्युगसहस्रेण: Karana/Measure (परिमाण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्-युग-सहस्र (प्रातिपदिक; चतुर् + युग + सहस्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/परिमाण), एकवचन

• पितामहदिनम्: a day of Pitāmaha (Brahmā)
• पितामहदिनम्: Karma/Predicate nominal (विधेय)
• Type: Noun
• Root: पितामह-दिन (प्रातिपदिक; पितामह + दिन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्मृतम्: is remembered/considered
• स्मृतम्: Kriya (Passive predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कर्मणि (past passive participle)

Speaker

Narrator (continuing the māhātmya exposition; deity earlier is Devadeva/Rudra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhṛgukaccha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Janamejaya

Visual Art Cues

Scene: A sacred landscape of Bhṛgukaccha is shown with a luminous aura; above it, a symbolic cosmic diagram of four yugas cycling into Brahmā’s day, linking the kṣetra to vast time.

Characters & Entities

• Deva (Devadeva)
• Brahmā (Pitāmaha)
• yugas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s sanctity is framed not only ethically (sin-destroying) but cosmically, linking sacred geography to Purāṇic time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same pāpa-hara kṣetra under discussion in Adhyāya 182—Bhṛgukaccha/Bhṛgutīrtha in Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual; it provides cosmological definition supporting the māhātmya’s authority.