Adhyaya 180

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल दशाश्वमेधिकं परम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহীপাল ৰাজা, দশাশ্বমেধিক নামৰ পৰম তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত—যি সকলো গুণেৰে সমৃদ্ধ আৰু মহাপাতক নাশক।

Verse 2

यत्र गत्वा महाराज स्नात्वा सम्पूज्य चेश्वरम् । दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः

হে মহাৰাজ, তাত গৈ স্নান কৰি আৰু ঈশ্বৰক বিধিপূৰ্বক সম্পূজ্য, মানুহে দহটা অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । अश्वमेधो महायज्ञो बहुसम्भारदक्षिणः । अशक्यः प्राकृतैः कर्तुं कथं तेषां फलं लभेत्

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: ‘অশ্বমেধ মহাযজ্ঞ, বহুত সামগ্ৰী আৰু বৃহৎ দক্ষিণা লাগে; সাধাৰণ লোকৰ পক্ষে ই কৰা অসম্ভৱ। তেন্তে তেওঁলোকে তাৰ ফল কেনেকৈ লাভ কৰিব?’

Verse 4

अत्याश्चर्यमिदं तत्त्वं त्वयोक्तं वदता सता । यथा मे जायते श्रद्धा दीर्घायुस्त्वं तथा वद

হে সত্যবাদী মুনি, আপুনি যি তত্ত্ব কৈছে সেয়া অতিশয় আশ্চৰ্য। হে দীৰ্ঘায়ু, মোৰ অন্তৰত যেন শ্ৰদ্ধা জন্মে তেনেকৈ বুজাই কওক।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । इदमाश्चर्यभूतं हि गौर्या पृष्टस्त्रियम्बकः । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि पृच्छते निपुणाय वै

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: ‘এই আশ্চৰ্য বিষয়টো আগতে গৌৰীয়ে ত্ৰ্যম্বক (শিৱ)ক সুধিছিল। তুমি বিচক্ষণতাৰে সুধিছা, সেয়ে মই এতিয়া তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ বুজাই ক’ম।’

Verse 6

पुरा वृषस्थो देवेश ह्युमया सह शङ्करः । कदाचित्पर्यटन्पृथिवीं नर्मदातटमाश्रितः

পুৰাকালত, বৃষভাৰূঢ় দেৱেশ্বৰ শংকৰ উমাৰ সৈতে কেতিয়াবা পৃথিৱী পৰিভ্ৰমণ কৰি নর্মদাৰ তীৰত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 7

दशाश्वमेधिकं तीर्थं दृष्ट्वा देवो महेश्वरः । तीर्थं प्रत्यञ्जलिं बद्ध्वा नमश्चक्रे त्रिलोचनः

দশাশ্বমেধিক তীৰ্থ দেখি ত্ৰিনয়ন দেৱ মহেশ্বৰে সেই তীৰ্থৰ প্ৰতি অঞ্জলি বদ্ধ কৰি ভক্তিভাৱে নমস্কাৰ কৰিলে।

Verse 8

कृताञ्जलिपुटं देवं दृष्ट्वा देवीदमब्रवीत्

দেৱতাক অঞ্জলি জোৰা হাতে নমস্কাৰ কৰা দেখি, দেৱীয়ে এই বাক্য ক’লে।

Verse 9

देव्युवाच । किमेतद्देवदेवेश चराचरनमस्कृत । प्रह्वनम्राञ्जलिं बद्ध्वा भक्त्या परमया युतः

দেৱীয়ে ক’লে: হে দেৱদেৱেশ, চলমান-অচল সকলোৰে নমস্কৃত! পৰম ভক্তিৰে যুক্ত হৈ প্ৰণতভাৱে অঞ্জলি জোৰি তুমি কিয় থিয় হৈ আছা?

Verse 10

एतदाश्चर्यमतुलं सर्वं कथय मे प्रभो

হে প্ৰভু, এই অতুল আশ্চৰ্যৰ সকলো কথা মোক বিস্তাৰে কওক।

Verse 11

ईश्वर उवाच । प्रत्यक्षं पश्य तीर्थस्य फलं मा विस्मिता भव । वियत्स्था मे भुविस्थस्य क्षणं देवि स्थिरा भव

ঈশ্বৰে ক’লে: তীৰ্থৰ ফল নিজ চকুৰে চা; হে দেৱী, বিস্মিত নহ’বা। তুমি আকাশত আছা আৰু মই পৃথিৱীত, তথাপি হে দেৱী, এক মুহূৰ্ত স্থিৰ হৈ থাকা।

Verse 12

एवमुक्त्वा तु देवेशो गौरवर्णो द्विजोऽभवत् । क्षुत्क्षामकण्ठो जटिलः शुष्को धमनिसंततः

এইদৰে কৈ দেৱদেৱেশ গৌৰবৰ্ণ এক ব্ৰাহ্মণ হ’ল। ক্ষুধাত কণ্ঠ শুকাই গৈছিল; জটাধাৰী, শুষ্ক দেহ, আৰু ধমনীবোৰ উভলি উঠিছিল।

Verse 13

उपविश्य भुवः पृष्ठे सुस्वरं मन्त्रमुच्चरन् । क्रमप्रियो महादेवो माधुर्येण प्रमोदयन्

ভূমিৰ পিঠিত উপবিষ্ট হৈ, ক্ৰমপ্ৰিয় মহাদেৱে সুমধুৰ স্বৰে মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিলে; সেই মাধুৰ্য্যে সকলোকে আনন্দিত কৰিলে।

Verse 14

श्रुत्वा तां मधुरां वाणीं स्वयं देवेन निर्मिताम् । संभ्रान्ता ब्राह्मणाः सर्वे स्नातुं ये तत्र चागताः

সেই মধুৰ বাণী—যি স্বয়ং দেৱে গঢ়িছিল—শুনি, তাত স্নান কৰিবলৈ অহা সকলো ব্ৰাহ্মণ বিস্মিত হৈ উৎকণ্ঠিত হ’ল।

Verse 15

नित्यक्रिया च सर्वेषां विस्मृता श्रुतिविभ्रमात् । तं दृष्ट्वा पठमानं तु क्षुत्पिपासाभिपीडितम्

শ্ৰৱণ-মোহত সকলোৰে নিত্যক্ৰিয়া বিস্মৃত হ’ল। তেওঁক পাঠ কৰি থকা দেখি—ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাত পীড়িত—

Verse 16

द्विजोऽन्यमन्त्रयत्कश्चिद्भक्त्या तं भोजनाय वै । प्रसादः क्रियतां ब्रह्मन्भोजनाय गृहे मम

তেতিয়া এজন দ্বিজ ব্ৰাহ্মণে ভক্তিভাৱে তেওঁক ভোজনলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰিলে: “হে ব্ৰহ্মন, অনুগ্ৰহ কৰি মোৰ আতিথ্য-প্ৰসাদ গ্ৰহণ কৰক; মোৰ ঘৰত ভোজন কৰিবলৈ আহক।”

Verse 17

अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलाः क्रियाः । सर्वान्कामान्प्रदास्यन्ति प्रीता मेऽद्य पितामहाः

“আজি মোৰ জন্ম সফল; আজি মোৰ ধৰ্মক্ৰিয়াসকল পূৰ্ণ হ’ল। আজি সন্তুষ্ট হৈ মোৰ পিতৃ-পিতামহসকলে মোক সকলো ইচ্ছিত ফল দান কৰিব।”

Verse 18

त्वयि भुक्ते द्विजश्रेष्ठ प्रसीद त्वं ध्रुवं मम । एवमुक्तो महादेवो द्विजरूपधरस्तदा

“হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! তুমি ভোজন কৰিলে নিশ্চয় মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হ’বা।” এইদৰে কোৱা হ’লে, তেতিয়া ব্ৰাহ্মণ-ৰূপ ধাৰণ কৰা মহাদেৱ—

Verse 19

प्रहस्य प्रत्युवाचेदं ब्राह्मणं श्लक्ष्णया गिरा । मया वर्षसहस्रं तु निराहारं तपः कृतम्

সেইজনাই হাঁহি মাৰি, কোমল বাক্যৰে সেই ব্ৰাহ্মণক উত্তৰ দিলে: “মই হাজাৰ বছৰ আহাৰ নকৰাকৈ তপস্যা কৰিছোঁ।”

Verse 20

इदानीं तु गृहे तस्य करिष्ये द्विजसत्तम । दशभिर्वाजिमेधैश्च येनेष्टं पारणं तथा

“এতিয়া, হে দ্বিজসত্তম! মই তাৰ গৃহত এই অনুষ্ঠান কৰিম—দশটা অশ্বমেধ যজ্ঞসহ—যাৰ দ্বাৰা পাৰণ (ব্ৰতসমাপ্তি) বিধি যথাযথ সম্পন্ন হয়।”

Verse 21

इत्युक्तो देवदेवेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । उत्तमाङ्गं विधुन्वन्वै जगाम स्वगृहं प्रति

দেৱদেৱৰ এই বাক্য শুনি ব্ৰাহ্মণ বিস্ময়ে ভৰি উঠিল; সি মূৰ দুলাই নিজৰ গৃহলৈ উভতি গ’ল।

Verse 22

एवं ते बहवो विप्राः प्रत्याख्याते निमन्त्रणे । पुराणार्थमजानन्तो नास्तिका बहवो गताः

এইদৰে নিমন্ত্ৰণ প্ৰত্যাখ্যাত হোৱাত বহু বিপ্ৰ—পুৰাণৰ অন্তৰ্থ নাজানি—চলি গ’ল; আৰু তেওঁলোকৰ বহুতে নাস্তিক-ভাবলৈ ঢলি পৰিল।

Verse 23

अथ कश्चिद्द्विजो विद्वान्पुराणार्थस्य तत्त्ववित् । देवं निमन्त्रयामास द्विजरूपधरं शिवम्

তেতিয়া এজন বিদ্বান দ্বিজ, যি পুৰাণৰ অৰ্থৰ তত্ত্বজ্ঞানী আছিল, তেওঁ দেৱক নিমন্ত্ৰণ কৰিলে—ব্ৰাহ্মণৰূপ ধাৰণ কৰা শিৱক।

Verse 24

तथैव सोऽपि देवेन प्रोक्तः स प्राह तं पुनः । मनसा चिन्तयित्वा तु पुराणोक्तं द्विजोत्तमः

দেৱেও তেনেকৈ তেওঁক সম্বোধন কৰিলে; আৰু সেই ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠই মনত পুৰাণৰ উপদেশ চিন্তা কৰি, পুনৰ তেওঁক ক’লে।

Verse 25

स्मृतिवेदपुराणेषु यदुक्तं तत्तथा भवेत् । इति निश्चित्य तं विप्रमुवाच प्रहसन्निव

“স্মৃতি, বেদ আৰু পুৰাণত যি কোৱা হৈছে, সেয়া নিশ্চয় তেনেকৈয়ে হ’ব।” এইদৰে নিশ্চিত কৰি, তেওঁ সেই বিপ্ৰক যেন হাঁহি-মুখে ক’লে।

Verse 26

भोभो विप्र प्रतीक्षस्व यावदागमनं पुनः । इत्युक्त्वा तु द्विजो गत्वा दशाश्वमेधिकं परम्

“হে হে বিপ্ৰ, মোৰ পুনৰ আগমনলৈকে অপেক্ষা কৰা।” এইদৰে কৈ সেই দ্বিজ গ’ল, দহ অশ্বমেধৰ পুণ্যখ্যাত সেই পৰম স্থানলৈ।

Verse 27

स्नानं महालम्भनादि कृतं तेन द्विजन्मना । जपं श्राद्धं तथा दानं कृत्वा धर्मानुसारतः

সেই দ্বিজজন্মাই মহালম্ভন আদি মহাক্ৰিয়া অনুসাৰে স্নান কৰিলে; আৰু ধৰ্মানুসাৰে জপ, শ্ৰাদ্ধ তথা দানও সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 28

संकल्प्य कपिलां तत्र पुराणोक्तविधानतः । समायात्त्वरितं तत्र यत्रासौ तिष्ठते द्विजः

পুৰাণোক্ত বিধান অনুসৰি তাত কপিলা গাই দান কৰাৰ সংকল্প কৰি, তেওঁ তৎক্ষণাৎ সেই ঠাইলৈ উভতি আহিল য’ত সেই দ্বিজে অপেক্ষা কৰি আছিল।

Verse 29

अथागत्य द्विजं प्राह वाजिमेधः कृतो मया । उत्तिष्ठ मे गृहं रम्यं भोजनार्थं हि गम्यताम्

তাৰ পাছত উভতি আহি তেওঁ দ্বিজক ক’লে— “মই অশ্বমেধ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলোঁ। উঠা; আহা, ভোজনৰ নিমিত্তে মোৰ মনোৰম গৃহলৈ যাওঁ।”

Verse 30

इत्युक्तः शङ्करस्तेन ब्राह्मणेनातिविस्मितः । उवाच ब्राह्मणं देव इदानीं त्वमितो गतः

সেই ব্ৰাহ্মণৰ কথাত সম্বোধিত হৈ শংকৰ অতি বিস্মিত হ’ল। তেতিয়া প্ৰভুৱে ব্ৰাহ্মণক ক’লে— “এতিয়া কোৱা, তুমি এই ঠাইলৈ ক’ৰ পৰা আহিলা?”

Verse 31

द्विजवर्य कथं चेष्टा दश यज्ञा महाधनाः

“হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, এই কাৰ্য কেনেকৈ সম্পন্ন হ’ল—ধন বহুল প্ৰয়োজন হোৱা এই দহ মহাযজ্ঞ?”

Verse 32

द्विज उवाच । न विचारस्त्वया कार्यः कृता यज्ञा न संशयः । यदि वेदाः प्रमाणं तं भुवि देवा द्विजास्तथा

দ্বিজে ক’লে: “এই বিষয়ে তোমাৰ চিন্তা কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। যজ্ঞসমূহ নিশ্চয়েই সম্পন্ন হৈছে—সন্দেহ নাই। যদি বেদ প্ৰমাণ হয়, তেন্তে পৃথিৱীত দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণ উভয়েই সেই সত্যৰ সাক্ষী।”

Verse 33

दशाश्वमेधिकं तीर्थं तथा सत्यं द्विजोत्तम । यदि वेदपुराणोक्तं वाक्यं निःसंशयं भवेत्

হে দ্বিজোত্তম! ই সত্যই—ই ‘দশাশ্বমেধিক’ তীৰ্থ, দহটা অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান; যদি বেদ-পুৰাণত কোৱা বাক্য সন্দেহাতীত বুলি গ্ৰহণ কৰা হয়।

Verse 34

तदा प्राप्तं मया सर्वं नात्र कार्या विचारणा । एवमुक्तस्तु देवेश आस्तिक्यं तस्य चेतसः

তেতিয়া মই সকলো লাভ কৰিলোঁ; ইয়াত অধিক বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। এইদৰে কোৱা হ’লে দেৱেশে তেওঁৰ হৃদয়ৰ দৃঢ় আস্থাক উপলব্ধি কৰিলে।

Verse 35

विमृश्य बहुभिः किंचिदुत्तरं न प्रपद्यत । जगाम तद्गृहं रम्यं पठन्ब्रह्म सनातनम्

বহু ধৰণে বিবেচনা কৰিও তেওঁ কোনো উত্তৰ দিব নোৱাৰিলে। তাৰ পাছত সনাতন ব্ৰহ্ম-মন্ত্র পাঠ কৰি সেই দ্বিজৰ মনোৰম গৃহলৈ গ’ল।

Verse 36

सम्प्राप्तं तं द्विजं भक्त्या पाद्यार्घ्येण तमर्चयत् । षड्रसं भोजनं तेन दत्तं पश्चाद्यथाविधि

সেই দ্বিজ আহিলে তেওঁ ভক্তিভাৱে পাদ্য আৰু অৰ্ঘ্য আগবঢ়াই পূজা কৰিলে। তাৰ পাছত বিধিমতে ছয় ৰসযুক্ত ভোজন তেওঁক দান কৰিলে।

Verse 37

ततो भुक्ते महादेवे सर्वदेवमये शिवे । पुष्पवृष्टिः पपाताशु गगनात्तस्य मूर्धनि । तस्यास्तिक्यं तु संलक्ष्य तुष्टः प्रोवाच शङ्करः

যেতিয়া মহাদেৱ—সৰ্বদেৱময় শিৱ—ভোজন কৰিলে, তেতিয়া আকাশৰ পৰা তৎক্ষণাৎ ফুলৰ বৰষুণ তেওঁৰ মূৰত পৰিল। তেওঁৰ অটল আস্থাক দেখি সন্তুষ্ট শংকৰে ক’লে।

Verse 38

ईश्वर उवाच । किं तेऽद्य क्रियतां ब्रूहि वरदोऽहं द्विजोत्तम । अदेयमपि दास्यामि एकचित्तस्य ते ध्रुवम्

ঈশ্বৰে ক’লে: হে দ্বিজোত্তম, আজি তোমাৰ বাবে কি কৰা উচিত কোৱা। মই বৰদাতা; তোমাৰ একাগ্ৰচিত্তৰ বাবে সাধাৰণতে ‘অদেয়’ বুলিও যি, তাকো নিশ্চয় তোমাক দিম।

Verse 39

ब्राह्मण उवाच । यदि प्रीतोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । अस्मिंस्तीर्थे महादेव स्थातव्यं सर्वदैव हि

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: হে দেৱ, যদি তুমি মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন আৰু যদি মোৰ বৰ দানযোগ্য হয়, তেন্তে হে মহাদেৱ, এই তীৰ্থতেই সদায় স্থিত থাকিবা।

Verse 40

उपकाराय देवेश एष मे वर उत्तमः । एवमुक्तस्तु देवेन आरुरोह द्विजोत्तमः

হে দেৱেশ, এই মোৰ উত্তম বৰ লোককল্যাণৰ বাবে। দেৱে এইদৰে কোৱাত দ্বিজোত্তমে (দিব্য) বিমানত আৰোহণ কৰিলে।

Verse 41

गन्धर्वाप्सरःसम्बाधं विमानं सार्वकामिकम् । पूज्यमानो गतस्तत्र यत्र लोका निरामयाः

গন্ধৰ্ব-অপ্সৰাৰে ভৰপূৰ, সকলো কামনা পূৰণকাৰী বিমান আহিল। সন্মানিত আৰু পূজিত হৈ তেওঁ সেই লোকলৈ গ’ল, য’ত সত্তাসকল নিৰাময়—ৰোগ-দুখৰহিত।

Verse 42

मार्कण्डेय उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा देवी सुविस्मिता । विस्मयोत्फुल्लनयना पुनः पप्रच्छ शङ्करम्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এই অতুল আশ্চৰ্য দেখি দেৱী গভীৰভাৱে বিস্মিত হ’ল। বিস্ময়ে উজ্জ্বলিত নয়নে তেওঁ পুনৰ শংকৰক সুধিলে।

Verse 43

पार्वत्युवाच । कथमेतद्भवेत्सत्यं यत्रेदमसमञ्जसम् । स्नानं कुर्वन्ति बहवो लोका ह्यत्र महेश्वर

পাৰ্বতীয়ে ক’লে: “এইটো কেনেকৈ সত্য হ’ব পাৰে, যেতিয়া ইমান অসামঞ্জস্য যেন লাগে? হে মহেশ্বৰ, ইয়াত বহু লোক স্নান কৰে।”

Verse 44

तेषां तु स्वर्गगमनं यथैष स्वर्गतिं गतः । कथमेतत्समाचक्ष्व विस्मयः परमो मम

“তেন্তে সেই লোকসকল কেনেকৈ স্বৰ্গলৈ যায়, যেনেকৈ এইজন স্বৰ্গগতি লাভ কৰিলে? মোক এই কথা বুজাই দিয়া—মোৰ বিস্ময় অতি মহান।”

Verse 45

एतच्छ्रुत्वा तु देवेशः प्रहसन्प्रत्युवाच ताम् । वेदवाक्ये पुराणार्थे स्मृत्यर्थे द्विजभाषिते

এই কথা শুনি দেবেশে হাঁহি মাৰি তাইক উত্তৰ দিলে—বেদবাক্যৰ উপদেশ, পুৰাণৰ তাত্পৰ্য, স্মৃতিসমূহৰ অৰ্থ আৰু দ্বিজ পণ্ডিতসকলৰ বচনৰ অনুসাৰে।

Verse 46

विस्मयो हि न कर्तव्यो ह्यनुमानं हि तत्तथा । असंभाव्यं हि लोकानां पुराणे यत्प्रगीयते

“বিস্ময় কৰা উচিত নহয়, কিয়নো যুক্তিও ইয়াৰ সৈতে তেনেদৰে মিল খায়। পুৰাণত যি গীত হয়, সেয়া সাধাৰণ লোকৰ বাবে প্ৰায়ে অসম্ভৱ যেন লাগে।”

Verse 47

यदि पक्षं पुरस्कृत्य लोकाः कुर्वन्ति पार्वति । तस्मान्न सिद्धिरेतेषां भवत्येको न विस्मयः

“যদি লোকসকলে পক্ষপাত আগত ৰাখি কৰ্ম কৰে, হে পাৰ্বতী, তেন্তে তেওঁলোকৰ সিদ্ধি (আধ্যাত্মিক সফলতা) নহয়—ইয়াত বিস্ময়ৰ প্ৰয়োজন নাই।”

Verse 48

नास्तिका भिन्नमर्यादा ये निश्चयबहिष्कृताः । तेषां सिद्धिर्न विद्येत आस्तिक्याद्भवते ध्रुवम्

যিসকল নাস্তিক, আচাৰ-মৰ্যাদা ভাঙি দৃঢ় বিশ্বাসৰ পৰা বহিষ্কৃত—তেওঁলোকৰ সিদ্ধি নাথাকে। আস্থিক্য, ধৰ্ম-নিষ্ঠাৰ পৰা নিশ্চিতভাৱে সফলতা জন্মে।

Verse 49

श्रुत्वाख्यानमिदं देवी ववन्दे तीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्

এই আখ্যান শুনি, দেৱীয়ে সেই উত্তম তীৰ্থক বন্দনা কৰিলে—পুণ্যময়, সকলো পাপ হৰণকাৰী, নর্মদাত স্থিত।

Verse 50

मार्कण्डेय उवाच । दशाश्वमेधं राजेन्द्र सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ৰাজেন্দ্ৰ! দশাশ্বমেধ সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত উত্তমৰো উত্তম—সকলো গুণেৰে সম্পন্ন তীৰ্থ, আৰু মহাপাতক নাশকাৰী।

Verse 51

तत्रागता महाभागा स्नातुकामा सरस्वती । पुण्यानां परमा पुण्या नदीनामुत्तमा नदी

তাত মহাভাগা সৰস্বতী স্নান কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ আহে—পুণ্যসমূহৰ ভিতৰত পৰম পুণ্য, আৰু নদীসমূহৰ ভিতৰত উত্তম নদী।

Verse 52

नाममात्रेण यस्यास्तु सर्वपापैः प्रमुच्यते । स्नातास्तत्र दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः

যাৰ নামমাত্ৰ ল’লে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি হয়। যিসকলে তাত স্নান কৰে তেওঁলোকে স্বৰ্গলৈ যায়; আৰু যিসকলে তাত মৃত্যু বরণ কৰে তেওঁলোক অপুনৰ্ভৱ—পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 53

दशाश्वमेधे सा राजन्नियता ब्रह्मचारिणी । आराधयित्वा देवेशं परं निर्वाणमागतीः

দশাশ্বমেধত, হে ৰাজন, তাই নিয়ম-নিষ্ঠা ব্ৰহ্মচাৰিণী হৈ; দেৱেশ্বৰক আৰাধনা কৰি পৰম নিৰ্বাণ লাভ কৰিলে।

Verse 54

कालुष्यं ब्रह्मसम्भूता संवत्सरसमुद्भवम् । प्रक्षालयितुमायाति दशम्यामाश्विनस्य च

ব্ৰহ্মাৰ পৰা উৎপন্ন তাই, আশ্বিন মাহৰ দশমীত আহে, বছৰৰ জুৰি সঞ্চিত হোৱা কালুষ্য ধুই আঁতৰাবলৈ।

Verse 55

उपोष्य रजनीं तां तु सम्पूज्य त्रिपुरान्तकम् । राजन्निष्कल्मषा यान्ति श्वोभूते शाश्वतं पदम्

সেই ৰাতি উপবাস কৰি আৰু ত্ৰিপুৰান্তকক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, হে ৰাজন, তেওঁলোক নিষ্কল্মষ হয়; আৰু পৰদিনা প্ৰভাত হ’তেই শাশ্বত পদ লাভ কৰে।

Verse 56

युधिष्ठिर उवाच । सरस्वती महापुण्या नदीनामुत्तमा नदी श्रीमार्कण्डेय उवाच । राजन्नाश्वयुजे मासि दशम्यां तद्विशिष्यते । पार्थिवेषु च तीर्थे तु सर्वेष्वेव न संशयः

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: সৰস্বতী মহাপুণ্যা, নদীসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠা। শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ৰাজন, আশ্বযুজ মাহৰ দশমীত এই তীৰ্থাচৰণ বিশেষ মহিমাময় হয়; পৃথিৱীৰ সকলো তীৰ্থৰ মাজত, নিঃসন্দেহে।

Verse 57

दशाश्वमेधिके राजन्नित्यं हि दशमी शुभा । विशेषादाश्विने शुक्ला महापातकनाशिनी

দশাশ্বমেধত, হে ৰাজন, দশমী তিথি সদায় শুভ; আৰু বিশেষকৈ আশ্বিনৰ শুক্ল পক্ষৰ দশমী মহাপাতক নাশিনী।

Verse 58

तस्या स्नात्वार्चयेद्देवानुपवासपरायणः । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पश्चात्सम्पूजयेच्छिवम्

তাত স্নান কৰি, উপবাস-নিষ্ঠ হৈ দেৱতাসকলক অৰ্চনা কৰিব। বিধি অনুসাৰে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত ভক্তিভাৱে শিৱক সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিব।

Verse 59

तत्रस्थां पूजयेद्देवीं स्नातुकामां सरस्वतीम् । नमो नमस्ते देवेशि ब्रह्मदेहसमुद्भवे

তাত অৱস্থিত স্নান-ইচ্ছুকা দেৱী সৰস্বতীক পূজা কৰিব। (এইদৰে ক’ব:) ‘নমো নমস্তে, হে দেৱেশী! ব্ৰহ্মাৰ দেহৰ পৰা উদ্ভৱা।’

Verse 60

कुरु पापक्षयं देवि संसारान्मां समुद्धर । गन्धधूपैश्च सम्पूज्य ह्यर्चयित्वा पुनःपुनः

‘হে দেৱী, মোৰ পাপক্ষয় কৰ আৰু মোক সংসাৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰ।’ গন্ধ-ধূপ আদি পূৰ্ণ উপচাৰে বাৰে বাৰে অৰ্চনা কৰি পুনঃপুনঃ পূজা কৰিব।

Verse 61

दश प्रदक्षिणा दत्त्वा सूत्रेण परिवेष्टयेत् । कपिलां तु ततो विप्रे दद्याद्विगतमत्सरः

দশ প্ৰদক্ষিণা দি, তাৰ পাছত পবিত্ৰ সূত্ৰেৰে (ক্ৰিয়াক) পৰিবেষ্টন কৰিব। তাৰপিছত, হে বিপ্ৰ, ঈৰ্ষামুক্ত হৈ, কপিলা গাই ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব।

Verse 62

सर्वलक्षणसम्पन्नां सर्वोपस्करसंयुताम् । दत्त्वा विप्राय कपिलां न शोचति कृताकृते

সকলো শুভ লক্ষণে সম্পন্ন আৰু সকলো উপস্কৰেৰে সংযুক্ত কপিলা গাই বিপ্ৰক দান কৰি, কৰা-নকৰা কাৰ্যৰ বাবে মানুহে পুনৰ শোক নকৰে।

Verse 63

पश्चाज्जागरणं कुर्याद्घृतेनाज्वाल्य दीपकम् । पुराणपठनेनैव नृत्यगीतविवादनैः

তাৰ পাছত ৰাতিৰ জাগৰণ কৰিব লাগে, ঘিউৰে দীপ জ্বলাই; পুৰাণ-পাঠৰ লগতে ভক্তিময় নৃত্য, গীত আৰু বাদ্য-বাদনৰ দ্বাৰা জাগৰণ সম্পন্ন কৰিব।

Verse 64

वेदोक्तैश्चैव पूजयेच्छशिशेखरम् । प्रभाते विमले पश्चात्स्नात्वा वै नर्मदाजले

আৰু বেদোক্ত বিধিৰে শশিশেখৰ (চন্দ্ৰশেখৰ শিৱ)ক পূজা কৰিব। তাৰ পাছত নিৰ্মল প্ৰভাতত, নৰ্মদাৰ জলে স্নান কৰি…

Verse 65

ब्राह्मणान् भोजयेद्भक्त्या शिवभक्तांश्च योगिनः । एवं कृते ततो राजन् सम्यक्तीर्थफलं लभेत्

ভক্তিৰে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব আৰু শিৱভক্ত যোগীসকলকো। এইদৰে কৰিলে, হে ৰাজন, তীৰ্থযাত্ৰাৰ সম্পূৰ্ণ ফল নিশ্চিতভাৱে লাভ হয়।

Verse 66

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेच्छङ्करं नरः । दशाश्वमेधावभृथं लभते पुण्यमुत्तमम्

সেই তীৰ্থত যি নৰে স্নান কৰি শংকৰক পূজা কৰে, সি দহটা অশ্বমেধ যজ্ঞৰ অৱভৃথ-স্নানৰ সমান উত্তম পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 67

पूतात्मा तेन पुण्येन रुद्रलोकं स गच्छति । आरूढः परमं यानं कामगं च सुशोभनम्

সেই পুণ্যৰে পৱিত্ৰ হৈ সি ৰুদ্ৰলোকলৈ যায়; আৰু ইচ্ছামতে চলা অতি শোভন পৰম দিব্য যানত আৰূঢ় হয়।

Verse 68

तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु वीज्यमानोऽथ चामरैः । क्रीडते सुचिरं कालं जयशब्दादिमङ्गलैः

তাত দিৱ্য অপ্সৰাসীসকলে চামৰ দুলাই পাখা মাৰি থাকে; ‘জয়’ ধ্বনি আদি মঙ্গলগীতৰ মাজত তেওঁ বহুদিন ধৰি আনন্দে ক্ৰীড়া কৰে।

Verse 69

ततोऽवतीर्णः कालेन इह राजा भवेद्ध्रुवम् । हस्त्यश्वरथसम्पन्नो महाभोगी परंतपः

তাৰ পাছত সময় হ’লে পুনৰ অৱতৰি, তেওঁ নিশ্চয় এই জগতত ৰজা হয়—হাতী, ঘোঁৰা আৰু ৰথেৰে সমৃদ্ধ; মহাভোগী, শত্রুদমনকাৰী।

Verse 70

दशाश्वमेधे यद्दानं दीयते शिवयोगिनाम् । दशाश्वमेधसदृशं भवेत्तन्नात्र संशयः

দশাশ্বমেধ তীৰ্থত শিৱযোগীসকলক যি দান দিয়া হয়, সেই দানৰ পুণ্য অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফলৰ সমান হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 71

सर्वेषामेव यज्ञानामश्वमेधो विशिष्यते । दुर्लभः स्वल्पवित्तानां भूरिशः पापकर्मणाम्

সকলো যজ্ঞৰ ভিতৰত অশ্বমেধ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ। কিন্তু স্বল্পধনীৰ বাবে ই দুষ্প্ৰাপ্য, আৰু পাপকর্মেৰে ভাৰাক্ৰান্ত লোকৰ বাবে ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সিদ্ধি বহু বাধাৰে ৰুদ্ধ হয়।

Verse 72

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र दुर्लभोऽपि सुरासुरैः । प्राप्यते स्नानदानेन इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

হে ৰাজেন্দ্ৰ! সেই তীৰ্থত দেৱ-অসুৰসকলৰ বাবেও যি দুষ্প্ৰাপ্য, সেয়া স্নান আৰু দানৰ দ্বাৰা লাভ হয়—এইদৰে শংকৰে ক’লে।

Verse 73

अकामो वा सकामो वा मृतस्तत्र नरेश्वर । देवत्वं प्राप्नुयात्सोऽपि नात्र कार्या विचारणा

হে নৰেশ্বৰ! কামনাহীন হওক বা কামনাৰে পূৰ্ণ হওক—যি কোনোজন তাত মৃত্যুবৰণ কৰে, সিও দেৱত্ব লাভ কৰে; ইয়াত অধিক বিচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नरोत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्

হে নৰোত্তম! যি কোনোজন সেই তীৰ্থত অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰে, সি আভূত-সম্প্লৱ (মহাপ্ৰলয়) পৰ্যন্ত অগ্নিলোকত বাস কৰিব।

Verse 75

जलप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नराधिप । ध्यायमानो महादेवं वारुणं लोकमाप्नुयात्

হে নৰাধিপ! যি কোনোজন সেই তীৰ্থত জলত প্ৰৱেশ কৰি মহাদেৱক ধ্যান কৰে, সি বৰুণলোক লাভ কৰে।

Verse 76

दशाश्वमेधे यः कश्चिच्छूरवृत्त्या तनुं त्यजेत् । अक्षया नु गतिस्तस्य इत्येवं श्रुतिनोदना

দশাশ্বমেধত যি কোনোজন বীৰ-সংকল্পে দেহ ত্যাগ কৰে, তাৰ গতি নিশ্চয়েই অক্ষয়—এইদৰে শ্ৰুতিৰ প্ৰেৰণা।

Verse 77

न तां गतिं यान्ति भृगुप्रपातिनो न दण्डिनो नैव च सांख्ययोगिनः । ध्वजाकुले दुन्दुभिशङ्खनादिते क्षणेन यां यान्ति महाहवे मृताः

সেই গতি ভৃগু-প্ৰপাতত পতিতসকলে নাপায়, ন দণ্ডধাৰী তপস্বীসকলে, ন সাঙ্খ্য-যোগীসকলেও; কিন্তু মহাহৱত ধ্বজসমূহৰ কোলাহল আৰু দুন্দুভি-শঙ্খধ্বনিৰ মাজত নিহতসকলে ক্ষণমাত্ৰতে তাক লাভ কৰে।

Verse 78

यत्र तत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः । अक्षयांल्लभते लोकान्यदि क्लीबं न भाषते

য’তে ত’তে শত্রুৱে ঘেৰাও কৰি বীৰজন নিহত হ’লেও, তেওঁ অক্ষয় লোক লাভ কৰে—যদি তেওঁ কপট-কাপুৰুষৰ বাক্য নকয়।

Verse 79

दशाश्वमेधे संन्यासं यः करोति विधानतः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकात्कदाचन

যি দশাশ্বমেধত বিধি অনুসাৰে সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে, তাৰ গতি অনিবর্তনীয়; সি কদাচিৎ ৰুদ্ৰলোকৰ পৰা উভতি নাহে।

Verse 80

दशाश्वमेधे यत्पुण्यं संक्षेपेण युधिष्ठिर । कथितं परया भक्त्या सर्वपापप्रणाशनम्

হে যুধিষ্ঠিৰ, দহটা অশ্বমেধৰ যি পুণ্য, সেয়া ইয়াত সংক্ষেপে পৰম ভক্তিৰে কোৱা হ’ল; ই সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 180

अध्याय

অধ্যায় — পবিত্ৰ অধ্যায়।