
মাৰ্কণ্ডেয় ঋষিয়ে ভৃগু-ক্ষেত্ৰৰ মাজত, নর্মদাৰ উত্তৰ তীৰত অৱস্থিত কপিলেশ্বৰক পাপ-নাশক শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ বুলি চিনাক্ত কৰে। ইয়াত কপিলক বাসুদেৱ/জগন্নাথৰেই প্ৰকাশ বুলি কোৱা হৈছে; আৰু অধোলোকসমূহৰ ক্ৰমাৱতৰণেৰে মহৎ সপ্তম পাতাললৈকে—য’ত প্ৰাচীন পৰমেশ্বৰ বিৰাজমান—দেৱতাৰ অৱস্থান বৰ্ণিত। কপিলৰ সান্নিধ্যত সাগৰপুত্ৰসকলৰ আকস্মিক বিনাশ স্মৰণ কৰি, বৈৰাগ্যবুদ্ধিৰে কপিলে সেই মহাসংহাৰক ‘অনুচিত’ বুলি মানি শোক কৰে আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ বাবে কপিল-তীৰ্থৰ আশ্ৰয় লয়। তাৰ পিছত নর্মদা তীৰত ঘোৰ তপস্যা কৰি অক্ষয় ৰুদ্ৰৰ আৰাধনা কৰে আৰু পৰম নিৰ্বাণসদৃশ অৱস্থা লাভ কৰে। এই অধ্যায়ত বিধি-ফলশ্ৰুতি কোৱা হৈছে—স্নান-পূজাৰে সহস্ৰ গোদানৰ পুণ্য; জ্যেষ্ঠ শুক্ল চতুৰ্দশীত যোগ্য ব্ৰাহ্মণক দিয়া দান অক্ষয় হয়; নিৰ্দিষ্ট তিথিত (অঙ্গাৰক-সম্পৰ্কিত ব্ৰতসহ) উপবাস-স্নান কৰিলে সৌন্দৰ্য, সমৃদ্ধি আৰু বংশলাভ বহু জন্মলৈকে হয়। পূৰ্ণিমা-অমাৱস্যাত পিতৃতৰ্পণে পিতৃসকল বাৰ বছৰ তৃপ্ত হৈ স্বৰ্গগামী হয়; দীপদান দেহকান্তি বৃদ্ধি কৰে; আৰু তীৰ্থত দেহত্যাগ কৰিলে শিৱধামলৈ পুনৰাগমন-ৰহিত পথ লাভ হয়।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । उत्तरे नर्मदाकूले भृगुक्षेत्रस्य मध्यतः । कपिलेश्वरं तु विख्यातं विशेषात्पापनाशनम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: নর্মদাৰ উত্তৰ তীৰত, ভৃগুক্ষেত্ৰৰ একেবাৰে মধ্যভাগত, কপিলেশ্বৰ বিশেষকৈ পাপনাশক ৰূপে বিখ্যাত।
Verse 2
योऽसौ सनातनो देवः पुराणे परिपठ्यते । वासुदेवो जगन्नाथः कपिलत्वमुपागतः
যি সনাতন দেৱতা পুৰাণসমূহত পাঠ কৰা হয়—বাসুদেৱ, জগন্নাথ—সেই দেৱতাই কপিল-ৰূপ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 3
पातालं सुतलं नाम तस्यैव नितलं ह्यधः । गभस्तिगं च तस्याधो ह्यन्धतामिस्रमेव च
পাতালক ‘সুতল’ বুলি কোৱা হয়; তাৰ তলত নিশ্চয় ‘নিতল’ আছে। তাৰো তলত ‘গভস্তিগ’ আৰু তাৰো অধিক তলত ‘অন্ধ-তামিস্ৰ’ অৱস্থিত।
Verse 4
पातालं सप्तमं यच्च ह्यधस्तात्संस्थितं महत् । वसते तत्र वै देवः पुराणः परमेश्वरः
আৰু যি মহান সপ্তম পাতাল, যি বহুত তলত অৱস্থিত—সেই ঠাইতেই প্ৰাচীন দেৱ, পৰমেশ্বৰ ভগৱান বাস কৰে।
Verse 5
स ब्रह्मा स महादेवः स देवो गरुडध्वजः । पूज्यमानः सुरैः सिद्धैस्तिष्ठते ब्रह्मवादिभिः
সেইজনেই ব্ৰহ্মা, সেইজনেই মহাদেৱ; সেইজনেই গৰুড়ধ্বজধাৰী প্ৰভু। দেৱতা আৰু সিদ্ধসকলৰ দ্বাৰা পূজিত হৈ, তেওঁ ব্ৰহ্মবাদী—ব্ৰহ্মৰ জ্ঞানীসকলৰ মাজত অৱস্থান কৰে।
Verse 6
वसतस्तस्य राजेन्द्र कपिलस्य जगद्गुरोः । विनाशं चाग्रतः प्राप्ताः क्षणेन सगरात्मजाः
হে ৰাজেন্দ্ৰ, জগতগুৰু কপিল তাত বাস কৰি থাকোঁতেই, সগৰৰ পুত্ৰসকল তেওঁৰ সন্মুখতেই এক ক্ষণতে বিনাশ প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 7
भस्मीभूतांस्तु तान्दृष्ट्वा कपिलो मुनिसत्तमः । जगाम परमं शोकं चिन्त्यमानोऽथ किल्बिषम्
তেওঁলোকক ভস্মীভূত হোৱা দেখি, মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ কপিল গভীৰ শোকত নিমজ্জিত হ’ল; আৰু তাৰপিছত সংঘটিত দোষ-অপরাধৰ কথা ভাবি পাপৰ বিষয়ে চিন্তা কৰিলে।
Verse 8
सर्वसङ्गपरित्यागे चित्ते निर्विषयीकृते । अयुक्तं षष्टिसहस्राणां कर्तं मम विनाशनम्
যেতিয়া মোৰ চিত্তে সকলো আসক্তি ত্যাগ কৰি বিষয়-ইন্দ্ৰিয়ৰ পৰা নিৰ্বিষয় হৈ পৰিছে, তেতিয়া ষাঠি হাজাৰৰ বিনাশৰ কৰ্তা হোৱা মোৰ বাবে অনুচিত।
Verse 9
कृतस्य करणं नास्ति तस्मात्पापविनाशनम् । गत्वा तु कापिलं तीर्थं मोचयाम्यघमात्मनः
যি হৈ গৈছে সেয়া উলটাই কৰিব নোৱাৰি; সেয়ে পাপ-বিনাশৰ বাবে মই কাপিল তীৰ্থলৈ গৈ আত্মাৰ অন্তৰ্মল দূৰ কৰিম।
Verse 10
पातालं तु ततो मुक्त्वा कपिलो मुनिसत्तमः । तपश्चचार सुमहन्नर्मदातटमास्थितः
তাৰ পাছত মুনিসত্তম কপিল পাতাল ত্যাগ কৰি নর্মদাৰ তীৰত অৱস্থান কৰি অতি মহান তপস্যা কৰিলে।
Verse 11
व्रतोपवासैर्विविधैः स्नानदानजपादिकैः । परं निर्वाणमापन्नः पूजयन्रुद्रमव्ययम्
বিভিন্ন ব্ৰত-উপবাস, স্নান-দান, জপ আদি কৰ্মেৰে, অব্যয় ৰুদ্রক পূজা কৰি তেওঁ পৰম নিৰ্বাণ লাভ কৰিলে।
Verse 12
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । गोसहस्रफलं तस्य लभते नात्र संशयः
সেই তীৰ্থত যিয়ে স্নান কৰি পৰমেশ্বৰক পূজা কৰে, সি হাজাৰ গৰু দান কৰাৰ সমান ফল লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 13
ज्येष्ठमासे तु सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशी । तत्र स्नात्वा विधानेन भक्त्या दानं प्रयच्छति
জ্যৈষ্ঠ মাহ উপস্থিত হ’লে, শুক্লপক্ষৰ চতুৰ্দশীত, তাত বিধি অনুসাৰে স্নান কৰি ভক্তিভাৱে দান প্ৰদান কৰিব লাগে।
Verse 14
पात्रभूताय विप्राय स्वल्पं वा यदि वा बहु । अक्षयं तत्फलं प्रोक्तं शिवेन परमेष्ठिना
যোগ্য পাত্ৰভূত বিপ্ৰক স্বল্প হওক বা বহু দান দিলে, তাৰ ফল অক্ষয় বুলি পৰমেশ্বৰ শিৱে ঘোষণা কৰিছে।
Verse 15
अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां नवमीषु च । स्नानं करोति पुरुषो भक्त्योपोष्य वराङ्गना
হে বৰাঙ্গনা, অঙ্গাৰক (মঙ্গলবাৰ) দিন আহিলে, আৰু চতুৰ্থী তথা নবমী তিথিতো, যি পুৰুষে ভক্তিভাৱে উপবাস কৰি স্নান কৰে, সি সেই ব্ৰতৰ পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 16
रूपमैश्वर्यमतुलं सौभाग्यं संततिं पराम् । लभते सप्तजन्मानि नित्यं नित्यं पुनः पुनः
সি অতুল ৰূপ আৰু ঐশ্বৰ্য, সৌভাগ্য আৰু উত্তম সন্ততি লাভ কৰে—সাত জন্ম ধৰি, নিত্য নিত্য, পুনঃ পুনঃ।
Verse 17
पौर्णमास्याममावास्यां स्नात्वा पिण्डं प्रयच्छति । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्ता यान्ति सुरालयम्
পৌৰ্ণিমা আৰু অমাৱস্যাত স্নান কৰি পিণ্ড দান কৰিলে, তাৰ পিতৃলোক বাৰ বছৰ ধৰি তৃপ্ত থাকে আৰু সুৰালয়লৈ গমন কৰে।
Verse 18
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या दद्याद्दीपं सुशोभनम् । जायते तस्य राजेन्द्र महादीप्तिः शारीरजा
হে ৰাজেন্দ্ৰ, সেই তীৰ্থত যি ভক্তিভাৱে সুন্দৰ দীপ দান কৰে, তাৰ দেহত মহাতেজ উদয় হয়—অন্তৰৰ জ্যোতি প্ৰকাশ পায়।
Verse 19
तत्र तीर्थे मृतानां तु जन्तूनां सर्वदा किल । अनिवर्तिका भवेत्तेषां गतिस्तु शिवमन्दिरात्
সেই তীৰ্থত যিসকল প্ৰাণী মৃত্যুবৰণ কৰে, তেওঁলোকৰ গতি নিতান্তই অনিবর্ত্য বুলি কোৱা হয়; শিৱধামৰ পৰা আগুৱাই যোৱা ভাগ্য—নীচ অৱস্থালৈ ঘূৰি নাহে।
Verse 175
अध्याय
অধ্যায় (অধ্যায়-চিহ্ন/শিৰোনাম)।