Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 42

Devanagari script

सर्वाङ्गेषु व्यथा जाता तस्याः प्रस्खलनान्मुनेः । ईदृशीं वर्तमानां च ह्यवस्थां पूर्वदैविकीम्

Transliteration

sarvāṅgeṣu vyathā jātā tasyāḥ praskhalanānmuneḥ | īdṛśīṃ vartamānāṃ ca hyavasthāṃ pūrvadaivikīm

Translation

মুনিৰ সৈতে ঠোকা খোৱাৰ ফলত তাইৰ সৰ্বাঙ্গতে বেদনা উঠিল; সেই সময়ত এনেকুৱা অৱস্থা প্ৰকাশ পালে—পূৰ্বকৰ্মে গঢ়া ভাগ্যৰ বিধান অনুসাৰে।

Word by Word

• सर्वाङ्गेषु: in all (her) limbs
• सर्वाङ्गेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (कर्मधारयभाव: ‘all limbs’); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• व्यथा: pain
• व्यथा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जाता: arose
• जाता: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (व्यथा-विशेषण); ‘arose/occurred’

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• प्रस्खलनात्: from (her) slipping
• प्रस्खलनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्र + स्खल् (धातु) → प्रस्खलन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• ईदृशीम्: such
• ईदृशीम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (अवस्थाम्-विशेषण)

• वर्तमानाम्: existing, occurring
• वर्तमानाम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृत् (धातु) → वर्तमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present middle participle); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (अवस्थाम्-विशेषण)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• अवस्थाम्: condition, state
• अवस्थाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अवस्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पूर्वदैविकीम्: previously fated, due to prior destiny
• पूर्वदैविकीम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + दैविक (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय: ‘former and fated/divine’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (अवस्थाम्-विशेषण)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Śāṇḍilī reels in full-body pain after stumbling; the scene pauses to contemplate destiny—an almost allegorical tableau of karma manifesting in the body.

Characters & Entities

• muni (sage)
• Śāṇḍilī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇas often interpret sudden suffering through karma/daiva, urging patience, humility, and continued adherence to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is mentioned; the verse is doctrinally focused on karmic causality within the Revā Khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the emphasis is on understanding suffering as pūrva-daivika (rooted in prior fate/karma).