Adhyaya 171

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथितं ब्राह्मणं द्रष्टुं शूले क्षिप्तं तपोधनैः । नारायणसमीपे तु गताः सर्वे महर्षयः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: শূলে নিক্ষিপ্ত সেই ব্ৰাহ্মণৰ কথা শুনি, তপোধনে সমৃদ্ধ সকলো মহর্ষি তাক দৰ্শন কৰিবলৈ নাৰায়ণৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল।

Verse 2

नारदो देवलो रैभ्यो यमः शातातपोऽङ्गिराः । वसिष्ठो जमदग्निश्च याज्ञवल्क्यो बृहस्पतिः

নাৰদ, দেৱল, ৰৈভ্য, যম, শাতাতপ, অঙ্গিৰা; বসিষ্ঠ, জমদগ্নি, যাজ্ঞবল্ক্য আৰু বৃহস্পতিও—

Verse 3

कश्यपोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽरुणिर्मुनिः । वालखिल्यादयोऽन्ये च सर्वेऽप्यृषिगणान्वयाः

কশ্যপ, অত্রি, ভৰদ্বাজ, বিশ্বামিত্ৰ আৰু মুনি অৰুণি; লগতে বালখিল্য আদি আনসকল—সকলো ঋষিগণৰ বংশ আৰু সমূহ।

Verse 4

ददृशुः शूलमारूढं माण्डव्यमृषिपुंगवाः । प्रोचुर्नारायणं विप्रं किं कुर्मस्तव चेप्सितम्

ঋষিপুঙ্গৱসকলে শূলত আৰূঢ় মাণ্ডব্যক দেখিলে। তেতিয়াই ব্ৰাহ্মণ নাৰায়ণক ক’লে, “আমি কি কৰিম—আপোনাৰ অভিপ্ৰায় কি?”

Verse 5

सर्वे ते तत्र सांनिध्यान्माण्डव्यस्य महात्मनः । संभ्रान्ता आगता ऊचुः किं मृतः किं नु जीवति

সকলোয়ে মহাত্মা মাণ্ডব্যৰ সান্নিধ্যলৈ আহি আতংকিত হৈ ক’লে, “তেওঁ মৃত নে, নে এতিয়াও জীৱিত?”

Verse 6

अवस्थां तस्य ते दृष्ट्वा विषादमगमन्परम् । असहित्वा तु तद्दुःखं सर्वे ते मनसा द्विजाः

তাঁৰ অৱস্থা দেখি তেওঁলোকে গভীৰ বিষাদত পৰিল। সেই দুখ সহিব নোৱাৰি, সেই সকলো দ্বিজ ঋষি মনতে কঁপি উঠিল।

Verse 7

पृच्छयतां यदि मन्येत राजानं भस्मसात्कुरु । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वाक्यं नारायणोऽब्रवीत्

সিহঁতে প্ৰশ্ন কৰোঁতে ক’লে, “যদি আপুনি উচিত বুলি মানে, তেন্তে ৰজাক ভস্ম কৰি দিয়ক।” তেওঁলোকৰ কথা শুনি নাৰায়ণে উত্তৰ দিলে।

Verse 8

मयि जीवति मद्भ्राता ह्यवस्थामीदृशीं गतः । धिग्जीवितं च मे किंतु तपसो विद्यते फलम्

মই জীয়াই থাকোঁতেই মোৰ ভ্ৰাতা এনে অৱস্থালৈ পৰিল! ধিক মোৰ জীৱন—তথাপি তপস্যাৰ ফল নিশ্চয়েই প্ৰকাশ পায়।

Verse 9

दृष्ट्वा शूलस्थितं ज्येष्ठं मन्मनो नु विदीर्यते । परं किं तु करिष्यामि येन राष्ट्रं सराजकम्

জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতাক শূলত স্থাপিত দেখি মোৰ মন যেন বিদীৰ্ণ হয়। তথাপি মই কি কৰিম, যাৰ দ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰখন ৰজাসহ (উচিত দণ্ড পায়)?

Verse 10

भस्मसाच्च करोम्यद्य भवद्भिः क्षम्यतामिह । एवमुक्त्वा गृहीत्वासौ करस्थमभिमन्त्रयेत्

আজি মই নিশ্চয়েই তাক ভস্ম কৰি দিম—ইয়াত তোমালোকে মোক ক্ষমা কৰিবা। এইদৰে কৈ সি হাতত থকা বস্তু ল’লে আৰু মন্ত্রেৰে অভিমন্ত্রিত কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 11

क्रोधेन पश्यते यावत्तावद्धुंकारकोऽभवत् । तेन हुङ्कारशब्देन ऋषयो विस्मितास्तदा

ক্ৰোধেৰে চাই থাকোঁতেই সি ভয়ংকৰ ‘হুঙ্কাৰ’ উচ্চাৰণকাৰী হৈ উঠিল। সেই ‘হুঙ্কাৰ’ শব্দে তেতিয়া ঋষিসকল বিস্মিত হ’ল।

Verse 12

माण्डव्यस्य समीपे तु ह्यपृच्छंस्ते द्विजोत्तमाः । निवारयसि किं विप्र शापं नृपजिघांसनम्

কিন্তু মাণ্ডব্যৰ ওচৰত সেই দ্বিজোত্তমাসকলে সুধিলে—“হে বিপ্ৰ! ৰজাক বিনাশ কৰা শাপ তুমি কিয় নিবাৰণ কৰিছা?”

Verse 13

अपापस्य तु येनेह कृतमस्य जिघांसनम् । ऋषीणां वचनं श्रुत्वा कृच्छ्रान्माण्डव्यकोऽब्रवीत्

“এই নিৰ্দোষজনক হত্যা কৰিবলৈ ইয়াত কোনে চেষ্টা কৰিলে?” ঋষিসকলৰ বাক্য শুনি, মাণ্ডব্য ঋষিয়ে যন্ত্ৰণাত কষ্টেৰে ক’লে।

Verse 14

अभिवन्दामि वो मूर्ध्ना स्वागतं ऋषयः सदा । अर्घ्यसन्मानपूजार्हाः सर्वेऽत्रोपविशन्तु ते

মাণ্ডব্য ক’লে: “মই মূৰ নোৱাই আপোনালোকক প্ৰণাম কৰোঁ। স্বাগতম, হে ঋষিসকল—আপোনালোক সদায় অৰ্ঘ্য, সন্মান আৰু পূজাৰ যোগ্য। আপোনালোক সকলোৱে ইয়াত উপবিষ্ট হওক।”

Verse 15

निविष्टैकाग्रमनसा सर्वान्माण्डव्यकोऽब्रवीत्

একাগ্ৰচিত্তে উপবিষ্ট মাণ্ডব্য ঋষিয়ে সকলোকে সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 16

प्राप्तं दुःखं मया घोरं पूर्वजन्मार्जितं फलम् । मा विषादं कुरुध्वं भोः कृतं पापं तु भुज्यते

মোৰ ওপৰত আহি পৰা এই ভয়ংকৰ দুখ পূৰ্বজন্মত অৰ্জিত ফল। হে পূজনীয়সকল, বিষাদ নকৰিব—কৰা পাপৰ ফল নিশ্চয় ভোগ কৰিবই লাগে।

Verse 17

ऋषय ऊचुः । केन कर्मविपाकेन इह जात्यन्तरं व्रजेत् । दानधर्मफलेनैव केन स्वर्गं च गच्छति

ঋষিসকলে ক’লে: “কোন কৰ্মবিপাকৰ ফলত মানুহে ইয়াত অন্য জন্মলৈ গমন কৰে? আৰু দান-ধৰ্মৰ কোন ফলত স্বৰ্গলৈ যায়?”

Verse 18

माण्डव्य उवाच । अदत्तदाना जायन्ते परभाग्योपजीविनः । न स्नानं न जपो होमो नातिथ्यं न सुरार्चनम्

মাণ্ডব্যই কৈছিল: “যিসকলে দান নিদিয়ে, তেওঁলোক আনৰ ভাগ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ জন্মগ্ৰহণ কৰে। তেওঁলোকে পবিত্ৰ স্নান, জপ, হোম, অতিথি সেৱা বা দেৱতাৰ পূজা নকৰে।”

Verse 19

न पर्वणि पितृश्राद्धं न दानं द्विजसत्तमाः । व्रजन्ति नरके घोरे यान्ति ते त्वन्त्यजां गतिम्

হে দ্বিজোত্তম, যিসকলে পবিত্ৰ তিথিত পিতৃশ্ৰাদ্ধ নকৰে আৰু দান নিদিয়ে, তেওঁলোক ভয়ংকৰ নৰকত পতিত হয় আৰু অন্ত্যজৰ গতি প্ৰাপ্ত কৰে।

Verse 20

पुनर्दरिद्राः पुनरेव पापाः पापप्रभावान्नरके वसन्ति । तेनैव संसरिणि मर्त्यलोके जीवादिभूते कृमयः पतङ्गाः

তেওঁলোক পুনৰ দৰিদ্ৰ আৰু পুনৰ পাপী হয়। পাপৰ প্ৰভাৱত তেওঁলোক নৰকত বাস কৰে; আৰু সেই একেই কাৰণতে এই মৰ্ত্যলোকত তেওঁলোক কীট-পতংগৰ দৰে নিম্ন যোনিত জন্মগ্ৰহণ কৰে।

Verse 21

ये स्नानशीला द्विजदेवभक्ता जितेन्द्रिया जीवदयानुशीलाः । ते देवलोकेषु वसन्ति हृष्टा ये धर्मशीला जितमानरोषाः

যিসকলে পবিত্ৰ স্নানত ৰত, দ্বিজ আৰু দেৱতাৰ ভক্ত, জিতেন্দ্ৰিয় আৰু জীৱৰ প্ৰতি দয়াশীল—সেই ধৰ্মপৰায়ণসকলে অভিমান আৰু ক্ৰোধক জয় কৰি দেৱলোকত আনন্দৰে বাস কৰে।

Verse 22

विद्याविनीता न परोपतापिनः स्वदारतुष्टाः परदारवर्जिताः । तेषां न लोके भयमस्ति किंचित्स्वभावशुद्धा गतकल्मषा हि ते

যিসকল বিদ্যাৰ দ্বাৰা বিনয়ী, যিয়ে আনক কষ্ট নিদিয়ে, নিজৰ পত্নীতে সন্তুষ্ট আৰু পৰস্ত্ৰীৰ পৰা বিৰত থাকে—তেনে লোকৰ সংসাৰত কতো ভয় নাই; কিয়নো তেওঁলোকৰ স্বভাৱ পবিত্ৰ আৰু তেওঁলোকৰ পাপৰ কালিমা নোহোৱা হৈ গৈছে।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । पूर्वजन्मनि विप्रेन्द्र किं त्वया दुष्कृतं कृतम् । येन कष्टमिदं प्राप्तं सन्धानं शूलगर्हितम्

ঋষিসকলে ক’লে: হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, পূৰ্বজন্মত তুমি কোন দুষ্কৃত কৰ্ম কৰিছিলা, যাৰ ফলত এই কঠোৰ দুখ—শূলত গাঁথি দিয়া এই ভয়ংকৰ দণ্ড—তোমাৰ ভাগ্যত পৰিল?

Verse 24

शूलस्थं त्वां समालक्ष्य ह्यागताः सर्व एव हि । जीवन्तं त्वां प्रपश्याम त्वन्तरन्नवतारयन् । रुजासंतापजं दुःखं सोढ्वापि त्वमवेदनः

তোমাক শূলত স্থাপিত দেখি আমি সকলোৱে আহিলোঁ। শূল তোমাৰ দেহ ভেদি নামি যোৱাতো তুমি জীৱিতেই আছা বুলি দেখোঁ; বেদনা আৰু দাহজনিত দুখ সহিও তুমি নিৰ্বিকার, অভিযোগহীন যেন দেখা দিছা।

Verse 25

माण्डव्य उवाच । स्वयमेव कृतं कर्म स्वयमेवोपभुज्यते । सुकृतं दुष्कृतं पूर्वे नान्ये भुञ्जन्ति कर्हिचित्

মাণ্ডব্য ক’লে: নিজৰ কৃত কৰ্মৰ ফল নিজেই ভোগে। পূৰ্বে কৰা সুকৃত হোক বা দুষ্কৃত—তাৰ ফল কেতিয়াও আন কোনেও ভোগ নকৰে।

Verse 26

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमुपगच्छति

যেনেকৈ হাজাৰ হাজাৰ গাইৰ মাজতো বাছুৰে নিজৰ মাতৃক চিনে পায়, তেনেকৈ পূৰ্বকৃত কৰ্ম অৱশ্যম্ভাৱীভাৱে কৰ্তাৰ ওচৰলৈকে আহি পায়।

Verse 27

न माता न पिता भ्राता न भार्या न सुताः सुहृत् । न कस्य कर्मणां लेपः स्वयमेवोपभुज्यते

ন মাতা, ন পিতা, ন ভ্ৰাতা, ন পত্নী, ন পুত্ৰ, ন সুহৃদ—কোনেও আনৰ কৰ্মৰ লেপ ল’ব নোৱাৰে; সেই ফল নিজেই ভোগ কৰিব লাগে।

Verse 28

श्रूयतां मम वाक्यं च भवद्भिः पृच्छितो ह्यहम् । पूर्वे वयसि भो विप्रा मलस्नानकृतक्षणः

মোৰ বাক্য শুনা; তোমালোকেই মোক সোধা হৈছে, হে বিপ্ৰসকল। পূৰ্ব বয়সত, যেতিয়া মই মল-শুদ্ধিৰ বাবে স্নান কৰোঁতে আছিলোঁ…

Verse 29

अज्ञानाद्बालभावेन यूका कण्टेऽधिरोपिता । तैलाभ्यक्तशिरोगात्रे मया यूका घृता न हि

অজ্ঞানতা আৰু শিশুসুলভ ভাবত মই কাৰোবাৰ ডিঙিত উকা উঠাই দিছিলোঁ। মোৰ মূৰ আৰু অংগ তেলত মাখা আছিল, তথাপি মই নিজৰ উকাক চেপি মাৰি পেলোৱা নাছিলোঁ—নিশ্চয় নহয়।

Verse 30

कङ्कतीं रोप्य केशेषु सासा कण्टेऽधिरोपिता । तेषु पापं कृतं सद्यः फलमेतन्ममाभवत्

চুলি আঁচোৰা কঙা চুলিত গাঁথি, মই তাক ডিঙিত উঠাই দিছিলোঁ। সেই কৰ্মত কৰা পাপৰ ফল আজি নিশ্চয় মোৰ ওপৰতে আহি পৰিল।

Verse 31

किंचित्कालं क्षपित्वाहं प्राप्स्ये मोक्षं निरामयम् । भवन्तस्त्विह सन्तापं मां कुरुध्वं महर्षयः

অলপ সময় সহি মই নিৰাময়, নিৰ্মল মোক্ষ লাভ কৰিম। কিন্তু ইয়াত, হে মহর্ষিসকল, মোক অধিক সন্তাপ নিদিবা।

Verse 32

इमामवस्थां भुक्त्वाहं कंचिच्छपे न चोच्चरे । अहनि कतिचिच्छूले क्षपयिष्यामि किल्बिषम्

এই অৱস্থা ভোগ কৰি মই কাকো শাপ নেদিম, ন কঠোৰ বাক্য উচ্চাৰিম। কেইদিনমান শূলত থাকি মই মোৰ কিল্বিষ ক্ষয় কৰিম।

Verse 33

प्राक्तनं कर्म भुञ्जामि यन्मया संचितं द्विजाः । क्षन्तव्यमस्य राज्ञोऽथ कोपश्चैव विसर्ज्यताम्

হে দ্বিজসকল, মই নিজে সঞ্চিত কৰা পূৰ্বকৰ্মৰ ফল ভোগ কৰিছোঁ। সেয়ে ৰজাক ক্ষমা কৰা হওক, আৰু ক্ৰোধ পৰিত্যাগ কৰা হওক।

Verse 34

श्रुत्वा तु तस्य तद्वाक्यं माण्डव्यस्य महर्षयः । प्रहर्षमतुलं लब्ध्वा साधु साध्वित्यपूजयन्

মাণ্ডব্যৰ সেই বাক্য শুনি মহর্ষিসকল অতুল আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল আৰু ‘সাধু! সাধু!’ বুলি কৈ তেখেতক সন্মান-পূজা কৰিলে।

Verse 35

नारायण उवाच । इदं जलं मन्त्रपूतं कस्मिन्स्थाने क्षिपाम्यहम् । येन राजा भवेद्भस्म सराष्ट्रः सपुरोहितः

নাৰায়ণে ক’লে: এই জল মন্ত্ৰেৰে পবিত্ৰ কৰা হৈছে—মই ইয়াক কোন ঠাইত নিক্ষেপ কৰোঁ, যাতে ৰজা নিজৰ ৰাজ্য আৰু পুৰোহিতসহ ভস্ম হৈ যায়?

Verse 36

माण्डव्य उवाच । इदं जलं च रक्षस्व कालकूटविषोपमम् । समुद्रे क्षिपयिष्यामि देवकार्यं समुत्थितम्

মাণ্ডব্য ক’লে: এই জল ৰক্ষা কৰা; ইয়াৰ শক্তি কালকূট বিষৰ সদৃশ। দেবকাৰ্য উদ্ভূত হৈছে, মই ইয়াক সাগৰত নিক্ষেপ কৰিম।

Verse 37

अथ ते मुनयः सर्वे माण्डव्यं प्रणिपत्य च । आमन्त्रयित्वा हर्षाच्च कश्यपाद्या गृहान्ययुः

তাৰ পাছত সেই সকলো মুনিয়ে মাণ্ডব্যক প্ৰণাম কৰি, আনন্দেৰে বিদায় লৈ, কশ্যপ আদি নিজ নিজ আশ্ৰমলৈ গ’ল।

Verse 38

गच्छमानास्तु ते चोक्ताः पञ्चमेऽहनि तापसाः । आगन्तव्यं भवद्भिश्च मत्सकाशं प्रतिज्ञया

তেওঁলোকে যাত্ৰা কৰিবলৈ ধৰোঁতেই তপস্বীয়ে ক’লে— “পঞ্চম দিনত তোমালোকেই শপথ-পূৰ্ণ প্ৰতিজ্ঞা অনুসাৰে মোৰ ওচৰলৈ পুনৰ আহিবা।”

Verse 39

तथेति ते प्रतिज्ञाय नारदाद्या अदर्शनम् । गतेषु विप्रमुख्येषु शाण्डिली च तपोधना

“তথাস্তु” বুলি কৈ তেওঁলোকে প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে; তাৰ পাছত নাৰদ আদি দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হ’ল। সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকল গ’লত, তপোধনা শাণ্ডিলীহে ৰ’ল।

Verse 40

द्वितीयेऽह्नि समायाता न तु बुद्ध्वाथ तं ऋषिम् । भर्तारं शिरसा धार्य रात्रौ पर्यटते स्म सा

দ্বিতীয় দিন তাই আহিল, কিন্তু সেই ঋষিক নাপালে। স্বামীক মূৰত ধৰি, তাই ৰাতি ৰাতি ঘূৰি ফুৰিছিল।

Verse 41

न दृष्टः शूलके विप्रो भराक्रान्त्या युधिष्ठिर । स्खलिता तस्य जानुभ्यां शूलस्थस्य पतिव्रता

হে যুধিষ্ঠিৰ, গধুৰ বোজাৰ চাপে শূলত থকা ব্ৰাহ্মণজন দেখা নপ’ল। পতিব্ৰতা স্ত্ৰী শূলস্থ স্বামীৰ হাঁটুতে লাগি হোঁচট খালে।

Verse 42

सर्वाङ्गेषु व्यथा जाता तस्याः प्रस्खलनान्मुनेः । ईदृशीं वर्तमानां च ह्यवस्थां पूर्वदैविकीम्

মুনিৰ সৈতে ঠোকা খোৱাৰ ফলত তাইৰ সৰ্বাঙ্গতে বেদনা উঠিল; সেই সময়ত এনেকুৱা অৱস্থা প্ৰকাশ পালে—পূৰ্বকৰ্মে গঢ়া ভাগ্যৰ বিধান অনুসাৰে।

Verse 43

पुनः पापफलं किंचिद्धा कष्टं मम वर्तते । व्यथितोऽहं त्वया पापे किमर्थं सूनकर्मणि

হায়! পুনৰ পাপৰ তিতা ফল মোৰ ওপৰত আহি পৰিল। হে পাপী, তোমাৰ কাৰণে মই ব্যথিত—কিয় তুমি কসাইৰ কৰ্মত লিপ্ত হৈছা?

Verse 44

स्वैरिणीं त्वां प्रपश्यामि राक्षसी तस्करी नु किम् । एवमुक्त्वा क्षणं मोहात्क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः

মই তোমাক স্বেচ্ছাচাৰিণী নাৰী যেন দেখি—তুমি ৰাক্ষসী নে, নতুবা চোৰনী? এইদৰে কৈ, মুহূৰ্তকাল মোহগ্ৰস্ত হৈ, সি বাৰে বাৰে কান্দিলে।

Verse 45

तपस्विनोऽथ ऋषयः सर्वे संत्रस्तमानसाः । पश्यमाना मुनेः कष्टं पृच्छन्ते ते युधिष्ठिर

তেতিয়া সকলো তপস্বী ঋষি, মন আতংকত কঁপি উঠি, সেই মুনিৰ কষ্ট দেখি, হে যুধিষ্ঠিৰ, তাক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 46

पर्यटसे किमर्थं त्वं निशीये वहनं नु किम् । क्षिप्तं तु झोलिकाभारं किंवागमनकारणम् । व्यथामुत्पाद्य ऋषये दुःखाद्दुःखविलासिनि

“তুমি ৰাতি কিয় ঘূৰি ফুৰা? তুমি কি বহন কৰি আছা? তোমাৰ ঝোলাৰ বোজা কিয় পেলাই দিলা? ইয়ালৈ অহাৰ কাৰণ কি—ঋষিক ব্যথা দি, হে দুখৰ ওপৰত দুখত ৰমা নাৰী?”

Verse 47

शाण्डिल्युवाच । नासुरीं न च गन्धर्वीं न पिशाचीं न राक्षसीम् । पतिव्रतां तु मां सर्वे जानन्तु तपसि स्थिताम्

শাণ্ডিলী ক’লে: “মোক নাসুৰী বুলি নাভাবিবা, ন গন্ধৰ্বী, ন পিশাচী, ন ৰাক্ষসী। তোমালোক সকলোৱে জানিবা—মই পতিব্ৰতা, তপস্যাত অচলভাৱে স্থিত।”

Verse 48

न मे कामो न मे क्रोधो न वैरं न च मत्सरः । अज्ञानाद्दृष्टिमान्द्याच्च स्खलनं क्षन्तुमर्हथ

মোৰ ভিতৰত কাম নাই, ক্ৰোধ নাই, বৈৰ নাই, আৰু ঈৰ্ষ্যাও নাই। অজ্ঞান আৰু দৃষ্টিৰ মন্দতাৰ বাবে যদি কোনো স্খলন ঘটিছে, তেন্তে কৃপা কৰি ক্ষমা কৰিব।

Verse 49

वहनं भर्तृसौख्याय दिवा सम्पीड्यते रुजा । अयं भर्ता विजानीथ झोलिकासंस्थितः सदा

এই বহন মোৰ স্বামীৰ সুখৰ বাবে, যদিও দিনত বেদনাই মোক পীড়িত কৰে। জানিবা—এইয়েই মোৰ স্বামী, যি সদায় এই ঝোলাত অৱস্থিত থাকে।

Verse 50

भरणं पानं वस्त्रं च ददाम्येतस्य रोगिणः । ऋषिः शौनकमुख्योऽसौ शाण्डिलीं मां विजानत

এই ৰোগীৰ বাবে মই আহাৰ, পানীয় আৰু বস্ত্ৰ দিওঁ। তেওঁ ঋষি—শৌনকৰ দৰে অগ্ৰগণ্য; আৰু মোক শাণ্ডিলী বুলি জানিবা।

Verse 51

स्वभर्तृधर्मिणीं कोपं मा कुरुष्वातिथिं कुरु । सतां समीपं सम्प्राप्तां सर्वं मे क्षन्तुमर्हथ

মই স্বামীৰ ধৰ্মত নিষ্ঠাৱানী; মোৰ ওপৰত ক্ৰোধ নকৰিবা, অতিথি বুলি গ্ৰহণ কৰা। সজ্জনৰ সান্নিধ্যলৈ আহি, মোৰ সকলো দোষ ক্ষমা কৰিব।

Verse 52

ऋषय ऊचुः । परव्यथां न जानीषे व्यचरन्ती यदृच्छया । प्रभातेऽभ्युदिते सूर्ये तव भर्ता मरिष्यति

ঋষিসকলে ক’লে: তুমি যদৃচ্ছায় ঘূৰি ফুৰা বাবে আনৰ বেদনা নুবুজা। প্ৰভাতত, সূৰ্য উদয় হ’লে, তোমাৰ স্বামী মৃত্যুবৰণ কৰিব।

Verse 53

आत्मदुःखात्परं दुःखं न जानासि कुलाधमे । तेन वाक्येन घोरेण शाण्डिली विमनाभवत्

“নিজৰ দুখৰ বাহিৰে তই আন কোনো ডাঙৰ দুখ নাজান, হে কুলকলংক!” সেই ভয়ংকৰ বাক্যত শাণ্ডিলী বিমনা হ’ল।

Verse 54

परं विषादमापन्ना क्षणं ध्यात्वाब्रवीद्वचः । कोपात्संरक्तनयना निरीक्षन्ती मुनींस्तदा

ঘোৰ বিষাদত আচ্ছন্ন হৈ তাই ক্ষণেক ধ্যান কৰি ক’লে। ক্ৰোধত ৰঙা হোৱা চকুৰে সেই সময়ত তাই মুনিসকলক চালে।

Verse 55

सतां गेहे किल प्राप्ता भवतां चापकारिणी । सामेनातिथिपूजायां शिष्टे च गृहमागते

“সত্পুৰুষৰ ঘৰত মই আহিছিলোঁ, তথাপি তোমালোকৰ প্ৰতি অপকাৰিণী হৈ পৰিলোঁ। তোমালোক শিষ্ট গৃহস্থ হৈ সামভাৱে অতিথিপূজা কৰি মোক সন্মান দিলে, কিন্তু মই তাৰ বিপৰীতে অন্যায় প্ৰতিদান দিলোঁ।”

Verse 56

भवद्भिरीदृगातिथ्यं कृतं चैव ममैव तु । स्वर्गापवर्गधर्मश्च भवद्भिर्न निरीक्षितम्

“তোমালোকেই মোৰ প্ৰতি এনে অতিথ্য কৰিলে; কিন্তু মোৰ বিষয়ে স্বৰ্গ আৰু অপৱৰ্গ (মোক্ষ)লৈ লৈ যোৱা ধৰ্ম তোমালোকৰ দ্বাৰা বিবেচিত নহ’ল।”

Verse 57

प्राजापत्यामिमां दृष्ट्वा मां यथा प्राकृताः स्त्रियः । भवन्तः स्त्रीबलं मेऽद्य पश्यन्तु दिवि देवताः

“মোক এই প্ৰাজাপত্য অৱস্থাত দেখি তোমালোক সাধাৰণ নাৰীৰ দৰে ভাবিলা। আজি তোমালোক মোৰ নাৰী-শক্তি চাওক—আৰু দিৱ্যলোকৰ দেৱতাসকলেও তাক প্রত্যক্ষ কৰক।”

Verse 58

मरिष्यति न मे भर्ता ह्यादित्यो नोदयिष्यति । अन्धकारं जगत्सर्वं क्षीयते नाद्य शर्वरी

মোৰ স্বামী নুমৰিব; সূৰ্য্যও উদয় নহ’ব। সমগ্ৰ জগত অন্ধকাৰৰে আচ্ছন্ন হওক, আৰু আজি এই ৰাতি নাযাওক।

Verse 59

एवमुक्ते तया वाक्ये स्तम्भितेऽर्के तमोमयम् । न च प्रजायते सर्वं निर्वषट्कारसत्क्रियम्

তাই এনেদৰে কোৱা বাক্য শুনি সূৰ্য্য স্থম্ভিত হ’ল আৰু সকলো অন্ধকাৰময় হ’ল। একোৱেই ঠিকমতে চলিল নহয়—না ‘বষট্’ ধ্বনি, না পবিত্ৰ ক্ৰিয়া, না বিধিসম্মত আচাৰ।

Verse 60

स्वाहाकारः स्वधाकारः पञ्चयज्ञविधिर्नहि । स्नानं दानं जपो नास्ति सन्ध्यालोपव्यतिक्रमः । षण्मासं च तदा पार्थ लुप्तपिण्डोदकक्रियम्

‘স্বাহা’ ধ্বনি নাছিল, ‘স্বধা’ ধ্বনিও নাছিল; পঞ্চ-মহাযজ্ঞৰ বিধিও নাছিল। স্নান, দান, জপ নাছিল; সন্ধ্যা-ক্ৰিয়া লোপ পাই উলংঘিত হ’ল। আৰু হে পাৰ্থ, ছয় মাহ ধৰি পিতৃসকলৰ পিণ্ড-উদক ক্ৰিয়াও বন্ধ থাকিল।

Verse 171

अध्याय

অধ্যায়—ই এক অধ্যায়-চিহ্নসূচক পদ।