Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

शङ्खचूडो महातेजा धृतराष्ट्रो वृकोदरः । कुलिको वामनश्चैव तेषां ये पुत्रपौत्रिणः

Transliteration

śaṅkhacūḍo mahātejā dhṛtarāṣṭro vṛkodaraḥ | kuliko vāmanaścaiva teṣāṃ ye putrapautriṇaḥ

Translation

মহাতেজস্বী শঙ্খচূড়, ধৃতৰাষ্ট্ৰ, বৃকোদৰ, কুলিক আৰু বামন—আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰ-পৌত্ৰসকল।

Word by Word

• शङ्खचूडः: Śaṅkhacūḍa (name)
• शङ्खचूडः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शङ्खचूड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (शङ्खस्य चूडः)

• महातेजाः: the very radiant one
• महातेजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महातेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महत्तेजः यस्य)

• धृतराष्ट्रः: Dhṛtarāṣṭra (name)
• धृतराष्ट्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धृतराष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (धृतं राष्ट्रं येन)

• वृकोदरः: Vṛkodara (name)
• वृकोदरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृकोदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (वृक इव उदरः)

• कुलिकः: Kulika (name)
• कुलिकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुलिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वामनः: Vāmana (name)
• वामनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वामन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (सामान्यतः), षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (relative pronoun)

• पुत्रपौत्रिणः: sons and grandsons (descendants)
• पुत्रपौत्रिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + पौत्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (पुत्राश्च पौत्रिणश्च)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarpa-tīrtha

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata (epic-style addressee)

Visual Art Cues

Scene: A sage-narrator enumerates illustrious nāga figures—Śaṅkhacūḍa, Dhṛtarāṣṭra, Vṛkodara, Kulika, Vāmana—evoking a hidden serpent court near a river-tīrtha, with their descendants implied as an unseen retinue.

Characters & Entities

• Śaṅkhacūḍa (Nāga)
• Dhṛtarāṣṭra (Nāga)
• Vṛkodara (Nāga)
• Kulika (Nāga)
• Vāmana (Nāga)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are framed as living lineages of merit, where entire clans of exalted beings are remembered and honored.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sarpa-tīrtha remains the implied locus, reinforced by naming its associated nāga families.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse continues the sacred catalogue of nāgas and their descendants.