
এই অধ্যায়টো সংলাপৰূপে ৰচিত। মাৰ্কণ্ডেয় নর্মদাৰ উত্তৰ তীৰত ‘জয়-বৰাহ’ নামে খ্যাত অতি পুণ্য তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। তাত স্নান আৰু মধুসূদনৰ দৰ্শন পাপক্ষয়কাৰী, আৰু বিশেষকৈ ভগৱানৰ দহ জন্ম (দশাৱতাৰ) স্মৰণ বা পাঠ মহাশুদ্ধিদায়ক বুলি কোৱা হৈছে। যুধিষ্ঠিৰে সোধে—মৎস্যৰ পৰা কল্কিলৈকে প্ৰতিটো অৱতাৰত ভগৱানে কি কি কৰ্ম কৰিলে? মাৰ্কণ্ডেয় সংক্ষিপ্তভাৱে কয়—মৎস্যে ডুবি যোৱা বেদ উদ্ধাৰ কৰিলে; কূৰ্মে মথনত আধাৰ হৈ পৃথিৱী স্থিৰ কৰিলে; বৰাহে পাতালৰ পৰা ভূমি উঠালে; নৰসিংহে হিৰণ্যকশিপুক বধ কৰিলে; বামনে তিন পদক্ষেপে বলিক বশ কৰি সাৰ্বভৌমত্ব প্ৰকাশ কৰিলে; পৰশুৰামে অত্যাচাৰী ক্ষত্ৰিয়ক দণ্ড দি ভূমি কশ্যপক অৰ্পণ কৰিলে; ৰামে ৰাৱণবধ কৰি ধৰ্মৰাজ্য স্থাপন কৰিলে; কৃষ্ণে দুষ্ট ৰজাসকলক নিবারণ কৰি যুধিষ্ঠিৰৰ জয়ৰ সংকেত দিলে; বুদ্ধক কলিযুগত মোহ/বিভ্ৰান্তি সৃষ্টিকাৰী ৰূপ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; আৰু কল্কিক দশম জন্ম হিচাপে ভবিষ্যতে অৱতীৰ্ণ হ’ব বুলি কোৱা হৈছে। শেষত দশাৱতাৰ-স্মৰণ পাপনাশৰ হেতু বুলি পুনৰ দৃঢ় কৰি, তীৰ্থমাহাত্ম্যক অৱতাৰতত্ত্ব আৰু সমাজধৰ্ম-পতনৰ সতৰ্কবাণীৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । उत्तरे नर्मदाकूले तीर्थं परमशोभनम् । जयवाराहमाहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: নর্মদাৰ উত্তৰ তীৰত এক পৰম শোভন তীৰ্থ আছে—জয়বাৰাহৰ মাহাত্ম্য—যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।
Verse 2
उद्धृता जगती येन सर्वदेवनमस्कृता । लोकानुग्रहबुद्ध्या च संस्थितो नर्मदातटे
যিজনে পৃথিৱী উদ্ধাৰ কৰি তুলিছিল—যাক সকলো দেৱতাই নমস্কাৰ কৰে—সেইজনেই লোককল্যাণৰ কৰুণাবুদ্ধিৰে নর্মদাৰ তীৰত অৱস্থিত হৈছে।
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा वीक्षते मधुसूदनम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो दशजन्मानुकीर्तनात्
সেই তীৰ্থত যি ভক্তে স্নান কৰি মধুসূদনৰ দৰ্শন কৰে, সি দহ জন্মত সঞ্চিত আৰু উচ্চাৰিত সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 4
मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोऽथ वामनः । रामो रामश्च कृष्णश्च बुद्धः कल्किश्च ते दश
মৎস্য, কূৰ্ম আৰু বৰাহ; তাৰপিছত নৰসিংহ আৰু বামন; ৰাম আৰু (পৰশুৰাম) ৰাম, কৃষ্ণ, বুদ্ধ আৰু কল্কি—এই দহ অৱতাৰ।
Verse 5
युधिष्ठिर उवाच । मत्स्येन किं कृतं तात कूर्मेण मुनिसत्तम । वराहेण च किं कर्म नरसिंहेन किं कृतम्
যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে তাত, হে মুনিসত্তম! মৎস্যৰূপে প্ৰভুৱে কি কৰিলে? কূৰ্মৰূপে কি? বৰাহৰূপে কোন কৰ্ম, আৰু নৰসিংহৰূপে কি কৰিলে?
Verse 6
वामनेन च रामेण राघवेण च किं कृतम् । बुद्धरूपेण किं वापि कल्किना किं कृतं वद
বামনৰূপে আৰু ৰাম—ৰাঘৱৰূপে কি কৰিলে? আৰু বুদ্ধৰূপেো কি কৰিলে, আৰু কল্কিয়ে কি কৰিলে—কৃপা কৰি কওক।
Verse 7
एवमुक्तस्तु विप्रेन्द्रो धर्मपुत्रेण धीमता । उवाच मधुरां वाणीं तदा धर्मसुतं प्रति
এইদৰে ধৰ্মৰ বুদ্ধিমান পুত্ৰে কোৱাত, ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠই তেতিয়া ধৰ্মসুতক প্ৰতি উত্তৰত মধুৰ বাক্য ক’লে।
Verse 8
श्रीमार्कण्डेय उवाच । मीनो भूत्वा पुरा कल्पे प्रीत्यर्थं ब्रह्मणो विभुः । समर्पयत्समुद्धृत्य वन्दान्मग्नान्महार्णवे
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: পূৰ্বৰ এক কল্পত পৰম প্ৰভুৱে মৎস্যৰূপ ধৰি ব্ৰহ্মাৰ প্ৰীতিৰ বাবে মহাসাগৰত নিমজ্জিত বেদসমূহ উদ্ধাৰ কৰি সন্মানেৰে পুনৰ সমৰ্পণ কৰিলে।
Verse 9
अमृतोत्पादने राजन्कूर्मो भूत्वा जगद्गुरुः । मन्दरं धारयामास तथा देवीं वसुंधराम्
হে ৰাজন, অমৃত উৎপাদনৰ সময়ত জগদ্গুৰুৱে কূৰ্মৰূপ ধাৰণ কৰিলে; তেওঁ মন্দৰ পৰ্বত ধৰি ৰাখিলে আৰু তদুপৰি দেৱী বসুন্ধৰাকো আশ্ৰয় দিলে।
Verse 10
उज्जहार धरां मग्नां पातालतलवासिनीम् । वाराहं रूपमास्थाय देवदेवो जनार्दनः
দেৱদেৱ জনাৰ্দনে বাৰাহৰূপ গ্ৰহণ কৰি পাতালতলত বাস কৰা, নিমজ্জিত ধৰাক উদ্ধাৰ কৰি ওপৰলৈ তুলিলে।
Verse 11
नरस्यार्द्धतनुं कृत्वा सिंहस्यार्द्धतनुं तथा । हिरण्यकशिपोर्वक्षो विददार नखाङ्कुशैः
তেওঁ নৰৰ অৰ্ধতনু আৰু সিংহৰ অৰ্ধতনু কৰি, অঙ্কুশ সদৃশ নখেৰে হিৰণ্যকশিপুৰ বক্ষ বিদাৰিলে।
Verse 12
जटी वामनरूपेण स्तूयमानो द्विजोत्तमैः । तद्दिव्यं रूपमास्थाय क्रमित्वा मेदिनीं क्रमैः
জটা ধাৰণ কৰি বামনৰূপে, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলৰ দ্বাৰা স্তূত হৈ, তেওঁ সেই দিৱ্য ৰূপ গ্ৰহণ কৰি মহৎ পদক্ষেপেৰে ক্ৰমে ক্ৰমে মেদিনী অতিক্ৰম কৰিলে।
Verse 13
कृतवांश्च बलिं पश्चात्पातालतलवासिनम् । स्थापयित्वा सुरान् सर्वान् गतो विष्णुः स्वकं पुरम्
তাৰ পাছত তেওঁ বলিক পাতাল-লোকৰ নিবাসী কৰিলে; আৰু সকলো দেৱতাক দৃঢ়ভাৱে পুনঃ প্ৰতিষ্ঠা কৰি, বিষ্ণু নিজ ধামলৈ উভতি গ’ল।
Verse 14
जमदग्निसुतो रामो भूत्वा शस्त्रभृतां वरः । क्षत्रियान् पृथिवीपालानवधीद्धैहयादिकान्
জমদগ্নিৰ পুত্ৰ ৰাম, অস্ত্ৰধাৰীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হৈ, হৈহয় আদি পৃথিৱীৰ ক্ষত্ৰিয় ৰজাসকলক বধ কৰিলে।
Verse 15
कश्यपाय महीं दत्त्वा सपर्वतवनाकराम् । तपस्तपति देवेशो महेन्द्रेऽद्यापि भारत
পৰ্বত, বন আৰু খনি-সহ পৃথিৱী কশ্যপক দান কৰি, সেই দেৱেশ্বৰ আজিও মহেন্দ্ৰ পৰ্ব্বতত তপস্যা কৰি আছে, হে ভাৰত।
Verse 16
ततो दाशरथी रामो रावणं देवकण्टकम् । सगणं समरे हत्वा राज्यं दत्त्वा विभीषणे
তাৰ পাছত দাশৰথিৰ পুত্ৰ ৰামে, দেৱতাসকলৰ কণ্টক ৰাৱণক তাৰ গণসহ যুদ্ধত বধ কৰি, ৰাজ্য বিভীষণক দান কৰিলে।
Verse 17
पालयित्वा नयाद्भूमिं मखैः संतर्प्य देवताः । स्वर्गं गतो महातेजा रामो राजीवलोचनः
ধৰ্মময় নীতিয়ে পৃথিৱী পালন কৰি, আৰু যজ্ঞেৰে দেৱতাসকলক সন্তুষ্ট কৰি, মহাতেজস্বী পদ্মনয়ন ৰাম স্বৰ্গলৈ গ’ল।
Verse 18
वसुदेवगृहे भूयः संकर्षणसहायवान् । अवतीर्णो जगन्नाथो वासुदेवो युधिष्ठिर
পুনৰায় বসুদেৱৰ গৃহত, সংকর্ষণৰ সহায়সহ, জগন্নাথ বাসুদেৱ অৱতীৰ্ণ হ’ল, হে যুধিষ্ঠিৰ।
Verse 19
सोऽवधीत्तव सामर्थ्याद्वधार्थं दुष्टभूभृताम् । चाणूरकंसकेशीनां जरासंधस्य भारत
হে ভাৰত, তোমাৰ সামৰ্থ্যৰ বলত তেওঁ দুষ্ট ভূভৃতসকলৰ বিনাশৰ নিমিত্তে চাণূৰ, কংস, কেশী আৰু জরাসন্ধক বধ কৰিলে।
Verse 20
तेन त्वं सुसहायेन हत्वा शत्रून्नरेश्वर । भोक्ष्यसे पृथिवीं सर्वां भ्रातृभिः सह संभृताम्
তেওঁৰ দৃঢ় সহায়তাৰে, হে নৰেশ্বৰ, তুমি শত্রুসকলক বধ কৰি ভ্ৰাতৃসকলৰ সৈতে সুসংৰক্ষিত সমগ্ৰ পৃথিৱী ভোগ কৰিবা।
Verse 21
तथा बुद्धत्वमपरं नवमं प्राप्स्यतेऽच्युतः । शान्तिमान्देवदेवेशो मधुहन्ता मधुप्रियः
তদ্ৰূপে অচ্যুত অন্য এক অৱস্থা—নৱম প্ৰকাশৰূপে বুদ্ধত্ব—প্ৰাপ্ত হ’ব; শান্তিময়, দেৱদেৱেশ, মধুহন্তা আৰু মধুপ্ৰিয়।
Verse 22
तेन बुद्धस्वरूपेण देवेन परमेष्ठिना । भविष्यति जगत्सर्वं मोहितं सचराचरम्
সেই পৰমেষ্ঠী দেৱে বুদ্ধ-স্বরূপ ধাৰণ কৰি, সচৰাচৰসহ সমগ্ৰ জগতক মোহিত কৰিব।
Verse 23
न श्रोष्यन्ति पितुः पुत्रास्तदाप्रभृति भारत । न गुरोर्बान्धवाः शिष्या भविष्यत्यधरोत्तरम्
সেই সময়ৰ পৰা, হে ভাৰত, পুত্ৰসকলে পিতৃৰ বাক্য নুশুনিব; শিষ্য আৰু আত্মীয়সকলেও গুৰুৰ আদেশ নমানিব—নীচে উঠি উচ্চক অতিক্ৰম কৰিব।
Verse 24
जितो धर्मो ह्यधर्मेण चासत्येन ऋतं जितम् । जिताश्चौरैश्च राजानः स्त्रीभिश्च पुरुषा जिताः
ধৰ্ম অধৰ্মে জয় কৰিব, আৰু ঋত—সত্য বিধান—অসত্যে পৰাভূত কৰিব; ৰজাসকল চোৰে জয় কৰিব, আৰু পুৰুষসকল স্ত্ৰীয়ে জয় কৰিব।
Verse 25
सीदन्ति चाग्निहोत्राणि गुरौ पूजा प्रणश्यति । सीदन्ति मानवा धर्माः कलौ प्राप्ते युधिष्ठिर
অগ্নিহোত্ৰ যজ্ঞসমূহ ক্ষয় পাব, গুৰু-পূজা লুপ্ত হ’ব; আৰু কলি যুগ আহিলে, হে যুধিষ্ঠিৰ, মানৱৰ ধৰ্ম-মৰ্যাদা ডলিব।
Verse 26
द्वादशे दशमे वर्षे नारी गर्भवती भवेत् । कन्यास्तत्र प्रसूयन्ते ब्राह्मणो हरिपिङ्गलः
দ্বাদশ—অথবা দশম—বছৰতেই কন্যা গৰ্ভৱতী হ’ব; তাত কন্যাসকলেই প্ৰসূতি হ’ব—এইদৰে ব্ৰাহ্মণ হৰিপিঙ্গল ক’লে।
Verse 27
भविष्यति ततः कल्किर्दशमे जन्मनि प्रभुः
তাৰ পাছত প্ৰভু কল্কি দশম জন্ম—অৱতাৰ—ৰূপে প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ’ব।
Verse 28
एतत्ते कथितं राजन्देवस्य परमेष्ठिनः । कारणं दश जन्मनां सर्वपापक्षयंकरम्
হে ৰাজন! মই তোমাক পৰমেশ্ঠী পৰমদেৱৰ দহ জন্মৰ কাৰণ-সহিত বৃত্তান্ত ক’লোঁ; ই সকলো পাপৰ ক্ষয় সাধন কৰে।