Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 20

Devanagari script

जगामादर्शनं भूयो रेमे चोमापतिश्चिरम् । अहल्या तु गते देवे स्थापयित्वा जगद्गुरुम्

Transliteration

jagāmādarśanaṃ bhūyo reme comāpatiściram | ahalyā tu gate deve sthāpayitvā jagadgurum

Translation

পুনৰায় তেওঁ দৃষ্টিৰ অগোচৰলৈ গ’ল, আৰু উমাপতি প্ৰভু বহুদিন ধৰি নিশ্চিন্তে অৱস্থিত থাকিল। কিন্তু দেৱ গুচি যোৱাৰ পাছত অহল্যাই জগতগুৰুক স্থাপন কৰি (ধাম ৰূপে) ৰাখিলে।

Word by Word

• जगाम: went
• जगाम: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• अदर्शनम्: out of sight, to invisibility
• अदर्शनम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; गत्यर्थे लक्ष्यस्थानम् (to invisibility/out of sight)

• भूयः: again, further
• भूयः: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; पुनरर्थक-क्रियाविशेषणम् (again/further)

• रेमे: enjoyed, sported
• रेमे: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• उमापतिः: Umāpati (Śiva)
• उमापतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उमापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (उमायाः पतिः)

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)

• अहल्या: Ahalyā
• अहल्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विरोध/विशेषार्थक-निपातः (but/indeed)

• गते: when (he) had gone
• गते: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु)
• Form: गम्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; पुंलिङ्गे सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम् (देवे इति विशेष्ये) — ‘when (he) had gone’

• देवे: when the god (Śiva)
• देवे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्; अधिकरणे (locative absolute with ‘gate’)

• स्थापयित्वा: having स्थापित/installed
• स्थापयित्वा: Kriyā (Gerund/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: स्था-धातोः णिच् (causative) + क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम्; ‘having installed/established’

• जगद्गुरुम्: the teacher of the world
• जगद्गुरुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् + गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः गुरुः)

Speaker

Deductive: Purāṇic narrator within Revā Khaṇḍa (likely Sūta/Lomaharṣaṇa conveying the Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ahalyeśvara (installation locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Mahādeva disappears from direct vision; Ahalyā, composed yet longing, installs a Śiva-liṅga as ‘Jagadguru’ in a sanctified space, beginning enduring worship.

Characters & Entities

• Śiva (Umāpati, Jagadguru)
• Ahalyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Gratitude and devotion take concrete form through establishing enduring worship—turning a personal blessing into a public sacred center.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse anticipates the Ahalyeśvara/Ahalyā-tīrtha locus within the Narmadā (Revā) region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sthāpanā/pratiṣṭhā—installation of the deity (Śiva as Jagadguru) is referenced.