Adhyaya 136
মাৰ্কণ্ডেয় ‘অহল্যেশ্বৰ’ মন্দিৰ আৰু তাৰ কাষৰ তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ অহল্যা–গৌতম–ইন্দ্ৰ উপাখ্যানক তীৰ্থকেন্দ্ৰিকভাৱে বৰ্ণনা কৰে। গৌতম আদৰ্শ ব্ৰাহ্মণ-তপস্বী, আৰু অহল্যা অপূৰ্ব সৌন্দৰ্যৰ বাবে খ্যাত। কামবশ ইন্দ্ৰ (শক্ৰ) গৌতমৰ ছদ্মবেশ ধৰি আশ্ৰমৰ ওচৰত অহল্যাৰ কাষলৈ যায়। গৌতম ঘূৰি আহি অপৰাধ বুজি ইন্দ্ৰক শাপ দিয়ে; তাৰ দেহত বহু ‘ভগ’ প্ৰকাশ পোৱাৰ দৰে এক চিহ্ন জন্মে, আৰু ইন্দ্ৰে ৰাজ্য ত্যাগ কৰি তপস্যা কৰে। অহল্যাও শাপত শিলাৰূপা হয়, কিন্তু মুক্তিৰ সময়-শৰ্ত আছে—হাজাৰ বছৰৰ পাছত বিশ্বামিত্ৰসহ তীৰ্থযাত্ৰাত অহা শ্ৰীৰামৰ দৰ্শনত তাই শুদ্ধ হৈ মুক্ত হয়। তাৰ পাছত তাই নর্মদা তীৰ্থৰ তীৰত স্নান কৰি চন্দ্ৰায়ণ আদি কৃচ্ছ্ৰ-ব্ৰতসহ তপ আচার কৰে। মহাদেৱ প্ৰসন্ন হৈ বৰ দিয়ে; অহল্যাই শিৱক ‘অহল্যেশ্বৰ’ নামে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে—যিয়ে এই তীৰ্থত স্নান কৰি পৰমেশ্বৰক পূজা কৰে, সি স্বৰ্গ লাভ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী মানৱজন্মত সমৃদ্ধি, বিদ্যা, স্বাস্থ্য, দীঘলীয়া আয়ু আৰু বংশধাৰা পায়।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चाहल्येश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धा महाभागा त्वहल्या तापसी पुरा
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহীপাল, চাহল্যেশ্বৰ নামৰ উত্তম তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত; য’ত পূৰ্বে মহাভাগ্যৱতী তাপসী অহল্যাই সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 2
गौतमो ब्राह्मणस्त्वासीत्साक्षाद्ब्रह्मेव चापरः । सत्यधर्मसमायुक्तो वानप्रस्थाश्रमे रतः
তাত গৌতম নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণ আছিল, যেন সাক্ষাৎ আন এজন ব্ৰহ্মাই; সত্য আৰু ধৰ্মেৰে সংযুক্ত, তেওঁ বনপ্ৰস্থ আশ্ৰমত নিবিষ্ট আছিল।
Verse 3
तस्य पत्नी महाभागा ह्यहल्या नाम विश्रुता । रूपयौवनसम्पन्ना त्रिषु लोकेषु विश्रुता
তেওঁৰ পত্নী মহাভাগ্যা ‘অহল্যা’ নামে বিশ্ৰুতা আছিল; ৰূপ আৰু যৌৱনে সমৃদ্ধ, ত্ৰিলোকত খ্যাতি লাভ কৰিছিল।
Verse 4
अस्या अप्यतिरूपेण देवराजः शतक्रतुः । मोहितो लोभयामास ह्यहल्यां बलसूदनः
তাইৰ অতুল সৌন্দৰ্যত দেৱৰাজ শতক্ৰতু ইন্দ্ৰ মোহিত হ’ল; বলসূদন ইন্দ্ৰে অহল্যাঁক লোভ দেখাই আকৃষ্ট কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে।
Verse 5
मां भजस्व वरारोहे देवराजमनिन्दिते । क्रीडयस्व मया सार्द्धं त्रिषु लोकेषु पूजिता
সেই দেৱে ক’লে, “হে বৰাৰোহে, হে অনিন্দিতে! মোক বাছি লোৱা—দেৱৰাজক। মোৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰা; তুমি ত্ৰিলোকত পূজিতা হ’বা।”
Verse 6
किं करिष्यसि विप्रेण शौचाचारकृशेन तु । तपःस्वाध्यायशीलेन क्लिश्यन्तीव सुलोचने
“শৌচ-আচাৰত কৃশ হোৱা, তপস্যা আৰু বেদস্বাধ্যায়ত ৰত সেই বিপ্ৰেৰে তুমি কি কৰিবা? হে সুলোচনে, তুমি যেন কষ্ট পাই আছা।”
Verse 7
एवमुक्ता वरारोहा स्त्रीस्वभावात्सुचञ्चला । मनसाध्याय शक्रं सा कामेन कलुषीकृता
এনেদৰে কোৱা শুনি বৰাৰোহা নাৰী, স্ত্ৰীস্বভাৱৰ চঞ্চলতাত, মনতে শক্ৰক ধ্যান কৰিবলৈ ধৰিলে; কামে তাইক অন্তৰত কলুষিত কৰিলে।
Verse 8
तस्या विदित्वा तं भावं स देवः पाकशासनः । गौतमं वञ्चयामास दुष्टभावेन भावितः
তাইৰ সেই মনোভাৱ বুজি পাই, পাকশাসন দেৱতা দুষ্ট অভিপ্ৰায়ে প্ৰেৰিত হৈ গৌতমক প্ৰবঞ্চনা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 9
विदित्वा चान्तरं तस्य गृहीत्वा वेषमुत्तमम् । अहल्यां रमयामास विश्वस्तां मन्दिरान्तिके
সুযোগ বুজি সি উত্তম বেশ ধৰি, বিশ্বাসী অহল্যাক মন্দিৰৰ ওচৰত ৰমণলৈ মোহিত কৰিলে।
Verse 10
क्षणमात्रान्तरे तत्र देवराजस्य भारत । आजगाम मुनिश्रेष्ठो मन्दिरं त्वरयान्वितः
কিন্তু সেই ঠাইতে, হে ভাৰত, ক্ষণমাত্ৰৰ ভিতৰতে মুনিশ্ৰেষ্ঠজন ত্বৰিত গতিৰে দেৱৰাজৰ মন্দিৰলৈ উভতি আহিল।
Verse 11
आगतं गौतमं दृष्ट्वा भीतभीतः पुरंदरः । निर्गतः स ततो दृष्ट्वा शक्रोऽयमिति चिन्तयन्
গৌতমক আহি থকা দেখি পুৰন্দৰ ভয়ত কঁপিবলৈ ধৰিলে। সি চুপিচাপ ওলাই গ’ল; তাক দেখি গৌতমে ভাবিলে, ‘এইজন শক্ৰ।’
Verse 12
ततः शशाप देवेन्द्रं गौतमः क्रोधमूर्छितः । अजितेन्द्रियोऽसि यस्मात्त्वं तस्माद्बहुभगो भव
তাৰ পাছত ক্ৰোধে আচ্ছন্ন গৌতমে দেৱেন্দ্ৰক শাপ দিলে: ‘যিহেতু তুমি ইন্দ্ৰিয়জয়ী নহওঁ, সেয়ে তুমি বহুভগ—বহু চিহ্নধাৰী—হোৱা।’
Verse 13
एवमुक्तस्तु देवेन्द्रस्तत्क्षणादेव भारत । भगानां तु सहस्रेण तत्क्षणादेव वेष्टितः
এনেদৰে কোৱা হতেই, হে ভাৰত, দেৱেন্দ্ৰ সেই ক্ষণতেই সহস্ৰ ‘ভগ’ৰে আৱৃত, চাৰিওফালে বেষ্টিত হৈ পৰিল।
Verse 14
त्यक्त्वा राज्यं सुरैः सार्द्धं गतश्रीको जगाम ह । तपश्चचार विपुलं गौतमेन महीतले
ৰাজ্য ত্যাগ কৰি, শ্ৰী-প্ৰভা লুপ্ত হৈ, তেওঁ দেৱতাসকলৰ সৈতে প্ৰস্থান কৰিলে আৰু পৃথিৱীত গৌতম মুনিৰ আশ্ৰয়ত মহাতপস্যা আচৰণ কৰিলে।
Verse 15
अहल्यापि ततः शप्ता यस्मात्त्वं दुष्टचारिणी । प्रेक्ष्य मां रमसे शक्रं तस्मादश्ममयी भव
তাৰ পাছত অহল্যাও শপিত হ’ল—‘যিহেতু তুমি দুষ্ট আচৰণ কৰিলা; মোক দেখিো শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ত আনন্দ ল’লা, সেয়ে তুমি শিলাময়ী হওক।’
Verse 16
गते वर्षसहस्रान्ते रामं दृष्ट्वा यशस्विनम् । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन धौतपापा भविष्यसि
হাজাৰ বছৰ পাৰ হ’লে, যশস্বী ৰামক দর্শন কৰি, তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে, তোমাৰ পাপ ধুই শুদ্ধ হ’বা।
Verse 17
एवं गते ततः काले दृष्टा रामेण धीमता । विश्वामित्रसहायेन त्यक्त्वा साश्ममयीं तनुम्
এইদৰে সময় পাৰ হোৱাৰ পাছত, ধীমান ৰামে তেওঁক দেখিলে; আৰু বিশ্বামিত্ৰৰ সহায়ত তেওঁ শিলাময় দেহ ত্যাগ কৰিলে।
Verse 18
पूजयित्वा यथान्यायं गतपापा विमत्सरा । आगता नर्मदातीरे तीर्थे स्नात्वा यथाविधि
যথাবিধি পূজা কৰি, পাপমুক্ত আৰু নিৰ্মৎসৰ হৈ, তেওঁ নর্মদাৰ তীৰলৈ আহিল; আৰু বিধিমতে তীৰ্থত স্নান কৰিলে।
Verse 19
कृतं चान्द्रायणं मासं कृच्छ्रं चान्यं ततः परम् । ततस्तुष्टो महादेवो दत्त्वा वरमनुत्तमम्
তাই এক মাহ চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰিলে, তাৰ পাছত আন এক কঠোৰ কৃচ্ছ্ৰ তপস্যাও কৰিলে। তেতিয়া সন্তুষ্ট মহাদেৱে অতুলনীয় বৰ প্ৰদান কৰিলে।
Verse 20
जगामादर्शनं भूयो रेमे चोमापतिश्चिरम् । अहल्या तु गते देवे स्थापयित्वा जगद्गुरुम्
পুনৰায় তেওঁ দৃষ্টিৰ অগোচৰলৈ গ’ল, আৰু উমাপতি প্ৰভু বহুদিন ধৰি নিশ্চিন্তে অৱস্থিত থাকিল। কিন্তু দেৱ গুচি যোৱাৰ পাছত অহল্যাই জগতগুৰুক স্থাপন কৰি (ধাম ৰূপে) ৰাখিলে।
Verse 21
अहल्येश्वरनामानं स्वगृहे चागमत्पुनः । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम्
তাৰ পাছত তাই পুনৰ নিজৰ গৃহলৈ উভতি আহিল আৰু (দেৱতাক) ‘অহল্যেশ্বৰ’ নামে অভিহিত কৰিলে। সেই তীৰ্থত যি স্নান কৰি পৰমেশ্বৰক পূজা কৰে,
Verse 22
स मृतः स्वर्गमाप्नोति यत्र देवो महेश्वरः । क्रीडयित्वा यथाकामं तत्र लोके महातपाः
সেইজন মৃত্যুৰ পাছত স্বৰ্গ লাভ কৰে, য’ত দেৱ মহেশ্বৰ বিদ্যমান। তাত ইচ্ছামতে ভোগ-লীলা কৰি, সেই লোকত সেই মহাতপা (আত্মা)
Verse 23
गते वर्षसहस्रान्ते मानुष्यं लभते पुनः । धनधान्यचयोपेतः पुत्रपौत्रसमन्वितः
হাজাৰ বছৰৰ অন্তত সি পুনৰ মানৱজন্ম লাভ কৰে—ধন-ধান্যৰ প্ৰাচুৰ্যসহ, আৰু পুত্ৰ-পৌত্ৰেৰে সমন্বিত।
Verse 24
वेदविद्याश्रयो धीमाञ्जायते विमले कुले । रूपसौभाग्यसम्पन्नः सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रमहल्यातीर्थसेवनात्
অহল্যা-তীৰ্থৰ সেৱাৰ ফলত মানুহে নিৰ্মল কুলত ধীমান হৈ জন্ম লয়, বেদ-বিদ্যাৰ আশ্ৰয়ী হয়; ৰূপ-সৌভাগ্যত সমৃদ্ধ, সকলো ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত হৈ শতবৰ্ষৰো অধিক জীৱন লাভ কৰে।
Verse 136
। अध्याय
“অধ্যায়”—ইয়াৰ অৰ্থ অধ্যায়-সমাপ্তিৰ চিহ্ন।