Adhyaya 111

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । स्कन्देन निर्मितं पूर्वं तपः कृत्वा सुदारुणम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: নর্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত এক পৰম শোভন তীৰ্থ আছে; স্কন্দে পূৰ্বে অতি দাৰুণ তপস্যা কৰি প্ৰাচীন কালতে তাক নিৰ্মাণ কৰিছিল।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । स्कन्दस्य चरितं सर्वमाजन्म द्विजसत्तम । तीर्थस्य च विधिं पुण्यं कथयस्व यथार्थतः

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে দ্বিজসত্তম! স্কন্দৰ জন্মৰ পৰা সকলো চৰিত্ৰ সত্যকৈ কওক, আৰু এই পুণ্য তীৰ্থৰ বিধিও যথাৰ্থভাৱে বৰ্ণনা কৰক।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । देवदेवेन वै तप्तं तपः पूर्वं युधिष्ठिर । विज्ञप्तेन सुरैः सर्वैरुमादेवी विवाहिता

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে যুধিষ্ঠিৰ! পূৰ্বে দেবদেৱে তপস্যা কৰিছিল; আৰু সকলো দেৱতাৰ নিবেদন অনুসৰি উমাদেৱীৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ সম্পন্ন হৈছিল।

Verse 4

नास्ति सेनापतिः कश्चिद्देवानां सुरसत्तम । नीयन्ते दानवैर्घोरैः सर्वे देवाः सवासवाः

হে সুৰসত্তম! দেৱতাসকলৰ কোনো সেনাপতি নাই; সেয়ে ইন্দ্ৰসহ সকলো দেৱতা ভয়ংকৰ দানৱসকলৰ দ্বাৰা পৰাভূত হৈ খেদাই দিয়া হৈছে।

Verse 5

यथा निशा विना चन्द्रं दिवसो भास्करं विना । न शोभते मुहूर्तं वै तथा सेना विनायका

যেনেকৈ চন্দ্ৰবিহীন নিশা আৰু সূৰ্যবিহীন দিন এক মুহূৰ্তও শোভা নাপায়, তেনেকৈ নায়কবিহীন সেনাও কেতিয়াও উজ্জ্বল নহয়।

Verse 6

एवं ज्ञात्वा महादेव परया दयया विभो । सेनानीर्दीयतां कश्चित्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

এই কথা জানি, হে মহাদেৱ, হে বিভো! পৰম দয়াৰে ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুত কোনো সেনানায়ক দান কৰক।

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं देवानां परमेश्वरः । कामयान उमां देवीं सस्मार मनसा स्मरम्

দেৱতাসকলৰ এই শুভ বাক্য শুনি, পৰমেশ্বৰ—উমা দেৱীক কামনা কৰি—মনতে স্মৰ (কামদেৱ)ক স্মৰণ কৰিলে।

Verse 8

तेन मूर्छितसर्वाङ्गः कामरूपो जगद्गुरुः । कामयामास रुद्राणीं दिव्यं वर्षशतं किल

সেই প্ৰভাৱত জগতগুৰু কামৰূপ ধাৰণ কৰিলে; সৰ্বাঙ্গ মূৰ্ছিত যেন হৈ, ৰুদ্ৰাণীক দিৱ্য শতবছৰ ধৰি কামনা কৰিলে।

Verse 9

देवराजस्ततो ज्ञात्वा महामैथुनगं हरम् । संमन्त्र्य दैवतैः सार्द्धं प्रैषयज्जातवेदसम्

তাৰ পিছত দেৱৰাজে জানিলে যে হৰ মহামৈথুনত প্ৰবিষ্ট হৈছে; দেৱতাসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি জাতবেদস (অগ্নি)ক প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 10

तेन गत्वा महादेवः परमानन्दसंस्थितः । सहसा तेन दृष्टोऽसौ हाहेत्युक्त्वा समुत्थितः

সেই (অগ্নি) গৈ মহাদেৱক পৰমানন্দত অৱস্থিত দেখিলে; হঠাতে তেওঁৰ দৃষ্টিত পৰি অগ্নিয়ে ‘হাহা’ বুলি কৈ তৎক্ষণাৎ উঠি দাঁড়াল।

Verse 11

ततः क्रुद्धा महादेवी शापवाचमुवाच ह । वेपमाना महाराज शृणु यत्ते वदाम्यहम्

তেতিয়া ক্ৰুদ্ধা মহাদেৱী শাপবাণী উচ্চাৰণ কৰিলে। কঁপনি ধৰি ক’লে— ‘হে মহাৰাজ, মই যি ক’ম, সেয়া শুনা।’

Verse 12

अहं यस्मात्सुरैः सर्वैर्याचिता पुत्रजन्मनि । कृता रतिश्च विफला संप्रेष्य जातवेदसम्

কাৰণ পুত্ৰজন্মৰ বাবে সকলো দেৱতাই মোক প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল; কিন্তু জাতবেদস (অগ্নি)ক পঠাই ৰতি-ক্ৰিয়া নিষ্ফল কৰা হ’ল।

Verse 13

तस्मात्सर्वे पुत्रहीना भविष्यन्ति न संशयः । हरेणोक्तस्ततो वह्निरस्माकं बीजमावह

সেইহেতু তোমালোক সকলেই পুত্ৰহীন হ’বা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। তাৰপিছত হৰ (শিৱ)ৰ আদেশত বহ্নি (অগ্নি)য়ে আমাৰ বীজ বহন কৰি নিলে।

Verse 14

यथा भवति लोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि । मम तेजस्त्वया शक्यं गृहीतुं सुरसत्तम । देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थं नान्यः शक्तो जगत्त्रये

যেনেকৈ লোকসমূহত সম্ভৱ, তেনেকৈ তুমিও কৰাটো উচিত। হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ অগ্নিতেজ গ্ৰহণ কৰিবলৈ তুমিয়েই সক্ষম; দেৱকাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে ত্ৰিলোকত আন কোনো শক্তিমান নাই।

Verse 15

अग्निरुवाच । तेजसस्तव मे देव का शक्तिर्धारणे विभो । करोति भस्मसात्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

অগ্নিয়ে ক’লে— ‘হে প্ৰভু, আপোনাৰ তেজ ধাৰণ কৰিবলৈ মোৰ কি শক্তি আছে? ই ত্ৰিলোকৰ সকলোকে—চৰ-অচৰসহ—ভস্ম কৰি পেলায়।’

Verse 16

ईश्वर उवाच । उदरस्थेन बीजेन यदि ते जायते रुजा । तदा क्षिपस्व तत्तेजो गङ्गातोये हुताशन

ঈশ্বৰে ক’লে: ‘যদি তোমাৰ উদৰত স্থিত বীজৰ বাবে তোমাৰ দুখ-যন্ত্ৰণা উঠে, তেন্তে হে হুতাশন (অগ্নি), সেই দাহক তেজ গঙ্গাৰ জলে নিক্ষেপ কৰা।’

Verse 17

एवमुक्त्वा महादेवोऽमोघं बीजमुत्तमम् । हव्यवाहमुखे सर्वं प्रक्षिप्यान्तरधीयत

এইদৰে কৈ মহাদেৱে উত্তম, অমোঘ বীজটি সম্পূৰ্ণকৈ হব্যৱাহ (অগ্নি)ৰ মুখত নিক্ষেপ কৰি তৎক্ষণাৎ অদৃশ্য হ’ল।

Verse 18

गते चादर्शनं देवे दह्यमानो हुताशनः । गङ्गातोये विनिक्षिप्य जगाम स्वंनिवेशनम्

দেৱ (শিৱ) অদৃশ্য হোৱাৰ পাছত, অসহনীয় তেজত দগ্ধ হুতাশনে সেই শক্তি গঙ্গাৰ জলে নিক্ষেপ কৰি নিজৰ নিবাসলৈ গ’ল।

Verse 19

असहन्ती तु तत्तेजो गङ्गापि सरितां वरा । शरस्तम्बे विनिक्षिप्य जगामाशु यथागतम्

সেই দাহক তেজ সহ্য কৰিব নোৱাৰি গঙ্গা—নদীসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা—তাকে শৰৰ গুচ্ছত নিক্ষেপ কৰি যিদৰে আহিছিল তেনেদৰে শীঘ্ৰে উভতি গ’ল।

Verse 20

तत्र जातं तु तद्दृष्ट्वा सर्वे देवाः सवासवाः । कृत्तिकां प्रेषयामासुः स्तन्यं पाययितुं तदा

তাত জন্ম লোৱা শিশুটিক দেখি, ইন্দ্ৰসহ সকলো দেৱতাই তেতিয়া কৃত্তিকাসকলক পঠিয়ালে যাতে তেওঁলোকে নিজৰ স্তন্যে তাক পান কৰায়।

Verse 21

दृष्ट्वा ता आगताः सर्वा गङ्गागर्भे महामतेः । षण्मुखैः षण्मुखो भूत्वा पिपासुरपिबत्स्तनम्

সিহঁত সকলোকে গঙ্গাৰ গৰ্ভ-সদৃশ আশ্ৰয়ত আহি উপস্থিত হোৱা দেখি, মহামতি মহাত্মাই ছয় মুখ ধৰি ছয় মুখেৰে—তৃষ্ণাতুৰ হৈ—তেওঁলোকৰ স্তন্যদুগ্ধ পান কৰিলে।

Verse 22

जातकर्मादिसंस्कारान्वेदोक्तान्पद्मसम्भवः । चकार सर्वान्दाजेन्द्र विधिदृष्टेन कर्मणा

পদ্মসম্ভৱ ব্ৰহ্মাই, হে ৰাজেন্দ্ৰ, বেদে নিৰ্দেশিত জাতকৰ্ম আদি সকলো সংস্কাৰ বিধি-নিয়ম অনুসাৰে যথাযথ কৰ্মপদ্ধতিত সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 23

षण्मुखात्षण्मुखो नाम कार्त्तिकेयस्तु कृत्तिकात् । कुमारश्च कुमारत्वाद्गङ्गागर्भोऽग्निजोऽपरः

ছয় মুখ থকাৰ বাবে তেওঁ ‘ষণ্মুখ’ নামে খ্যাত; কৃত্তিকাসকলৰ কাৰণে তেওঁ ‘কাৰ্ত্তিকেয়’ বুলি জনাজাত। সদায় কৈশোৰ-যৌৱনধাৰী হোৱাত ‘কুমাৰ’ নামে অভিহিত; আৰু ‘গঙ্গাগৰ্ভ’ তথা ‘অগ্নিজ’—অগ্নিৰ পৰা জন্ম—বুলিও প্ৰসিদ্ধ।

Verse 24

एवं कुमारः सम्भूतो ह्यनधीत्य स वेदवित् । शास्त्राण्यनेकानि वेद चचार विपुलं तपः

এইদৰে কুমাৰ প্ৰকাশিত হ’ল; আনুষ্ঠানিকভাৱে নপঢ়িলেও তেওঁ বেদবিদ আছিল। তেওঁ বহু শাস্ত্ৰ বুজিছিল আৰু অতি বিপুল তপস্যা আচৰণ কৰিছিল।

Verse 25

देवारण्येषु सर्वेषु नदीषु च नदेषु च । पृथिव्यां यानि तीर्थानि समुद्राद्यानि भारत

সকলো দেৱাৰণ্যত, নদী-নদত আৰু পৃথিৱীত যিমান তীৰ্থ আছে—সমুদ্ৰ আদি কৰি, হে ভাৰত—তেওঁ সেই সকলো ঠাইত বিচৰণ কৰিছিল।

Verse 26

ततः पर्याययोगेन नर्मदातटमाश्रितः । नर्मदादक्षिणे कूले चचार विपुलं तपः

তাৰ পাছত ক্ৰমে তেওঁ নর্মদা নদীৰ তীৰত আশ্ৰয় ল’লে আৰু নর্মদাৰ দক্ষিণ কূলত মহান তপস্যা আচৰণ কৰিলে।

Verse 27

ऋग्यजुःसामविहितं जपञ्जाप्यमहर्निशम् । ध्यायमानो महादेवं शुचिर्धमनिसंततः

তেওঁ ঋগ্, যজুঃ আৰু সাম বেদে বিধান কৰা জপ দিন-ৰাতি জপিছিল; মহাদেৱক ধ্যান কৰি—পবিত্ৰ, আৰু প্ৰাণধাৰা দৃঢ়ভাৱে সংযমিত।

Verse 28

ततो वर्षसहस्रान्ते पूर्णे देवो महेश्वरः । उमया सहितः काले तदा वचनमब्रवीत्

তাৰ পাছত, সম্পূৰ্ণ এক হাজাৰ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাত, যথাসময়ে উমাৰ সৈতে দেব মহেশ্বৰ তেতিয়া এই বাক্য ক’লে।

Verse 29

ईश्वर उवाच । अहं ते वरदस्तात गौरी माता पिता ह्यहम् । वरं वृणीष्व यच्चेष्टं त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्

ঈশ্বৰে ক’লে: হে বৎস, মই তোমাৰ বৰদাতা; গৌৰী তোমাৰ মাতা—আৰু নিশ্চয় মই তোমাৰ পিতা। যি ইচ্ছা, সেই বৰ বাছি লোৱা; ত্ৰিলোকত যি দুষ্প্ৰাপ্য, সেয়াও।

Verse 30

षण्मुख उवाच । यदि तुष्टो महादेव उमया सह शङ्कर । वृणोमि मातापितरौ नान्या गतिर्मतिर्मम

ষণ্মুখে ক’লে: যদি আপুনি সন্তুষ্ট, হে মহাদেৱ—হে শংকৰ, উমাৰ সৈতে—তেন্তে মই আপোনালোককেই মাতা-পিতা ৰূপে বাছি লওঁ; মোৰ আন কোনো আশ্ৰয় নাই, আন কোনো সংকল্পো নাই।

Verse 31

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं पुत्रस्य वदनाच्च्युतम् । तथेत्युक्त्वा तु स्नेहेन प्रेम्णा तं परिषस्वजे

পুত্ৰৰ মুখৰ পৰা নিগৰা এই শুভ বাক্য শুনি তেওঁ ক’লে, “তথাস্ত”; আৰু স্নেহ-প্ৰেমেৰে তাক আলিঙ্গন কৰিলে।

Verse 32

ततस्तं मूर्ध्न्युपाघ्राय ह्युमयोवाच शङ्करः

তাৰ পাছত শংকৰদেৱে তাৰ মূৰ্ধাত সুগন্ধি লৈ (চুম্বন কৰি), উমাসহ বচন ক’লে।

Verse 33

ईश्वर उवाच । अक्षयश्चाव्ययश्चैव सेनानीस्त्वं भविष्यसि

ঈশ্বৰে ক’লে: “তুমি অক্ষয় আৰু অব্যয় হ’বা; আৰু তুমি দেৱসেনাৰ সেনানী হ’বা।”

Verse 34

शिखी च ते वाहनं दिव्यरूपो दत्तो मया शक्तिधरस्य संख्ये । सुरासुरादींश्च जयेति चोक्त्वा जगाम कैलासवरं महात्मा

“আৰু দিব্যৰূপ শিখী (ময়ূৰ) তোমাৰ বাহন ৰূপে মই দিলোঁ, শক্তিধৰৰ যুদ্ধৰ বাবে। ‘দেৱ-অসুৰ আদি সকলোক জয় কৰা’ বুলি কৈ সেই মহাত্মা উত্তম কৈলাসলৈ গ’ল।”

Verse 35

गते चादर्शनं देवे तदा स शिखिवाहनः । स्थापयित्वा महादेवं जगाम सुरसन्निधौ

দেৱ অদৃশ্য হৈ গ’লে, তেতিয়া ময়ূৰবাহনে মহাদেৱক স্থাপন কৰি দেৱসকলৰ সন্নিধিলৈ গ’ল।

Verse 36

तदाप्रभृति तत्तीर्थं स्कन्दतीर्थमिति श्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं मर्त्यानां भुवि दुर्लभम्

সেই সময়ৰ পৰা সেই তীৰ্থ ‘স্কন্দ-তীৰ্থ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। ই অতি পবিত্ৰ, সকলো পাপ হৰণকাৰী, আৰু পৃথিৱীত মৰ্ত্যলোকৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 37

तत्र तीर्थे तु यो राजन्भक्त्या स्नात्वार्चयेच्छिवम् । गन्धमाल्याभिषेकैश्च याज्ञिकं स लभेत्फलम्

হে ৰাজন, যি কোনো সেই তীৰ্থত ভক্তিভাৱে স্নান কৰি শিৱক অৰ্চনা কৰে—সুগন্ধি, মালা আৰু অভিষেক অৰ্পণ কৰে—সেইজন যজ্ঞসম ফল লাভ কৰে।

Verse 38

स्कन्दतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्पितृदेवताः । तिलमिश्रेण तोयेन तस्य पुण्यफलं शृणु

স্কন্দ-তীৰ্থত যি স্নান কৰি তাৰ পাছত তিল-মিশ্ৰিত জলে পিতৃদেৱতাসকলক পূজা কৰে, তাৰ পুণ্যফল শুনা—সেইজন মহাপুণ্য লাভ কৰে।

Verse 39

पिण्डदानेन चैकेन विधियुक्तेन भारत । द्वादशाब्दानि तुष्यन्ति पितरो नात्र संशयः

হে ভাৰত, বিধি অনুসাৰে কৰা এটা মাত্র পিণ্ড-দানেই পিতৃসকল বাৰ বছৰ পৰ্যন্ত তৃপ্ত থাকে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 40

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र शुभं वा यादि वाशुभम् । इह लोके परे चैव तत्सर्वं जायतेऽक्षयम्

হে ৰাজেন্দ্ৰ, সেই তীৰ্থত—শুভ কৰ্ম হওক বা অশুভ—তাৰ ফল ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োতে অক্ষয় আৰু স্থায়ী হয়।

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्प्राणत्यागं करिष्यति । शास्त्रयुक्तेन विधिना स गच्छेच्छिवमन्दिरम्

সেই তীৰ্থত যি কোনোবাই শাস্ত্ৰসম্মত বিধি অনুসাৰে প্ৰাণত্যাগ কৰে, সি শিৱৰ ধাম-মন্দিৰলৈ গমন কৰে।

Verse 42

कल्पमेकं वसित्वा तु देवगन्धर्वपूजितः । अत्र भारतवर्षे तु जायते विमले कुले

এটা কল্প বাস কৰি, দেৱতা আৰু গন্ধৰ্বসকলৰ দ্বাৰা পূজিত হৈ, সি পাছত এই ভাৰতবৰ্ষত বিমল আৰু মহৎ কুলত জন্ম লয়।

Verse 43

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रसमन्वितः

সি বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ তত্ত্বজ্ঞানী হয়, সকলো ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত থাকে, আৰু পুত্ৰ-পৌত্ৰসহ সম্পূৰ্ণ এশ বছৰতকৈ অধিক জীৱন যাপন কৰে।

Verse 44

इदं ते कथितं राजन्स्कन्दतीर्थस्य सम्भवम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं देवदेवेन भाषितम्

হে ৰাজন, স্কন্দ-তীৰ্থৰ উৎপত্তি আৰু মহিমা মই তোমাক ক’লোঁ—ই অতি উত্তম, ধন্যতা, যশ আৰু আয়ু দানকাৰী, সকলো দুখ নাশকাৰী; সকলো পাপ হৰণ কৰা পুণ্য, যি দেৱদেৱে উচ্চাৰণ কৰিছে।

Verse 111

। अध्याय

অধ্যায় সমাপ্ত — ই অধ্যায়ৰ সমাপ্তি-চিহ্ন।