
এই অধ্যায়ত মাৰ্কণ্ডেয় ঋষিয়ে ৰজাক মহীপাল-তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য আৰু আচৰণ-বিধি উপদেশ দিয়ে। নর্মদা-তীৰত অৱস্থিত এই তীৰ্থ অতি মনোমোহা আৰু সৌভাগ্যদায়ক বুলি কোৱা হৈছে; নাৰী-পুৰুষ উভয়ৰ বাবে, বিশেষকৈ দুর্ভাগ্যপীড়িত লোকৰ বাবে ই কল্যাণকাৰী। ইয়াত উমা–ৰুদ্ৰৰ বিশেষ পূজাৰ বিধান আছে—ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহসহ শীলাচৰণ, তৃতীয়া তিথিত উপবাস, আৰু যোগ্য ব্ৰাহ্মণ দম্পতীক ভক্তিভাৱে নিমন্ত্ৰণ। সত্কাৰত সুগন্ধ, মালা, সুগন্ধি বস্ত্ৰ আদি অৰ্ঘ্য দিয়ে পায়স আৰু কৃসৰা (খিচুড়ি)ৰে ভোজন কৰোৱা, তাৰ পিছত প্ৰদক্ষিণা কৰি মহাদেৱ গৌৰীৰ সৈতে প্ৰসন্ন হওক আৰু অবিয়োগ (বিচ্ছেদ নোহোৱা) লাভ হওক—এনে ভক্তিবাক্য উচ্চাৰণৰ কথা কোৱা হৈছে। এই বিধি অৱহেলা কৰিলে দাৰিদ্ৰ্য, শোক আৰু জন্মজন্মান্তৰলৈকে বন্ধ্যাত্ব আদি দীঘলীয়া দুর্ভাগ্য বাঢ়ে; কিন্তু বিশেষকৈ জ্যেষ্ঠ শুক্লপক্ষৰ তৃতীয়াত বিধিপূৰ্বক কৰিলে পাপনাশ হয় আৰু দানৰ দ্বাৰা পুণ্য বহুগুণ বৃদ্ধি পায়। ব্ৰাহ্মণী আৰু ব্ৰাহ্মণক গৌৰী–শিৱস্বৰূপ বুলি মানি পূজা, সিন্দূৰ-কুমকুম আদি মঙ্গলদ্ৰব্য অৰ্পণ, অলংকাৰ, ধান্য, অন্ন আদি দানৰ নিৰ্দেশো আছে। ফলশ্ৰুতিত পুণ্যবৃদ্ধি, শংকৰানুকূল উত্তম ভোগ, প্ৰচুৰ সৌভাগ্য, নিঃসন্তানৰ পুত্ৰলাভ, দৰিদ্ৰৰ ধনলাভ, আৰু নর্মদাত এই তীৰ্থ কামনা-পূৰণকাৰী বুলি প্ৰতিপাদিত।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थं परमशोभनम् । सौभाग्यकरणं दिव्यं नरनारीमनोरमम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহীপাল, পৰম শোভন এক তীৰ্থলৈ যাব লাগে—দিব্য সেই স্থান সৌভাগ্য দান কৰে আৰু নৰ-নাৰী উভয়ৰে মনোহৰ।
Verse 2
तत्र या दुर्भगा नारी नरो वा नृपसत्तम । स्नात्वार्चयेदुमारुद्रौ सौभाग्यं तस्य जायते
তাত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! যি দুৰ্ভাগ্যা নাৰী হওক বা কোনো নৰ—স্নান কৰি উমা-ৰুদ্ৰৰ পূজা-অৰ্চনা কৰিলে, তাৰ সৌভাগ্য উদয় হয়।
Verse 3
तृतीयायामहोरात्रं सोपवासो जितेन्द्रियः । निमन्त्रयेद्द्विजं भक्त्या सपत्नीकं सुरूपिणम्
তৃতীয় প্ৰহৰত এক অহোৰাত্ৰ উপবাসে, ইন্দ্ৰিয়-সংযমী হৈ, ভক্তিভাৱে সুৰুপী দ্বিজক পত্নীসহ নিমন্ত্ৰণ কৰিব।
Verse 4
गन्धमाल्यैरलंकृत्य वस्त्रधूपादिवासितम् । भोजयेत्पायसान्नेन कृसरेणाथ भक्तितः
গন্ধ-মাল্যৰে অলংকৃত কৰি, ধূপ আদি সুগন্ধিৰে সুবাসিত বস্ত্ৰ দান কৰি; ভক্তিভাৱে পায়সান্নে আৰু কৃসৰ (খিচুড়ি)ৰে ভোজন কৰাব।
Verse 5
भोजयित्वा यथान्यायं प्रदक्षिणमुदाहरेत् । प्रीयतां मे महादेवः सपत्नीको वृषध्वजः
বিধি অনুসাৰে যথাযথ ভোজন কৰাই, প্ৰদক্ষিণা কৰিব আৰু উচ্চাৰণ কৰিব— “মোৰ ওপৰত মহাদেৱ, পত্নীসহ বৃষধ্বজ শিৱ প্ৰসন্ন হওক।”
Verse 6
यथा ते देवदेवेश न वियोगः कदाचन । ममापि करुणां कृत्वा तथास्त्विति विचिन्तयेत्
“হে দেবদেৱেশ! যেনেকৈ তোমালোকৰ কেতিয়াও বিচ্ছেদ নহয়, তেনেকৈ মোৰ ওপৰত কৰুণা কৰি তেনেই হওক”—এইদৰে অন্তৰত ধ্যান কৰিব।
Verse 7
एवं कृते ततस्तस्य यत्पुण्यं समुदाहृतम् । तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि यथा देवेन भाषितम्
এইদৰে কৰিলেই, তাৰ পৰা যি পুণ্যফল উদ্ভৱ হয় বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে, সেই সকলো মই তোমাক ক’ম, যেনেকৈ দেৱতাই নিজে কৈছিল।
Verse 8
दौर्भाग्यं दुर्गतिश्चैव दारिद्र्यं शोकबन्धनम् । वन्ध्यत्वं सप्तजन्मानि जायते न युधिष्ठिर
হে যুধিষ্ঠিৰ, এই ধৰ্ম ভংগ কৰিলে দুর্ভাগ্য, দুৰ্গতি, দাৰিদ্ৰ্য আৰু শোকৰ বন্ধন—এমনকি সাত জন্মলৈকে বন্ধ্যাত্বও—উদ্ভৱ হয়।
Verse 9
ज्येष्ठमासे सिते पक्षे तृतीयायां विशेषतः । तत्र गत्वा तु यो भक्त्या पञ्चाग्निं साधयेत्ततः
বিশেষকৈ জ্যেষ্ঠ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ তৃতীয়াত, যি কোনোজন সেই পবিত্ৰ স্থানলৈ গৈ ভক্তিৰে তাত পঞ্চাগ্নি তপস্যা সাধে—
Verse 10
सोऽपि पापैरशेषैस्तु मुच्यते नात्र संशयः । गुग्गुलं दहते यस्तु द्विधा चित्तविवर्जितः
—সিও সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। আৰু যি কোনোজনে দ্বিধাগ্ৰস্ত মন ত্যাগ কৰি গুগ্গুল ধূপ দহে,
Verse 11
शरीरं भेदयेद्यस्तु गौर्याश्चैव समीपतः । तस्मिन्कर्मप्रविष्टस्य उत्क्रान्तिर्जायते यदि
যি কোনোজনে গৌৰীৰ সন্নিধানত দেহ ভেদ কৰি (কঠোৰ তপস্যা কৰে); আৰু সেই কৰ্মত নিমগ্ন অৱস্থাত যদি তাৰ উৎক্ৰান্তি (মৃত্যু) ঘটে,
Verse 12
देहपाते व्रजेत्स्वर्गमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । सितरक्तैस्तथा पीतैर्वस्त्रैश्च विविधैः शुभैः
দেহ পতনৰ পিছত সি স্বৰ্গলৈ যায়—এইদৰে শংকৰে ক’লে। শ্বেত, ৰক্ত আৰু পীত, নানা প্ৰকাৰ শুভ বস্ত্ৰেৰে—
Verse 13
ब्राह्मणीं ब्राह्मणं चैव पूजयित्वा यथाविधि । पुष्पैर्नानाविधैश्चैव गन्धधूपैः सुशोभनैः
বিধি অনুসাৰে ব্ৰাহ্মণী আৰু ব্ৰাহ্মণক পূজা কৰি, নানা বিধ ফুলেৰে আৰু সুগন্ধি গন্ধ-ধূপেৰে, অতি শোভনভাৱে,
Verse 14
कण्ठसूत्रकसिन्दूरैः कुङ्कुमेन विलेपयेत् । कल्पयेत स्त्रियं गौरीं ब्राह्मणं शिवरूपिणम्
কণ্ঠসূত্ৰ/হাৰ, সিন্দূৰ আৰু কুঙ্কুমেৰে তেওঁলোকক লেপন কৰিব। স্ত্ৰীক গৌৰী বুলি ভাবিব, আৰু ব্ৰাহ্মণক শিৱৰূপধাৰী বুলি ধাৰণা কৰিব।
Verse 15
तेषां तद्रूपकं कृत्वा दानमुत्सृज्यते ततः । कङ्कणं कर्णवेष्टं च कण्ठिकां मुद्रिकां तथा
তেওঁলোকৰ সেই ৰূপ অনুসাৰে প্ৰতিমা/প্ৰতিনিধি সাজি, তাৰ পিছত দান অৰ্পণ কৰা হয়—কঙ্কণ, কৰ্ণবেষ্টন, কণ্ঠিকা আৰু মুদ্ৰিকাো।
Verse 16
सप्तधान्यं तथा चैव भोजनं नृपसत्तम । अन्यान्यपि च दानानि तस्मिंस्तीर्थे ददाति यः
হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! যি কোনোবাই সেই তীৰ্থত সপ্তধান্য, ভোজন আৰু আন আন দানও দিয়ে—
Verse 17
सर्वदानैश्च यत्पुण्यं प्राप्नुयान्नात्र संशयः । सहस्रगुणितं सर्वं नात्र कार्या विचारणा
সকলো দানৰ দ্বাৰা যি পুণ্য লাভ হয়, সেয়া ইয়াত নিঃসন্দেহে লাভ হয়। ইয়াত সকলো বস্তু সহস্ৰগুণ বৃদ্ধি পায়; এই বিষয়ে বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 18
शङ्करेण समं तस्माद्भोगं भुङ्क्ते ह्यनुत्तमम् । सौभाग्यं तस्य विपुलं जायते नात्र संशयः
সেয়েহে সি শংকৰৰ সমান অনুত্তম সুখ ভোগ কৰে। তাৰ বাবে বিপুল সৌভাগ্য উদয় হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 19
अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनमाप्नुयात् । राजेन्द्र कामदं तीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम्
হে ৰাজেন্দ্ৰ, নর্মদাত স্থিত এই কামদ তীৰ্থত অপুত্ৰই পুত্ৰ লাভ কৰে, আৰু ধনহীনেই ধন পায়।
Verse 106
। अध्याय
অধ্যায়—ইয়াৰ দ্বাৰা অধ্যায়ৰ সমাপ্তিৰ সূচক বুজায়।