Adhyaya 10

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्कल्पे महाभागा नर्मदेयं द्विजोत्तम । विभक्ता ऋषिभिः सर्वैस्तपोयुक्तैर्महात्मभिः

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে মহাভাগ! হে দ্বিজোত্তম! কোন কল্পত এই শুভ নর্মদা-দেশ সকলো তপস্যাযুক্ত মহাত্মা ঋষিসকলৰ দ্বাৰা বিভক্ত আৰু স্থাপিত হৈছিল?

Verse 2

एतद्विस्तरतः सर्वं ब्रूहि मे वदतां वर । कल्पान्ते यद्भवेत्कष्टं लोकानां तत्त्वमेव च

হে বক্তাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ! এই সকলো কথা মোক বিস্তাৰে ক’বা—কল্পান্তত লোকসমূহৰ ওপৰত যি কষ্ট নামে, আৰু তাৰ অন্তৰ্নিহিত সত্য তত্ত্বও।

Verse 3

अतीते तु पुरा कल्पे यथेयं वर्ततेऽनघ । अस्यान्त्यस्य च कल्पस्य व्यवस्थां कथय प्रभो । एवमुक्तः सभामध्ये मार्कण्डो वाक्यमब्रवीत्

অতীতৰ এক প্ৰাচীন কল্পত, যেনেকৈ এতিয়া এইদৰে চলি আছে, হে অনঘ! এই অন্তিম কল্পৰো বিধান আৰু ব্যৱস্থা কৃপা কৰি কোৱা, হে প্ৰভু। এইদৰে সভামধ্যত সম্বোধিত হৈ মাৰ্কণ্ডে এই বাক্য ক’লে।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । वक्ष्येऽहं श्रूयतां सर्वैः कथेयं पूर्वतः श्रुता

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: মই ক’ম—সকলোয়ে শুনক—এই কাহিনী, যি পূৰ্বতে শুনা হৈছিল।

Verse 5

महत्कथेयं वैशिष्टी कल्पादस्मात्परं तु या । लोकक्षयकरो घोर आसीत्कालः सुदारुणः

এই এক মহান আৰু অদ্ভুত কাহিনী, যি এই কল্পৰ পৰৱৰ্তী কল্পৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। তেতিয়া এক সময় আছিল—ভয়ংকৰ আৰু অতিশয় দাৰুণ—যি লোকসমূহৰ ক্ষয় সাধন কৰিছিল।

Verse 6

तस्मिन्नपि महाघोरे यथेयं वा मृता सती । परितुष्टैर्विभक्ता च शृणुध्वं तां कथामिमाम्

সেই অতিমহাভয়ংকৰ সময়তো এই পবিত্ৰ তত্ত্ব যেন মৃতপ্ৰায় হৈছিল। তথাপি সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত সিদ্ধসকলৰ দ্বাৰা ভাগ-বণ্টন কৰি সংৰক্ষিত হৈ ই টিকি থাকিল—এতিয়া এই কাহিনী শুনা।

Verse 7

युगान्ते समनुप्राप्ते पितामहदिनत्रये । मानसा ब्रह्मणः पुत्राः साक्षाद्ब्रह्मेव सत्तमाः

যুগান্ত উপস্থিত হ’লে—পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ ত্ৰিদিবসীয় চক্ৰত—ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰসকল, সত্তাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, যেন সাক্ষাৎ ব্ৰহ্মাই প্ৰকাশিত ৰূপে উদ্ভাসিত হ’ল।

Verse 8

सनकाद्या महात्मानो ये च वैमानिका गणाः । यमेन्द्रवरुणाद्याश्च लोकपाला दिनत्रये

সনক আদি মহাত্মাসকল আৰু বৈমানিক দেৱগণ; লগতে লোকপাল—যম, ইন্দ্ৰ, বৰুণ আদি—সেই তিনিদিনীয়া সময়ত উপস্থিত আছিল।

Verse 9

कालापेक्षास्तु तिष्ठन्ति लोकवृत्तान्ततत्पराः । ततः कल्पक्षये प्राप्ते तेषां ज्ञानमनुत्तमम्

তেওঁলোকে নিৰ্ধাৰিত কালৰ অপেক্ষাত থাকিল, লোকসমূহৰ গতি-বৃত্তান্ত লক্ষ্য কৰাত নিমগ্ন। তাৰ পাছত কল্পক্ষয় উপস্থিত হোৱাত তেওঁলোকৰ জ্ঞান অনুত্তম হ’ল।

Verse 10

। अध्याय

অধ্যায় — অধ্যায় শিৰোনাম।

Verse 11

स्वर्लोकं च महश्चैव जनश्चैव तपस्तदा । आश्रयं सत्यलोकं च सर्वलोकमनुत्तमम्

তাৰ পাছত স্বৰ্গলোক, মহৰ্লোক, জনলোক আৰু তপোলোকৰ কথা কোৱা হয়; কিন্তু সত্যলোকক—সৰ্বোত্তম আশ্ৰয়—সকলো লোকৰ ওপৰত অনুত্তম ধাম বুলি ঘোষণা কৰা হয়।

Verse 12

कालं युगसहस्रान्तं पुत्रपौत्रसमन्विताः । सत्यलोके च तिष्ठन्ति यावत्संजायते जगत्

হাজাৰ যুগৰ অন্তলৈকে বিস্তৃত কালত, পুত্ৰ-পৌত্ৰসহ তেওঁলোকে সত্যলোকত অৱস্থান কৰে—যেতিয়ালৈকে জগত পুনৰ সৃষ্টি নহয়।

Verse 13

ब्रह्मपुत्राश्च ये केचित्कल्पादौ न भवन्ति ह । त्रैलोक्यं ते परित्यज्य अनाधारं भवन्ति च

ব্ৰহ্মাৰ যিসকল পুত্ৰ কল্পৰ আদিত প্ৰকাশ নাপায়, তেওঁলোকে ত্ৰিলোক ত্যাগ কৰি আশ্ৰয়হীন, আধাৰবিহীন হৈ পৰে।

Verse 14

तैः सार्धं ये तु ते विप्रा अन्ये चापि तपोधनाः । यक्षरक्षःपिशाचाश्च अन्ये वैमानिका गणाः

তেওঁলোকৰ সৈতে আছে সেই ব্ৰাহ্মণসকল আৰু তপস্যাধনে সমৃদ্ধ আন আন তপস্বী; লগতে যক্ষ, ৰাক্ষস, পিশাচ আৰু অন্যান্য বৈমানিক গণো আছে।

Verse 15

ऋषयश्च महाभागा वर्णाश्चान्ये पृथग्विधाः । सीदन्ति भूम्यां सहिता ये चान्ये तलवासिनः

মহাভাগ্যশালী ঋষিসকল আৰু বিভিন্ন বৰ্ণ-শ্ৰেণীৰ আন আন দল—আৰু তলবাসী অন্যসকলসহ—সকলো একেলগে পৃথিৱীত লুটাই পৰে, দুঃখত নিমজ্জিত হয়।

Verse 16

अनावृष्टिरभूत्तत्र महती शतवार्षिकी । लोकक्षयकरी रौद्रा वृक्षवीरुद्विनाशिनी

তাত শতবছৰ ধৰি চলা এক মহা অনাবৃষ্টি দেখা দিলে—ভয়ংকৰ, লোকক্ষয়কাৰী, আৰু গছ-লতা-গুল্ম বিনাশকাৰী।

Verse 17

त्रैलोक्यसंक्षोभकरी सप्तार्णवविशोषणी । ततो लोकाः क्षुधाविष्टा भ्रमन्तीव दिशो दश

ই ত্ৰিলোক কঁপাই তুলিলে আৰু সাত সাগৰ শুকুৱাই দিলে। তাৰ পাছত জীৱসকল ক্ষুধাত আক্ৰান্ত হৈ দহো দিশে বিভ্ৰান্তৰ দৰে ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 18

कंदैर्मूलैः फलैर्वापि वर्तयन्ते सुदुःखिताः । सरितः सागराः कूपाः सेवन्ते पावनानि च

অতি দুখত তেওঁলোকে কন্দ, মূল আৰু ফল খাই জীৱন ধাৰণ কৰিছিল। পবিত্ৰ জলৰ আশাত তেওঁলোকে নদী, সাগৰ আৰু কুঁৱালৈ আশ্ৰয় লৈছিল।

Verse 19

तत्रापि सर्वे शुष्यन्ति सरिद्भिः सह सागराः । ततो यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि पृथिवीतले

সেই ঠাইতো সকলো সাগৰ নদীৰ সৈতে শুকাই গ’ল। তেতিয়া পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত থকা অল্পসাৰ, দুর্বল জীৱসমূহ…

Verse 20

तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते भिन्नान्युरुजलेन वै । अथ संक्षीयमाणासु सरित्सु सह सागरैः

প্ৰথমে সেই জলধাৰাসমূহেই বিশাল জলে ভাঙি-চুৰি লীন হৈ যায়। তাৰপিছত নদীসমূহ সাগৰৰ সৈতে ক্ষয় হ’বলৈ ধৰিলে, জগত শুকানিৰ দিশে আগবাঢ়ে।

Verse 21

ऋषीणां षष्टिसाहस्रं कुरुक्षेत्रनिवासिनाम् । ये च वैखानसा विप्रा दन्तोलूखलिनस्तथा

কুৰুক্ষেত্ৰত বাস কৰা ষাঠি হাজাৰ ঋষি আছিল। বৈখানস ব্ৰাহ্মণসকলও আছিল, আৰু সেই তপস্বীসকলও যি নিজৰ দাঁতে কুটাঁ ধান্য খাই জীৱন ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 22

हिमाचलगुहागुह्ये ये वसन्ति तपोधनाः । सर्वे ते मामुपागम्य क्षुत्तृषार्तास्तपोधनाः

হিমালয়ৰ গোপন গুহাসমূহত বাস কৰা তপোধনসকলো—সকলোয়ে মোৰ ওচৰলৈ আহিল, ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাত কাতৰ তপোধনসকল।

Verse 23

ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सीदयामो महामुने । सरित्सागरशैलान्तं जगत्संशुष्यते द्विज

সকলোয়ে অঞ্জলি বদ্ধ কৰি ক’লে: “হে মহামুনে, আমি বিনাশৰ মুখত। হে দ্বিজ, নদী-সাগৰ-পৰ্বতান্তসহ সমগ্ৰ জগত শুকাই গৈছে।”

Verse 24

कुत्र यास्याम सहिता यावत्कालस्य पर्ययः । दीर्घायुरसि विप्रेन्द्र न मृतस्त्वं युगक्षये

“কালৰ পৰিবর্তন পাৰ নোহোৱালৈকে আমি একেলগে ক’লৈ যাম? হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, তুমি দীৰ্ঘায়ু; যুগান্ততও তুমি নাশ নহোৱা।”

Verse 25

भूतं भव्यं भविष्यच्च सर्वं तव हृदि स्थितम् । तस्मात्त्वं वेत्सि सर्वं च कथयस्व महाव्रत

“ভূত, বৰ্তমান আৰু ভবিষ্যৎ—সকলো তোমাৰ হৃদয়ত অৱস্থিত। সেয়ে তুমি সকলো জানো; হে মহাব্ৰতী, আমাক ক’।”

Verse 26

कीदृक्कालं महाभाग क्षपिष्यामोऽथ सुव्रत । अनावृष्टिहतं सर्वं सीदते सचराचरम्

“হে মহাভাগ, হে সুব্ৰত, আমি কেনে ধৰণৰ কাল সহিব লাগিব? অনাবৃষ্টিয়ে আঘাত কৰা সকলো—চৰাচৰসহ সমগ্ৰ জগত—বিনাশলৈ ডুবি গৈছে।”

Verse 27

परित्राहि महाभाग न यथा याम संक्षयम् । ततः संचिन्त्य मनसा त्वरन्विप्रानथाब्रवम्

“হে মহাভাগ, আমাক ৰক্ষা কৰা যাতে আমি বিনাশলৈ নাযাওঁ।” তাৰ পাছত মনে মনে চিন্তা কৰি মই তৎক্ষণাৎ ব্ৰাহ্মণসকলক ক’লোঁ।

Verse 28

कुरुक्षेत्रं त्यजध्वं च पुत्रदारसमन्विताः । त्यक्त्वोदीचीं दिशं सर्वे यामो याम्यामनुत्तमाम्

পুত্ৰ আৰু পত্নীসহ কুৰুক্ষেত্ৰ ত্যাগ কৰা। উত্তৰ দিশ পৰিত্যাগ কৰি, আহা—আমি সকলোৱে অনুত্তম দক্ষিণ দিশলৈ যাম।

Verse 29

नगरग्रामघोषाढ्यां पुरपत्तनशोभिताम् । गच्छामो नर्मदातीरं बहुसिद्धनिषेवितम्

আহা, আমি নৰ্মদাৰ তীৰলৈ যাম—নগৰ, গাঁও আৰু ঘোষেৰে সমৃদ্ধ, পুৰ আৰু পট্টনেৰে শোভিত, আৰু বহু সিদ্ধেৰে সেৱিত।

Verse 30

रुद्राङ्गीं तां महापुण्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् । पश्यामस्तां महाभागां न्यग्रोधावारसंकुलाम्

আহা, আমি সেই ৰুদ্ৰ-স্বরূপিণী মহাপুণ্যময়ী, সকলো পাপ নাশিনী, মহাভাগ্যা দেবীক দৰ্শন কৰোঁ—যি ন্যগ্ৰোধ (বট) গছৰ কুঞ্জেৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 31

माहेश्वरैर्भागवतैः सांख्यैः सिद्धैः सुसेविताम् । अनावृष्टिभयाद्भीताः कूलयोरुभयोरपि

সেই স্থান মাহেশ্বৰ, ভাগৱত, সাংখ্য আৰু সিদ্ধসকলৰ দ্বাৰা সুসেৱিত। অনাবৃষ্টি-ভয়ত ভীত হৈ তেওঁলোকে দুয়ো কূলতে থাকিল।

Verse 32

आश्रमे ह्याश्रमान्दिव्यान्कारयामो जितव्रताः । एवमुक्तास्तु ते सर्वे समेतानुचरैः सह

আশ্ৰমৰ ভিতৰতে আমি দিৱ্য আশ্ৰম-নিবাস নিৰ্মাণ কৰাম—আমি, যিসকলে ব্ৰত জয় কৰি স্থিৰ। এইদৰে কোৱা হ’লে, তেওঁলোক সকলোৱে অনুচৰসহ একেলগে সমবেত হ’ল।

Verse 33

नर्मदातीरमासाद्य स्थिताः सर्वेऽकुतोभयाः । किंचित्पूर्वमनुस्मृत्य पुरा कल्पादिभिर्भयम्

নৰ্মদাৰ তীৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোক সকলোৱে নিৰ্ভয়ে থিয় হ’ল। তথাপি, অলপ পুৰ্বকাল স্মৰণ কৰি, কল্প-পরিবর্তন আদি জনিত প্ৰাচীন ভয় মনত উদয় হ’ল।

Verse 34

प्राप्तास्तु नर्मदातीरमादावेव कलौ युगे । ततो वर्षशतं पूर्णं दिव्यं रेवातटेऽवसन्

কলিযুগৰ একেবাৰে আৰম্ভণিতে তেওঁলোক নৰ্মদাৰ তীৰত উপস্থিত হ’ল। তাৰ পাছত ৰেৱাৰ তটত তেওঁলোকে সম্পূৰ্ণ এক শত দিৱ্য বৰ্ষ বাস কৰিলে।

Verse 35

षड्विंशच्च सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि च । तत्राश्चर्यं मया दृष्टमृषीणां वसतां नृप

আৰু সেয়া (গণনাত) মানৱৰ ছাব্বিশ হাজাৰ বৰ্ষৰ সমান হ’ল। হে নৃপ, তাত বাস কৰা সেই ঋষিসকলৰ বিষয়ে মই এক আশ্চৰ্য ঘটনা দেখিলোঁ।

Verse 36

अनावृष्टिहते लोके संशुष्के स्थावरे चरे । भिन्ने युगादिकलने हाहाभूते विचेतने

যেতিয়া অনাবৃষ্টিয়ে জগত আঘাতপ্ৰাপ্ত হ’ল, চল-অচল সকলো শুকাই গ’ল; যেতিয়া যুগ আদি গণনা ভাঙি পৰিল, আৰু সকলোৱে হাহাকাৰ কৰি বিমূঢ়-অচেতন হ’ল…

Verse 37

चातुर्वर्णे प्रलीने तु नष्टे होमबलिक्रमे । निःस्वाहे निर्वषट्कारे शौचाचारविवर्जिते

যেতিয়া চাতুৰ্বৰ্ণ ব্যৱস্থা লীন হ’ল; যেতিয়া হোম আৰু বলিৰ কৰ্মক্ৰম নষ্ট হ’ল; যেতিয়া ‘স্বাহা’ আৰু ‘বষট্’ ধ্বনি নীৰৱ হ’ল; আৰু যেতিয়া শৌচ আৰু সদাচাৰ পৰিত্যক্ত হ’ল…

Verse 38

इयमेका सरिच्छ्रेष्ठा ऋषिकोटिनिषेविता । नान्या काचित्त्रिलोकेऽपि रमणीया नरेश्वर

এই একেই সৰিতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠা, কোটি কোটি ঋষিয়ে যাক সেৱা কৰে। হে নৰেশ্বৰ, ত্ৰিলোকত আন কোনো নদীও ইমান মনোহৰ নহয়।

Verse 39

यथेयं पुण्यसलिला इन्द्रस्येवामरावती । देवतायतनैः शुभ्रैराश्रमैश्च सुकल्पितैः

যেনেকৈ ইন্দ্ৰৰ অমৰাৱতী, তেনেকৈ এই (ৰেৱা) পুণ্যসলিলাৰে ভাসমান—দেৱতাৰ দীপ্ত মন্দিৰ আৰু সুসজ্জিত আশ্ৰমেৰে অলংকৃত।

Verse 40

शोभते नर्मदा देवी स्वर्गे मन्दाकिनी यथा । यावद्वृक्षा महाशैला यावत्सागरसंभवा

নর্মদা দেৱী স্বৰ্গত মন্দাকিনী যেন উজ্জ্বল হয়—যেতিয়ালৈকে বন আৰু মহাশৈল স্থিৰ থাকে, আৰু যেতিয়ালৈকে সাগৰ-সম্ভৱ জলধাৰা বিদ্যমান থাকে।

Verse 41

उभयोः कूलयोस्तावन्मण्डितायतनैः शुभैः । हूयद्भिरग्निहोत्रैश्च हविर्धूमसमाकुला

তেওঁৰ দুয়ো কূল শুভ আয়তনেৰে অলংকৃত আছিল; অগ্নিহোত্ৰ জ্বলি উঠি আহুতি ঢালোঁতে, হৱিৰ ধোঁৱাই চাৰিওফালে ভৰি পৰিছিল।

Verse 42

बभूव नर्मदा देवी प्रावृट्काल इव शर्वरी । देवतायतनैर्नैकैः पूजासंस्कारशोभिता

নর্মদা দেৱী বৰ্ষাকালৰ ৰাতিৰ দৰে হৈ উঠিল—দেৱতাৰ বহু মন্দিৰেৰে দীপ্ত, আৰু পূজা-সংস্কাৰৰ শোভাৰে অলংকৃত।

Verse 43

सरिद्भिर्भ्राजते श्रेष्ठा पुरी शाक्री च भास्करी । केचित्पञ्चाग्नितपसः केचिदप्यग्निहोत्रिणः

সেই শ্ৰেষ্ঠ নগৰী নদ-নদীৰ শোভাৰে দীপ্তিমান—শক্ৰ আৰু ভাস্কৰৰ লোকৰ দৰে উজ্জ্বল। কিছুমানে পঞ্চাগ্নি তপস্যা কৰে, কিছুমানে অগ্নিহোত্ৰ নিত্য পালন কৰে।

Verse 44

केचिद्धूमकमश्नन्ति तपस्युग्रे व्यवस्थिताः । आत्मयज्ञरताः केचिदपरे भक्तिभागिनः

কিছুমানে উগ্ৰ তপস্যাত দৃঢ়ভাৱে স্থিত হৈ ‘ধূমক’ নামে জনা আহাৰ গ্ৰহণ কৰে। কিছুমানে আত্মযজ্ঞত আনন্দ পায়, আৰু আন কিছুমানে ভক্তিৰ ভাগী হৈ নিবিষ্ট থাকে।

Verse 45

वैष्णवज्ञानमासाद्य केचिच्छैवं व्रतं तथा । एकरात्रं द्विरात्रं च केचित्षष्ठाहभोजनाः

কিছুমানে বৈষ্ণৱ জ্ঞান লাভ কৰে, আৰু কিছুমানে তদ্ৰূপ শৈৱ ব্ৰত গ্ৰহণ কৰে। কিছুমানে এক ৰাতি বা দু’ৰাতি উপবাস কৰে, আৰু কিছুমানে ষষ্ঠ দিনতহে আহাৰ গ্ৰহণ কৰে।

Verse 46

चान्द्रायणविधानैश्च कृच्छ्रिणश्चातिकृच्छ्रिणः । एवंविधैस्तपोभिश्च नर्मदातीरशोभितैः

চান্দ্ৰায়ণ বিধান, কৃচ্ছ্ৰ আৰু অতীকৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত-তপস্যা—এইধৰণৰ নানা তপস্যাৰে নৰ্মদাৰ তীৰসমূহ শোভিত হৈ উঠিল।

Verse 47

यजद्भिः शंकरं देवं केशवं भाति नित्यदा । एकत्वे च पृथक्त्वे च यजतां च महेश्वरम्

শংকৰ দেৱ আৰু কেশৱৰ উপাসকসকলৰ দ্বাৰা সেয়া সদায় দীপ্তিমান। যিসকলে একত্বতেও আৰু পৃথকত্বতেও মহেশ্বৰক আৰাধনা কৰে, তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই ই শোভা পায়।

Verse 48

कलौ युगे महाघोरे प्राप्ताः सिद्धिमनुत्तमाम् । यस्य यस्य हि या भक्तिर्विज्ञानं यस्य यादृशम्

কলিযুগৰ মহাভয়ংকৰ কালতো তেওঁলোকে অনুত্তম আধ্যাত্মিক সিদ্ধি লাভ কৰিলে—যাৰ যিমান ভক্তি, আৰু যাৰ যিদৰে বোধ-জ্ঞান, তেনেদৰেই ফল।

Verse 49

यस्मिन्यस्मिंश्च देवे तु तांतामीशोऽददात्प्रभुः । स्वभावैकतया भक्त्या तामेत्यान्तः प्रलीयते

যি যি দেৱতাৰ প্ৰতি কোনো জন মুখ কৰে, প্ৰভু ঈশ্বৰ তেনেই তেনেই সিদ্ধি দান কৰে। স্বভাৱৰ সৈতে একাত্ম হোৱা ভক্তিৰে সেই দেৱত্বত উপনীত হৈ অন্তৰত লীন হয়।

Verse 50

संसारे परिवर्तन्ते ये पृथग्भाजिनो नराः । ये महावृक्षमीशानं त्यक्त्वा शाखावलम्बिनः

যিসকল মানুহ পৃথকতাক আঁকোৱালি ধৰে, তেওঁলোকে সংসাৰতেই ঘূৰি ফুৰে—যেন মহাবৃক্ষ স্বৰূপ ঈশানক ত্যাগ কৰি কেৱল ডাল-শাখাত আঁকোৰগোঁজে।

Verse 51

पुनरावर्तमानास्ते जायन्ते हि चतुर्युगे । देवान्ते स्थावरान्ते च संसारे चाभ्रमन्क्रमात्

পুনৰ পুনৰ ঘূৰি আহি তেওঁলোকে চতুৰ্যুগ জুৰি জন্ম লয়—দেৱ অৱস্থাৰ পৰা স্থাৱৰ অৱস্থালৈ ক্ৰমে ভ্ৰমণ কৰি, সংসাৰৰ ভিতৰতে চক্ৰাকাৰে ঘূৰে।

Verse 52

पुनर्जन्म पुनः स्वर्गे पुनर्घोरे च रौरवे । ये पुनर्देवमीशानं भवं भक्तिसुसंस्थिताः

পুনৰ জন্ম, পুনৰ স্বৰ্গ, আৰু পুনৰ ভয়ংকৰ ৰৌৰৱ—এইয়েই সেইসকলৰ পুনৰাগমন যিসকলে বাৰে বাৰে ঘূৰি আহে; কিন্তু যিসকল ঈশান, প্ৰভু ভব,ৰ ভক্তিত সুদৃঢ়, তেওঁলোকে উচ্চতৰ পথ লাভ কৰে।

Verse 53

यजन्ति नर्मदातीरे न पुनस्ते भवन्ति च । आ देहपतनात्केचिदुपासन्तः परं गताः

নর্মদাৰ তীৰত যিসকলে পূজা-যজ্ঞ কৰে, তেওঁলোকে পুনৰ বন্ধনত নপৰে। কিছুমানে দেহ পতনলৈকে উপাসনা কৰি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 54

केचिद्द्वादशभिर्वर्षैः षड्भरन्ये तपोधनाः । त्रिभिः संवत्सरैः केचित्केचित्संवत्सरेण तु

তপস্যাধনাসম্পন্ন কিছুমানে বাৰ বছৰত সেই সিদ্ধি লাভ কৰে, আন কিছুমানে ছয় বছৰত। কিছুমানে তিন বছৰত, আৰু কিছুমানে নিশ্চয় এক বছৰৰ ভিতৰতে।

Verse 55

षड्भिर्मासैस्तु संसिद्धास्त्रिभिर्मासैस्तथापरे । मुनयो देवमाश्रित्य नर्मदां च यशस्विनीम्

কিছুমানে ছয় মাহতে সম্পূৰ্ণ সিদ্ধ হয়, আৰু আন কিছুমানে তিন মাহতে। সেই মুনিসকল দেৱতাত আশ্ৰয় লয় আৰু যশস্বিনী নর্মদাকো ধৰি থাকে।

Verse 56

छित्त्वा संसारदोषांश्च अगमन्ब्रह्म शाश्वतम् । एवं कलियुगे घोरे शतशोऽथ सहस्रशः

সংসাৰৰ দোষসমূহ ছেদন কৰি তেওঁলোকে শাশ্বত ব্ৰহ্মলৈ গ’ল। এইদৰে ভয়ংকৰ কলিযুগতো শতশত, সহস্ৰসহস্ৰ জনৰ ক্ষেত্ৰত এই ঘটনা ঘটে।

Verse 57

नर्मदातीरमाश्रित्य मुनयो रुद्रमाविशन्

নর্মদাৰ তীৰত আশ্ৰয় লৈ মুনিসকল ৰুদ্ৰত লীন হ’ল।

Verse 58

ये नर्मदातीरमुपेत्य विप्राः शैवे व्रते यत्नमुपप्रपन्नाः । त्रिकालमम्भः प्रविगाह्य भक्त्या देवं समभ्यर्च्य शिवं व्रजन्ति

যিসকল বিপ্ৰ নর্মদাৰ তীৰলৈ আহি শৈৱ-ব্ৰতত যত্নে প্ৰবৃত্ত হয়, ত্ৰিকাল ভক্তিভাৱে জলে স্নান কৰি আৰু দেৱ শিৱক বিধিমতে অৰ্চনা কৰি, তেওঁলোকে শিৱলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 59

ध्यानार्चनैर्जाप्यमहाव्रतैश्च नारायणं वा सततं स्मरन्ति । ते धौतपाण्डुरपटा इव राजहंसाः संसारसागरजलस्य तरन्ति पारम्

ধ্যান, অৰ্চনা, জপ আৰু মহাব্ৰতদ্বাৰা তেওঁলোকে নাৰায়ণকো সদায় স্মৰণ কৰে। ধৌত-শুভ্ৰ বস্ত্ৰধাৰী ৰাজহংসৰ দৰে, তেওঁলোকে সংসাৰ-সাগৰৰ জল পাৰ হৈ পৰপাৰলৈ যায়।

Verse 60

सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुत्क्षिप्य भुजमुच्यते । इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

“সত্য, সত্য, পুনৰ সত্য,” বাহু উচলাই এইদৰে ঘোষণা কৰা হয়। এই একেটা সিদ্ধান্ত সুদৃঢ়ভাৱে স্থাপিত: নাৰায়ণ সদায় ধ্যানযোগ্য।

Verse 61

यो वा हरं पूजयते जितात्मा मासं च पक्षं च वसेन्नरेन्द्र । रेवां समाश्रित्य महानुभावः स देवदेवोऽथ भवेत्पिनाकी

হে নৰেন্দ্ৰ! যি জিতাত্মা নৰ হৰ (শিৱ)ক পূজা কৰে আৰু ৰেৱাৰ আশ্ৰয় লৈ এক মাহ আৰু এক পক্ষ (পন্ধৰ দিন) বাস কৰে, সেই মহানুভাৱ নিশ্চয়েই দেৱদেৱ পিনাকী (শিৱ) হয়।

Verse 62

कीटाः पतंगाश्च पिपीलिकाश्च ये वै म्रियन्तेऽम्भसि नर्मदायाः । ते दिव्यरूपास्तु कुलप्रसूताः शतं समा धर्मपरा भवन्ति

নর্মদাৰ জলে যি কীট, পতঙ্গ আৰু পিপীলিকা মৰে, সিহঁত দিৱ্যৰূপ লাভ কৰে; উত্তম কুলত জন্ম লৈ ধৰ্মপৰায়ণ হৈ শত বছৰ জীয়াই থাকে।

Verse 63

कालेन वृक्षाः प्रपतन्ति येऽपि महातरंगौघनिकृत्तमूलाः । ते नर्मदांभोभिरपास्तपापा देदीप्यमानास्त्रिदिवं प्रयान्ति

কালৰ গতিত যিসকল গছ মহাতৰংগৰ প্ৰৱাহে মূল কাটি পৰি যায়, সিহঁতেও নর্মদাৰ পবিত্ৰ জলে পাপ দূৰ হৈ, দীপ্তিমান হৈ ত্ৰিদিৱ (স্বৰ্গ)লৈ গমন কৰে।

Verse 64

अकामकामाश्च तथा सकामा रेवान्तमाश्रित्य म्रियन्ति तीरे । जडान्धमूकास्त्रिदिवं प्रयान्ति किमत्र विप्रा भवभावयुक्ताः

ইচ্ছাৰ পৰা মুক্ত হওক বা ইচ্ছাৰে পূৰ্ণ হওক, যিসকলে ৰেৱাৰ অন্ত-প্ৰদেশ আশ্ৰয় কৰি তীৰত মৃত্যুবৰণ কৰে—মূঢ়, অন্ধ আৰু মূকো—ত্ৰিদিৱলৈ যায়। তেন্তে, হে বিপ্ৰসকল, ভক্তিভাৱযুক্ত লোকৰ বাবে ইয়াত আশ্চৰ্য কি?

Verse 65

मासोपवासैरपि शोषिताङ्गा न तां गतिं यान्ति विमुक्तदेहाः । म्रियन्ति रेवाजलपूतकायाः शिवार्चने केशवभावयुक्ताः

মাহ-মাহ উপবাসে দেহ শুকাই যোৱা লোকেও দেহ ত্যাগ কৰি সেই গতি নাপায়; কিন্তু যিসকলৰ কায়া ৰেৱাৰ জলে পবিত্ৰ, আৰু শিৱাৰ্চনত লীন হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে, হৃদয়ে কেশৱ (বিষ্ণু)ৰ ভাৱ ধৰি, সিহঁতেই সেই অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 66

नीवारश्यामाकयवेङ्गुदाद्यैरन्यैर्मुनीन्द्रा इह वर्तयन्ति । आप्रित्य कूलं त्रिदशानुगीतं ते नर्मदाया न विशन्ति मृत्युम्

ইয়াত মুনীন্দ্ৰসকলে নীবার, শ্যামাক, যৱ, বেঙ্গুদ (বৰই) আদি আৰু আন তেনে আহাৰে জীৱন ধাৰণ কৰে। দেৱতাই গীত গোৱা এই কূল আঁকোৱালি ধৰি, সিহঁতে নর্মদাৰ ক্ষেত্ৰত মৃত্যুৰ অধীনত নপৰে।

Verse 67

भ्रमन्ति ये तीरमुपेत्य देव्यास्त्रिकालदेवार्चनसत्यपूताः । विण्मूत्रचर्मास्थितिरोपधानाः कुक्षौ युवत्या न वसन्ति भूयः

যিসকলে দেৱীৰ তীৰত উপনীত হৈ ভ্ৰমণ কৰে, ত্ৰিকাল দেৱাৰ্চন আৰু সত্যাচাৰে পবিত্ৰ—এই দেহ যে বিষ্ঠা, মূত্ৰ, চাম আৰু হাড়ৰ আধাৰ মাত্ৰ—সিহঁতে পুনৰ কোনো যুৱতীৰ গৰ্ভত বাস নকৰে।

Verse 68

किं यज्ञदानैर्बहुभिश्च तेषां निषेवितैस्तीर्थवरैः समस्तैः । रेवातटं दक्षिणमुत्तरं वा सेवन्ति ते रुद्रचरानुपूर्वम्

যিসকলে ৰেৱাৰ দক্ষিণ বা উত্তৰ তীৰ সেৱা কৰে আৰু ৰুদ্ৰৰ পবিত্ৰ বিচৰণ-পথ অনুসৰণ কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে বহু যজ্ঞ-দান বা সকলো শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ সেৱনৰ কি প্ৰয়োজন?

Verse 69

ते वञ्चिताः पङ्गुजडान्धभूता लोकेषु मर्त्याः पशुभिश्च तुल्याः । ये नाश्रिता रुद्रशरीरभूतां सोपानपङ्क्तिं त्रिदिवस्य रेवाम्

যিসকলে ৰেৱা—ৰুদ্ৰৰ দেহ-স্বরূপা, ত্ৰিদিৱলৈ উঠা সোপান-পংক্তি—ত আশ্ৰয় নলয়, তেওঁলোক লোকসমূহত প্ৰতাৰিত মর্ত্য; খোঁৰা, জড়, অন্ধ হৈ পশুৰ সমান হয়।

Verse 70

युगं कलिं घोरमिमं य इच्छेद्द्रष्टुं कदाचिन्न पुनर्द्विजेन्द्रः । स नर्मदातीरमुपेत्य सर्वं सम्पूजयेत्सर्वविमुक्तसंगः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! যি কোনোবাই এই ভয়ংকৰ কলিযুগ দেখিও পুনৰ পৰাভূত নোহোৱাকৈ থাকিব খোজে, সি নর্মদাৰ তীৰলৈ গৈ, সকলো আসক্তিৰ পৰা মুক্ত হৈ, সকলো প্ৰকাৰে পূজা কৰক।

Verse 71

विघ्नैरनेकैरतियोज्यमाना ये तीरमुझन्ति न नर्मदायाः । ते चैव सर्वस्य हितार्थभूता वन्द्याश्च ते सर्वजनस्य मान्याः

যিসকলে বহু বিঘ্নেৰে পীড়িত হ’লেও নর্মদাৰ তীৰ ত্যাগ নকৰে, তেওঁলোক সকলোৰে মঙ্গলৰ কাৰণ হয়; সৰ্বজনৰ বাবে তেওঁলোক বন্দনীয় আৰু মান্য।

Verse 72

भृग्वत्रिगार्गेयवशिष्ठकङ्काः शतैः समेतैर्नियतास्त्वसंख्यैः । सिद्धिं परां ते हि जलप्लुताङ्गाः प्राप्तास्तु लोकान्मरुतां न चान्ये

ভৃগু, অত্রি, গাৰ্গ্য, বশিষ্ঠ আৰু কঙ্ক—অসংখ্য নিয়মপালনকাৰী ঋষিৰ শতসহ একেলগে—পবিত্ৰ জলে দেহ নিমজ্জিত কৰি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে আৰু মৰুতলোকত উপনীত হ’ল; অন্যসকলে নহয়।

Verse 73

ज्ञानं महत्पुण्यतमं पवित्रं पठन्त्यदो नित्यविशुद्धसत्त्वाः । गतिं परां यान्ति महानुभावा रुद्रस्य वाक्यं हि यथा प्रमाणम्

এই জ্ঞান মহৎ, অতি পুণ্যময় আৰু পবিত্ৰ। সদা বিশুদ্ধচিত্ত যিসকলে ইয়াক নিত্য পাঠ কৰে, সেই মহাত্মাসকল পৰম গতি লাভ কৰে; কিয়নো ৰুদ্ৰৰ বাক্যই প্ৰমাণস্বৰূপ।