Mantra 30
Rishi: Traditional Śukla-Yajurvedic transmission (often left unspecified for prose-yajus); associated with Yājñavalkya lineage in later attribution.
Devata: Savitṛ; Aśvins; Pūṣan; Sarasvatī; Bṛhaspati (clustered consecratory deities).
Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the strict ṛc sense).
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेऽश्विनो॑र्बा॒हुभ्यां॑ पू॒ष्णो हस्ता॑भ्याम् । सर॑स्वत्यै वा॒चो य॒न्तुर्य॒न्त्रिये॑ दधामि॒ बृह॒स्पते॑ष्ट्वा॒ साम्रा॑ज्येना॒भि षि॑ञ्चाम्यसौ
Transliteration
devásya tvā savitúḥ prásave’śvinór bāhúbhyāṃ pūṣṇó hástābhyām | sárasvatyai vā́co yántur yántriye dadhāmi bṛ́haspáteṣ ṭvā sā́mrājyénābhí ṣiñcāmy asau
Translation
দেৱ সৱিতৃৰ প্ৰসৱত, অশ্বিনদ্বয়ৰ বাহুবলে, পূষণৰ হস্তবলে মই তোমাক গ্ৰহণ কৰোঁ। সৰস্বতীৰ নিমিত্তে তোমাক বাক্-নিয়ন্তা আৰু নিয়ন্ত্ৰ্য ৰূপে স্থাপন কৰোঁ। বৃহস্পতিৰ সাম্ৰাজ্যবলে এই পুৰুষক মই অভিষিঞ্চন কৰোঁ।
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वस्य॑ । त्वा । सवि॒तुः । प्र॑स॒वे । अ॒श्विनोः॑ । बा॒हुभ्या॑म् । पू॒ष्णः । हस्ता॑भ्याम् । सर॑स्वत्यै । वा॒चः । य॒न्तुः । य॒न्त्रिये॑ । दधामि । बृह॒स्पतेः॑ । त्वा । साम्रा॑ज्येन । अ॒भि । षि॑ञ्चामि । अ॒सौ ।
Word by Word
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) अथवा देव (देवता)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
प्रसवेat/under the impelling (impulse)
प्रसवे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रसव (प्रातिपदिक)
अश्विनोःof the two Aśvins
अश्विनोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
बाहुभ्याम्with (their) two arms
बाहुभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
हस्ताभ्याम्with (his) two hands
हस्ताभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
सरस्वत्यैfor Sarasvatī
सरस्वत्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
वाचःof speech
वाचः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
यन्तुःof the controller/driver
यन्तुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootयन्तु (प्रातिपदिक; ‘restrainer/driver’)
यन्त्रियेin/for the controlling (function)
यन्त्रिये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयन्त्रि (प्रातिपदिक; ‘controller/holder’)
दधामिI place/establish
दधामि:
Kartā (अहं) + क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
बृहस्पतेःof Bṛhaspati
बृहस्पतेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
साम्राज्येनwith sovereignty/imperial power
साम्राज्येन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसाम्राज्य (प्रातिपदिक)
अभिupon, over
अभि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
षिञ्चामिI sprinkle/anoint
षिञ्चामि:
Kartā (अहं) + क्रिया
TypeVerb
Rootसिच् (धातु; वेदिक रूप: षिञ्च्)
असौthat (one), yonder
असौ:
Kartā/निर्देश (deictic)
TypePronoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SavitṛA
AśvinsP
PūṣanS
SarasvatīB
BṛhaspatiRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes