Mantra 36
Rishi: Prajāpati as self-revealing principle; transmitted by the Yājñavalkya/Mādhyandina school.
Devata: Prajāpati (with Ṣoḍaśī as identified form).
Chandas: Tr̥ṣṭubh (style of cosmological declaration).
Samhita Patha (Devanagari)
यस्मा॒न्न जा॒तः परो॑ अ॒न्यो अस्ति॒ य आ॑वि॒वेश॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ सᳪररा॒णस्त्रीणि॒ ज्योती॑ᳪषि सचते॒ स षो॑डशी
Transliteration
yásmān ná jā́taḥ páro anyó ásti yá āvivéśa bhúvanāni víśvā | prajā́patiḥ prajáyā saṃrarāṇás trī́ṇi jyótīṃṣi sacate sá ṣoḍaśī́
Translation
যাৰ পৰা অধিক কোনো আন জন্ম হোৱা নাই, যিজনে এই সকলো ভুবনতে প্ৰৱেশ কৰিছে—প্ৰজাপতি, নিজৰ প্ৰজাৰ সৈতে আনন্দিত হৈ, তিনিটা জ্যোতিলৈ সংলগ্ন থাকে; সেয়াই ষোডশী।
Padapatha (Word Analysis)
यस्मात् । न । जातः । परः । अन्यः । अस्ति । यः । आविवेश । भुवनानि । विश्वा । प्रजापतिः । प्रजया । सं-रराणः । त्रीणि । ज्योतींषि । सचते । सः । षोडशी
Word by Word
यस्मात्from whom
यस्मात्:
अपादान
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
जातःborn
जातः:
कर्तृ (वर्ण्यः) / विधेय
TypeParticiple
Root√जन् (जन्) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
परःhigher, superior
परः:
विशेषण (जातः) / विधेय
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
अन्यःanother
अन्यः:
कर्तृ (अस्ति) / विषय
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अस्तिis/exists
अस्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस्
यःwho
यः:
कर्तृ (आविवेश) / सम्बन्धी
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आविवेशentered, pervaded
आविवेश:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√विश्
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
विशेषण (कर्म)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
प्रजापतिःPrajāpati (Lord of creatures)
प्रजापतिः:
कर्तृ (सचते) / विषय
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
प्रजयाby/with progeny
प्रजया:
करण
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
संरराणःdelighting/engaged (together)
संरराणः:
कर्तृ-विशेषण (प्रजापतिः)
TypeParticiple
Rootसम्-√रम् (रम्) → संरराण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
त्रीणिthree
त्रीणि:
विशेषण (ज्योतींषि) / कर्म
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
ज्योतींषिlights (luminaries)
ज्योतींषि:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
सचतेassociates with, attends
सचते:
क्रिया
TypeVerb
Root√सच्
सःhe
सः:
कर्तृ (अस्ति—अध्याहृत) / विषय
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
षोडशीthe ‘Ṣoḍaśī’ (sixteenfold/16th)
षोडशी:
विधेय/सम्बोधन-भाव (सः इति)
TypeNoun/Adjective
Rootषोडशिन्/षोडश (संख्याप्रातिपदिक; स्त्रीलिङ्ग-रूप)
Entities Mentioned
P
PrajāpatiṢ
Ṣoḍaśī (as a deity-form of completion)T
The Three Lights (trīṇi jyotīṃṣi)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes