Shukla Yajur Veda — Adhyaya 16, Mantra 51
Rishi: Rudra-hymnic tradition (anukramaṇī-dependent).
Devata: Rudra (invited as śiva, disarmed).
Chandas: Yajus with metrical cadence; often treated as yajus in Śrauta recitation.
Samhita Patha (Devanagari)
मीढु॑ष्टम॒ शिव॑तम शि॒वो न॑: सु॒मना॑ भव । प॒र॒मे वृ॒क्ष आयु॑धं नि॒धाय॒ कृत्तिं॒ वसा॑न॒ आ च॑र॒ पिना॑कं॒ बिभ्र॒दा ग॑हि
Transliteration
mī́ḍhuṣṭama śívatama śivó naḥ sumánā bhava | paramé vṛkṣá ā́yudhaṃ nidhā́ya kṛ́ttiṃ vásāna ā́ cara pinā́kaṃ bíbhrad ā́ gahi ||
Translation
হে মীঢুষ্টম (অতি উদাৰ), হে শিৱতম (অতি মঙ্গলময়), আমাৰ প্ৰতি শিৱ (কল্যাণকাৰী) হওক; সু-মনা (সদ্ভাৱসম্পন্ন) হওক। পৰম বৃক্ষত তোমাৰ আয়ুধ থৈ, কৃত্তি (চামড়া) পৰিধান কৰি, পিনাক ধৰি আমাৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়ি আহা—ইয়ালৈ আহা।
Padapatha (Word Analysis)
मीढु॑ष्टम । शिव॑तम । शि॒वः । नः । सु॒मना॑ः । भव । प॒र॒मे । वृ॒क्षे । आयु॑धम् । नि॒धाय॑ । कृत्तिम् । वसा॑नः । आ । चर । पिना॑कम् । बिभ्र॒त् । आ । ग॒हि ।
Word by Word
मीढुःतमO most bountiful (one)
मीढुःतम:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootमीढु (प्रातिपदिक; ‘मीढु’ = दाता/वर्षक/उदार)
शिवतमO most auspicious
शिवतम:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
शिवःauspicious
शिवः:
कर्तृ (भव-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सुमनाःkind-minded, benevolent
सुमनाः:
कर्तृ (भव-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootसुमनस् (प्रातिपदिक; सु-मनस्)
भवbe (become)
भव:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू
परमेin the highest
परमे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
वृक्षेin/on the tree
वृक्षे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
आयुधम्weapon
आयुधम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुध (प्रातिपदिक)
निधायhaving placed (down)
निधाय:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb
Rootनि-धा
कृत्तिम्skin, hide
कृत्तिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकृत्ति (प्रातिपदिक)
वसानःwearing
वसानः:
कर्तृ (आचर/गहि-क्रिययोः)
TypeParticiple
Rootवस् (धातु) → वसान (शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त)
आtowards, hither
आ:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
चरmove, come, proceed
चर:
क्रिया
TypeVerb
Rootचर्
पिनाकम्the Pināka (bow)
पिनाकम्:
कर्म (बिभ्रत्-सम्बद्धम्)
TypeNoun
Rootपिनाक (प्रातिपदिक)
बिभ्रत्bearing, carrying
बिभ्रत्:
कर्तृ (गहि-क्रियायाः)
TypeParticiple
Rootभृ
आhither
आ:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
गहिcome
गहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम्
Entities Mentioned
R
Rudra (Śiva)P
Pināka (Rudra’s bow)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes