Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 23

Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Stoma/Chandas as operative liturgical-cosmic principles
Chandas: Yajus (enumerative formula; stoma-numbers presuppose Sāman structures)

आ॒शुस्त्रि॒वृद्भा॒न्तः प॑ञ्चद॒शो व्यो॑मा सप्तद॒शो ध॒रुण॑ एकवि॒ᳪशः प्रतू॑र्तिरष्टाद॒शस्तपो॑ नवद॒शो॒ ऽभीव॒र्त्त: स॑वि॒ᳪशो वर्चो॑ द्वावि॒ᳪशः स॒म्भर॑णस्त्रयोवि॒ᳪशो योनि॑श्चतुर्वि॒ᳪशो गर्भा॑: पञ्चवि॒ᳪश ओज॑स्त्रिण॒वः क्रतु॑रेकत्रि॒ᳪशः प्र॑ति॒ष्ठा त्र॑यस्त्रि॒ᳪशो ब्र॒ध्नस्य॑ वि॒ष्टपं॑ चतुस्त्रि॒ᳪशो नाक॑: षट्त्रि॒ᳪशो वि॑व॒र्तो॒ऽष्टाचत्वारि॒ᳪशो ध॒र्त्रं च॑तुष्टो॒मः

āśús trivṛ́d bhā́ntaḥ pañcadaśó vyòmā saptadaśó dharuṇá ekaviṃśáḥ pratū́rtir aṣṭādaśás tápo navadaśó ’bhīvarttáḥ saviṃśó várcō dvāviṃśáḥ sambháraṇas trayoviṃśó yóniś caturviṃśó gárbhāḥ pañcaviṃśá ójas triṇaváḥ krátur ekatriṃśáḥ pratiṣṭhā́ trayastriṃśó bradhnásya viṣṭápaṃ catustriṃśó nā́kaḥ ṣaṭtriṃśó vivartó ’ṣṭācātvāriṃśó dhártraṃ catuṣṭómaḥ

আশু ত্ৰিবৃত্; ভাসমান পঞ্চদশ; ব্যোম সপ্তদশ; ধাৰণ একবিংশ; প্ৰতূর্তি অষ্টাদশ; তপ নবদশ; অভীৱর্ত্ত সৱিংশ; বর্চঃ দ্বাবিংশ; সম্ভৰণ ত্ৰয়োবিংশ; যোনি চতুৰ্বিংশ; গৰ্ভসমূহ পঞ্চবিংশ; ওজঃ ত্ৰিণৱ; ক্রতু একত্ৰিংশ; প্ৰতিষ্ঠা ত্ৰয়স্ত্ৰিংশ; ব্ৰধ্নৰ বিষ্টপ চতুস্ত্ৰিংশ; নাক ষট্ত্ৰিংশ; বিবর্ত অষ্টাচত্বারিংশ; ধৰ্তৃ চতুষ্টোম।

आशुः । त्रिवृत् । भान्तः । पञ्चदशः । व्योमा । सप्तदशः । धरुणः । एकविंशः । प्रतूर्तिः । अष्टादशः । तपः । नवदशः । अभीवर्त्तः । सविंशः । वर्चः । द्वाविंशः । सम्भरणः । त्रयोविंशः । योनिः । चतुर्विंशः । गर्भाः । पञ्चविंशः । ओजः । त्रिणवः । क्रतुः । एकत्रिंशः । प्रतिष्ठा । त्रयस्त्रिंशः । ब्रध्नस्य । विष्टपम् । चतुस्त्रिंशः । नाकः । षट्त्रिंशः । विवर्तः । अष्टाचत्वारिंशः । धर्त्रम् । चतुष्टोमः ।

आशुःswift (one)
आशुः:
Kartā
TypeAdjective
Rootआशु (प्रातिपदिक)
त्रिवृत्threefold / having three turns
त्रिवृत्:
Kartā
TypeAdjective
Rootत्रि-वृत् (प्रातिपदिक; वृत् ‘आवरण/वर्तन’)
भान्तःshining
भान्तः:
Kartā
TypeAdjective
Rootभा (धातु) → भान्त (वर्तमान-कृदन्त/शतृ-प्रत्यय)
पञ्चदशःthe fifteenth
पञ्चदशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootपञ्चदश (संख्याप्रातिपदिक)
व्योमाsky / firmament
व्योमा:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
सप्तदशःthe seventeenth
सप्तदशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootसप्तदश (संख्याप्रातिपदिक)
धरुणःsupport / holder
धरुणः:
Kartā
TypeNoun
Rootधरुण (प्रातिपदिक; धृ ‘धारण’)
एकविंशःthe twenty-first
एकविंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootएकविंश (संख्याप्रातिपदिक)
प्रतूर्तिःimpulse / onward-thrust
प्रतूर्तिः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रतूर्ति (प्रातिपदिक; √तॄ/तुर् ‘अतिक्रम/वेग’)
अष्टादशःthe eighteenth
अष्टादशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootअष्टादश (संख्याप्रातिपदिक)
तपःheat; austerity
तपः:
Kartā
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
नवदशःthe nineteenth
नवदशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootनवदश (संख्याप्रातिपदिक)
अभीवर्त्तःencompassing; turning towards
अभीवर्त्तः:
Kartā
TypeNoun
Rootअभीवर्त्त (प्रातिपदिक; अभि-√वृत्/वर्त् ‘आवरण/वर्तन’)
सविंशःthe twentieth
सविंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootसविंश (संख्याप्रातिपदिक)
वर्चःsplendour; vigor
वर्चः:
Kartā
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
द्वाविंशःthe twenty-second
द्वाविंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootद्वाविंश (संख्याप्रातिपदिक)
सम्भरणःgathering; collecting
सम्भरणः:
Kartā
TypeNoun
Rootसम्भरण (प्रातिपदिक; सम्-√भृ ‘धारण/समाहार’)
त्रयोविंशःthe twenty-third
त्रयोविंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootत्रयोविंश (संख्याप्रातिपदिक)
योनिःwomb; source
योनिः:
Kartā
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
चतुर्विंशःthe twenty-fourth
चतुर्विंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootचतुर्विंश (संख्याप्रातिपदिक)
गर्भाःembryos; wombs
गर्भाः:
Kartā
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
पञ्चविंशःthe twenty-fifth
पञ्चविंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootपञ्चविंश (संख्याप्रातिपदिक)
ओजःstrength; vitality
ओजः:
Kartā
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
त्रिणवःthe twenty-ninth
त्रिणवः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootत्रिणव (संख्याप्रातिपदिक)
क्रतुःresolve; ritual power
क्रतुः:
Kartā
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
एकत्रिंशःthe thirty-first
एकत्रिंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootएकत्रिंश (संख्याप्रातिपदिक)
प्रतिष्ठाfoundation; establishment
प्रतिष्ठा:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रतिष्ठा (प्रातिपदिक; प्रति-√स्था)
त्रयस्त्रिंशःthe thirty-third
त्रयस्त्रिंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootत्रयस्त्रिंश (संख्याप्रातिपदिक)
ब्रध्नस्यof the Bradhna (the tawny one / sun)
ब्रध्नस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootब्रध्न (प्रातिपदिक)
विष्टपम्seat; world; station
विष्टपम्:
Karma
TypeNoun
Rootविष्टप (प्रातिपदिक)
चतुस्त्रिंशःthe thirty-fourth
चतुस्त्रिंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootचतुस्त्रिंश (संख्याप्रातिपदिक)
नाकःheaven
नाकः:
Kartā
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
षट्त्रिंशःthe thirty-sixth
षट्त्रिंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootषट्त्रिंश (संख्याप्रातिपदिक)
विवर्तःturning; revolution
विवर्तः:
Kartā
TypeNoun
Rootविवर्त (प्रातिपदिक; वि-√वृत्/वर्त्)
अष्टाचत्वारिंशःthe forty-eighth
अष्टाचत्वारिंशः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootअष्टाचत्वारिंश (संख्याप्रातिपदिक)
धर्त्रम्support; holder
धर्त्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्त्र (प्रातिपदिक; धृ ‘धारण’)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
तुष्टोमःTūṣṭoma (a stoma/chant-form)
तुष्टोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootतुष्टोम (प्रातिपदिक; तु-स्तोम/तुष्टोम)
S
Stoma (Sāman-structure)
C
Chandas (meter)
B
Bṛdhna/Bradhna (the ‘Bright One’)