मन्त्रसिद्धिः, प्रतिबन्धनिरासः, श्रद्धा-नियमाः (Mantra Efficacy, Removal of Obstacles, and the Role of Faith/Discipline)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । एतत्ते कथितं कृष्ण कर्मेहामुत्र सिद्धिदम् । क्रियातपोजपध्यानसमुच्चयमयं परम्

উপমন্যুৱে ক’লে—হে কৃষ্ণ, ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োতে সিদ্ধি দিয়া সেই পৰম সাধনা মই তোমাক ক’লোঁ; ই ক্রিয়া, তপ, জপ আৰু ধ্যানৰ সমুচ্চয়ময়।

Verse 2

अथ वक्ष्यामि शैवानामिहैव फलदं नृणाम् । पूजाहोमजपध्यानतपोदानमयं महत्

এতিয়া মই শৈৱ ভক্তসকলৰ বাবে ক’ম—মানুহক এই লোকতেই ফল দিয়া সেই মহৎ সাধনা; ই পূজা, হোম, জপ, ধ্যান, তপ আৰু দানময়।

Verse 3

तत्र संसाधयेत्पूर्वं मन्त्रं मन्त्रार्थवित्तमः । दृष्टसिद्धिकरं कर्म नान्यथा फलदं यतः

তাত প্ৰথমে মন্ত্রাৰ্থ-জ্ঞ ব্যক্তিয়ে মন্ত্রসাধনা সিদ্ধ কৰিব লাগে; কিয়নো তাতেই কৰ্ম দৃষ্ট সিদ্ধিদায়ক হয়, নতুবা ফল নেদিয়ে।

Verse 4

सिद्धमन्त्रो ऽप्यदृष्टेन प्रबलेन तु केनचित् । प्रतिबन्धफलं कर्म न कुर्यात्सहसा बुधः

মন্ত্ৰ সিদ্ধ আৰু ফলদায়ক হলেও, যাৰ ফল প্ৰতিবন্ধ (অৱৰোধ) হয় তেনে কৰ্ম বুদ্ধিমান লোকে হঠাতে নকৰিব; কিয়নো অদৃশ্য কিন্তু প্ৰবল কোনো শক্তি কাৰ্যৰত থাকিব পাৰে।

Verse 5

तस्य तु प्रतिबन्धस्य कर्तुं शक्येह निष्कृतिः । परीक्ष्य शकुनाद्यैस्तदादौ निष्कृतिमाचरेत्

সেই প্ৰতিবন্ধৰ বাবে ইয়াত নিষ্কৃতি (প্ৰায়শ্চিত্ত) কৰা সম্ভৱ। প্ৰথমে शकুনাদি লক্ষণ পৰীক্ষা কৰি, আৰম্ভণিতেই নিৰ্দিষ্ট নিষ্কৃতি-বিধি আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 6

यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्कर्मैहिकफलं नरः । न तेन फलभाक्स स्यात्प्राप्नुयाच्चोपहास्यताम्

যি মানুহে মোহবশত লৌকিক ফলৰ লোভে কৰ্ম অনুচিত/বিপৰীতভাৱে কৰে, সি সেই ফলৰ ভাগী নহয়; বৰং উপহাসৰ পাত্ৰ হয়।

Verse 7

अबिस्रब्धो न कुर्वीत कर्म दृष्टफलं क्वचित् । स खल्वश्रद्धधानः स्यान्नाश्रद्धः फलमृच्छति

আতুৰ তাড়াহুড়ো কৰি, তৎক্ষণাৎ দেখা ফ’লৰ আশাৰে কোনো কৰ্ম নকৰিব। তেনে লোক শ্ৰদ্ধাহীন; আৰু শ্ৰদ্ধাহীন ফল নাপায়।

Verse 8

नापराधोस्ति देवस्य कर्मण्यपि तु निष्फले । यथोक्तकारिणां पुंसामिहैव फलदर्शनात्

কৰ্ম নিষ্ফল যেন লাগিলেও দেৱৰ (শিৱৰ) কোনো দোষ নাই; কিয়নো যিসকলে যথোক্তভাৱে আচৰণ কৰে, তেওঁলোকে এই জীৱনতেই ফলৰ দর্শন পায়।

Verse 9

साधकः सिद्धमंत्रश्च निरस्तप्रतिबंधकः । विश्वस्तः श्रद्धधानश्च कुर्वन्नाप्नोति तत्फलम्

যি সাধক সিদ্ধ-মন্ত্ৰধাৰী, যাৰ বাধা-প্ৰতিবন্ধকতা দূৰ হৈছে, যি স্থিৰ বিশ্বাসী আৰু শ্ৰদ্ধাৱান—সেই সাধনা কৰি নিশ্চয় তদ্ফল লাভ কৰে।

Verse 10

अथवा तत्फलावाप्त्यै ब्रह्मचर्यरतो भवेत् । रात्रौ हविष्यमश्नीयात्पायसं वा फलानि वा

অথবা সেই ফল লাভৰ বাবে ব্ৰহ্মচৰ্যত নিবিষ্ট হওক। ৰাতি কেৱল হবিশ্য (শুদ্ধ যজ্ঞ-আহাৰ), অথবা পায়স, নতুবা ফলহে ভক্ষণ কৰক।

Verse 11

हिंसादि यन्निषिद्धं स्यान्न कुर्यान्मनसापि तत् । सदा भस्मानुलिप्तां गस्सुवेषश्च शुचिर्भवेत्

হিংসা আদি যি নিষিদ্ধ, সেয়া মনতোও নকৰিব। সদায় ভস্মলেপিত অঙ্গ ৰাখি, শৈৱ-নিয়মানুযায়ী সুৱেষ ধাৰণ কৰি, শুচি হৈ থাকিব।

Verse 12

इत्थमाचारवान्भूत्वा स्वानुकूले शुभे ऽहनि । पूर्वोक्तलक्षणे देशे पुष्पदामाद्यलंकृते

এইদৰে সদাচাৰবান হৈ, নিজৰ অনুকূল শুভ দিনত, পূৰ্বোক্ত লক্ষণযুক্ত স্থানত, পুষ্পদাম আদি অলংকাৰে সজ্জিত ঠাইত বিধিপূৰ্বক পূজাত প্ৰবৃত্ত হওক।

Verse 13

आलिप्य शकृता १ भूमिं हस्तमानावरां यथा । विलिखेत्कमले भद्रे दीप्यमानं स्वतेजसा

গোময়েৰে ভূমি লেপি, হে ভদ্ৰে কমলে, হাত-প্ৰমাণৰ এটা পদ্ম (তাত) অংকন কৰিব, যি নিজৰ তেজে দীপ্তিমান।

Verse 14

तप्तजांबूनदमयमष्टपत्रं सकेसरम् । मध्ये कर्णिकया युक्तं सर्वरत्नैरलंकृतम्

সেয়া তপ্ত জাম্বূনদ-সোণাৰে নিৰ্মিত, কেশৰযুক্ত অষ্টদল পদ্ম; মাজত কৰ্ণিকাযুক্ত আৰু সকলো ৰত্নে অলংকৃত আছিল।

Verse 15

स्वाकारसदृशेनैव नालेन च समन्वितम् । तादृशे स्वर्णनिर्माणे कंदे सम्यग्विधानतः

তাক নিজৰ আকাৰসদৃশ নালৰ সৈতে যুক্ত কৰিব লাগে; আৰু সেইদৰে বিধি অনুসাৰে সোণৰ নিৰ্মিত কন্দো সঠিকভাৱে সাজিব লাগে।

Verse 16

तत्राणिमादिकं सर्वं संकल्प्य मनसा पुनः । रत्नजं वाथ सौवर्णं स्फटिकं वा सलक्षणम्

তাত পুনৰ মনত অণিমা আদি সকলো সিদ্ধিৰ সংকল্প কৰিব লাগে; তাৰ পাছত লক্ষণযুক্ত প্ৰতীক—ৰত্নময়, বা সোণৰ, অথবা শুদ্ধ স্ফটিকৰ—(নিৰ্মাণ/ধ্যান) কৰিব লাগে।

Verse 17

तत्र माहेश्वरी कल्प्या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः । चतुर्भुजा चतुर्वक्त्रा सर्वाभरणभूषिता

তাত মূৰ্তিমান প্ৰভুৰ প্ৰকাশিত মূৰ্তি—মাহেশ্বৰী ৰূপ—ধ্যান কৰিব লাগে। তেওঁ চতুৰ্ভুজা, চতুৰ্মুখী আৰু সকলো অলংকাৰৰে ভূষিতা।

Verse 18

शार्दूलचर्मवसना किंचिद्विहसितानना । वरदाभयहस्ता च मृगटंकधरा तथा

তেওঁ ব্যাঘ্ৰচৰ্মৰ বসন পৰিধান কৰিছিল; মুখত মৃদু, অলপ হাঁহি আছিল। এটা হাতে বৰদান, আন হাতে অভয় দিছিল, আৰু মৃগ-চিহ্নো ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 19

अथ वाष्टभुजा चिंत्या चिंतकस्य यथारुचि । तदा त्रिशूलपरशुखड्गवज्राणि दक्षिणे

তাৰপিছত ধ্যানকাৰীৰ ইচ্ছা আৰু ৰুচি অনুসাৰে দেৱীক অষ্টভুজা ৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে; তেতিয়া সোঁহাতসমূহত ত্ৰিশূল, পৰশু, খড়্গ আৰু বজ্ৰ ধাৰণ কৰে।

Verse 20

वामे पाशांकुशौ तद्वत्खेटं नागं च बिभ्रती । बालार्कसदृशप्रख्या प्रतिवक्त्रं त्रिलोचना

বাওঁ হাতে তেওঁ তদ্ৰূপ পাশ আৰু অঙ্কুশ, লগতে খেট (ঢাল) আৰু নাগ ধাৰণ কৰে। উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত, তেওঁ ত্ৰিনয়না আৰু প্ৰতিদিশামুখী।

Verse 21

तस्याः पूर्वमुखं सौम्यं स्वाकारसदृशप्रभम् । दक्षिणं नीलजीमूतसदृशं घोरदर्शनम्

তেওঁৰ পূৰ্বমুখ সৌম্য আৰু মঙ্গলময় আছিল, নিজ দিৱ্য স্বৰূপৰ অনুৰূপ প্ৰভাৰে দীপ্ত; কিন্তু দক্ষিণমুখ নীল মেঘৰ দৰে, দৰ্শনত ভয়ংকৰ আছিল।

Verse 22

उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम् । पश्चिमं पूर्णचंद्राभं सौम्यमिंदुकलाधरम्

তেওঁৰ উত্তৰমুখ বিদ্ৰুম (প্ৰবাল) সদৃশ দীপ্ত, নীল কুঁকুৰা আলকেৰে বিভূষিত আছিল; পশ্চিমমুখ পূৰ্ণচন্দ্ৰ সদৃশ উজ্জ্বল, সৌম্য আৰু চন্দ্ৰকলাধাৰী আছিল।

Verse 23

तदंकमंडलारूढा शक्तिर्माहेश्वरी परा । महालक्ष्मीरिति ख्याता श्यामा सर्वमनोहरा

তেওঁৰ অংক-মণ্ডলত পৰম মাহেশ্বৰী শক্তি আসীন আছিল। তেওঁ ‘মহালক্ষ্মী’ নামে খ্যাত—শ্যামবৰ্ণা, সকলো মন হৰণকাৰিণী।

Verse 24

मूर्तिं कृत्वैवमाकारां सकलीकृत्य च क्रमात् । मूर्तिमंतमथावाह्य यजेत्परमकारणम्

সেই ৰূপৰ মূৰ্তি গঢ়ি, তাৰ পিছত ক্ৰমে ক্ৰমে তাক সাকল্যৰূপে প্ৰতিষ্ঠা (প্ৰাণ-প্ৰতিষ্ঠা) কৰি, মূৰ্তিমান প্ৰভুক আহ্বান কৰি পৰম কাৰণ শিৱৰ পূজা কৰা উচিত।

Verse 25

स्नानार्थे कल्पयेत्तत्र पञ्चगव्यं तु कापिलम् । पञ्चामृतं च पूर्णानि बीजानि च विशेषतः

স্নানাৰ্থে তাত কপিলা গাইৰ পৰা প্ৰাপ্ত পঞ্চগব্য প্ৰস্তুত কৰিব; লগতে পঞ্চামৃত, আৰু বিশেষকৈ পূৰ্ণ (অখণ্ড) ধান্য আৰু বীজো ৰাখিব।

Verse 26

पुरस्तान्मण्डलं कृत्वा रत्नचूर्णाद्यलंकृतम् । कर्णिकायां प्रविन्यस्येदीशानकलशं पुनः

আসনৰ সন্মুখত ৰত্নচূৰ্ণ আদি অলংকাৰৰে মণ্ডল সাজি, তাৰ কৰ্ণিকাত (মধ্যভাগত) পুনৰ ঈশান-কলশ স্থাপন কৰিব।

Verse 27

सद्यादिकलशान्पश्चात्परितस्तस्य कल्पयेत् । ततो विद्येशकलशानष्टौ पूर्वादिवत्क्रमात्

তাৰ পিছত সদ্য আদি কলশসমূহ তাক ঘিৰি স্থাপন কৰিব। তাৰপিছত পূব দিশৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, পূৰ্ববৎ ক্ৰমে বিদ্যেশ-কলশৰ আঠটা কলশ স্থাপন কৰিব।

Verse 28

तीर्थाम्बुपूरितान्कृत्वा सूत्रेणावेष्ट्य पूर्ववत् । पुण्यद्रव्याणि निक्षिप्य समन्त्रं सविधानकम्

তীৰ্থজলে ভৰাই, পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে সূতাৰে বেঁধি, মন্ত্ৰোচ্চাৰণসহ বিধিপূৰ্বক ভিতৰত পুণ্যদ্ৰব্য স্থাপন কৰিব।

Verse 29

दुकूलाद्येन वस्त्रेण समाच्छाद्य समंततः । सर्वत्र मंत्रं विन्यस्य तत्तन्मंत्रपुरस्सरम्

দুকূল আদি উত্তম বস্ত্ৰে চাৰিওফালে আচ্ছাদন কৰি, তাৰ পাছত সৰ্বত্ৰ মন্ত্ৰ-বিন্যাস কৰিব—প্ৰত্যেক স্থানত নিজ নিজ মন্ত্ৰক অগ্ৰে ৰাখি।

Verse 30

स्नानकाले तु संप्राप्ते सर्वमङ्गलनिस्वनैः । पञ्चगव्यादिभिश्चैव स्नापयेत्परमेश्वरम्

স্নানকাল উপস্থিত হ’লে, সৰ্বমঙ্গল ধ্বনিৰ মাজত, পঞ্চগব্য আদি পবিত্ৰ দ্ৰব্যে পৰমেশ্বৰ (শিৱ)-ক স্নান কৰাব।

Verse 31

ततः कुशोदकाद्यानि स्वर्णरत्नोदकान्यपि । गंधपुष्पादिसिद्धानि मन्त्रसिद्धानि च क्रमात्

তাৰ পাছত ক্ৰমে কুশোদক আদি, স্বৰ্ণ-ৰত্ন-সংস্কৃত জলও, গন্ধ-পুষ্পাদি দ্বাৰা সিদ্ধ আৰু মন্ত্ৰসিদ্ধ জলাদি ব্যৱহাৰ কৰিব।

Verse 32

उद्धृत्योद्धृत्य मन्त्रेण तैस्तैस्स्नाप्य महेश्वरम् । गंधं पुष्पादिदीपांश्च पूजाकर्म समाचरेत्

নিৰ্দিষ্ট মন্ত্ৰসহ বাৰে বাৰে উঠাই, সেই সেই দ্ৰব্যে মহেশ্বৰক স্নান কৰাব; তাৰ পাছত গন্ধ, পুষ্প আৰু দীপ আদি অৰ্পণ কৰি বিধিপূৰ্বক পূজাকৰ্ম সম্পন্ন কৰিব।

Verse 33

पलावरः स्यादालेप एकादशपलोत्तरः । सुवर्णरत्नपुष्पाणि शुभानि सुरभीणि च

লিঙ্গলৈ লেপনৰ বাবে ‘পলাবৰ’ পৰিমাণৰ লেপ হ’ব, যি একাদশ পল অধিক; লগতে শুভ আৰু সুগন্ধি সোণ, ৰত্ন আৰু পুষ্প অৰ্পণ কৰিব।

Verse 34

नीलोत्पलाद्युत्पलानि बिल्वपत्राण्यनेकशः । कमलानि च रक्तानि श्वेतान्यपि च शंभवे

নীলোৎপল আদি উত্পল, বহু বিল্বপত্ৰ, আৰু ৰঙা-সাদা কমল—এই সকলো শম্ভু (শিৱ)লৈ অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 35

कृष्णागुरूद्भवो धूपः सकर्पूराज्यगुग्गुलः । कपिलाघृतसंसिद्धा दीपाः कर्पूरवर्तिजाः

কৃষ্ণ আগৰুৰ পৰা প্ৰস্তুত ধূপ, য’ত কৰ্পূৰ, ঘিউ আৰু গুগ্গুল মিহলি থাকে, অৰ্পণ কৰিব; আৰু কপিলা গাইৰ ঘিউৰে সিদ্ধ, কৰ্পূৰ-সঁলতিযুক্ত দীপ প্ৰজ্বালিত কৰিব।

Verse 36

पञ्चब्रह्मषडंगानि पूज्यान्यावरणानि च । नैवेद्यः पयसा सिद्धः स गुडाज्यो महाचरुः

পঞ্চব্ৰহ্মৰ ষড়ঙ্গ আৰু আৱৰণসমূহ পূজা কৰিব লাগে। নৈবেদ্য হিচাপে দুধত সিদ্ধ, গুড় আৰু ঘিউযুক্ত মহাচৰু অৰ্পণ কৰিব।

Verse 37

पाटलोत्पलपद्माद्यैः पानीयं च सुगन्धितम् । पञ्चसौगंधिकोपेतं तांबूलं च सुसंस्कृतम्

পাটল, নীলোৎপল আৰু পদ্মাদি ফুলেৰে সুগন্ধিত পানীয় জল অৰ্পণ কৰিব; লগতে পঞ্চসৌগন্ধিকযুক্ত, সুসংস্কৃত তাম্বূলো সমৰ্পণ কৰিব।

Verse 38

सुवर्णरत्नसिद्धानि भूषणानि विशेषतः । वासांसि च विचित्राणि सूक्ष्माणि च नवानि च

তেওঁলোকে বিশেষকৈ সোণ আৰু ৰত্নেৰে নিৰ্মিত অলংকাৰ, আৰু বিচিত্ৰ নক্সাযুক্ত, সূক্ষ্ম আৰু নতুন বস্ত্ৰো অৰ্ঘ্য ৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 39

दर्शनीयानि देयानि गानवाद्यादिभिस्सह । जपश्च मूलमंत्रस्य लक्षः परमसंख्यया

গান-বাদ্য আদি সহিতে দর্শনীয় মঙ্গল দান-অৰ্পণ সমৰ্পণ কৰিব লাগে। আৰু মূল-মন্ত্ৰৰ জপ পৰম সংখ্যাত—একলাখ—বাৰ সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 40

एकावरा त्र्युत्तरा च पूजा फलवशादिह । दशसंख्यावरो होमः प्रतिद्रव्यं शतोत्तरः

ইয়াত অভীষ্ট ফল অনুসাৰে পূজা এবাৰ বা তিনিবাৰ আৰু এটা অতিৰিক্ত আৱৰ্তনসহ কৰিব পাৰি। হোম দশগুণ সংখ্যাত বিধেয়; আৰু প্ৰতিটো দ্ৰব্যৰ বাবে একশ একবাৰ কৰিব লাগে।

Verse 41

घोररूपश्शिवश्चिंत्यो मारणोच्चाटनादिषु । शिवलिंगे शिवाग्नौ च ह्यन्यासु प्रतिमासु च

মাৰণ, উচ্চাটন আদি কৰ্মত শিৱৰ ঘোৰ ৰূপ ধ্যান কৰিব লাগে—শিৱলিঙ্গত, শিৱাগ্নিত, আৰু তদ্ৰূপ অন্য প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰতিমাতো।

Verse 42

चिंत्यस्सौम्यतनुश्शंभुः कार्ये शांतिकपौष्टिके । आयसौ स्रुक्स्रुवौ कार्यौ मारणादिषु कर्मसु

শান্তিক আৰু পৌষ্টিক (বৃদ্ধিদায়ক) কাৰ্যত শম্ভুৰ সৌম্য তনু ধ্যান কৰিব লাগে। কিন্তু মাৰণাদি উগ্ৰ কৰ্মত আহুতিৰ স্ৰুক্-স্ৰুৱা লোহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 43

तदन्यत्र तु सौवर्णौ शांतिकाद्येषु कृत्स्नशः । दूर्वया घृतगोक्षीरमिश्रया मधुना तथा

কিন্তু শান্তিক আদি অন্য ক্ৰিয়াত সম্পূৰ্ণৰূপে সোণৰ (সামগ্ৰী/উপকৰণ) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে; আৰু দূৰ্বাৰ সৈতে ঘৃত, গোক্ষীৰ-মিশ্ৰণ আৰু মধুও নিবেদন কৰিব লাগে।

Verse 44

चरुणा सघृतेनैव केवलं पयसापि वा । जुहुयान्मृत्युविजये तिलै रोगोपशांतये

মৃত্যুজয়ৰ বাবে ঘৃতমিশ্ৰিত চৰুৰে, অথবা কেৱল গাখীৰে অগ্নিত আহুতি দিব লাগে। ৰোগশান্তিৰ বাবে তিলৰে হোম কৰিব লাগে।

Verse 45

घृतेन पयसा चैव कमलैर्वाथ केवलैः । समृद्धिकामो जुहुयान्महादारिद्र्यशांतये

মহাদাৰিদ্ৰ্য শান্তিৰ বাবে সমৃদ্ধি-কামী জনে ঘৃত আৰু গাখীৰে অগ্নিত আহুতি দিব লাগে; আৰু কেৱল পদ্মফুলৰেও আহুতি অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 46

जातीपुष्पेण वश्यार्थी जुहुयात्सघृतेन तु । घृतेन करवीरैश्च कुर्यादाकर्षणं द्विजः

বশীকৰণ ইচ্ছুক জনে ঘৃতসহ জাতীপুষ্প (জুঁই) দি অগ্নিত আহুতি দিব লাগে। আৰু দ্বিজ সাধকে ঘৃতসহ কৰবীৰপুষ্প (কণেৰ) দি আকর্ষণ-কর্ম কৰিব লাগে।

Verse 47

तैलेनोच्चाटनं कुर्यात्स्तंभनं मधुना पुनः । स्तंभनं सर्षपेणापि लशुनेन तु पातनम्

তেলেৰে উচ্চাটন কৰিব লাগে, আৰু মধুৰে পুনৰ স্তম্ভন। সৰিয়হেৰেো স্তম্ভন হয়, আৰু নহৰুৰে পাতন-কর্ম সম্পন্ন হয়।

Verse 48

ताडनं रुधिरेण स्यात्खरस्योष्ट्रस्य चोभयोः । मारणोच्चाटने कुर्याद्रोहिबीजैस्तिलान्वितैः

তাড়ন-কর্মত গাধা বা উটৰ, অথবা উভয়ৰ মিশ্ৰ ৰক্ত প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। মাৰণ আৰু উচ্চাটনত ৰোহী-বীজ তিলৰ সৈতে মিহলাই ক্ৰিয়া সম্পাদন কৰিব লাগে।

Verse 49

विद्वेषणं च तैलेन कुर्याल्लांगलकस्य तु । बंधनं रोहिबीजेन सेनास्तंभनमेव च

বিদ্বেষ সৃষ্টিৰ ক্ৰিয়া সেই তেলৰ দ্বাৰা কৰিব লাগে। লাঙ্গলক-বিধিত নিৰোধ (ৰোধ) সিদ্ধ হয়। ৰোহী-বীজে বন্ধন হয় আৰু তদ্ৰূপ সেনা-স্তম্ভনো সম্পন্ন হয়।

Verse 50

रक्तसर्षपसंमिश्रैर्होमद्रव्यैरशेषतः । हस्तयंत्रोद्भवैस्तैलैर्जुहुयादाभिचारिके

আভিচাৰিক ক্ৰিয়াত ৰঙা সৰিষা-মিশ্ৰিত সকলো হোমদ্ৰব্যে সম্পূৰ্ণৰূপে আহুতি দিব লাগে; আৰু হস্তযন্ত্ৰে নিঃসৃত তেলো অগ্নিত অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 51

कटुकीतुषसंयुक्तैः कार्पासास्थिभिरेव च । सर्षपैस्तैलसंमिश्रैर्जुहुयादाभिचारिके

আভিচাৰিক ক্ৰিয়াত কটুকীৰ তুষ (ভুঁচি) সংযুক্ত দ্ৰব্য, তুলাবীজসহ, আৰু তেল-মিশ্ৰিত সৰিষা দ্বাৰা অগ্নিত আহুতি দিব লাগে।

Verse 52

ज्वरोपशांतिदं क्षीरं सौभाग्यफलदं तथा । सर्वसिद्धिकरो होमः क्षौद्राज्यदधिभिर्युतैः

ক্ষীৰ (দুধ) জ্বৰ উপশম কৰে আৰু সৌভাগ্যৰ ফল দিয়ে বুলি কোৱা হৈছে। মধু, ঘৃত আৰু দধি-যুক্ত আহুতিৰে কৰা হোম সৰ্বসিদ্ধিদায়ক হয়।

Verse 53

क्षीरेण तंदुलैश्चैव चरुणा केवलेन वा । शांतिकं पौष्टिकं वापि सप्तभिः समिदादिभिः

দুধ আৰু চাউলৰে, অথবা কেৱল চৰু (সৰল হবি) ৰেও, সমিধ আদি সাত উপকৰণসহ শান্তিক বা পুষ্টি-বৃদ্ধিকৰ হোম বিধিমতে কৰা উচিত।

Verse 54

द्रव्यैर्विशेषतो होमे वश्यमाकर्षणं तथा । वश्यमाकर्षणं चैव श्रीपदं च विशेषतः

হোমত নিৰ্দিষ্ট বিশেষ দ্ৰব্য ব্যৱহাৰ কৰিলে বশ্যতা আৰু আকর্ষণ-সাধন সিদ্ধ হয়; আৰু এই বশ্য-আকর্ষণ বিশেষকৈ শ্ৰীপদ—সমৃদ্ধি আৰু মঙ্গলময় উচ্চতা—প্ৰাপ্তিৰ সৈতে জড়িত।

Verse 55

बिल्वपत्रैस्तु हवनं शत्रोर्विजयदं तथा । समिधः शांतिकार्येषु पालाशखदिरादिकाः

বিল্বপাতেৰে কৰা হৱন শত্রুৰ ওপৰত বিজয় দান কৰে। আৰু শান্তিকৰ্মত পালাশ, খদিৰ আদি সমিধ প্ৰশস্ত।

Verse 56

करवीरार्कजाः क्रौर्ये कण्टकिन्यश्च विग्रहे । प्रशांतः शांतिकं कुर्यात्पौष्टिकं च विशेषतः

ক্রৌৰ্য উত্থান হ’লে কৰবীৰ আৰু অৰ্ক-সম্বন্ধীয় উপায় কৰিব লাগে; আৰু বিবাদ-সংঘাতত কণ্টকযুক্ত (ৰক্ষামূলক) ব্যৱস্থা বিধেয়। কিন্তু প্ৰশান্ত ভক্তে বিশেষকৈ শান্তিক আৰু পুষ্টিকৰ্ম কৰিব।

Verse 57

निर्घृणः क्रुद्धचित्तस्तु प्रकुर्यादाभिचारिकम् । अतीवदुरवस्थायां प्रतीकारांतरं न चेत्

নিৰ্দয় আৰু ক্ৰুদ্ধচিত্ত ব্যক্তি আভিচাৰিক (শত্রু-প্ৰয়োগ) আশ্ৰয় ল’ব পাৰে—যেতিয়া অতি দুৰৱস্থাত আন কোনো প্ৰতিকাৰ নাথাকে।

Verse 58

आततायिनमुद्दिश्य प्रकुर्यादाभिचारिकम् । स्वराष्ट्रपतिमुद्दिश्य न कुर्यादाभिचारिकम्

আততায়ীক লক্ষ্য কৰি অভিচাৰ-কর্ম কৰা যায়; কিন্তু নিজৰ ৰাজ্যৰ অধিপতিক লক্ষ্য কৰি অভিচাৰ কৰা উচিত নহয়।

Verse 59

यद्यास्तिकस्सुधर्मिष्ठो मान्यो वा यो ऽपि कोपि वा । तमुद्दिश्यापि नो कुर्यादाततायिनमप्युत

যি কোনো ব্যক্তি—আস্তিক, অতি ধৰ্মনিষ্ঠ আৰু মান্য হলেও—তাক লক্ষ্য কৰিো আততায়ীৰ কৰ্ম কৰা উচিত নহয়; তেনে পাপলৈ প্ৰেৰণা দিওঁ নালাগে।

Verse 60

मनसा कर्मणा वाचा यो ऽपि कोपि शिवाश्रितः । स्वराष्ट्रपतिमुद्दिश्य शिवा श्रितमथापि वा

যি কোনো ব্যক্তি মন, কৰ্ম আৰু বাক্যৰে শিৱৰ আশ্ৰয় লয়—নিজ ৰাজ্যৰ অধিপতিক লক্ষ্য কৰিয়েই হওক বা অন্য শিৱভক্তক—সেইজন শিৱশৰণাগত বুলি গণ্য।

Verse 61

कृत्वाभिचारिकं कर्म सद्यो विनिपतेन्नरः । स्वराष्ट्रपालकं तस्माच्छिवभक्तं च कञ्चन

অভিচাৰ-কর্ম কৰিলে মানুহ তৎক্ষণাৎ পতিত হয়; সেয়ে নিজৰ ৰাজ্যৰ ৰক্ষকক আৰু কোনো শিৱভক্তক অভিচাৰে ক্ষতি কৰা উচিত নহয়।

Verse 62

न हिंस्यादभिचाराद्यैर्यदीच्छेत्सुखमात्मनः । अन्यं कमपि चोद्दिश्य कृत्वा वै मारणादिकम्

যি নিজৰ মঙ্গল কামনা কৰে, সি অভিচাৰ আদি দ্বাৰা কাকো হিংসা নকৰিব; অন্য কাকো লক্ষ্য কৰি মাৰণ আদি কৰ্ম কেতিয়াও নকৰিব।

Verse 63

पश्चात्तापेन संयुक्तः प्रायश्चित्तं समाचरेत् । बाणलिंगे ऽपि वा कुर्यान्निर्धनो धनवानपि

সত্য অনুতাপৰে যুক্ত হৈ বিধিপূৰ্বক প্ৰায়শ্চিত্ত আচৰণ কৰা উচিত। দৰিদ্ৰ হওক বা ধনী, বাণ-লিঙ্গৰ সন্মুখতো ই কৰিব পাৰি।

Verse 64

स्वयंभूते ऽथ वा लिंगे आर्षके वैदिके ऽपि वा । अभावे हेमरत्नानामशक्तौ च तदर्जने

লিঙ্গ স্বয়ম্ভূ হওক, ঋষি-পরম্পৰা মতে স্থাপিত হওক বা বৈদিক বিধি মতে—সোণ-ৰত্ন নাথাকিলে বা সেয়া সংগ্ৰহ কৰাৰ সামৰ্থ্য নাথাকিলেও, যথাশক্তি পূজা কৰা উচিত।

Verse 65

मनसैवाचरेदेतद्द्रव्यैर्वा प्रतिरूपकैः । क्वचिदंशे तु यः शक्तस्त्वशक्तः क्वचिदंशके

এই পূজা কেৱল মনৰ দ্বাৰাও কৰিব পাৰি, অথবা দ্ৰব্যেৰে, বা উপযুক্ত প্ৰতিস্থাপক দ্ৰব্যেৰে। কোনোবাই এটা অংশত সক্ষম, আন এটা অংশত অক্ষম; সেয়ে প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে যথাশক্তি কৰা উচিত।

Verse 66

सो ऽपि शक्त्यनुसारेण कुर्वंश्चेत्फलमृच्छति । कर्मण्यनुष्ठिते ऽप्यस्मिन्फलं यत्र न दृश्यते

সেও নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে কৰিলে নিশ্চয় ফল লাভ কৰে। তথাপি এই কৰ্ম অনুষ্ঠান কৰিলেও কেতিয়াবা তাৰ ফল তৎক্ষণাৎ দেখা নাযায়।

Verse 67

द्विस्त्रिर्वावर्तयेत्तत्र सर्वथा दृश्यते फलम् । पूजोपयुक्तं यद्द्रव्यं हेमरत्नाद्यनुत्तमम्

সেই অনুষ্ঠানত দুবাৰ বা তিনিবাৰ পুনৰাবৃত্তি কৰিলে ফল নিশ্চয় দেখা যায়। পূজাত ব্যৱহৃত উত্তম সোণ, ৰত্ন আদি দ্ৰব্য শিৱপূজাত পৰম ফলদায়ক।

Verse 68

तत्सर्वं गुरवे दद्याद्दक्षिणां च ततः पृथक् । स चेन्नेच्छति तत्सर्वं शिवाय विनिवेदयेत्

সেই সকলো গুৰুলৈ অৰ্পণ কৰিব আৰু তাৰ পিছত পৃথককৈ দক্ষিণা নিবেদন কৰিব। যদি গুৰু গ্ৰহণ কৰিবলৈ ইচ্ছা নকৰে, তেন্তে সেই সকলো ভগৱান শিৱলৈ সমৰ্পণ কৰিব।

Verse 69

अथवा शिवभक्तेभ्यो नान्येभ्यस्तु प्रदीयते । यः स्वयं साधयेच्छक्त्या गुर्वादिनिरपेक्षया

অথবা এই দান কেৱল শিৱভক্তসকলকেই দিব লাগে, আনক নহয়। যি নিজৰ শক্তিৰ ওপৰত ভৰসা কৰি গুৰু আদি পথপ্ৰদৰ্শকৰ প্ৰতি নিৰপেক্ষ হৈ নিজে সাধনা কৰিবলৈ ধৰে, সি অনুচিত আচৰণ কৰে।

Verse 70

सो ऽप्येवमाचरेदत्र न गृह्णीयात्स्वयं पुनः । स्वयं गृह्णाति यो लोभात्पूजांगद्रव्यमुत्तमम्

সিও ইয়াত এইদৰে আচৰণ কৰিব আৰু পুনৰ নিজৰ বাবে একো গ্ৰহণ নকৰিব। যি লোভত পূজাৰ উত্তম উপকৰণ নিজে লৈ লয়, সি ধৰ্মবিৰোধী।

Verse 71

कांक्षितं न लभेन्मूढो नात्र कार्या विचारणा । अर्चितं यत्तु तल्लिंगं गृह्णीयाद्वा नवा स्वयम्

মূঢ় মানুহে কাম্য ফল নাপায়—ইয়াত অধিক বিচাৰ নকৰিলেও হয়। সেয়ে বিধিপূৰ্বক অর্চিত সেই লিঙ্গ গ্ৰহণ কৰিব; নতুবা নিজে নতুন লিঙ্গ পূজা কৰিব।

Verse 72

गृह्णीयाद्यदि तन्नित्यं स्वयं वान्यो ऽपि वार्चयेत् । यथोक्तमेव कर्मैतदाचरेद्यो ऽनपायतः

যদি সি সেই নিয়ম/অনুষ্ঠান গ্ৰহণ কৰি নিত্য পালন কৰে—নিজে পূজা কৰক বা আনক দিয়ে কৰাওক—তেন্তে এই কৰ্ম যথোক্তভাৱে, কোনো বিচ্যুতি নকৰাকৈ, আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 73

फलं व्यभिचरेन्नैवमित्यतः किं प्ररोचकम् । तथाप्युद्देशतो वक्ष्ये कर्मणः सिद्धिमुत्तमम्

যদি কৰ্মফল এইদৰে কেতিয়াও বিচ্যুত নহয়, তেন্তে অধিক প্ৰৰোচনাৰ কি প্ৰয়োজন? তথাপি, সঠিক বুজ আৰু সম্পাদনৰ বাবে মই সংক্ষেপে কৰ্মৰ পৰম সিদ্ধি কওঁ।

Verse 74

अपि शत्रुभिराक्रांतो व्याधिभिर्वाप्यनेकशः । मृत्योरास्यगतश्चापि मुच्यते निरपायतः

শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰিলেও, বহু ব্যাধিয়ে পীড়িত কৰিলেও, আনকি মৃত্যুৰ মুখত পৰিলেও—শিৱত শৰণ ল’লে সি নিঃসন্দেহে আৰু নিৰাপদে মুক্ত হয়।

Verse 75

पूजायते ऽतिकृपणो रिक्तो वैश्रवणायते । कामायते विरूपो ऽपि वृद्धो ऽपि तरुणायते

শিৱপূজাৰ কৃপাৰে অতিশয় কৃপণো পূজ্য হয়; নিঃস্বো বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)সম হয়। কুৰূপো কাম্য হয়; বৃদ্ধো যেন তরুণ হয়।

Verse 76

शत्रुर्मित्रायते सद्यो विरोधी किंकरायते । विषायते यदमृतं विषमप्यमृतायते

শত্ৰুও তৎক্ষণাৎ মিত্ৰ হয়, বিৰোধীও দাস হয়। যি অমৃত, সিও বিষৰূপে ভাসিব পাৰে; আৰু বিষো অমৃতৰূপ হয়—চিত্তস্থিতি অনুসাৰে।

Verse 77

स्थलायते समुद्रो ऽपि स्थलमप्यर्णवायते । महीधरायते श्वभ्रं स च श्वभ्रायते गिरिः

সমুদ্ৰোও স্থলৰূপে ভাসে, স্থলোও অৰ্ণৱৰূপে ভাসে। গাঁতও পৰ্বতৰূপে দেখা যায়, আৰু সেই পৰ্বতো গাঁতৰূপে—বন্ধ জীৱৰ ওপৰত মায়াই এনে বিপৰীত ভ্ৰম সৃষ্টি কৰে।

Verse 78

पद्माकरायते वह्निः सरो वैश्वानरायते । वनायते यदुद्यानं तदुद्यानायते वनम्

সেই বিপৰ্যয় অৱস্থাত অগ্নি পদ্মসৰোবৰ যেন লাগে, আৰু সৰোবৰ দহি উঠা বৈশ্বানৰ অগ্নিৰ দৰে প্ৰতীয়মান হয়। যি উদ্যান, সেয়া বন যেন দেখা যায়; আৰু যি বন, সেয়া উদ্যান যেন ভাসে।

Verse 79

सिंहायते मृगः क्षुद्रः सिंहः क्रीडामृगायते । स्त्रियो ऽभिसारिकायन्ते लक्ष्मीः सुचरितायते

যুগৰ অস্থিৰতাত ক্ষুদ্ৰ মৃগো সিংহ যেন হয়, আৰু সিংহ খেলাৰ মৃগ যেন হৈ পৰে। নাৰীসকল অভিসাৰিকা দৰে গোপন কামচৰণত ঘূৰে, আৰু লক্ষ্মী কেৱল সুচৰিত্ৰ আৰু সদাচাৰতেই স্থিত থাকে।

Verse 80

स्वैरप्रेष्यायते वाणी कीर्तिस्तु गणिकायते । स्वैराचारायते मेधा वज्रसूचीयते मनः

স্বেচ্ছাচাৰত পতিত হলে বাক্য ভাড়াতীয়া দাসৰ দৰে হয়, আৰু কীৰ্তি গণিকাৰ দৰে বিক্ৰীযোগ্য হয়। মেধা উচ্ছৃঙ্খল পথলৈ ঢলে, আৰু মন বজ্ৰ-সূচিৰ দৰে—কঠোৰ, তীক্ষ্ণ আৰু বিদাৰক—হৈ উঠে।

Verse 81

महावातायते शक्तिर्बलं मत्तगजायते । स्तम्भायते समुद्योगैः शत्रुपक्षे स्थिता क्रिया

যেতিয়া শক্তি মহাবতাহৰ দৰে উগ্ৰ হয় আৰু বল মত্ত হাতীৰ দৰে উথলি উঠে, তেতিয়া কৰ্ম—যদি শত্রুপক্ষত অৱস্থান কৰে—অতিশ্ৰম আৰু উন্মত্ত প্ৰচেষ্টাত স্তম্ভিত হৈ স্থবিৰ হয়।

Verse 82

शत्रुपक्षायते ऽरीणां सर्व एव सुहृज्जनः । शत्रवः कुणपायन्ते जीवन्तोपि सबांधवाः

দ্বেষে আচ্ছন্ন লোকৰ চকুত প্ৰতিজন সুহৃদো শত্রুপক্ষৰ যেন লাগে। আৰু শত্রুসকল—জীৱিত থাকিলেও, বান্ধৱসহ—কুণপৰ দৰে তুচ্ছ প্ৰতীয়মান হয়। এইদৰে বিদ্বেষৰ বন্ধনে বিবেক বিকৃত কৰি জীৱক শিৱকৃপাৰ পৰা দূৰে বেঁধে ৰাখে।

Verse 83

आपन्नो ऽपि गतारिष्टः स्वयं खल्वमृतायते । रसाय नायते नित्यमपथ्यमपि सेवितम्

বিপদত পৰিলেও মানুহ অৰিষ্টৰ পৰা মুক্ত হয়; সেয়া নিজে নিজেই অমৃতসম হৈ উঠে। কিন্তু যি অপথ্য, তাক নিত্য সেবন কৰিলেও সি কেতিয়াও ৰসায়ন, জীৱনদায়ী অমৃত নহয়।

Verse 84

अनिशं क्रियमाणापि रतिस्त्वभिनवायते । अनागतादिकं सर्वं करस्थामलकायते

অবিৰত আচৰণ কৰিলেও সেই প্ৰেমময় ভক্তি সদায় নতুন হৈ থাকে; আৰু ভৱিষ্যৎ আদি সকলো কথা হাতত ধৰা আমলখী ফলৰ দৰে স্পষ্টকৈ বুজা যায়।

Verse 85

यादृच्छिकफलायन्ते सिद्धयो ऽप्यणिमादयः । बहुनात्र किमुक्तेन सर्वकामार्थसिद्धिषु

অণিমা আদি যোগসিদ্ধিও কেৱল যাদৃচ্ছিক, গৌণ ফলৰূপে লাভ হয়। ইয়াত অধিক কি ক’ব? সকলো কাম্য লক্ষ্য-অৰ্থসিদ্ধিত (শিৱকৃপা আৰু পূজাই) নিশ্চিত পৰিপূৰ্ণতা দিয়ে।

Verse 86

अस्मिन्कर्मणि निर्वृत्ते त्वनवाप्यं न विद्यते

এই পবিত্ৰ কৰ্মানুষ্ঠান বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন হ’লে তোমাৰ বাবে অপ্রাপ্য একোৱেই নাথাকে।