Vyāsotpatti-kathana (Account of the Birth/Origin of Vyāsa)

Verse 1

मुनय ऊचुः । व्यासोत्पत्तिं महाबुद्धे ब्रूहि सूत दयानिधे । कृपया परया स्वामिन्कृतार्थान्निष्कुरु प्रभो

মুনিসকলে ক’লে—হে মহাবুদ্ধিমান সূত, দয়ানিধি! ব্যাসৰ জন্ম-উৎপত্তি আমাক কওক। হে স্বামী, প্ৰভু! আপোনাৰ পৰম কৃপাৰে আমাক কৃতাৰ্থ কৰক।

Verse 2

व्यासस्य जननी प्रोक्ता नाम्ना सत्यवती शुभा । विवाहिता तु सा देवी राज्ञा शन्तनुना किल

ব্যাসৰ জননী হিচাপে শোভন সৎযৱতীৰ নাম কোৱা হৈছে। নিশ্চয়েই সেই দেবীতুল্য নাৰী ৰজা শান্তনুৰ সৈতে বিবাহিতা হৈছিল।

Verse 3

तस्यां जातो महायोगी कथं व्यासः पराशरात् । सन्देहोऽत्र महाञ्जातस्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति

তাইৰ পৰা পৰাশৰৰ দ্বাৰা মহাযোগী ব্যাস কেনেকৈ জন্মিল? ইয়াত মহা সন্দেহ উঠিছে; আপুনি তাক দূৰ কৰিবলৈ যোগ্য।

Verse 4

सूत उवाच । एकदा तीर्थयात्रायां व्रजन्योगी पराशरः । यदृच्छया गतो रम्यं यमुनायास्तटं शुभम्

সূত ক’লে—এবাৰ তীৰ্থযাত্ৰালৈ যোৱা যোগী পৰাশৰ যাদৃচ্ছিকভাৱে যমুনাৰ মনোৰম আৰু শুভ তীৰত উপস্থিত হ’ল।

Verse 5

निषादमाह धर्मात्मा कुर्वन्तं भोजनन्तदा । नयस्व यमुनापारं जलयानेन मामरम्

তেতিয়া ধৰ্মাত্মাই ভোজন সাজু কৰি থকা নিষাদক ক’লে—“জলযানেৰে মোক শীঘ্ৰে যমুনাৰ পাৰলৈ নে।”

Verse 6

इत्युक्तो मुनिना तेन निषादस्स्वसुतां जगौ । मत्स्यगन्धाममुं बाले पारं नावा नय द्रुतम्

মুনিয়ে এনেদৰে কোৱাত নিষাদে নিজৰ জীয়েকক ক’লে—“হে মৎস্যগন্ধা বালে, এই পূজ্যজনক নাওঁৰে শীঘ্ৰে পাৰলৈ নে।”

Verse 7

तापसोऽयं महाभागे दृश्यन्तीगर्भसंभवः । तितीर्षुरस्ति मर्धाब्धिश्चतुराम्नायपारगः

হে মহাভাগ্যে, এই তাপস—দৃশ্যন্তীৰ গৰ্ভসম্ভৱ—সংসাৰৰ অশান্তি-সমুদ্ৰ পাৰ হ’বলৈ ইচ্ছুক; তেওঁ চতুৰাম্নায়ত পাৰঙ্গত আৰু দৃঢ় তপোনিষ্ঠ।

Verse 8

इति विज्ञापिता पित्रा मत्स्यगन्धा महामुनिम् । संवाहयति नौकायामासीनं सूर्य्यरोचिषम्

পিতাৰ আজ্ঞামতে মৎস্যগন্ধাই নাওঁত আসীন মহামুনি সূৰ্য্যৰোচিষক মৃদুভাৱে সেৱা কৰি দেহ-মৰ্দন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 9

कालयोगान्महायोगी तस्यां कामातुरोऽभवत् । दृष्ट्वा योऽप्सरसां रूपं न कदापि विमोहितः

কালের গূঢ় যোগবলে সেই মহাযোগী তাইৰ প্ৰতি কামাতুৰ হ’ল—যিজনে অপ্সৰাসকলৰ ৰূপ দেখিও কেতিয়াও মোহিত হোৱা নাছিল।

Verse 10

ग्रहीतुकामः स मुनिर्दाशकन्यां मनोहराम् । दक्षिणेन करेणैतामस्पृशद्दक्षिणे करे

সেই মনোহৰ মাছুৱাৰ কন্যাক ধৰি ল’বলৈ ইচ্ছা কৰি সেই মুনিয়ে নিজৰ সোঁহাতেৰে তাইৰ সোঁহাত স্পৰ্শ কৰিলে।

Verse 11

तमुवाच विशालाक्षीं वचनं स्मितपूर्वकम् । किमिदं क्रियये कर्म वाचंयम विगर्हितम्

তাৰ পিছত তেওঁ বিশালনয়না নাৰীগৰাকীক মৃদু হাঁহিৰে ক’লে—“বাক্-সংযমীৰ বাবে নিন্দনীয় এই কৰ্ম তুমি কিয় কৰিছা?”

Verse 12

वसिष्ठस्य कुले रम्ये त्वं जातोऽसि महामते । निषादजा त्वहम्ब्रह्मन्कथं संगो घटेत नौ

হে মহামতি! তুমি বশিষ্ঠৰ মনোৰম কুলত জন্মিছা। কিন্তু হে ব্ৰাহ্মণ! মই নিষাদ নাৰীৰ গৰ্ভজাত—তেন্তে আমাৰ সঙ্গ বা মিলন কেনেকৈ শোভন হ’ব?

Verse 13

दुर्लभं मानुषं जन्म ब्राह्मणत्वं विशेषतः । तत्रापि तापसत्वं च दुर्लभं मुनिसत्तम

মানৱজন্ম দুৰ্লভ, বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণজন্ম অধিক দুৰ্লভ। আৰু তাতো সত্য তপস্যাৰ অৱস্থা (তাপসত্ব) অতি দুৰ্লভ, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ!

Verse 14

विद्यया वपुषा वाचा कुलशीलेन चान्वितः । कामबाणवशं यातो महदाश्चर्यमत्र हि

বিদ্যা, ৰূপ, বাক্‌চাতুৰ্য, কুল আৰু শীলত সমন্বিত হৈও সি কামদেৱৰ বাণৰ বশীভূত হ’ল—ইয়াত সঁচাকৈ মহা আশ্চৰ্য!

Verse 15

प्रवृत्तमप्यसत्कर्म कर्तुमेनं न कोऽपि ह । भुवि वारयितुं शक्तः शापभीत्यास्य योगिनः

অসৎকৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’লেও পৃথিৱীত কোনেও তাক নিবাৰণ কৰিব নোৱাৰিলে, কিয়নো সেই যোগীৰ শাপৰ ভয়ে সকলোৱে কঁপিছিল।

Verse 16

इति संचिन्त्य हृदये निजगाद महामुनिम् । तावद्धैर्यं कुरु स्वामिन्यावत्त्वां पारयामि न

হৃদয়ত এনেদৰে চিন্তা কৰি সি মহামুনিক ক’লে—“হে স্বামিনী! ধৈৰ্য ধৰা; মই তোমাক কুশলে পাৰ কৰোৱালৈকে মন নাভাঙিবা।”

Verse 17

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या योगिराजः पराशरः । तत्याज पाणिं तरसा सिन्धोः पारं गतः पुनः

সূত ক’লে—তাইৰ বাক্য শুনি যোগিৰাজ পৰাশৰে তৎক্ষণাৎ তাইৰ হাত এৰি পুনৰ নদীৰ সিপাৰে গ’ল।

Verse 18

पुनर्जग्राह तां बालां मुनिं कामप्रपीडितः । कंपमाना तु सा बाला तमुवाच दयानिधिम्

কামপীড়াত পুনৰ ব্যাকুল মুনিয়ে সেই বালিকাক আকৌ ধৰি ল’লে। কঁপনি ধৰি থকা ছোৱালীয়ে দয়া-নিধি তেওঁক ক’লে।

Verse 19

दुर्गन्धाहं मुनिश्रेष्ठ कृष्णवर्णा निषादजा । भवांस्तु परमोदारविचारो योगिसत्तमः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! মই দুৰ্গন্ধযুক্তা, কৃষ্ণবৰ্ণা আৰু নিষাদ-কুলজাত; কিন্তু আপুনি উদাৰ বিচাৰসম্পন্ন, যোগীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 20

नावयोर्घटते सङ्गो काचकांचनयोरिव । तुल्यजात्याकृतिकयोः संगः सौख्यप्रदो भवेत्

দুজন অসমান লোকৰ মাজত সত্য সঙ্গতি নঘটে—কাঁচ আৰু সোণৰ দৰে। কিন্তু সমজাতি আৰু সমস্বভাৱৰ লোকৰ সঙ্গ সুখদায়ক হয়।

Verse 21

इत्युक्तेन तया तेन क्षणमात्रेण कामिनी । कृता योजनगंधा तु रम्यरूपा मनोरमा

তেওঁৰ তেনে বাক্য শুনি সেই কামিনী ক্ষণমাত্ৰতে ‘যোজনব্যাপী সুবাসযুক্তা’ হ’ল আৰু অতি ৰমণীয় ৰূপে মনোহৰা, দৰ্শনসুখদায়িনী হৈ উঠিল।

Verse 22

पुनर्जग्राह तां बालां स मुनिः कामपीडितः । ग्रहीतुकामं तं दृष्ट्वा पुनः प्रोवाच वासवी

কামপীড়িত সেই মুনিয়ে পুনৰ সেই বালিকাক ধৰি ল’লে। তাক ধৰি ল’বলৈ উদ্যত হোৱা তেওঁক দেখি বাসবীয়ে পুনৰ ক’লে।

Verse 23

रात्रौ व्यवायः कर्तव्यो न दिवेति श्रुतिर्जगौ । दिवासंगे महान्दोषो निन्दा चापि दुरासदा

শ্ৰুতি কয়—সংগম ৰাতিত কৰণীয়, দিনত নহয়। দিনৰ সংগমে মহাদোষ হয় আৰু আঁতৰাবলৈ দুষ্কৰ নিন্দাও জাগে।

Verse 24

तस्मात्तावत्प्रतीक्षस्व यावद्भवति यामिनी । पश्यन्ति मानवाश्चात्र पिता मे च तटे स्थितः

সেয়ে ৰাতি নহোৱালৈকে ইয়াতে অলপ সময় অপেক্ষা কৰা। ইয়াত মানুহে চাই আছে, আৰু মোৰ পিতাও তীৰত থিয় হৈ আছে।

Verse 25

तयोक्तमिदमाकर्ण्य वचनं मुनिपुंगवः । नीहारं कल्पयामास सद्यः पुण्यबलेन वै

সেই দুজনৰ কথা শুনি মুনিশ্ৰেষ্ঠে নিজৰ সঞ্চিত পুণ্যবলে তৎক্ষণাৎ কুঁৱাশাৰ আৱৰণ সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 26

नीहारे च समुत्पन्ने तमसा रात्रिसंनिभे । व्यवायचकिता बाला पुनः प्रोवाच तम्मुनिम्

কুঁৱাশা উঠি ৰাতিৰ দৰে অন্ধকাৰ ছাই পৰাত, মিলনৰ আশংকাত চমকি উঠা সেই বালিকাই পুনৰ সেই মুনিক ক’লে।

Verse 27

योगिन्नमोघवीर्य्यस्त्वं भुक्त्वा गन्तासि मां यदि । सगर्भा स्यां तदा स्वामिन्का गतिर्मे भवेदिति

“হে যোগী! আপোনাৰ বীৰ্য অমোঘ। যদি মোক ভোগ কৰি আপুনি গুচি যায়, তেন্তে স্বামীন, মই গৰ্ভৱতী হ’লে মোৰ গতি কি হ’ব?”

Verse 28

कन्याव्रतं महाबुद्धे मम नष्टं भविष्यति । हसिष्यति तदा लोकाः पितरं किं ब्रवीम्यहम्

হে মহাবুদ্ধিমান, মোৰ কন্যাব্ৰত নষ্ট হৈ যাব। তেতিয়া লোকে মোক হাঁহিব—মই পিতাক কি ক’ম?

Verse 29

पराशर उवाच । रम बाले मया सार्द्धं स्वच्छन्दं कामजै रसैः । स्वीयाभिलाषमाख्याहि पूरयाम्यधुना प्रिये

পৰাশৰে ক’লে—হে বালে, মোৰ সৈতে স্বেচ্ছায় কামজাত ৰসত ৰমণ কৰ। প্ৰিয়ে, তোৰ ইচ্ছা ক’—মই এতিয়াই পূৰণ কৰিম।

Verse 30

मदाज्ञासत्यकरणान्नाम्ना सत्यवती भव । वन्दनीया तथाशेषैर्योगिभिस्त्रिदशैरपि

মোৰ আজ্ঞা সত্য কৰি দেখুওৱাৰ বাবে তুমি ‘সত্যৱতী’ নামে প্ৰসিদ্ধ হওঁক; আৰু সকলো যোগী তথা দেৱগণৰো ওচৰত বন্দনীয়া হওঁক।

Verse 31

सत्यवत्युवाच । जानते न पिता माता न वान्ये भुवि मानवाः । कन्याधर्मो न मे हन्याद्यदि स्वीकुरु मान्तदा

সত্যৱতীয়ে ক’লে—মোৰ পিতা-মাতা বা পৃথিৱীৰ আন কোনো মানুহে নাজানে; আপুনি যদি এতিয়াই মোক গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে মোৰ কন্যাধৰ্ম ভংগ নহ’ব।

Verse 32

पुत्रश्च त्वत्समो नाथ भवेदद्भुतशक्तिमान् । सौगन्ध्यं सर्वदांगे मे तारुण्यं च नवंनवम्

হে নাথ, আপোনাৰ সমান অদ্ভুত শক্তিসম্পন্ন পুত্ৰ যেন মোৰ হয়; মোৰ দেহৰ সকলো অঙ্গত সদায় সৌৰভ থাকক, আৰু মোৰ যৌৱন নিত্য নৱনৱ থাকক।

Verse 33

पराशर उवाच । शृणु प्रिये तवाभीष्टं सर्वं पूर्णं भविष्यति । विष्ण्वंशसंभवः पुत्रो भविता ते महायशाः

পৰাশৰে ক’লে—প্ৰিয়ে, শুনা; তোমাৰ অভীষ্ট সকলো সম্পূৰ্ণ হ’ব। বিষ্ণুবংশজাত মহাযশস্বী পুত্ৰ তোমাৰ জন্ম হ’ব।

Verse 34

किंचिद्वै कारणं विद्धि यतोऽहं कामपीडितः । दृष्ट्वा चाप्सरसारूपं नामुह्यन्मे नमः क्वचित्

এই কাৰণ জানি থোৱা—মই কামনাত পীড়িত হৈছোঁ। অপ্সৰাৰ ৰূপ দেখিলেও মোৰ মন মোহিত নহয়; কোনো সময়তে অন্তৰৰ নমস্কাৰ লুপ্ত নহয়।

Verse 35

मीनगन्धां समालक्ष्य त्वां मोहवशगोऽभवम् । न बाले भालपट्टस्थो ब्रह्मलेखोऽन्यथा भवेत्

তোমাৰ দেহত মাছৰ গন্ধ লক্ষ্য কৰি মই মোহৰ বশত পৰিলোঁ। হে বালিকা, কপালত লিখা ব্ৰহ্মলেখ কেতিয়াও অন্যথা নহয়।

Verse 36

पुराणकर्ता पुत्रस्ते वेदशाखाविभागकृत् । भविष्यति वरारोहे ख्यातकीर्तिर्जगत्त्रये

হে বৰাৰোহে, তোমাৰ পুত্ৰ পুৰাণ-কৰ্তা আৰু বেদশাখা-বিভাজক হ’ব; ত্ৰিলোকত তাৰ কীৰ্তি প্ৰসিদ্ধ হ’ব।

Verse 37

इत्युक्त्वा तां सुरम्याङ्गीं भुक्त्वा योगविशारदः । वव्राज शीघ्रं यमुनाजले स्नात्वा महामुने

এনেদৰে কৈ সেই সুৰম্যাঙ্গীক, যোগবিশাৰদে আহাৰ কৰিলে; হে মহামুনে, যমুনাজলত স্নান কৰি তেওঁ শীঘ্ৰে প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 38

सापि गर्भं दधाराशु द्वादशात्मसमप्रभम् । असूत सूर्य्यजाद्वीपे कामदेवमिवात्मजम्

সেয়ো শীঘ্ৰে গৰ্ভ ধাৰণ কৰিলে, অন্তৰত দ্বাদশ-শক্তিসমান দীপ্তি বহন কৰি। সূৰ্য্যজা-দ্বীপত সেয়ে কামদেৱসদৃশ পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰিলে।

Verse 39

वामे कमण्डलुं बिभ्रद्दक्षिणे दण्डमुत्तमम् । पिशंगीभिर्जटाभिश्च राजितो महसां चयः

বাওঁ হাতে কমণ্ডলু আৰু সোঁ হাতে উত্তম দণ্ড ধৰি তেওঁ দীপ্তিমান হ’ল। পিঙ্গল জটাৰে ভূষিত সেই তেজৰ ভঁৰাল উজ্জ্বল হৈ উঠিল।

Verse 40

जातमात्रस्तु तेजस्वी मातरं प्रत्यभाषत । गच्छ मातर्यथाकामं गच्छाम्यहमतः परम्

কিন্তু সেই তেজস্বী শিশু জন্মমাত্ৰেই মাতাক ক’লে—“মা, তুমি য’তে ইচ্ছা ত’তে যোৱা; মই ইয়াৰ পৰা পৰম অৱস্থালৈ গমন কৰিম।”

Verse 41

मातर्यदा भवेत्कार्यं तव किंचिद्धृदीप्सितम् । संस्मृतश्चागमिष्यामि त्वदिच्छापूर्तिहेतवे

“মা, যেতিয়া তোমাৰ কিবা কাম হ’ব বা হৃদয়ত কিবা ইচ্ছা জাগিব, তেতিয়া মোক সোঁৱৰণ কৰা; তোমাৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিবলৈ মই নিশ্চয় আহিম।”

Verse 42

इत्युक्त्वा मातृचरणावभिवाद्य तपोनिधिः । जगाम च तपः कर्त्तुं तीर्थं पापविशोधनम्

এইদৰে কৈ তপস্যাৰ নিধিয়ে মাতৃচৰণত প্ৰণাম কৰি তপ কৰিবলৈ পাপবিশোধক তীৰ্থলৈ গ’ল।

Verse 43

सापि पित्रन्तिकं याता पुत्रस्नेहाकुला सती । स्मरन्ती चरितं सूनोर्वर्णयन्ती स्वभाग्यकम्

সেয়ো পুত্ৰস্নেহত আকুল হৈ পিতাৰ ওচৰলৈ গ’ল; পুত্ৰৰ চৰিত স্মৰণ কৰি কৰি নিজৰ সৌভাগ্য বৰ্ণনা কৰি থাকিল।

Verse 44

द्वीपे जातो यतो बालस्तेन द्वैपायनोऽभवत् । वेदशाखाविभजनाद्वेदव्यासः प्रकीर्तितः

দ্বীপত জন্ম হোৱা বাবে সেই বালক ‘দ্বৈপায়ন’ নামে খ্যাত হ’ল; আৰু বেদৰ শাখা-বিভাগ কৰাত তেওঁ ‘বেদব্যাস’ বুলি প্ৰসিদ্ধ।

Verse 45

तीर्थराजं प्रथमतो धर्मकामार्थ मोक्षदम् । नैमिषं च कुरुक्षेत्रं गङ्गाद्वारमवन्तिकाम्

প্ৰথমে তীৰ্থৰাজৰ স্তৱ কৰা হয়—যি ধৰ্ম, কাম, অৰ্থ আৰু মোক্ষ দান কৰে; তাৰ পিছত নৈমিষ, কুৰুক্ষেত্ৰ, গঙ্গাদ্বাৰ (হৰিদ্বাৰ) আৰু অৱন্তিকা (উজ্জয়িনী)।

Verse 46

अयोध्यां मथुरां चैव द्वारकाममरावतीम् । सरस्वतीं सिंधुसङ्गं गंगा सागरसंगमम्

অযোধ্যা, মথুৰা, দ্বাৰকা আৰু অমৰাৱতী; সৰস্বতী, সিন্ধু-সঙ্গম আৰু গঙ্গা-সাগৰৰ মিলনস্থল—এই সকলো পবিত্ৰ তীৰ্থক ভক্তিৰে পূজা কৰা উচিত।

Verse 47

काञ्चीं च त्र्यम्बकं चापि सप्तगोदावरीतटम् । कालञ्जरं प्रभासं च तथा बदरिकाश्रमम्

কাঞ্চী, ত্ৰ্যম্বক, সপ্তগোদাৱৰীৰ তট; কালাঞ্জৰ, প্ৰভাস আৰু বদৰিকাশ্ৰম—এই তীৰ্থসমূহো দৰ্শন-সেৱা কৰা উচিত।

Verse 48

महालयन्तथोंकारक्षेत्रं वै पुरुषोत्तमम् । गोकर्णं भृगुकच्छं च भृगुतुंगं च पुष्करम्

মহালয়, তদ্ৰূপ পবিত্ৰ ওঁকাৰক্ষেত্ৰ আৰু পুৰুষোত্তম; লগতে গোকৰ্ণ, ভৃগুকচ্ছ, ভৃগুতুঙ্গ আৰু পুষ্কৰ—এই তীৰ্থসমূহো স্মৰণ-দৰ্শনীয়।

Verse 49

श्रीपर्वतादितीर्थानि धारातीर्थं तथैव च । गत्वावगाह्य विधिना चचार परमन्तपः

তেওঁ শ্ৰীপৰ্বত আদি তীৰ্থসমূহলৈ আৰু ধাৰাতীৰ্থলৈও গ’ল; বিধিমতে স্নান কৰি, সেই পৰম তপস্বী—তীব্ৰ তপে দগ্ধ—তপস্যা অব্যাহত ৰাখিলে।

Verse 50

एवन्तीर्थान्यनेकानि नानादेशस्थितानि ह । पर्य्यटन्कालिकासूनुः प्रापद्वाराणसीम्पुरीम्

এইদৰে নানা দেশত অৱস্থিত বহু তীৰ্থ পৰিভ্ৰমণ কৰি কালিকাৰ পুত্ৰ অৱশেষত বাৰাণসী নগৰীত উপস্থিত হ’ল।

Verse 51

यत्र विश्वेश्वरः साक्षादन्नपूर्णा महेश्वरी । भक्तानाममृतन्दातुं विराजेते कृपानिधी

তাত সাক্ষাৎ বিশ্বেশ্বৰ আৰু মহেশ্বৰী অন্নপূৰ্ণা—দুয়ো কৰুণানিধি—ভক্তসকলক অনুগ্ৰহামৃত দান কৰিবলৈ দীপ্তিমান হৈ আছে।

Verse 52

प्राप्य वाराणसीतीर्थं दृष्ट्वाथ मणिकर्णिकाम् । कोटिजन्मार्जितं पापं तत्याज स मुनीश्वरः

বাৰাণসী তীৰ্থত উপস্থিত হৈ পাছত মণিকৰ্ণিকাৰ দৰ্শন কৰি সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠে কোটি জন্মৰ সঞ্চিত পাপ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 53

दृष्ट्वा लिंगानि सर्वाणि विश्वेशप्रमुखानि च । स्नात्वा सर्वेषु कुण्डेषु वापीकूपसरस्सु च

বিশ্বেশৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সকলো লিঙ্গৰ দৰ্শন কৰি আৰু সকলো কুণ্ড, বাপী, কূপ আৰু সৰোবৰত স্নান কৰি (ভক্ত শুদ্ধ হয়)।

Verse 55

दण्डनायकमुख्यांश्च गणान्स्तुत्वा प्रयत्नतः । आदिकेशवमुख्यांश्च केशवान्परितोष्य च

দণ্ডনায়ক-মুখ্য গণসকলক যত্নে স্তৱ কৰি, আৰু আদি-কেশৱ-মুখ্য কেশৱসকলকো সন্তুষ্ট কৰি, সি পাছত নিজৰ উদ্দেশ্যত আগবাঢ়িল।

Verse 56

लोलार्कमुख्यसूर्यांश्च प्रणम्य च पुनःपुनः । कृत्वा पिण्डप्रदानानि सर्वतीर्थेष्वतन्द्रितः

লোলার্ক আদি সূৰ্যৰূপক পুনঃপুনঃ প্ৰণাম কৰি, অলসতা নকৰাকৈ সি সকলো তীৰ্থত পিণ্ডদান কৰিলে।

Verse 57

स्थापयामास पुण्यात्मा लिंगं व्यासेश्वराभिधम् । यद्दर्शनाद्भवेद्विप्र नरो विद्यासु वाक्पतिः

সেই পুণ্যাত্মাই ‘ব্যাসেশ্বৰ’ নামৰ শিৱলিঙ্গ স্থাপন কৰিলে। হে বিপ্ৰ, তাৰ দৰ্শনমাত্ৰে মানুহ বিদ্যাৰ ক্ষেত্ৰত বাক্পতি, বাণীৰ অধিপতি হয়।

Verse 58

लिंगान्यभ्यर्च्य विश्वेशप्रमुखानि सुभक्तितः । असकृच्चिन्तयामास किं लिगं क्षिप्रसिद्धिदम्

বিশ্বেশ আদি বহু শিৱলিঙ্গ সুভক্তিৰে পূজা কৰি তেওঁ বাৰে বাৰে চিন্তা কৰিলে—“কোন লিঙ্গে শীঘ্ৰ সিদ্ধি দান কৰে?”

Verse 59

यमाराध्य महादेवं विद्याः सर्वा लभेमहि । पुराणकर्तृताशक्तिर्ममास्तु यदनुग्रहात्

মহাদেৱক আৰাধনা কৰি আমি সকলো বিদ্যা লাভ কৰোঁ; আৰু তেওঁৰ অনুগ্ৰহে মোৰ ভিতৰত পুৰাণ-ৰচনাৰ শক্তি উদিত হওক।

Verse 60

श्रीदमोंकारनाथं वा कृत्तिवासेश्वरं किमु । केदारेशन्तु कामेशं चन्द्रेशं वा त्रिलोचनम्

ক’তেওঁ শ্ৰী ওঁকাৰনাথ, ক’তেওঁ কৃত্তিবাসেশ্বৰ—আৰু কি ক’ব! কেদাৰত তেওঁ কামেশ্বৰ, অন্যত্ৰ চন্দ্ৰেশ, নাইবা ত্ৰিনয়ন প্ৰভু ত্ৰিলোচন বুলি স্তুত হয়।

Verse 61

कालेशं वृद्धकालेशं कालशेश्वरमेव वा । ज्येष्ठेशं जम्बुकेशं वा जैगीषव्येश्वरन्तु वा

শিৱক কালেś, বৃদ্ধ-কালেś বা কালশেশ্বৰ ৰূপে পূজা কৰিব পাৰি; অথবা জ্যেষ্ঠেশ, জম্বুকেশ বা জৈগীষব্যেশ্বৰ ৰূপেও।

Verse 62

दशाश्वमेधमीशानं द्रुमिचण्डेशमेव वा । दृक्केशं गरुडेशं वा गोकर्णेशं गणेश्वरम्

দশাশ্বমেধ নামে খ্যাত ঈশানক, অথবা দ্ৰুমিচণ্ডেশক, অথবা দৃক্কেশক, অথবা গৰুড়েশক, আৰু গোকৰ্ণেশ—গণসকলৰ অধিপতি গণেশ্বৰক—এই নামসমূহে শিৱক স্মৰণ বা পূজা কৰা উচিত।

Verse 63

प्रसन्नवदनेशं वा धर्म्मेशं तारकेश्वरम् । नन्दिकेशं निवासेशं पत्रीशं प्रीतिकेश्वरम्

প্ৰসন্নবদনেশ, ধৰ্মেশ, তাৰকেশ্বৰ, নন্দিকেশ, নিবাসেশ, পত্ৰীশ আৰু প্ৰীতিকেশ্বৰ—এই পবিত্ৰ নামসমূহ স্মৰণ কৰি শিৱৰ পূজা কৰা উচিত।

Verse 64

पर्वतेशं पशुपतिं हाटकेश्वरमेव वा । बृहस्पतीश्वरं वाथ तिलभाण्डेशमेव वा

পৰ্বতেশ, পশুপতি, হাটকেশ্বৰ, বৃহস্পতীশ্বৰ অথবা তিলভাণ্ডেশ—এই নামসমূহৰ দ্বাৰাও প্ৰভু শিৱৰ পূজা কৰিব পাৰি।

Verse 65

भारभूतेश्वरं किं वा महालक्ष्मीश्वरं तु वा । मरुतेशन्तु मोक्षेशं गंगेशं नर्मदेश्वरम्

ভাৰভূতেশ্বৰ, মহালক্ষ্মীশ্বৰ, মৰুতেশ, মোক্ষেশ, গঙ্গেশ আৰু নর্মদেশ্বৰ—এইসকল পুণ্য তীৰ্থত লিঙ্গৰূপে বিরাজমান শিৱৰ ঈশ্বৰ-নাম।

Verse 66

कृष्णेशं परमेशानं रत्नेश्वरमथापि वा । यामुनेशं लांगलीशं श्रीमद्विश्वेश्वरं विभुम्

ভগৱান শিৱক কৃষ্ণেশ, পৰমেশান বা ৰত্নেশ্বৰ ৰূপে পূজা কৰিব পাৰি; তদ্ৰূপ যামুনেশ, লাঙ্গলীশ আৰু শ্ৰীমদ্ বিশ্বেশ্বৰ—সৰ্বব্যাপী বিভু—ৰূপেও।

Verse 67

अविमुक्तेश्वरं वाथ विशालाक्षीशमेव वा । व्याघ्रेश्वरं वराहेशं विद्येश्वरमथापि वा

নাইবা অবিমুক্তেশ্বৰ, অথবা নিশ্চয়েই বিশালাক্ষীশ; তদ্ৰূপ ব্যাঘ্ৰেশ্বৰ, বৰাহেশ আৰু বিদ্যেশ্বৰ—এই সকলো ৰূপত ভক্তিভাৱে শিৱাৰাধনা কৰা হোক।

Verse 68

वरुणेशं विधीशं वा हरिकेशेश्वरन्तु वा । भवानीशं कपर्द्दीशं कन्दुकेश मजेश्वरम्

শিৱক বৰুণেশ, বা বিধীশ (ব্ৰহ্মাৰ অধিপতি), অথবা হৰিকেশেশ্বৰ ৰূপে পূজা কৰা হোক; তদ্ৰূপ ভবানীশ, কপর্দ্দীশ (জটাধাৰী প্ৰভু), কন্দুকেশ আৰু মজেশ্বৰ ৰূপেও।

Verse 69

विश्वकर्मेश्वरं वाथ वीरेश्वरमथापि वा । नादेशं कपिलेशं च भुवनेश्वरमेव वा

নাইবা বিশ্বকৰ্মেশ্বৰ, অথবা বীৰেশ্বৰ; অথবা নাদেশ, কপিলেশ আৰু ভুবনেশ্বৰ—এই ৰূপতো প্ৰভুৰ আৰাধনা কৰিব পাৰি।

Verse 70

बाष्कुलीशं महादेवं सिद्धीश्वरमथापि वा । विश्वेदेवेश्वरं वीरभद्रेशं भैरवेश्वरम्

‘বাষ্কুলীশ, মহাদেৱ আৰু সিদ্ধীশ্বৰ; লগতে বিশ্বেদেৱেশ্বৰ, বীৰভদ্ৰেশ আৰু ভৈৰৱেশ্বৰ’—এই নামেও শিৱৰ স্মৰণ-পূজা কৰা হোক।

Verse 71

अमृतेशं सतीशं वा पार्वतीश्वरमेव वा । सिद्धेश्वरं मतंगेशं भूतीश्वरमथापि वा

কোনোৱে তেওঁক অমৃতেশ, বা সতীশ, অথবা পাৰ্বতীশ্বৰ ৰূপে পূজা কৰক; বা সিদ্ধেশ্বৰ, মতঙ্গেশ, অথবা ভূতীশ্বৰ ৰূপে—এই সকলো নাম একে পৰমেশ্বৰ শ্ৰীশিৱৰেই।

Verse 72

आषाढीशं प्रकामेशं कोटिरुद्रेश्वरन्तथा । मदालसेश्वरं चैव तिलपर्णेश्वरं किमु

আষাঢ়ীশ, প্ৰকামেশ, আৰু কোটিৰুদ্ৰেশ্বৰ; লগতে মদালসেশ্বৰ আৰু তিলপৰ্ণেশ্বৰ—আৰু কি ক’ব?

Verse 73

किं वा हिरण्यगर्भेशं किं वा श्रीमध्यमेश्वरम् । इत्यादिकोटिलिंगानां मध्येऽहं किमुपाश्रये

মই হিৰণ্যগৰ্ভেশৰ শৰণ ল’ম নে শ্ৰীমধ্যমেশ্বৰৰ? এনেকুৱা অসংখ্য কোটি লিঙ্গৰ মাজত মই কাক আশ্ৰয় কৰি পূজা কৰিম?

Verse 74

इति चिन्तातुरो व्यासः शिवभक्तिरतात्मवान् । क्षणं विचारयामास ध्यानसुस्थिरचेतसा

এইদৰে শিৱভক্তিত ৰত ব্যাস চিন্তাত ব্যাকুল হ’ল; ধ্যানত স্থিৰচিত্ত হৈ তেওঁ ক্ষণমাত্ৰ চিন্তা কৰিলে।

Verse 75

आज्ञातं विस्मृतं तावन्निष्पन्नो मे मनोरथः । सिद्धैः संपूजितं लिंगं धर्म्मकामार्थमोक्षदम्

যেতিয়ালৈকে সি অজ্ঞাত আৰু বিস্মৃত আছিল, তেতিয়ালৈকে মোৰ মনোৰথ সিদ্ধ নহ’ল। কিন্তু সিদ্ধসকলে পূজিত এই লিঙ্গে ধৰ্ম, কাম, অৰ্থ আৰু মোক্ষ দান কৰে।

Verse 76

दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य चेतो निर्मलतामियात् । उद्धाटितं सदैवास्ति द्वारं स्वर्गस्य यत्र हि

তাঁৰ দৰ্শন আৰু স্পৰ্শমাত্ৰেই চিত্ত নিৰ্মল হয়; কিয়নো সেই স্থানত স্বৰ্গৰ দুৱাৰ সদায় উন্মুক্ত থাকে।

Verse 77

अविमुक्ते महाक्षेत्रे सिद्धक्षेत्रे हि तत्परम् । यत्रास्ते परमं लिंगं मध्यमेश्वरसंज्ञकम्

অবিমুক্ত নামৰ মহাক্ষেত্ৰ, সিদ্ধক্ষেত্ৰত—সেই ঠাইতে ‘মধ্যমেশ্বৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ পৰম লিঙ্গ বিরাজমান।

Verse 78

न मध्यमेश्वरादन्यल्लिंगं काश्यां हि विद्यते । यद्दर्शनार्थमायान्ति देवाः पर्वणिपर्वणि

কাশীত মধ্যমেশ্বৰ ব্যতীত আন কোনো লিঙ্গ নাই; যাঁৰ দৰ্শনৰ বাবে দেৱতাসকল পৰ্বে পৰ্বে আহে।

Verse 79

अतः सेव्यो महादेवो मध्यमेश्वरसंज्ञकः । अस्याराधनतो विप्रा बहवः सिद्धिमागताः

সেয়ে ‘মধ্যমেশ্বৰ’ নামে খ্যাত মহাদেৱক সেৱা-পূজা কৰা উচিত। তেওঁৰ আৰাধনাৰে বহু বিপ্ৰে সিদ্ধি আৰু পৰম পূৰ্ণতা লাভ কৰিছে।

Verse 80

यः प्रधानतया काश्या मध्ये तिष्ठति शङ्करः । स्वपुरीजन सौख्यार्थमतोऽसौ मध्यमेश्वरः

যি শংকৰ প্ৰধান প্ৰভু ৰূপে কাশীৰ মাজভাগত সদা অৱস্থিত আৰু নিজৰ নগৰবাসীৰ মঙ্গল তথা আধ্যাত্মিক সান্ত্বনাৰ বাবে কৃপা কৰে—সেয়ে তেওঁ ‘মধ্যমেশ্বৰ’ নামে পৰিচিত।

Verse 81

तुम्बुरुर्नाम गंधर्वो देवर्षिर्नारदस्तथा । अमुमाराध्य संपन्नो गानविद्याविशारदौ

তুম্বুরু নামৰ গন্ধৰ্ব আৰু দেৱৰ্ষি নাৰদো—তাঁকেই (ভগৱান শিৱক) ভক্তিভাৱে আৰাধনা কৰি—সমৃদ্ধ হল আৰু গান-সঙ্গীত বিদ্যাত অতি পাৰদৰ্শী হল।

Verse 82

अमुमेव समाराध्य विष्णुर्मोक्षप्रदोऽभवत् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च स्रष्टृपालकहारकाः

তাঁকেই (শিৱক) একমাত্ৰ আৰাধনা কৰি বিষ্ণু মোক্ষদাতা হল। ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ—তেওঁলোক ক্ৰমে সৃষ্টিকৰ্তা, পালনকৰ্তা আৰু সংহাৰকৰ্তা।

Verse 83

धनाधीशः कुबेरोऽपि वामदेवो हि शैवराट् । खट्वांगो नाम भूपालोऽनपत्योऽपत्यवानभूत्

ধনাধীশ কুবেৰো, আৰু শৈৱভক্তসকলৰ মাজত ৰাজসদৃশ বামদেৱো—আৰু খট্বাঙ্গ নামৰ ৰজাও, যি আগতে নিঃসন্তান আছিল, শিৱকৃপাৰে সন্তানবান হল।

Verse 84

अप्सराश्चन्द्रभामाख्या नृत्यन्ती निजभावतः । सदेहा कोकिलालापा लिंगमध्ये लयं गता

চন্দ্ৰভা নামৰ অপ্সৰা নিজ স্বাভাৱিক ভাৱত নৃত্য কৰি—দেহসহিত আৰু কোকিল-মধুৰ কণ্ঠে—লিঙ্গৰ মধ্যতেই লয় পাই লীন হৈ গ’ল।

Verse 85

श्रीकरो गोपिकासूनुः सेविता मध्यमेश्वरम् । गाणपत्यं समालेभे शिवस्य करुणात्मनः

গোপিকাৰ পুত্ৰ শ্ৰীকৰ মধ্যমেশ্বৰক ভক্তিভাৱে সেৱা-পূজা কৰিলে। কৰুণাময় ভগৱান শিৱৰ প্ৰসাদে সি গণপত্য পথ আৰু পদ লাভ কৰিলে।

Verse 86

भार्गवो गीष्पतिश्चोभौ देवौ दैत्यसुरार्चितौ । विद्यापारंगमौ जातौ प्रसादान्मध्यमेशितुः

ভাৰ্গৱ (শুক্ৰ) আৰু গীষ্পতি (বৃহস্পতি)—দৈত্য আৰু দেৱে যাঁক অর্চনা কৰে সেই দুজন দেৱ—মধ্যমেশ্বৰৰ প্ৰসাদে বিদ্যাত সম্পূৰ্ণ পাৰঙ্গত হ’ল।

Verse 87

अहमप्यत्र संपूज्य मध्यमेश्वरमीश्वरम् । पुराणकर्तृताशक्तिं प्राप्स्यामि तरसा धुवम्

ময়ো ইয়াত মধ্যমেশ্বৰ পৰমেশ্বৰক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, শীঘ্ৰে আৰু নিশ্চিতভাৱে পুৰাণ-ৰচনাৰ শক্তি লাভ কৰিম।

Verse 88

इति कृत्वा मतिं धीरो व्यासः सत्यवतीसुतः । भागीरथ्यम्भसि स्नात्वा जग्राह नियमं व्रती

এইদৰে মনত দৃঢ় সংকল্প কৰি ধীৰ সত্যৱতীপুত্ৰ ব্যাসে ভাগীৰথীৰ জলে স্নান কৰি ব্ৰতী হৈ নিয়মানুষ্ঠান গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 89

क्वचित्पर्णाशनो भूत्त्वा फलशाकाशनः क्वचित् । वातभुग्जलभुक्क्वापि क्वचिन्निरशनव्रती

কেতিয়াবা তেওঁ পাতেৰে আহাৰ কৰি থাকিল, কেতিয়াবা ফল-শাক খালে। কেতিয়াবা কেৱল বায়ু, কেতিয়াবা কেৱল জল; আৰু কেতিয়াবা সম্পূৰ্ণ নিৰাহাৰ ব্ৰত পালন কৰিলে।

Verse 90

इत्यादि नियमैर्योगी त्रिकालं मध्यमेश्वरम् । पूजयामास धर्म्मात्मा नानावृक्षोद्भवैः फलैः

এইদৰে নানা নিয়মেৰে যুক্ত ধাৰ্মিক যোগীয়ে ত্ৰিকাল মধ্যমেশ্বৰক পূজা কৰিছিল আৰু নানা গছৰ উৎপন্ন ফল অৰ্পণ কৰিছিল।

Verse 91

इत्थं बहुतिथे काले व्यतीते कालिकासुतः । स्नात्वा त्रिपथगातोये यावदायाति स प्रगे

এইদৰে বহু সময় পাৰ হোৱাৰ পিছত, কালিকাৰ পুত্ৰ ত্ৰিপথগা (গঙ্গা)ৰ জলে স্নান কৰি প্ৰভাতে তাত আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 92

मध्यमेश्वरमीशानं भक्ताभीष्टवरप्रदम् । तावद्ददर्श पुण्यात्मा मध्येलिंगं महेश्वरम्

তেতিয়া সেই পুণ্যাত্মাই মাজত লিঙ্গৰূপ মহেশ্বৰক দর্শন কৰিলে—ঈশান, মধ্যমেশ্বৰ—যি ভক্তক অভীষ্ট বৰ প্ৰদান কৰে।

Verse 93

उमाभूषितवामांगं व्याघ्रचर्म्मोत्तरीयकम् । जटाजूटचलद्गंगातरंगैश्चारुविग्रहम्

তেওঁৰ বামাঙ্গ উমাদেৱীৰে ভূষিত; ব্যাঘ্ৰচৰ্ম আছিল উত্তৰীয়; আৰু জটাজূটত চলমান গঙ্গাৰ তৰঙ্গে তেওঁৰ মনোহৰ দেহ শোভিত হৈছিল।

Verse 94

लसच्छारदबालेन्दुचन्द्रिकाचन्दितालकम् । भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं कर्पूरार्जुनविग्रहम्

শৰৎকালৰ বালচন্দ্ৰৰ জ্যোৎস্নাৰে যেন তেওঁৰ কেশ দীপ্ত; সৰ্বাঙ্গ ভস্মে ধূলিত; আৰু তেওঁৰ দেহ কপূৰ আৰু অৰ্জুন গছৰ শুভ্ৰ বাকলৰ দৰে উজ্জ্বল শ্বেত আছিল।

Verse 95

कर्णान्तायतनेत्रं च विद्रुमारुणदच्छदम् । पंचवर्षाकृति बालं बालकोचितभूषणम्

সেয়া প্ৰায় পাঁচ বছৰৰ বালক; কাণলৈকে দীঘল নয়ন, নিৰ্মল প্ৰবাল-ৰঙা বস্ত্ৰ, আৰু বালকোচিত ভূষণেৰে ভূষিত।

Verse 96

दधानं कोटिकन्दर्प्पदर्पहानि तनुद्युतिम् । नग्रं प्रहसितास्याब्जं गायन्तं साम लीलया

তেওঁ কোটি কোটি কামদেৱৰ দৰ্প নাশ কৰা সূক্ষ্ম দেহজ্যোতি ধাৰণ কৰিছিল; নিৰাৱৰণ নগ্ন, পদ্মমুখত মৃদু হাঁহি লৈ, লীলাভাৱে সামগান গাইছিল।

Verse 97

करुणापारपाथोधिं भक्तवत्सलनामकम् । आशुतोषमुमाकान्तं प्रसादसुमुखं हरम्

মই হৰক ভজোঁ—কৰুণাৰ তীৰহীন সাগৰ, ‘ভক্তৱৎসল’ নামে খ্যাত; আশুতোষ, উমাকান্ত, প্ৰসাদ দানত সদা প্ৰসন্নমুখ।

Verse 98

समालोक्य स्तुतिं चक्रे प्रेमगद्गया गिरा । योगीनामप्यगम्यन्तं दीनबन्धुं चिदात्मकम्

তেওঁক দেখি সি প্ৰেমে গদ্গদ কণ্ঠে স্তৱ কৰিলে—যিজন যোগীসকলৰো অগম্য, দীনৰ বন্ধু, আৰু যাঁৰ স্বৰূপ শুদ্ধ চৈতন্য।

Verse 99

वेदव्यास उवाच । देवदेव महाभाग शरणागतवत्सल । वाङ्मनः कर्मदुष्पाप योगिनामप्यगोचर

বেদব্যাসে ক’লে—হে দেবদেব, হে মহাভাগ, হে শৰণাগতৱৎসল! বাক্-মন-কৰ্মজাত দোষৰূপ পাপে আপুনি অস্পৃষ্ট; যোগীসকলৰো আপুনি অগোচৰ।

Verse 100

महिमानं न ते वेदा विदामासुरुमापते । त्वमेव जगतः कर्ता धर्ता हर्ता तथैव च

হে উমাপতে, বেদসমূহেও তোমাৰ মহিমা সম্পূৰ্ণকৈ জানিব পৰা নাই। তুমিয়েই জগতৰ কৰ্তা, ধৰ্তা আৰু সংহাৰ্তা।

Verse 101

त्वमाद्यः सर्वदेवानां सच्चिदानंद ईश्वरः । नामगोत्रे न वा ते स्तः सर्वज्ञोऽसि सदाशिव

তুমি সকলো দেৱতাৰ আদ্য প্ৰভু, সচ্চিদানন্দ-স্বৰূপ ঈশ্বৰ। তোমাৰ বাবে নাম-গোত্ৰৰ সীমা নাই; হে সদাশিৱ, তুমি সৰ্বজ্ঞ।

Verse 102

त्वमेव परमं ब्रह्म मायापाशनिवर्तकः । गुणत्रयैर्न लिप्तस्त्वं पद्मपत्रमिवांभसा

তুমিয়েই পৰম ব্ৰহ্ম, মায়াৰ পাশ নিৱাৰণকাৰী। ত্ৰিগুণৰ মাজত থাকিও তুমি অলিপ্ত—যেনে পদ্মপাতা জলে অচ্ছুৎ থাকে।

Verse 103

न ते जन्म न वा शीलं न देशो न कुलं च ते । इत्थं भूतोपीश्वरत्वं त्रिलोक्याः काममावहे

তোমাৰ জন্ম নাই, লৌকিক শীলও নাই; দেশ নাই, কুল নাই। তথাপি এনেকৈ থাকিও তুমি ত্ৰিলোকৰ ঈশ্বৰত্ব ধাৰণ কৰি, নিজৰ ইচ্ছামতে সকলো মনোৰথ সিদ্ধ কৰো।

Verse 104

न च ब्रह्मा न लक्ष्मीशो न च सेन्द्रा दिवौकसः । न योगीन्द्रा विदुस्तत्त्वं यस्य तं त्वामुपास्महे

না ব্ৰহ্মা, না লক্ষ্মীপতি বিষ্ণু, না ইন্দ্ৰসহ স্বৰ্গৰ দেৱগণ, না শ্ৰেষ্ঠ যোগীসকল—আপোনাৰ তত্ত্ব নাজানে; সেয়ে আমি কেৱল আপোনাকেই উপাসনা কৰোঁ।

Verse 105

त्वत्तः सर्वं त्वं हि सर्वं गौरीशस्त्वं पुरान्तकः । त्वं बालस्त्वं युवा वृद्धस्तं त्वां हृदि युनज्म्यहम्

তোমাৰ পৰাই সকলো উদ্ভৱ; সঁচাকৈ তুমিয়েই সকলো। তুমি গৌৰীশ, ত্ৰিপুৰান্তক। তুমি শিশু, তুমি যুবা, তুমি বৃদ্ধ—সেই সৰ্বব্যাপী প্ৰভুক মই হৃদয়ত একত্ৰ কৰোঁ।

Verse 106

नमस्तस्मै महेशाय भक्तध्येयाय शम्भवे । पुराणपुरुषायाद्धा शंकराय परात्मने

সেই মহেশলৈ নমস্কাৰ—ভক্তৰ ধ্যানযোগ্য শম্ভুলৈ; আদিপুৰুষ, সদা নিৰ্মল আৰু নিৰ্দোষলৈ; আৰু শংকৰ, পৰমাত্মালৈ প্ৰণাম।

Verse 107

इति स्तुत्वा क्षितौ यावद्दण्डवन्निपपात सः । तावत्स बालो हृष्टात्मा वेदव्यासमभाषत

এইদৰে স্তৱ কৰি সি ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি পৰিল। সেই মুহূর্ততে হৃষ্টচিত্ত বালকজনে ঋষি বেদব্যাসক ক’লে।

Verse 108

वरं वृणीष्व भो योगिन्यस्ते मनसि वर्तते । नादेयं विद्यते किंचिद्भक्ताधीनो यतोऽस्म्यहम्

হে যোগিনী, তোমাৰ মনত যি বৰ স্থিত আছে তাক বাছি লোৱা। দিব নোৱাৰা একো নাই; কিয়নো মই ভক্তিৰে বাঁধ খাই ভক্তৰ অধীন।

Verse 109

तत उत्थाय हृष्टात्मा मुनिर्व्यासो महातपाः । प्रत्यब्रवीत्किमज्ञातं सर्वज्ञस्य तव प्रभो

তাৰ পাছত মহাতপস্বী মুনি ব্যাস আনন্দিত মনে উঠি ক’লে—হে প্ৰভু, সৰ্বজ্ঞ আপোনাৰ বাবে কি অজ্ঞাত থাকিব পাৰে?

Verse 110

सर्वान्तरात्मा भगवाञ्छर्वः सर्वप्रदो भवान् । याञ्चां प्रतिनियुङ्क्ते मां किमीशो दैन्यकारिणीम्

আপুনি ভগৱান শৰ্ব—সকলৰ অন্তৰত অধিষ্ঠিত অন্তৰাত্মা, আৰু সৰ্ববৰদাতা। তেন্তে প্ৰভুৱে মোক, যিয়ে কেৱল দীনতা আনে, যাচনাৰ বাবে কিয় নিয়োজিত কৰে?

Verse 111

इति श्रुत्वा वचस्तस्य व्यासस्यामलचेतसः । शुचि स्मित्वा महादेवो बालरूपधरोऽब्रवीत्

নিৰ্মলচিত্ত ব্যাসৰ সেই বাক্য শুনি মহাদেৱে বালৰূপ ধৰি, পৱিত্ৰ মৃদু হাঁহি মাৰি ক’লে।

Verse 112

बाल उवाच । त्वया ब्रह्मविदां श्रेष्ठ योऽभिलाषः कृतो हृदि । अचिरेणैव कालेन स भविष्यत्यसंशयः

বালে ক’লে—হে ব্ৰহ্মবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ! তোমাৰ হৃদয়ত যি অভিলাষ জন্মিছে, সেয়া অতি সোনকালে নিঃসন্দেহে পূৰ্ণ হ’ব।

Verse 113

कण्ठे स्थित्वा तव ब्रह्मन्नन्तर्याम्यहमीश्वरः । सेतिहासपुराणानि सम्यङ्निर्यापयाम्यहम्

হে ব্ৰহ্মন্! তোমাৰ কণ্ঠত অন্তৰ্যামী ৰূপে অৱস্থিত হৈ মই—ঈশ্বৰ শিৱ—ইতিহাসসহ পুৰাণসমূহক যথাযথভাৱে প্ৰকাশ কৰি সুসংবদ্ধ কৰিম।

Verse 114

अभिलाषाष्टकं पुण्यं स्तोत्रमेतत्त्वयेरितम् । वर्षं त्रिकालं पठनात्कामदं शम्भुसद्मनि

এই ‘অভিলাষাষ্টক’ পুণ্যপ্ৰদ স্তোত্ৰ, তোমাৰ দ্বাৰা উচ্চাৰিত। যি এক বছৰ ধৰি ত্ৰিকাল পঢ়ে, শম্ভুৰ ধামত ই কাম্য ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 115

एतत्स्तोत्रस्य पठनं विद्याबुद्धिविवर्द्धनम् । सर्वसंपत्करं प्रोक्तं धर्मदं मोक्षदं नृणाम्

এই স্তোত্ৰৰ পাঠে বিদ্যা আৰু বুদ্ধি বৃদ্ধি পায়। ইয়াক সৰ্বসম্পদদায়ক বুলি কোৱা হৈছে আৰু মানুহক ধৰ্ম আৰু মোক্ষ প্ৰদান কৰে।

Verse 116

प्रातरुत्थाय सुस्नातो लिंगमभ्यर्च्य शांकरम् । वर्षं पठन्निदं स्तोत्रं मूर्खोऽपि स्याद्बृहस्पतिः

পুৱাতে উঠি, ভালদৰে স্নান কৰি, শংকৰৰ লিঙ্গ পূজা কৰি, যিয়ে এক বছৰ এই স্তোত্ৰ পাঠ কৰে—সেই মূৰ্খো বृहস্পতিৰ দৰে জ্ঞানী হয়।

Verse 117

स्त्रिया वा पुरुषेणापि नियमाल्लिंगसन्निधौ । वर्षं जप्तमिदं स्तोत्रं बुद्धिं विद्याञ्च वर्द्धयेत्

স্ত্ৰী হওক বা পুৰুষ—নিয়মসহ শিৱলিঙ্গৰ সান্নিধ্যত—এই স্তোত্ৰ এক বছৰ জপ কৰিলে বুদ্ধি আৰু পবিত্ৰ বিদ্যা বৃদ্ধি পায়।

Verse 118

इत्युक्त्वा स महादेवो बालो लिंगे न्यलीयत । व्यासोऽपि मुंचन्नश्रूणि शिवप्रेमाकुलोऽभवत्

এনেদৰে কৈ সেই মহাদেৱ বালৰূপে লিঙ্গত লীন হ’ল। ব্যাসো অশ্ৰু ঝৰাই শিৱপ্ৰেমত আকুল হ’ল।

Verse 119

एवं लब्धवरो व्यासो महेशान्मध्यमेश्वरात । अष्टादश पुराणानि प्रणिनाय स्वलीलया

এইদৰে মধ্যমেশ্বৰ মহেশৰ পৰা বৰ লাভ কৰি ব্যাসে নিজৰ দিব্য লীলাৰে অষ্টাদশ পুৰাণ ৰচনা কৰিলে।

Verse 120

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवञ्च शैवं भागवतं तथा । भविष्यं नारदीयं च मार्कंडेयमतः परम्

ব্ৰাহ্ম, পদ্ম, বৈষ্ণৱ, শৈৱ আৰু ভাগৱত; লগতে ভবিষ্য, নাৰদীয় আৰু তাৰ পাছত মাৰ্কণ্ডেয়—(এইবোৰ পুৰাণ)।

Verse 121

आग्नेयं ब्रह्मवैवर्त लिंगं वाराहमेव च । वामनाख्यं ततः कौर्मं मात्स्यं गारुडमेव च

(এইসমূহ) আগ্নেয়, ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত, লিঙ্গ, বাৰাহ, ‘বামন’ নামে খ্যাত; তাৰ পিছত কূৰ্ম, মাৎস্য আৰু গাৰুড়—এই পুৰাণসমূহ।

Verse 122

स्कान्दं तथैव ब्रह्माण्डाख्यं पुराणं च कीर्तितम् । यशस्यं पुण्यदं नॄणां श्रोतॄणां शांकरं यश

তদ্ৰূপ স্কান্দ পুৰাণ আৰু ‘ব্ৰহ্মাণ্ড’ নামে পৰিচিত পুৰাণো কীৰ্তিত। শ্ৰোতাসকলক ইহঁতে যশ আৰু পুণ্য দান কৰে; আৰু শংকৰৰ শৈৱ-মহিমা শ্ৰোতাসকলৰ মাজত প্ৰসিদ্ধ হয়।

Verse 123

सूत उवाच । अष्टादशपुराणानाम्पूर्वं नामोदितन्त्वया । कुरु निर्वचनं तेषामिदानीं वेदवित्तम

সূতে ক’লে—হে বেদবিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠ! আপুনি পূৰ্বে অষ্টাদশ পুৰাণৰ নাম কৈছিল; এতিয়া সিহঁতৰ ব্যুৎপত্তি আৰু যথাৰ্থ ব্যাখ্যা কৰক।

Verse 124

व्यास उवाच । अयमेव कृतः प्रश्नस्तण्डिना ब्रह्मयोनिना । नन्दिकेश्वरमुद्दिश्य स यदाह ब्रवीमि तत्

ব্যাসে ক’লে—এই প্ৰশ্নটো ব্ৰহ্মযোনি মুনি তণ্ডিনে নন্দিকেশ্বৰক কৰিছিল। নন্দিকেশ্বৰক উদ্দেশ কৰি তেওঁ যি কৈছিল, সেই কথাই মই এতিয়া কওঁ।

Verse 125

नन्दिकेश्वर उवाच । यत्र वक्ता स्वयन्तण्डे ब्रह्मा साक्षाच्चतुर्मुखः । तस्माद्ब्रह्मं समाख्यातं पुराणं प्रथमं मुने

নন্দিকেশ্বৰ ক’লে—যি পুৰাণত স্বয়ংতাণ্ডৱৰ প্ৰসঙ্গত সাক্ষাৎ চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাই নিজে বক্তা, হে মুনি, সেয়াই ‘ব্ৰহ্মপুৰাণ’ বুলি পুৰাণসমূহৰ মাজত প্ৰথম (শ্ৰেষ্ঠ) বুলি ঘোষিত।

Verse 126

पद्मकल्पस्य माहात्म्यन्तत्र यस्यामुदाहृतम् । तस्मात्पाद्मं समाख्यातं पुराणं च द्वितीयकम्

সেই (পুৰাণ)ত পদ্মকল্পৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণিত হোৱা বাবে, সেয়া ‘পাদ্মপুৰাণ’ বুলি কোৱা হয় আৰু এই গণনাত দ্বিতীয় বুলি মান্য।

Verse 127

पराशरकृतं यत्तु पुराणं विष्णुबोधकम् । तदेव व्यासकथितं पुत्रपित्रोरभेदतः

পৰাশৰে ৰচনা কৰা আৰু বিষ্ণু-তত্ত্বৰ বোধ দিয়া যি পুৰাণ, সেয়াই ব্যাসে কথিত; কিয়নো তত্ত্বতঃ পিতা-পুত্ৰৰ মাজত ভেদ নাই।

Verse 128

यत्र पूर्वोत्तरे खण्डे शिवस्य चरितं बहु । शैवमेतत्पुराणं हि पुराणज्ञा वदन्ति च

যি পুৰাণৰ পূৰ্ব আৰু উত্তৰ—দুয়ো খণ্ডত শিৱৰ চৰিত্ৰ আৰু লীলা বহুলভাৱে বৰ্ণিত, পুৰাণজ্ঞসকলে সেই পুৰাণক নিঃসন্দেহে ‘শৈৱ’ বুলি কয়।

Verse 129

भगवत्याश्च दुर्गायाश्चरितं यत्र विद्यते । तत्तु भागवतं प्रोक्तं ननु देवीपुराणकम्

যি পুৰাণত ভগৱতী দুৰ্গাৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ বৰ্ণিত আছে, তাকেই ‘ভাগৱত’ বুলি কোৱা হৈছে; নিশ্চয় সেয়া দেবী-পুৰাণ।

Verse 130

नारदोक्तं पुराणन्तु नारदीयं प्रचक्षते । यत्र वक्ताऽभवत्तण्डे मार्कण्डेयो महामुनिः

নাৰদে কোৱা যি পুৰাণ, তাক ‘নাৰদীয় পুৰাণ’ বুলি কোৱা হয়; আৰু সেই পবিত্ৰ সভাত মহামুনি মাৰ্কণ্ডেয় বক্তা হৈছিল।

Verse 131

मार्कण्डेयपुराणं हि तदाख्यातं च सप्तमम् । अग्नियोगात्तदाग्नेयं भविष्योक्तेर्भविष्यकम्

মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণক নিশ্চয়েই সপ্তম বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। অগ্নিৰ সৈতে যোগ থাকাত ই ‘আগ্নেয়’ নামে জনাজাত, আৰু ভবিষ্যবাণী থাকাত ‘ভৱিষ্য’ বুলিও কোৱা হয়।

Verse 132

विवर्तनाद्ब्रह्मणस्तु ब्रह्मवैवर्तमुच्यते । लिंगस्य चरितोक्तत्वात्पुराणं लिंगमुच्यते

য’ত ব্ৰহ্মৰ ‘বৈৱৰ্ত’ অৰ্থাৎ ৰূপান্তৰৰ বৰ্ণনা আছে, সেয়েহে তাক ‘ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত’ বুলি কোৱা হয়। আৰু ভগৱান শিৱৰ লিঙ্গৰ চৰিত্ৰ আৰু মাহাত্ম্য কোৱা থাকাত তাক ‘লিঙ্গ পুৰাণ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 133

वराहस्य च वाराहं पुराणं द्वादशं मुने । यत्र स्कन्दः स्वयं श्रोता वक्ता साक्षान्महेश्वरः

হে মুনি! বৰাহৰ বাবে দ্বাদশ ‘ৱাৰাহ পুৰাণ’; য’ত স্বয়ং স্কন্দ শ্ৰোতা আৰু সাক্ষাৎ মহেশ্বৰ (মহাদেৱ) বক্তা।

Verse 134

तत्तु स्कान्दं समाख्यातं वामनस्य तु वामनम् । कौर्मं कूर्मस्य चरितं मात्स्यं मत्स्येन कीर्तितम्

সেয়া ‘স্কান্দ পুৰাণ’ বুলি খ্যাত; বামনৰ বিষয়ে ‘বামন পুৰাণ’। ‘কূৰ্ম পুৰাণ’ কূৰ্মাৱতাৰৰ চৰিত বৰ্ণনা কৰে, আৰু ‘মাত্স্য পুৰাণ’ মৎস্যাৱতাৰে কীৰ্তিত।

Verse 135

गरुडस्तु स्वयं वक्ता यत्तद्गारुडसंज्ञकम् । ब्रह्माण्डचरितोक्तत्वाद्ब्रह्माण्डं परिकीर्तितम्

গৰুড় নিজেই বক্তা হোৱাৰ বাবে সেই অংশ ‘গাৰুড়’ নামে পৰিচিত। আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডৰ চৰিত বৰ্ণিত হোৱাৰ বাবে তাক ‘ব্ৰহ্মাণ্ড’ বুলি কীৰ্তিত কৰা হয়।

Verse 136

सूत उवाच । अयमेव मयाऽकारि प्रश्नो व्यासाय धीमते । ततः सर्वपुराणानां मया निर्वचनं श्रुतम्

সূতে ক’লে— এই একে প্ৰশ্ন মই এবাৰ ধীমান ব্যাসক কৰিছিলোঁ। তেতিয়া তেওঁৰ পৰা মই সকলো পুৰাণৰ প্ৰামাণ্য নিৰ্বচন শুনিছিলোঁ।

Verse 137

एवं व्याससमुत्पन्नः सत्यवत्यां पराशरात् । पुराणसंहिताश्चक्रे महाभारतमुत्तमम्

এইদৰে সত্যৱতীৰ গৰ্ভত পৰাশৰৰ দ্বাৰা ব্যাসৰ জন্ম হ’ল। তাৰ পিছত তেওঁ পুৰাণ-সংহিতাসমূহ আৰু পৰম উত্তম মহাভাৰত ৰচনা কৰিলে।

Verse 138

पराशरेण संयोगः पुनः शन्तनुना यथा । सत्यवत्या इव ब्रह्मन्नः संशयितुमर्हसि

হে ব্ৰাহ্মণ! যেনেকৈ সত্যৱতী প্ৰথমে পৰাশৰৰ সৈতে আৰু পাছত শান্তনুৰ সৈতে সংযোগ লাভ কৰিছিল, তেনেকৈ তোমাৰ সন্দেহ কৰা যুক্তিসংগত।

Verse 139

सकारणेयमुत्पत्तिः कथिताश्चर्य्यकारिणी । महतां चरिते चैव गुणा ग्राह्या विचक्षणैः

এইদৰে কাৰণসহ এই উৎপত্তিৰ আশ্চৰ্যকৰ কাহিনী কোৱা হ’ল। আৰু মহৎ লোকৰ চৰিত্ৰত থকা গুণসমূহ বিচক্ষণে গ্ৰহণ কৰি অনুসৰণ কৰিব লাগে।

Verse 140

इदं रहस्यं परमं यः शृणोति पठत्यपि । स सर्वपापनिर्मुक्त ऋषिलोके महीयते

যি এই পৰম ৰহস্য শুনে—বা পাঠো কৰে—সেইজন সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু ঋষিলোকত সন্মানিত হয়।