शिवलोकप्रवेशः (Entry into Śivaloka through successive gateways)
অধ্যায় ৩০ত স্তৰবদ্ধ দুৱাৰসমূহ অতিক্ৰম কৰি বিধিবৎ অনুমতি লৈ শিৱলোকত প্ৰৱেশৰ বৰ্ণনা আছে। সনৎকুমাৰ ক’লে—আগন্তুক দেৱতা (বিৱৰণত ব্ৰহ্মা/ৰামেশ্বৰ) ‘মহাদিব্য’ শিৱলোকত উপস্থিত হয়; ই নিৰাধাৰ আৰু অভৌতিক বুলি কোৱা হৈছে। বিষ্ণু অন্তৰানন্দে ৰত্নশোভিত তেজোময় লোক দেখি প্ৰথম দুৱাৰত আহে; তাত গণসকল থাকে। দুৱাৰপালসকল ৰত্নসিংহাসনত আসীন, শ্বেতবস্ত্ৰধাৰী, মণিভূষিত; শৈৱ লক্ষণ অনুসাৰে পঞ্চমুখ, ত্ৰিনেত্ৰ, ত্ৰিশূল আদি অস্ত্ৰধাৰী, ভস্ম আৰু ৰুদ্ৰাক্ষে অলংকৃত বুলি বৰ্ণিত। বিষ্ণু প্ৰণাম কৰি শিৱদৰ্শনৰ উদ্দেশ্য জনালে, আজ্ঞা পাই ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে। এই একে পদ্ধতি স্পষ্টকৈ উল্লেখিত পন্ধৰটা দুৱাৰলৈকে পুনৰাবৃত্তি হয়। শেষত মহাদুৱাৰত নন্দীৰ দৰ্শন; স্তৱ আৰু নমস্কাৰৰ পাছত নন্দীয়ে অনুমতি দিয়ে, আৰু বিষ্ণু আনন্দে অন্তঃপ্ৰাঙ্গণত প্ৰৱেশ কৰে। অধ্যায়টোৱে শিৱসান্নিধ্যৰ বাবে ভক্তি, স্তুতি আৰু অনুমোদিত প্ৰৱেশৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । गत्वा तदैव स विधिस्तदा व्यास रमेश्वरः । शिवलोकं महादिव्यं निराधारमभौतिकम्
সনৎকুমাৰ ক’লে—তেতিয়াই, হে ব্যাস, সেই বিধাতা ব্ৰহ্মা মহাদিব্য শিৱলোকলৈ গ’ল; সেয়া আধাৰহীন আৰু ভৌতিক পদাৰ্থৰ অতীত।
Verse 2
साह्लादोभ्यन्तरं विष्णुर्जगाम मुदिताननः । नानारत्नपरिक्षिप्तं विलसंतं महोज्ज्वलम्
আনন্দে অন্তৰ ভৰি, প্ৰফুল্ল মুখে ভগৱান বিষ্ণু সেই ভব্য অন্তঃকক্ষলৈ গ’ল; যি নানাবিধ ৰত্নে চাৰিওফালে অলংকৃত আৰু মহাতেজে দীপ্তিমান আছিল।
Verse 3
संप्राप्य प्रथमद्वारं विचित्रं गणसेवितम् । शोभितं परया लक्ष्म्या महोच्चमतिसुन्दरम्
প্ৰথম দুৱাৰলৈ গৈ—যি বিচিত্ৰ নিৰ্মাণৰ আৰু শিৱগণৰ দ্বাৰা সেৱিত আছিল—তেওঁ তাক পৰম শোভাৰে অলংকৃত, অতি উচ্চ আৰু অতিসুন্দৰ দেখিলে।
Verse 4
ददर्श द्वारपालांश्च रत्नसिंहासनस्थितान् । शोभिताञ्श्वेतवस्त्रैश्च रत्नभूषणभूषितान्
তেওঁ দ্বাৰপালসকলক দেখিলে; তেওঁলোক ৰত্নখচিত সিংহাসনত আসীন, শ্বেত বস্ত্ৰে দীপ্ত আৰু ৰত্নাভৰণে ভূষিত আছিল।
Verse 5
पञ्चवक्त्रत्रिनयनान्गौरसुन्दरविग्रहान् । त्रिशूलादिधरान्वीरान्भस्मरुद्राक्षशोभितान्
তেওঁ পঞ্চমুখ, ত্ৰিনয়ন, গৌৰ-সুন্দৰ দেহধাৰী বীৰসকলক দেখিলে; তেওঁলোক ত্ৰিশূল আদি অস্ত্ৰ ধাৰণ কৰি ভস্ম আৰু ৰুদ্ৰাক্ষে শোভিত আছিল।
Verse 6
सब्रह्मापि रमेशश्च तान् प्रणम्य विनम्रकः । कथयामास वृत्तान्तं प्रभुसंदर्शनार्थकम्
তেতিয়া ব্ৰহ্মাসহ ৰমেশে বিনয়ভাৱে তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰি, প্ৰভুৰ মঙ্গল দর্শনলৈ লৈ যোৱা সকলো বৃত্তান্ত বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 7
तदाज्ञां च ददुस्तस्मै प्रविवेश तदाज्ञया । परं द्वारं महारम्यं विचित्रं परम प्रभम्
তেওঁলোকে তেওঁক আজ্ঞা দিলে; সেই আজ্ঞা অনুসাৰে তেওঁ পৰম দুৱাৰেদি প্ৰৱেশ কৰিলে—অতি ৰমণীয়, বিচিত্ৰ আৰু পৰম প্ৰভাৰে দীপ্ত।
Verse 8
प्रभूपकंठगत्यर्थं वृत्तांतं संन्यवेदयत् । तद्द्वारपाय चाज्ञप्तस्तेनान्यं प्रविवेश ह
প্ৰভুৰ সান্নিধ্য লাভৰ বাবে তেওঁ সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত যথাযথভাৱে নিবেদন কৰিলে। আৰু সেই দুৱাৰপালৰ নিৰ্দেশ পাই তেওঁ অন্য নিৰ্দিষ্ট পথে প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 9
एवं पंचदशद्वारान्प्रविश्य कमलोद्भवः । महाद्वारं गतस्तत्र नन्दिनं प्रददर्श ह
এইদৰে পন্ধৰটা দুৱাৰ পাৰ হৈ কমলোদ্ভৱ (ব্ৰহ্মা) মহাদুৱাৰলৈ গ’ল; তাত তেওঁ শিৱধামৰ ৰক্ষক নন্দীক দেখিলে।
Verse 10
सम्यङ्नत्वा च तं स्तुत्वा पूर्ववत्तेन नन्दिना । आज्ञप्तश्च शनैर्विष्णुर्विवेशाभ्यंतरं मुदा
তেওঁক সম্যক নমস্কাৰ কৰি স্তৱ কৰি, নন্দীয়ে পূৰ্ববৎ আজ্ঞা দিলে; তেতিয়া বিষ্ণু ধীৰে ধীৰে আনন্দেৰে ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 11
ददर्श गत्वा तत्रोच्चैस्सभां शंभोस्समुत्प्रभाम् । तां पार्षदैः परिवृतां लसद्देहैस्सुभूषिताम्
তাত গৈ তেওঁ উচ্চত অৱস্থিত, অতি দীপ্তিময় শম্ভুৰ সভা দেখিলে—শিৱপাৰ্ষদেৰে পৰিবৃত আৰু তেওঁলোকৰ জ্বলি উঠা দেহপ্ৰভাৰে সুশোভিত।
Verse 12
महेश्वरस्य रूपैश्च दिग्भुजैश्शुभकांतिभिः । पञ्चवक्त्रैस्त्रिनयनैश्शितिकंठमहोज्ज्वलैः
তেওঁলোকে মহেশ্বৰৰ ৰূপ দৰ্শন কৰিলে—শুভ কান্তিৰে দীপ্ত, যাঁৰ বাহু দিশসমূহলৈ বিস্তৃত; পঞ্চবক্ত্ৰ, ত্ৰিনয়ন, নীলকণ্ঠ প্ৰভু মহাতেজে উজ্জ্বল।
Verse 13
सद्रत्नयुक्तरुद्राक्षभस्माभरणभूषितैः । नवेन्दुमंडलाकारां चतुरस्रां मनोहराम्
সেয়া শুভ ৰত্ন, ৰুদ্ৰাক্ষমালা, ভস্মধাৰণ আৰু অলংকাৰৰে বিভূষিত আছিল; নবচন্দ্ৰ-মণ্ডল সদৃশ আকাৰযুক্ত, চতুৰস্ৰ আৰু মনোহৰ।
Verse 14
मणीन्द्रहारनिर्माणहीरसारसुशोभिताम् । अमूल्यरत्नरचितां पद्मपत्रैश्च शोभिताम्
সেয়া মণীন্দ্ৰৰ যোগ্য হাৰ-নির্মিত হীৰকসাৰে সুসজ্জিত আছিল; অমূল্য ৰত্নে গঠিত আৰু পদ্মপত্ৰ-আলংকাৰে অধিক শোভিত।
Verse 15
माणिक्यजालमालाभिर्नानाचित्रविचित्रिताम् । पद्मरागेन्द्ररचितामद्भुतां शंकरेच्छया
সেয়া মাণিক্যজাল-মালাৰে অলংকৃত, নানাবিধ চিত্ৰ-বিচিত্ৰ নক্সাৰে সুশোভিত আছিল; পদ্মৰাগেন্দ্ৰে ৰচিত, শংকৰৰ ইচ্ছাৰে প্ৰকাশিত এক অদ্ভুত সৃষ্টি।
Verse 16
सोपानशतकैर्युक्तां स्यमंतकविनिर्मितैः । स्वर्णसूत्रग्रन्थियुक्तैश्चारुचन्दनपल्लवैः
সেয়া স্যমন্তকে নিৰ্মিত শত শত সোপানৰে যুক্ত আছিল; আৰু স্বৰ্ণসূত্ৰৰ গাঁঠে বাঁধা মনোহৰ চন্দন-পল্লৱে অলংকৃত আছিল।
Verse 17
इन्द्रनीलमणिस्तंभैर्वेष्टितां सुमनोहराम् । सुसंस्कृतां च सर्वत्र वासितां गंधवायुना
ইন্দ্ৰনীলমণিৰ স্তম্ভেৰে বেষ্টিত সেই স্থান অতি মনোহৰ আছিল। সৰ্বত্ৰ সুসজ্জিত আৰু সুগন্ধি বায়ুৰে চাৰিওফালে সুবাসিত আছিল।
Verse 18
सहस्रयोजनायामां सुपूर्णां बहुकिंकरैः । ददर्श शंकरं सांबं तत्र विष्णुस्सुरेश्वरः
সহস্ৰ যোজন বিস্তৃত আৰু বহু কিঙ্কৰেৰে পৰিপূৰ্ণ সেই অঞ্চলত দেৱেশ্বৰ বিষ্ণুৱে তাত অম্বা (উমা) সহিত শুভ শংকৰক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 19
वसंतं मध्यदेशे च यथेन्दुतारकावृतम् । अमूल्यरत्ननिर्माणचित्रसिंहासनस्थितम्
মধ্যদেশত বসন্তসদৃশ দীপ্তি প্ৰকাশ পাইছিল, যেন চন্দ্ৰ আৰু তৰাই তাক ঘেৰি আছে; আৰু তেওঁ অমূল্য ৰত্নে নিৰ্মিত বিচিত্ৰ সিংহাসনত অধিষ্ঠিত আছিল।
Verse 20
किरीटिनं कुंडलिनं रत्नमालाविभूषितम् । भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं बिभ्रतं केलिपंकजम्
তেওঁ কিৰীট আৰু কুণ্ডলধাৰী, ৰত্নমালাৰে বিভূষিত আছিল। তেওঁৰ সৰ্বাঙ্গ পবিত্ৰ ভস্মে ধূসৰিত, আৰু হাতে কেলি-পঙ্কজ—ক্ৰীড়াৰ চিহ্ন পদ্ম—ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 21
पुरतो गीतनृत्यश्च पश्यंतं सस्मितं मुदा
তেওঁৰ সন্মুখত গীত আৰু নৃত্য চলিছিল; আৰু তেওঁ আনন্দেৰে মৃদু হাঁহি সহ তাত দৃষ্টি ৰাখিছিল।
Verse 22
शांतं प्रसन्नमनसमुमाकांतं महोल्लसम् । देव्या प्रदत्त ताम्बूलं भुक्तवंतं सुवासितम्
সিয়ে ভগৱান শিৱক দেখিলে—শান্ত, প্ৰসন্নচিত্ত, উমাৰ প্ৰিয় আৰু মহাদ্যুতিময়; দেৱীয়ে অৰ্পণ কৰা সুগন্ধি তাম্বূল গ্ৰহণ কৰি চৰ্বণ কৰিছিল।
Verse 23
गणैश्च परया भक्त्या सेवितं श्वेतचामरैः । स्तूयमानं च सिद्धैश्च भक्तिनम्रात्मकंधरैः
তেওঁক গণসকলে পৰম ভক্তিৰে সেৱা কৰিছিল, শ্বেত চামৰেৰে বীজিত কৰা হৈছিল, আৰু ভক্তিত নম্ৰ হোৱা সিদ্ধসকলে স্তৱ কৰিছিল।
Verse 24
गुणातीतं परेशानं त्रिदेवजनकं विभुम् । निर्विकल्पं निराकारं साकारं स्वेच्छया शिवम्
মই শিৱক ধ্যান কৰোঁ—যি ত্ৰিগুণাতীত পৰমেশ্বৰ, ত্ৰিদেৱৰ জনক আৰু সৰ্বব্যাপী; পৰম তত্ত্বত নিৰ্বিকল্প নিৰাকাৰ, তথাপি স্বইচ্ছাৰে সাকাৰ হৈ অনুগ্ৰহ কৰে।
Verse 25
अमायमजमाद्यञ्च मायाधीशं परात्परम् । प्रकृतेः पुरुषस्यापि परमं स्वप्रभुं सदा
তেওঁ মায়াহীন, অজ আৰু অনাদি; মায়াধীশ, পৰাত্পৰ। তেওঁ সদা স্বপ্ৰভু, প্ৰকৃতি আৰু পুৰুষ—দুয়োৰো অতীত পৰম।
Verse 26
एवं विशिष्टं तं दृष्ट्वा परिपूर्णतमं समम् । विष्णुर्ब्रह्मा तुष्टुवतुः प्रणम्य सुकृतांजली
এনেদৰে তেওঁক বিশিষ্ট, পৰম পৰিপূৰ্ণ আৰু সমস্বৰূপ দেখি বিষ্ণু আৰু ব্ৰহ্মাই প্ৰণাম কৰিলে, কৃতাঞ্জলি হৈ ভক্তিৰে স্তৱ কৰিলে।
Verse 27
विष्णुविधी ऊचतुः । देवदेव महादेव परब्रह्माखिलेश्वर । त्रिगुणातीत निर्व्यग्र त्रिदेवजनक प्रभो
বিষ্ণু আৰু ব্ৰহ্মাই ক’লে— হে দেবদেব, হে মহাদেৱ, হে পৰব্ৰহ্ম আৰু অখিলেশ্বৰ! হে প্ৰভু, ত্ৰিগুণাতীত, সদা নিৰ্ব্যগ্ৰ—হে ত্ৰিদেৱজনক, মহাপ্ৰভু!
Verse 28
वयं ते शरणापन्ना रक्षस्मान्दुखितान्विभो । शंखचूडार्दितान्क्लिष्टान्सन्नाथान्परमेश्वर
আমি আপোনাৰ শৰণাগত; হে বিভু, দুঃখিত আমাক ৰক্ষা কৰক। শঙ্খচূড়ে পীড়িত আৰু ক্লিষ্ট আমাক—হে পৰমেশ্বৰ—আপুনিই সত্য নাথ আৰু আশ্ৰয় হওক।
Verse 29
अयं योऽधिष्ठितो लोको गोलोक इति स स्मृतः । अधिष्ठाता तस्य विभुः कृष्णोऽयं त्वदधिष्ठितः
এই অধিষ্ঠিত লোক ‘গোলোক’ বুলি স্মৃত। তাৰ অধিষ্ঠাতা বিভু শ্ৰীকৃষ্ণ; আৰু তেওঁও, হে শিৱ, আপোনাৰ অধীন—আপোনাৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 30
इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे देवदेवस्तुतिर्नाम त्रिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত, শঙ্খচূড়বধ প্ৰসঙ্গত ‘দেৱদেৱ-স্তুতি’ নামৰ ত্ৰিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 31
तेन निस्सारिताः शंभो पीड्यमानाः समंततः । हृताधिकारस्त्रिदशा विचरंति महीतले
হে শম্ভু, তাৰ দ্বাৰা খেদাই দিয়া হৈ আৰু চাৰিওফালে পীড়িত হৈ, অধিকাৰ হেৰোৱা ত্ৰিদশ দেৱসকল পৃথিৱীত ভ্ৰমণ কৰে।
Verse 32
त्वां विना न स वध्यश्च सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । तं घातय महेशान लोकानां सुखमावह
হে মহেশ্বৰ! আপোনাৰ বিনা ত্ৰিদিববাসী সকলো দেৱতাইও তাক বধ কৰিব নোৱাৰে। সেয়ে হে মহেশান, আপুনি তাক সংহাৰ কৰি লোকসমূহলৈ সুখ-কল্যাণ আনক।
Verse 33
त्वमेव निर्गुणस्सत्योऽनंतोऽनंतपराक्रमः । सगुणश्च सन्निवेशः प्रकृतेः पुरुषात्परः
আপুনিই নিৰ্গুণ সত্য—অনন্ত আৰু অনন্ত পৰাক্ৰমশালী। তথাপি আপুনি সগুণ হৈ ৰূপ-আকাৰত প্ৰকাশ পায়; আপুনি প্ৰকৃতি আৰু পুৰুষ—উভয়ৰো অতীত, পৰম স্থিতিত অৱস্থিত।
Verse 34
रजसा सृष्टिसमये त्वं ब्रह्मा सृष्टिकृत्प्रभो । सत्त्वेन पालने विष्णुस्त्रिभुवावन कारकः
হে প্ৰভু! সৃষ্টিৰ সময়ত ৰজোগুণে আপুনি ব্ৰহ্মা হৈ জগত সৃষ্টি কৰে; আৰু পালনকালত সত্ত্বগুণে আপুনি বিষ্ণু হৈ ত্ৰিভুবন ৰক্ষা কৰে।
Verse 35
तमसा प्रलये रुद्रो जगत्संहारकारकः । निस्त्रैगुण्ये शिवाख्यातस्तुर्य्यो ज्योतिः स्वरूपकः
প্ৰলয়ৰ সময়ত তমোগুণে ৰুদ্ৰ জগতৰ সংহাৰকাৰী হয়; কিন্তু ত্ৰিগুণাতীত অৱস্থাত তেওঁয়েই শিৱ নামে খ্যাত—তুৰীয়, যাঁৰ স্বৰূপ শুদ্ধ জ্যোতি।
Verse 36
त्वं दीक्षया च गोलोके त्वं गवां परिपालकः । त्वद्गोशालामध्यगश्च कृष्णः क्रीडत्यहर्निशम्
দীক্ষাৰ মহিমাৰে তুমি গোলোকত বাস কৰিবলৈ যোগ্য; তুমি গৰু-মহিষৰ পৰিপালক। তোমাৰ গোশালাৰ মাজত থাকি কৃষ্ণে দিন-ৰাতি লীলা কৰে।
Verse 37
त्वं सर्वकारणं स्वामी विधि विष्ण्वीश्वरः परम् । निर्विकारी सदा साक्षी परमात्मा परेश्वरः
তুমিয়েই সৰ্বকাৰণৰ কাৰণ, স্বামী; বিধাতা ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰো পৰম অধিপতি। তুমি নিৰ্বিকাৰ, সদা সাক্ষী, পৰমাত্মা আৰু পৰেশ্বৰ।
Verse 38
दीनानाथसहायी च दीनानां प्रतिपालकः । दीनबंधुस्त्रिलोकेशश्शरणागतवत्सलः
সেয়া দীনসকলৰ নাথ-সহায়, দীনসকলৰ প্ৰতিপালক। দীনবন্ধু, ত্ৰিলোকেশ, আৰু শৰণাগতসকলৰ প্ৰতি সদা স্নেহশীল।
Verse 39
अस्मानुद्धर गौरीश प्रसीद परमेश्वरः । त्वदधीना वयं नाथ यदिच्छसि तथा कुरु
হে গৌৰীশ! প্ৰসন্ন হওক, হে পৰমেশ্বৰ—আমাক উদ্ধাৰ কৰক। হে নাথ! আমি সম্পূৰ্ণ আপোনাৰ অধীন; আপুনি যেন ইচ্ছা কৰে তেনেকৈ কৰক।
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तौ सुरौ व्यास हरिर्ब्रह्मा च वै तदा । विरेमतुः शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा विनीतकौ
সনৎকুমাৰে ক’লে—হে ব্যাস! এইদৰে কৈ সেই দুজন দেৱ, হৰি (বিষ্ণু) আৰু ব্ৰহ্মা, তেতিয়া নিবৃত্ত হ’ল। শিৱক প্ৰণাম কৰি, কৰযোৰে, বিনীতভাৱে থিয় হ’ল।
Frequently Asked Questions
The chapter depicts Viṣṇu’s (and the accompanying divine party’s) entry toward Śivaloka through successive guarded gateways, culminating in meeting Nandin at the great gate and receiving permission to enter the inner precinct.
They symbolize graded spiritual access: movement from outer perception to inner proximity requires humility (praṇāma), praise (stuti), right intention (darśanārtha), and grace-mediated authorization—an allegory for disciplined approach to the Absolute.
Śaiva guardians are described with pañcavaktra (five faces), trinayana (three eyes), weapons such as the triśūla, and ascetic-devotional emblems like bhasma (sacred ash) and rudrākṣa—signaling Śiva’s sovereign domain.