विष्णुचेष्टितवर्णनम् / Account of Viṣṇu’s Stratagem and Its Aftermath
অধ্যায় ২৬ত যুদ্ধোত্তৰ কথোপকথন অব্যাহত থাকে। ব্যাসে সনৎকুমাৰৰ পৰা বৈষ্ণৱ প্ৰসঙ্গৰ স্পষ্ট বিৱৰণ বিচাৰে—বৃন্দাক মোহিত কৰাৰ পাছত বিষ্ণুৱে কি কৰিলে আৰু ক’লৈ গ’ল। দেৱতাসকল নীৰৱ হ’লে শৰণাগতবৎসল শম্ভুৱে সান্ত্বনা দি কয়—দেৱহিতাৰ্থে জালন্ধৰক বধ কৰিছোঁ; তোমালোকৰ কুশল-মঙ্গল হ’ল নে; মোৰ কৰ্ম লীলামাত্ৰ, স্বৰূপত কোনো বিকাৰ নাই। তাৰ পাছত দেৱসকলে ৰুদ্ৰক স্তৱ কৰি বিষ্ণুৰ চেষ্টাৰ কথা জনায়—বিষ্ণুৰ প্ৰয়াসত বৃন্দা ছলিত হৈ অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰি পৰম গতি লাভ কৰিলে; কিন্তু তাইৰ সৌন্দৰ্য-মোহত বিষ্ণু নিজেও শিৱমায়াত বিমূঢ় হৈ চিতাভস্ম ধাৰণ কৰি বিভ্ৰান্ত থাকে। এই অধ্যায়ে দিৱ্য কৰ্তৃত্ব আৰু মোহাধীনতাৰ বৈপৰীত্য দেখুৱাই, মায়াৰ ওপৰত শিৱৰ অধিপত্য আৰু ধৰ্মব্যৱস্থাত ছলৰ নৈতিক ফল দৃঢ় কৰে।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । ब्रह्मपुत्र नमस्तेऽस्तु धन्यस्त्वं शैवसत्तम । यच्छ्राविता महादिव्या कथेयं शांकरी शुभा
ব্যাস ক’লে—হে ব্ৰহ্মপুত্ৰ, তোমাক নমস্কাৰ। হে শৈৱসত্তম, তুমি ধন্য; কিয়নো তোমাক এই পৰম দিব্য, শুভ শাঙ্কৰী কথা শুনোৱা হৈছে।
Verse 2
इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या चरितं वैष्णवं मुने । स वृन्दां मोहयित्वा तु किमकार्षीत्कुतो गतः
এতিয়া, হে মুনি, অতি প্ৰীতিয়ে সেই বৈষ্ণৱ-চৰিত কওক। বৃন্দাক মোহিত কৰি সি কি কৰিলে, আৰু ক’লৈ গ’ল?
Verse 3
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ शैवप्रवर सत्तम । वैष्णवं चरितं शंभुचरिताढ्यं सुनिर्मलम्
সনৎকুমাৰে ক’লে—হে মহাপ্ৰাজ্ঞ ব্যাস, শৈৱভক্তসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য, সদ্গুণীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, শুনা। মই বৈষ্ণৱ-চৰিত ক’ম—অতি নিৰ্মল, তথাপি শম্ভুৰ চৰিত-মহিমাৰে সমৃদ্ধ।
Verse 4
मौनीभूतेषु देवेषु ब्रह्मादिषु महेश्वरः । सुप्रसन्नोऽवदच्छंभुश्शरणागत वत्सलः
ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকল মৌন হৈ পৰোঁতে, শৰণাগত-ৱৎসল মহেশ্বৰ শম্ভু পৰম প্ৰসন্ন হৈ ক’লে।
Verse 5
शंभुरुवाच । ब्रह्मन्देववरास्सर्वे भवदर्थे मया हतः । जलंधरो मदंशोपि सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
শম্ভুৱে ক’লে—হে ব্রহ্মন, তোমালোকৰ হিতৰ বাবে মই সেই সকলো দেৱবীৰক বধ কৰিলোঁ। জলন্ধৰো—যি মোৰ শক্তিৰ অংশ আছিল—তাকো (মই নাশ কৰিলোঁ)। ই সত্য; সত্য সত্য মই কওঁ।
Verse 6
सुखमापुर्न वा तातास्सत्यं ब्रूतामराः खलु । भवत्कृते हि मे लीला निर्विकारस्य सर्वदा
হে প্ৰিয়সকল, সত্য কোৱা—তোমালোকে সুখ লাভ কৰিছা নে নাই? তোমালোকৰ কাৰণেই এই মোৰ লীলা; মই স্বৰূপত সদায় নিৰ্বিকাৰ।
Verse 7
सनत्कुमार उवाच । अथ ब्रह्मादयो देवा हर्षादुत्फुल्ललोचनाः । प्रणम्य शिरसा रुद्रं शशंसुर्विष्णुचेष्टितम्
সনৎকুমাৰ ক’লে—তেতিয়া ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকল হৰ্ষে ফুলি উঠা নয়নে, মস্তক নত কৰি ৰুদ্ৰক প্ৰণাম কৰি, বিষ্ণুৰ কৃত কাৰ্যৰ প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 8
देवा ऊचुः । महादेव त्वया देवा रक्षिता श्शत्रुजाद्भयात् । किंचिदन्यत्समुद्भूतं तत्र किं करवामहै
দেৱসকলে ক’লে—হে মহাদেৱ, আপোনাৰ দ্বাৰা দেৱসকল শত্রুজাত ভয়ৰ পৰা ৰক্ষিত হ’ল। কিন্তু তাত আন এটা বিষয় উদ্ভৱ হৈছে; সেই অৱস্থাত আমি কি কৰিম?
Verse 9
वृन्दां विमोहिता नाथ विष्णुना हि प्रयत्नतः । भस्मीभूता द्रुतं वह्नौ परमां गतिमागता
হে নাথ, বিষ্ণুৱে প্ৰচেষ্টাৰে বৃন্দাক মোহিত কৰিলে। সি শীঘ্ৰে অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰি ভস্মীভূত হ’ল আৰু পৰম গতি লাভ কৰিলে।
Verse 10
वृन्दालावण्यसंभ्रांतो विष्णुस्तिष्ठति मोहितः । तच्चिताभस्म संधारी तव मायाविमोहितः
বৃন্দাৰ মোহনীয় লাৱণ্যত বিভ্ৰান্ত হৈ বিষ্ণু মোহিত হৈ থিয় হৈ ৰ’ল। সেই চিতাৰ ভস্ম ধাৰণ কৰি তেওঁ আপোনাৰ (শিৱৰ) মায়াত সম্পূৰ্ণ বিমূঢ় হ’ল।
Verse 11
स सिद्धमुनिसंघैश्च बोधितोऽस्माभिरादरात् । न बुध्यते हरिस्सोथ तव मायाविमोहितः
সিদ্ধ মুনিসংঘসহ আমি সকলোৱে আদৰেৰে বোধ কৰিলোঁ, তথাপি হৰি নুবুজে; সি তোমাৰ মায়াত বিমোহিত।
Verse 12
कृपां कुरु महेशान विष्णुं बोधय बोधय । त्वदधीनमिदं सर्वं प्राकृतं सचराचरम्
হে মহেশান! কৃপা কৰা, বিষ্ণুক জাগ্ৰত কৰা—জাগ্ৰত কৰা। চল-অচলসহ এই সমগ্ৰ প্ৰাকৃত জগত তোমাৰ অধীন।
Verse 13
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशो हि वचनं त्रिदिवौकसाम् । प्रत्युवाच महालीलस्स्वच्छन्दस्तान्कृतांजलीन्
সনৎকুমাৰ ক’লে: ত্ৰিদিববাসীৰ বচন এইদৰে শুনি, মহালীলাময় মহেশ স্বচ্ছন্দ স্বামী হৈ, কৰজোড়ে থকা তেওঁলোকক উত্তৰ দিলে।
Verse 14
महेश उवाच । हे ब्रह्मन्हे सुरास्सर्वे मद्वाक्यं शृणुतादरात् । मोहिनी सर्वलोकानां मम माया दुरत्यया
মহেশ ক’লে: হে ব্রহ্মন, হে সকলো দেৱতা! মোৰ বাক্য আদৰেৰে শুনা। সকলো লোকক মোহিত কৰা এই মোহিনী মোৰ মায়া—অত্যন্ত দুঃঅতিক্ৰম্য।
Verse 15
तदधीनं जगत्सर्वं यद्देवासुरमानुषम् । तयैव मोहितो विष्णुः कामाधीनोऽभवद्धरिः
দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহ—এই সমগ্ৰ জগত তাইৰ অধীন হ’ল। তাইৰ মোহতেই বিষ্ণু (হৰি)ও কামাধীন হৈ পৰিল।
Verse 16
उमाख्या सा महादेवी त्रिदेवजननी परा । मूलप्रकृतिराख्याता सुरामा गिरिजात्मिका
তেওঁ ‘উমা’ নামে খ্যাত মহাদেৱী, পৰমা আৰু ত্ৰিদেৱৰ জননী। তেওঁৱেই মূলপ্ৰকৃতি—দেৱমাতা আৰু গিৰিজা-স্বৰূপিণী।
Verse 17
गच्छध्वं शरणा देवा विष्णुमोहापनुत्तये । शरण्यां मोहिनीमायां शिवाख्यां सर्वकामदाम्
হে দেৱগণ, বিষ্ণু-সম্পৰ্কীয় মোহ দূৰ কৰিবলৈ শৰণলৈ যোৱা। শৰণদায়িনী, মোহিনী মায়া—‘শিৱা’ নামে খ্যাত, সৰ্বকামদায়িনী—তেওঁৰ আশ্ৰয় লোৱা।
Verse 18
स्तुतिं कुरुत तस्याश्च मच्छक्तेस्तोषकारिणीम् । सुप्रसन्ना यदि च सा सर्वकार्यं करिष्यति
তেওঁৰো স্তৱ কৰা—যি স্তৱে মোৰ শক্তিক সন্তুষ্ট কৰে। তেওঁ যদি সম্পূৰ্ণ প্ৰসন্ন হন, তেন্তে সকলো কাৰ্য সিদ্ধ কৰিব।
Verse 19
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तान्सुराञ्शंभुः पञ्चास्यो भगवान्हरः । अंतर्दधे द्रुतं व्यास सर्वैश्च स्वगणैस्सह
সনৎকুমাৰ ক’লে—হে ব্যাস, এইদৰে কৈ পঞ্চমুখ ভগৱান হৰ শম্ভু নিজৰ সকলো গণসহ দ্ৰুত অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 20
देवाश्च शासनाच्छंभोर्ब्रह्माद्या हि सवासवा । मनसा तुष्टुवुर्मूलप्रकृतिं भक्तवत्सलाम्
তাৰ পিছত শম্ভুৰ আদেশ অনুসাৰে ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱ, ইন্দ্ৰসহ, মনতে ভক্তৱৎসলা মূলপ্ৰকৃতিক স্তৱ কৰিলে।
Verse 21
देवा ऊचुः । यदुद्भवास्सत्त्वरजस्तमोगुणाः सर्गस्थितिध्वंसविधान कारका । यदिच्छया विश्वमिदं भवाभवौ तनोति मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्
দেৱসকলে ক’লে—যাৰ পৰা সত্ত্ব, ৰজঃ আৰু তমঃ এই ত্ৰিগুণ উদ্ভৱ হয় আৰু যিয়ে সৃষ্টি, স্থিতি আৰু প্ৰলয়ৰ বিধান সাধে; যাৰ ইচ্ছাত এই সমগ্ৰ বিশ্ব প্ৰকাশ আৰু লয় লাভ কৰে—সেই আদ্য মূলপ্ৰকৃতিক আমি প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 22
पाहि त्रयोविंशगुणान्सुशब्दिताञ्जगत्यशेषे समधिष्ठिता परा । यद्रूपकर्माणिजगत्त्रयोऽपि ते विदुर्न मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्
হে পৰমা! যি তেইশ তত্ত্ব (গুণ) দ্বাৰা সুপ্ৰখ্যাত আৰু সমগ্ৰ জগতত অধিষ্ঠিত—আমাক ৰক্ষা কৰা। ত্ৰিলোকে তোমাৰ ৰূপ আৰু কৰ্ম জানে; কিন্তু মূলপ্ৰকৃতিক নাজানে। সেয়ে সেই পৰাত্পৰ তত্ত্বক আমি প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 23
यद्भक्तियुक्ताः पुरुषास्तु नित्यं दारिद्र्यमोहात्ययसंभवादीन् । न प्राप्नुवंत्येव हि भक्तवत्सलां सदैव मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्
যিসকল মানুহ সদায় শিৱভক্তিত যুক্ত থাকে, তেওঁলোকে দাৰিদ্ৰ্য, মোহ আৰু সংসাৰবন্ধনজাত অন্য ক্লেশত কেতিয়াও পতিত নহয়। ভক্তবৎসলা সেই আদ্য মূলপ্ৰকৃতিক সদা প্ৰণাম কৰাত তেওঁলোক দুখৰ পৰা ৰক্ষিত থাকে।
Verse 24
कुरु कार्यं महादेवि देवानां नः परेश्वरि । विष्णुमोहं ह शिवे दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते
হে মহাদেৱী, হে পৰেশ্বৰি! আমাৰ দেৱসকলৰ এই কাৰ্য সম্পন্ন কৰা। হে শিৱে, হে দুৰ্গে! বিষ্ণুক মোহগ্ৰস্ত কৰা। হে দেৱী, তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 25
जलंधरस्य शंभोश्च रणे कैलासवासिनः । प्रवृत्ते तद्वधार्थाय गौरीशासनतश्शिवे
যেতিয়া জলন্ধৰ আৰু শম্ভুৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া কৈলাসবাসী শিৱ গৌৰীৰ আজ্ঞা অনুসৰি জলন্ধৰবধৰ বাবে প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 26
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधानंतरदेवीस्तुतिविष्णुमोहविध्वंसवर्णनं नाम षड्विंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত ‘জলন্ধৰবধৰ অনন্তৰ দেৱীস্তুতি, বিষ্ণুমোহ আৰু সেই মোহৰ বিধ্বংসৰ বৰ্ণনা’ নামক ষড়বিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 27
जलंधरो हतो युद्धे तद्भयान्मो चिता वयम् । गिरिशेन कृपां कृत्वा भक्तानुग्रहकारिणा
যুদ্ধত জলন্ধৰ নিহত হ’ল; তাৰ ভয়ৰ পৰা আমি মুক্ত হ’লোঁ। ভক্তানুগ্ৰহকাৰী গিৰীশ (শিৱ) কৃপা কৰি আমাক উদ্ধাৰ কৰিলে।
Verse 28
तदाज्ञया वयं सर्वे शरणं ते समागताः । त्वं हि शंभुर्युवां देवि भक्तोद्धारपरायणौ
তেওঁৰ আজ্ঞাৰে আমি সকলোৱে আপোনাৰ শৰণ লৈ আহিছোঁ। আপুনি শম্ভু; আৰু আপুনিও, হে দেবী—আপোনালোক দুয়ো ভক্তোদ্ধাৰত পৰায়ণ।
Verse 29
वृन्दालावण्यसंभ्रातो विष्णुस्तिष्ठति तत्र वै । तच्चिताभस्मसंधारी ज्ञानभ्रष्टो विमोहितः
বৃন্দাৰ মোহনীয় লাৱণ্যত বিভ্ৰান্ত বিষ্ণু তাতেই থিয় হৈ আছিল। চিতাভস্ম ধৰি তেওঁ জ্ঞানভ্ৰষ্ট হৈ সম্পূৰ্ণ বিমূঢ় হৈছিল।
Verse 30
संसिद्धसुरसंघैश्च बोधितोऽपि महेश्वरि । न बुध्यते हरिस्सोथ तव मायाविमोहितः
হে মহেশ্বৰী, সিদ্ধ দেৱসমূহে বুজাই দিলেও হৰি (বিষ্ণু) নুবুজে; কিয়নো তেওঁ আপোনাৰ মায়াত বিমোহিত।
Verse 31
कृपां कुरु महादेवि हरिं बोधय बोधय । यथा स्वलोकं पायात्स सुचित्तस्सुरकार्यकृत्
হে মহাদেৱী, কৃপা কৰা—হৰিক জগোৱা, জগোৱা—যেন তেওঁ শুদ্ধচিত্তে দেৱকাৰ্য সম্পন্ন কৰি নিৰাপদে নিজৰ দিব্য লোকলৈ উভতি যায়।
Verse 32
इति स्तुवंतस्ते देवास्तेजोमंडलमास्थितम् । ददृशुर्गगने तत्र ज्वालाव्याप्ता दिगंतरम्
এইদৰে স্তৱ কৰি থাকোঁতে দেৱসকলে আকাশত অৱস্থিত এক দিৱ্য তেজোমণ্ডল দেখিলে; তাৰ জ্বালাই চাৰিওফালৰ দিগন্ত সম্পূৰ্ণকৈ আৱৰি পেলালে।
Verse 33
तन्मध्याद्भारतीं सर्वे ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । अमराश्शुश्रुवुर्व्यास कामदां व्योमचारिणीम्
হে ব্যাস, তাৰ মাজৰ পৰা ব্ৰহ্মা আদি সকলো অমৰ—ইন্দ্ৰসহ—আকাশত বিচৰণ কৰা কামদায়িনী ভাৰতী নামৰ দিৱ্য বাণী শুনিলে।
Verse 34
आकाशवाण्युवाच । अहमेव त्रिधा भिन्ना तिष्ठामि त्रिविधैर्गुणैः । गौरी लक्ष्मीः सुरा ज्योती रजस्सत्त्वतमोगुणैः
আকাশবাণী ক’লে—মই একাই ত্ৰিগুণে ত্ৰিধা ভিন্ন হৈ স্থিত। ৰজসে মই গৌৰী, সত্ত্বে মই লক্ষ্মী—শুভ জ্যোতিৰূপা, আৰু তমসে মই সুৰা (মোহশক্তি)—এইদৰে ত্ৰিগুণতেই মই অৱস্থিত।
Verse 35
तत्र गच्छत यूयं वै तासामंतिक आदरात् । मदाज्ञया प्रसन्नास्ता विधास्यंते तदीप्सितम्
তোমালোক সকলোৱে তাত গৈ আদৰেৰে তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ যোৱা; মোৰ আজ্ঞাত তেওঁলোক প্ৰসন্ন হৈ ইচ্ছিত কাৰ্য সম্পন্ন কৰিব।
Verse 36
सनत्कुमार उवाच । शृण्वतामिति तां वाचमंतर्द्धानमगान्महः । देवानां विस्मयोत्फुल्लनेत्राणां तत्तदा मुने
সনৎকুমাৰে ক’লে—“সকলো শুনক!” এই বাক্য কৈ সেই মহাদিব্য তেজ অন্তৰ্ধান হ’ল; তেতিয়া, হে মুনি, দেৱসকল বিস্ময়ে চকু বিস্ফাৰিত কৰি ৰ’ল।
Verse 37
ततस्सवेंऽपि ते देवाः श्रुत्वा तद्वाक्यमादरात् । गौरीं लक्ष्मीं सुरां चैव नेमुस्तद्वाक्यचोदिताः
তাৰ পাছত সেই সকলো দেৱে সেই বাক্য আদৰেৰে শুনি, সেই আজ্ঞাৰে প্ৰেৰিত হৈ, গৌৰী, লক্ষ্মী আৰু সুৰা (দেৱী)ক নমস্কাৰ কৰিলে।
Verse 38
तुष्टुवुश्च महाभक्त्या देवीस्तास्सकलास्सुराः । नानाविधाभिर्वाग्भिस्ते ब्रह्माद्या नतमस्तकाः
তেতিয়া ব্ৰহ্মা-আদি সকলো দেৱে মূৰ নত কৰি, মহাভক্তিৰে নানাবিধ পবিত্ৰ বাক্যৰে সেই দেৱীসকলক স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 39
ततोऽरं व्यास देव्यस्ता आविर्भूताश्च तत्पुरः । महाद्भुतैस्स्वतेजोभिर्भासयंत्यो दिगंतरम्
তাৰ পাছত, হে ব্যাস, সেই দেৱীসকল তৎক্ষণাৎ তাৰ সন্মুখত আবিৰ্ভূত হৈ, নিজৰ মহাদ্ভুত স্বতেজে দিশসমূহৰ অন্ত পৰ্যন্ত আলোকিত কৰিলে।
Verse 40
अथ ता अमरा दृष्ट्वा सुप्रसन्नेन चेतसा । प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या स्वकार्यं च न्यवेदयन्
তাঁক দেখি দেৱতাসকলৰ চিত্ত অতি প্ৰসন্ন হ’ল; তেওঁলোকে প্ৰণাম কৰি ভক্তিভাৱে স্তৱ কৰি নিজৰ কাৰ্য নিবেদন কৰিলে।
Verse 41
ततश्चैतास्सुरान्दृष्ट्वा प्रणतान्भक्तवत्सलः । बीजानि प्रददुस्तेभ्यो वाक्यमूचुश्च सादरम्
তাৰপিছত প্ৰণত শৰণাগত দেৱসকলক দেখি ভক্তৱৎসল প্ৰভুৱে তেওঁলোকক বীজ-শক্তি দান কৰিলে আৰু সাদৰে বাক্য ক’লে।
Verse 42
देव्य ऊचुः । इमानि तत्र बीजानि विष्णुर्यत्रावतिष्ठति । निर्वपध्वं ततः कार्यं भवतां सिद्धिमेष्यति
দেৱীসকলে ক’লে—“য’ত বিষ্ণু অৱস্থিত, তাতেই এই বীজসমূহ বপন কৰা; তাৰপিছত তোমালোকৰ কৰণীয় কাৰ্য কৰা, তাতে তোমালোকৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ হ’ব।”
Verse 43
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तास्ततो देव्योंतर्हिता अभवन्मुने । रुद्रविष्णुविधीनां हि शक्तयस्त्रिगुणात्मिकाः
সনৎকুমাৰে ক’লে—“হে মুনি! এইদৰে কৈ সেই দেৱীসকল তেতিয়াই অন্তৰ্ধান হ’ল; কিয়নো ৰুদ্ৰ, বিষ্ণু আৰু বিধি (ব্ৰহ্মা)-ৰ শক্তিসমূহ ত্ৰিগুণাত্মক।”
Verse 44
ततस्तुष्टाः सुरास्सर्वे ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । तानि बीजानि संगृह्य ययुर्यत्र हरिः स्थितः
তেতিয়া ব্ৰহ্মা আৰু ইন্দ্ৰকে ধৰি সকলো দেৱতা সন্তুষ্ট হ’ল। সেই বীজবোৰ লৈ তেওঁলোকে হৰি থকা ঠাইলৈ গ’ল।
Verse 45
वृन्दाचिताभूमितले चिक्षिपुस्तानि ते सुराः । स्मृत्वा तास्संस्थितास्तत्र शिवशक्त्यंशका मुने
হে মুনি! সেই দেৱসকলে বৃন্দাই সঞ্চিত কৰা ভূমিতলত সেয়া নিক্ষেপ কৰিলে; আৰু (দিব্য বিধান) স্মৰি তাতেই স্থিত থাকিল—কাৰণ তেওঁলোক শিৱশক্তিৰ অংশ আছিল।
Verse 46
निक्षिप्तेभ्यश्च बीजेभ्यो वनस्पत्यस्त्रयोऽभवन् । धात्री च मालती चैव तुलसी च मुनीश्वर
হে মুনীশ্বৰ! নিক্ষিপ্ত বীজসমূহৰ পৰা তিনিটা পবিত্ৰ বনস্পতি উদ্ভৱ হ’ল—ধাত্ৰী (আমলকী), মালতী আৰু তুলসী।
Verse 47
धात्र्युद्भवा स्मृता धात्री माभवा मालती स्मृता । गौरीभवा च तुलसी तमस्सत्त्वरजोगुणाः
ধাত্ৰীক ধাত্ৰী-বৃক্ষৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়, মালতীক ‘মা’ৰ পৰা উৎপন্ন বুলি স্মৰণ কৰা হয়, আৰু তুলসীক গৌৰীৰ পৰা জন্ম হোৱা বুলি কোৱা হয়; ইহঁত তমস্, সত্ত্ব আৰু ৰজস্—তিন গুণৰ সঙ্গেও সম্পৰ্কিত।
Verse 48
विष्णुर्वनस्पतीर्दृष्ट्वा तदा स्त्रीरूपिणीर्मुने । उदतिष्ठत्तदा तासु रागातिशयविभ्रमात्
হে মুনে! বিষ্ণুৱে যেতিয়া স্ত্ৰীৰূপ ধাৰণ কৰা সেই বনস্পতিসকলক দেখিলে, তেতিয়া অতিৰাগজনিত বিভ্ৰমৰ বাবে তেওঁৰ চিত্ত সিহঁতৰ প্ৰতি উদ্দীপ্ত হৈ উঠিল।
Verse 49
दृष्ट्वा स याचते मोहात्कामासक्तेन चेतसा । तं चापि तुलसी धात्री रागेणैवावलोकताम्
তাক দেখি সি মোহবশে, কামাসক্ত চিত্তে প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ ধৰিলে; আৰু তুলসী আৰু ধাত্ৰীও কেৱল ৰাগৰ বশে তাক চাবলৈ ধৰিলে।
Verse 50
यच्च बीजं पुरा लक्ष्म्या माययैव समर्पितम् । तस्मात्तदुद्भवा नारी तस्मिन्नीर्ष्यापराभवत्
আৰু যি বীজ লক্ষ্মীয়ে পূৰ্বে নিজৰ মায়াশক্তিৰে সমৰ্পণ কৰিছিল—সেই পৰা এক নাৰী উৎপন্ন হ’ল; আৰু সেই বিষয়তেই সি ঈৰ্ষাত পৰাভূত হ’ল।
Verse 51
अतस्सा बर्बरीत्याख्यामवापातीव गर्हिताम् । धात्रीतुलस्यौ तद्रागात्तस्य प्रीतिप्रदे सदा
সেই কাৰণেই তাই “বৰ্বৰী” নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল, নামটো যেন নিন্দনীয় বুলিয়েই লাগিছিল। তথাপি নিজৰ অনুৰাগ-ভক্তিৰ বলত তাই সদায় তেওঁক প্ৰীতি দিয়া হৈ থাকিল, যেনেকৈ দেৱসকলৰ বাবে ধাত্ৰী (আমলখি) আৰু তুলসী অতি প্ৰিয়।
Verse 53
ततो विस्मृतदुःखोऽसौ विष्णुस्ताभ्यां सहैव तु । वैकुंठमगमत्तुष्टस्सर्वदेवैर्नमस्कृतः । कार्तिके मासि विप्रेन्द्र धात्री च तुलसी सदा । सर्वदेवप्रियाज्ञेया विष्णोश्चैव विशेषतः
তাৰপিছত বিষ্ণু দুখ বিসৰি, সেই দুজনীৰ সৈতে প্ৰসন্ন হৈ, সকলো দেৱতাৰ দ্বাৰা নমস্কৃত হৈ বৈকুণ্ঠলৈ গ’ল। হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, কাৰ্তিক মাহত ধাত্ৰী (আমলখি) আৰু তুলসী সদায় সকলো দেৱতাৰ প্ৰিয়—বিশেষকৈ বিষ্ণুৰ অতি প্ৰিয়—বুলি জানিব লাগে। শৈৱ সিদ্ধান্তৰ দৃষ্টিত ইও দেখুৱায় যে পৰম পতি-ঈশ্বৰৰ বিশ্ব-ব্যৱস্থাত দেৱতাসকলেও শান্তি আৰু পুনৰুদ্ধাৰ লাভ কৰে; আৰু কাৰ্তিক-ব্ৰত তথা পবিত্ৰ উদ্ভিদসমূহ ধৰ্মত ভক্তি-পুণ্যৰ আধাৰ হয়।
Verse 54
तत्रापि तुलसी धन्यातीव श्रेष्ठा महामुने । त्यक्त्वा गणेशं सर्वेषां प्रीतिदा सर्वकामदा
সেইবোৰৰ মাজতো, হে মহামুনি, তুলসী অতি ধন্য আৰু শ্ৰেষ্ঠ। গণেশকো যেন একাষে ৰাখি, তাই সকলোকে প্ৰীতি দিয়ে আৰু সকলো সৎ কামনা পূৰ্ণ কৰে।
Verse 55
वैकुण्ठस्थं हरिं दृष्ट्वा ब्रह्मेन्द्राद्याश्च तेऽमराः । नत्वा स्तुत्वा महाविष्णुं स्वस्वधामानि वै ययुः
বৈকুণ্ঠত অধিষ্ঠিত হৰিক দেখি, ব্ৰহ্মা-ইন্দ্ৰ আদি সেই অমৰসকলে মহাবিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি স্তৱ কৰিলে; তাৰপিছত তেওঁলোকে নিশ্চয়েই নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল।
Verse 56
वैकुण्ठोऽपि स्वलोकस्थो भ्रष्टमोहस्सुबोधवान् । सुखी चाभून्मुनिश्रेष्ठ पूर्ववत्संस्मरञ्छिवम्
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! বৈকুণ্ঠোও নিজৰ লোকতে অৱস্থিত হৈ মোহমুক্ত হ’ল, স্পষ্ট বোধ লাভ কৰিলে আৰু পূৰ্ববৎ ভগৱান শিৱক স্মৰণ কৰি পুনৰ সুখী হ’ল।
Verse 57
इत्याख्यानमघोघघ्नं सर्वकामप्रदं नृणाम् । सर्व कामविकारघ्नं सर्वविज्ञानवर्द्धनम्
এইদৰে এই পবিত্ৰ আখ্যান মহাপাপ নাশ কৰে, মানুহক সকলো ধৰ্মসম্মত কামনা প্ৰদান কৰে, কামজনিত বিকাৰ দূৰ কৰে আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ সত্য জ্ঞান বৃদ্ধি কৰে।
Verse 58
य इदं हि पठेन्नित्यं पाठयेद्वापि भक्तिमन् । शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि स याति परमां गतिम्
যি ভক্তিসহ নিত্য এই পবিত্ৰ আখ্যান পাঠ কৰে বা কৰায়, যি শুনে বা শুনায়—সেইজন পৰমেশ্বৰ শিৱৰ কৃপাৰে পৰম গতি (মোক্ষ) লাভ কৰে।
Verse 59
पठित्वा य इदं धीमानाख्यानं परमोत्तमम् । संग्रामं प्रविशेद्वीरो विजयी स्यान्न संशयः
যি বুদ্ধিমান বীৰ এই পৰমোত্তম আখ্যান পাঠ কৰি যুদ্ধত প্ৰৱেশ কৰে, সি নিঃসন্দেহে বিজয়ী হয়।
Verse 60
विप्राणां ब्रह्मविद्यादं सत्रियाणां जयप्रदम् । वैश्यानां सर्वधनदं शूद्राणां सुखदं त्विदम्
এই (শিৱ-সম্বন্ধীয় উপদেশ/ব্ৰত) ব্ৰাহ্মণক ব্ৰহ্মবিদ্যা দিয়ে, ক্ষত্ৰিয়ক জয় প্ৰদান কৰে, বৈশ্যক সকলো ধন দিয়ে আৰু শূদ্ৰক সুখ-কল্যাণ দিয়ে।
Verse 61
शंभुभक्तिप्रदं व्यास सर्वेषां पापनाशनम् । इहलोके परत्रापि सदा सद्गतिदायकम्
হে ব্যাস! ই শম্ভুভক্তি প্ৰদান কৰে আৰু সকলোৰে পাপ নাশ কৰে। ইহলোক আৰু পৰলোকতো সদায় সদ্গতি আৰু মঙ্গলময় মোক্ষ দান কৰে।
Frequently Asked Questions
The chapter narrates the aftermath of Jalandhara’s death and reports Viṣṇu’s deception of Vṛndā, her entry into fire, and Viṣṇu’s ensuing delusion while carrying her pyre-ashes.
It frames delusion (moha) as a function of māyā under Śiva’s sovereignty, showing that even high deities can be bound by affect and illusion, while Śiva remains nirvikāra and acts through līlā.
Śiva appears as Maheśvara/Rudra/Śaṃbhu—protector of the devas and refuge-giver—while Viṣṇu is portrayed as an agent of stratagem who becomes subject to māyā after the act.