जालन्धरस्य दूतप्रेषणम् — Jalandhara Sends an Envoy to Kailāsa (The Provocation of Śiva)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ नारदे हि गते दिवि । दैत्यराट् किमकार्षीत्स तन्मे वद सुविस्तरात्

ব্যাসে ক’লে—হে সৰ্বজ্ঞ সনৎকুমাৰ! নাৰদ স্বৰ্গলৈ গ’লে দানৱৰাজে কি কৰিলে? সেয়া মোক বিস্তাৰে কওক।

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । तमामंत्र्य गते दैत्यं नारदे दिवि दैत्यराट् । तद्रूपश्रवणादासीदनंगज्वरपीडितः

সনৎকুমাৰে ক’লে—নাৰদ স্বৰ্গলৈ গ’লে, সেই দানৱক বিদায় দি, দানৱাধিপতি কেৱল তাইৰ ৰূপৰ কথা শুনিমাত্ৰে অনঙ্গ-জ্বৰে পীড়িত হ’ল।

Verse 3

अथो जलंधरो दैत्यः कालाधीनः प्रनष्टधीः । दूतमाह्वाय यामास सैंहिकेयं विमोहितः

তাৰ পাছত দানৱ জলন্ধৰ—কালৰ অধীন, বুদ্ধি নষ্ট—মোহগ্ৰস্ত হৈ দূতক মাতি সৈংহিকেয়ক আহ্বান কৰিলে।

Verse 4

आगतं तं समालोक्य कामाक्रांतमनास्स हि । सुसंबोध्य समाचष्ट सिंधुपुत्रो जलंधरः

তাক অহা দেখি, কামে আচ্ছন্ন মনৰ সিন্দুপুত্ৰ জলন্ধৰে প্ৰথমে যথাযথ সম্বোধন কৰি পাছত নিজৰ কথা ক’লে।

Verse 5

तत्रास्ति योगी शंभ्वाख्य स्तपस्वी च जटाधरः । भस्मभूषितसर्वाङ्गो विरक्तो विजितेन्द्रियः

তাত শম্ভু নামৰ এজন যোগী আছে—তপস্বী, জটাধাৰী। তেওঁৰ সৰ্বাঙ্গ ভস্মে বিভূষিত; তেওঁ বৈৰাগ্যবান আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী।

Verse 7

तत्र गत्वेति वक्तव्यं योगिनं दूत शंकरम् । जटाधरं विरक्तं तं निर्भयेन हृदा त्वया

হে দূত, তাত গৈ যোগী শংকৰক ক’বি। সেই জটাধাৰী, বৈৰাগ্যবান প্ৰভুৰ সৈতে তই নিৰ্ভয় হৃদয়ে কথা পাতিবি।

Verse 8

हे योगिंस्ते दयासिन्धो जायारत्नेन किं भवेत् । भूतप्रेतपिशाचादिसेवितेन वनौकसा

হে যোগী, দয়াসিন্ধু! ভূত-প্ৰেত-পিশাচ আদিয়ে বিচৰণ কৰা এই অৰণ্যত বাস কৰা তোমাৰ স্ত্ৰী-ৰত্নৰ কি প্ৰয়োজন?

Verse 9

मन्नाथे भुवने योगिन्नोचिता गतिरीदृशी । जायारत्नमतस्त्वं मे देहि रत्नभुजे निजम्

হে যোগী, এই ভুবনত মোৰ কোনো নাথ নাই; যোগীৰ বাবে এনে গতি শোভন নহয়। সেয়ে, হে ৰত্নভুজ, তোমাৰ নিজ স্ত্ৰী-ৰত্নটো মোক দিয়া—মোৰ কৰা।

Verse 10

यानियानि सुरत्नानि त्रैलोक्ये तानि संति मे । मदधीनं जगत्सर्वं विद्धि त्वं सचराचरम्

ত্ৰিলোকত যি যি দিব্য ৰত্ন আছে, সেয়া সকলো মোৰেই। চল-অচলসহ সমগ্ৰ জগত মোৰ অধীন—এই কথা তুমি জানি লোৱা।

Verse 11

इन्द्रस्य गजरत्नं चोच्चैःश्रवोरत्नमुत्तमम् । बलाद्गृहीतं सहसा पारिजा ततरुस्तथा

ইন্দ্ৰৰ গজৰত্ন (ঐৰাৱত) আৰু অশ্বৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ ৰত্ন (উচ্চৈঃশ্ৰৱা) বলপূৰ্বক সহসাই কেঢ়ি লোৱা হ’ল; তদ্ৰূপ পাৰিজাত কল্পতৰুও লোৱা হ’ল।

Verse 12

विमानं हंससंयुक्तमंगणे मम तिष्ठति । रत्नभूतं महादिव्यमुत्तमं वेधसोद्भुतम्

মোৰ অঙ্গণত হাঁহেৰে যুক্ত বিমান থিয় হৈ আছে—ৰত্নময়, মহাদিব্য, উত্তম, আৰু বিধাতা (ব্ৰহ্মা) নিৰ্মিত এক অদ্ভুত বিস্ময়।

Verse 13

महापद्मादिकं दिव्यं निधिरत्नं स्वदस्य च । छत्रं मे वारुणं गेहे कांचनस्रावि तिष्ठति

মোৰ ঘৰত মহাপদ্ম আদি দিব্য নিধিৰত্ন আৰু মোৰ নিজস্ব ধনো আছে; আৰু তাতেই মোৰ বৰুণসম ৰাজছত্ৰ স্থিত, যাৰ পৰা যেন সোণৰ ধাৰা স্ৰৱে।

Verse 14

किञ्जल्किनी महामाला सर्वदाऽम्लानपंकजा । मत्पितुस्सा ममैवास्ति पाशश्च कंपतेस्तथा

‘কিঞ্জল্কিনী’ নামৰ এই মহামালা সদায় অম্লান পদ্মৰ দৰে সতেজ। ই মোৰ পিতাৰ, আৰু নিশ্চয়েই মোৰো; তদ্ৰূপ কম্পতি (শিৱ)ৰ পাশো মোৰ অধিকাৰৰ।

Verse 15

मृत्योरुत्क्रांतिदा शक्तिर्मया नीता बलाद्वरा । ददौ मह्यं शुचिर्दिव्ये शुचिशौचे च वाससी

মৃত্যুৰ পৰা উৎক্রান্তি দান কৰা সেই শ্ৰেষ্ঠ শক্তিক মই বলপূৰ্বক লৈ আহিলোঁ। সেই পবিত্ৰা দেবীয়ে মোক দুটা দিব্য বস্ত্ৰ দিলে—যি পৰিষ্কাৰ আৰু শুচিতা দানকাৰী।

Verse 16

एवं योगीन्द्र रत्नानि सर्वाणि विलसंति मे । अतस्त्वमपि मे देहि स्वस्त्रीरत्नं जटाधर

হে যোগীন্দ্ৰ! এইদৰে সকলো ৰত্ন মোৰ বাবে দীপ্তিমান হৈছে। সেয়ে হে জটাধৰ, আপুনিও আপোনাৰ স্বস্ত্ৰী-ৰত্ন মোক দান কৰক।

Verse 17

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य नन्दिना स प्रवेशितः । जगामोग्रसभां राहुर्विस्मयोद्भुतलोचनः

সনৎকুমাৰে ক’লে—নন্দীৰ বাক্য শুনি নন্দীয়ে ৰাহুক ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰালে। বিস্ময়ে বিস্তৃত নয়নে ৰাহু সেই উগ্ৰ সভালৈ গ’ল।

Verse 18

तत्र गत्वा शिवं साक्षाद्देवदेवं महाप्रभुम् । स्वतेजोध्वस्ततमसं भस्मलेपविराजितम्

তাত গৈ তেওঁলোকে সাক্ষাৎ শিৱক দেখিলে—দেৱদেৱ, মহাপ্ৰভু—যাঁৰ নিজ তেজে অন্ধকাৰ ধ্বংস হৈছিল আৰু যি পবিত্ৰ ভস্মলেপে দীপ্তিমান।

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने दूतसंवादो नाम एकोनविंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় অংশ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত, জলন্ধৰবধোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘দূতসংবাদ’ নামৰ একোণবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 20

प्रणनाम च तं गर्वात्तत्तेजः क्रांतविग्रहः । निकटं गतवाञ्छंभोस्स दूतो राहुसंज्ञकः

তেতিয়া গৰ্বে স্ফীত হ’লেও, সেই তেজে যাৰ দেহ পৰাভূত হৈছিল, সেই দূতে শম্ভুক প্ৰণাম কৰি ওচৰলৈ গ’ল। তাৰ নাম আছিল ৰাহু।

Verse 21

अथो तदग्र आसीनो वक्तुकामो हि सैंहिकः । त्र्यंबकं स तदा संज्ञाप्रेरितो वाक्यमब्रवीत्

তাৰপিছত সন্মুখত বহি থকা সৈংহিক কথা ক’বলৈ ইচ্ছুক হৈ, সংকেত পাই, সেই সময় ত্ৰ্যম্বক (শিৱ)ক এই বাক্য ক’লে।

Verse 22

दैत्यपन्नगसेव्यस्य त्रैलोक्याधिपतेस्सदा । दूतोऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः

“মই তেওঁৰ প্ৰেৰিত দূত—যি সদা ত্ৰিলোকৰ অধিপতি, আৰু যাক দৈত্য আৰু পন্নগে সেৱা কৰে। মই ইয়াত আপোনাৰ সান্নিধ্যলৈ আহিছোঁ।”

Verse 23

राहुरुवाच । जलंधरोब्धितनयस्सर्वदैत्यजनेश्वरः । त्रैलोक्यस्येश्वरस्सोथाभवत्सर्वाधिनायकः

ৰাহুৱে ক’লে— সাগৰপুত্ৰ জলন্ধৰ সকলো দৈত্যগণৰ অধীশ্বৰ হ’ল। সিয়েই ত্ৰিলোকৰ প্ৰভু হৈ পাছত সকলোৰে পৰম অধিনায়ক হ’ল।

Verse 24

स दैत्यराजो बलवान्देवानामंतकोपमः । योगिनं त्वां समुद्दिश्य स यदाह शृणुष्व तत्

সেই বলবান দানৱৰাজ দেৱতাসকলৰ বাবে যেন অন্তকৰ সমান আছিল। হে যোগী, তোমাক উদ্দেশ কৰি সি যি কৈছিল, এতিয়া শুনা।

Verse 25

महादिव्यप्रभावस्य तस्य दैत्यपतेः प्रभोः । सर्वरत्नेश्वरस्य त्वमाज्ञां शृणु वृषध्वज

হে বৃষধ্বজ! মহাদিব্য প্ৰভাৱশালী সেই দৈত্যপতি প্ৰভু—সৰ্ব ৰত্নৰ ঈশ্বৰ—তেওঁৰ আজ্ঞা তুমি শুনা।

Verse 26

श्मशानवासिनो नित्यमस्थिमालाधरस्य च । दिगंबरस्य ते भार्या कथं हैमवती शुभम्

তেওঁ সদায় শ্মশানত বাস কৰে, অস্থিমালা ধাৰে, আৰু দিগম্বৰ—হে শুভে! তেন্তে হিমৱানৰ কন্যা হৈমৱতী (পাৰ্বতী) কেনেকৈ তেওঁৰ পত্নী হ’ব পাৰে?

Verse 27

अहं रत्नाधिनाथोस्मि सा च स्त्रीरत्नसंज्ञिता । तस्मान्ममैव सा योग्या नैव भिक्षाशिनस्तव

“মই ৰত্নসমূহৰ অধিনাথ, আৰু সি ‘স্ত্ৰীৰত্ন’ বুলি খ্যাত। সেয়ে সি কেৱল মোৰেই যোগ্যা—ভিক্ষাৰে জীৱন ধৰা তোমাৰ বাবে নহয়।”

Verse 28

मम वश्यास्त्रयो लोका भुंजेऽहं मखभागकान् । यानि संति त्रिलोकेस्मिन्रत्नानि मम सद्मनि

তিনিও লোক মোৰ বশত; যজ্ঞত নিৰ্ধাৰিত ভাগ মই ভোগ কৰোঁ। ত্ৰিলোকত যিমান ৰত্ন আছে, সেয়া সকলো মোৰ নিজ ধামত আছে।

Verse 29

वयं रत्नभुजस्त्वं तु योगी खलु दिगम्बरः । स्वस्त्रीरत्नं देहि मह्यं राज्ञस्सुखकराः प्रजाः

আমি ৰত্ন আৰু ৰাজভোগৰ ভোক্তা; আৰু তুমি সঁচাকৈ দিগম্বৰ যোগী। সেয়ে তোমাৰ ৰত্নসম পত্নীক মোক দিয়া; কিয়নো প্ৰজাই ৰজাৰ সুখৰ কাৰণ বুলি গণ্য।

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । वदत्येवं तथा राहौ भ्रूमध्याच्छूलपाणिनः । अभवत्पुरुषो रौद्रस्तीव्राशनिसमस्वनः

সনৎকুমাৰ ক’লে—ৰাহু এইদৰে ক’বলৈ ধৰোঁতেই ত্ৰিশূলধাৰী প্ৰভুৰ ভ্ৰূমধ্যৰ পৰা এক উগ্ৰ ৰুদ্ৰসদৃশ পুৰুষ উদ্ভৱ হ’ল; তাৰ ধ্বনি আছিল ভয়ংকৰ বজ্ৰগর্জনৰ দৰে।

Verse 31

सिंहास्यप्रचलजिह्वस्सज्ज्वालनयनो महान् । ऊर्द्ध्वकेशश्शुष्कतनुर्नृसिंह इव चापरः

তাৰ পাছত আন এজন মহাবলী উদ্ভৱ হ’ল—সিংহমুখ, দুলা জিহ্বা আৰু জ্বলি উঠা নয়ন; কেশ ঊৰ্ধ্বমুখী, দেহ শুষ্ক-কৃশ—উগ্ৰতাত নৰসিংহ সদৃশ।

Verse 32

महातनुर्महाबाहुस्तालजंघो भयंकरः । अभिदुद्राव वेगेन राहुं स पुरुषो द्रुतम्

সেই ভয়ংকৰ পুৰুষ—বিশাল দেহ, মহাবাহু, তালগছৰ কাণ্ডসম জঙ্ঘাযুক্ত—অতিবেগে ৰাহুৰ ফালে ধাৱিত হ’ল।

Verse 33

स तं खादितु मायान्तं दृष्ट्वा राहुर्भयातुरः । अधावदात वेगेन बहिस्तस्य च दधार तम्

তাক গিলিবলৈ ধাৱি অহা দেখি ভয়াতুৰ ৰাহু অতিবেগে পলাই গ’ল আৰু তাক সেই স্থানৰ পৰা বাহিৰলৈ লৈ গ’ল।

Verse 34

राहुरुवाच । देवदेव महेशान पाहि मां शरणा गतम् । सुराऽसुरैस्सदा वन्द्यः परमैश्वर्यवान् प्रभुः

ৰাহু ক’লে—হে দেবদেব, হে মহেশান! মোক ৰক্ষা কৰা; মই শৰণাগত। তুমি দেৱ আৰু অসুৰ উভয়ৰে দ্বাৰা সদা বন্দিত; তুমি পৰম ঐশ্বৰ্যসম্পন্ন প্ৰভু।

Verse 35

ब्राह्मणं मां महादेव खादितुं समुपागतः । पुरुषोयं तवेशान सेवकोतिभयंकरः

হে মহাদেৱ! মোক গিলিবলৈ এজন ব্ৰাহ্মণ ইয়ালৈ আহিছে। হে ঈশান! এই পুৰুষ তোমাৰ সেৱক—ৰূপ আৰু কৰ্মত অতিভয়ংকৰ।

Verse 36

एतस्माद्रक्ष देवेश शरणागतवत्सलः । न खादेत यथायं मां नमस्तेऽस्तु मुहुर्मुहुः

সেয়ে হে দেৱেশ, শৰণাগতবৎসল! মোক ৰক্ষা কৰা, যাতে এইজনে মোক গিলিব নোৱাৰে। তোমাক মূহুৰ্মূহু প্ৰণাম।

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । महादेवो वचः श्रुत्वा ब्राह्मणस्य तदा मुने । अब्रवीत्स्वगणं तं वै दीनानाथप्रियः प्रभुः

সনৎকুমাৰ ক’লে—হে মুনি! সেই ব্ৰাহ্মণৰ বাক্য শুনি, দীনৰ প্ৰিয় আৰু আৰ্তৰ আশ্ৰয় প্ৰভু মহাদেৱে তেতিয়া নিজৰ গণসকলক ক’লে।

Verse 38

महादेव उवाच । प्रभुं च ब्राह्मणं दूतं राह्वाख्यं शरणागतम् । शरण्या रक्षणीया हि न दण्ड्या गणसत्तम

মহাদেৱে ক’লে—হে গণশ্ৰেষ্ঠ! ‘ৰাহু’ নামৰ এই প্ৰভুসদৃশ ব্ৰাহ্মণ-দূত মোৰ শৰণলৈ আহিছে। শৰণ দিওঁতাসকলে শৰণাগতক ৰক্ষা কৰিব লাগে; তাক দণ্ড দিব নালাগে।

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तौ गिरिजेशेन सगणः करुणात्मना । राहुं तत्याज सहसा ब्राह्मणेति श्रुताक्षरः

সনৎকুমাৰ ক’লে—কৰুণাময় গিৰিজেশে এনেদৰে কোৱাত, সি নিজৰ গণসকলসহ ‘ব্ৰাহ্মণ’ শব্দ শুনিয়েই তৎক্ষণাৎ ৰাহুক এৰি দিলে।

Verse 40

राहुं त्यक्त्वाम्बरे सोथ पुरुषो दीनया गिरा । शिवोपकंठमागत्य महादेवं व्यजिज्ञपत्

তাৰ পিছত সেই পুৰুষে আকাশত ৰাহুক ত্যাগ কৰি শিৱৰ সান্নিধ্যলৈ আহি, দীন আৰু ব্যাকুল কণ্ঠে মহাদেৱক নিবেদন কৰিলে।

Verse 41

पुरुष उवाच । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । त्याजितं मम भक्ष्यं ते शरणागतवत्सलः

পুৰুষে ক’লে— হে দেৱদেৱ, হে মহাদেৱ, হে কৰুণাকৰ শংকৰ! শৰণাগতৱৎসল প্ৰভু, মোৰ আহাৰ হ’বলগীয়া বস্তুটো আপুনি ত্যাগ কৰিলে।

Verse 42

क्षुधा मां बाधते स्वामिन्क्षुत्क्षामश्चास्मि सर्वथा । किं भक्ष्यं मम देवेश तदाज्ञापय मां प्रभो

হে স্বামী, ক্ষুধাই মোক পীড়া দিছে, আৰু মই ক্ষুধাত সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষীণ হৈছোঁ। হে দেৱেশ, মই কি আহাৰ কৰিম? হে প্ৰভু, মোক আজ্ঞা কৰক।

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य पुरुषस्य महाप्रभुः । प्रत्युवाचाद्भुतोतिः स कौतुकी स्वहितंकरः

সনৎকুমাৰে ক’লে— সেই পুৰুষৰ বাক্য শুনি, অদ্ভুত উক্তিসম্পন্ন মহাপ্ৰভুৱে কৌতূহলী হৈ আৰু নিজৰ হিত চিন্তা কৰি, তাক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 44

महेश्वर उवाच । बुभुक्षा यदि तेऽतीव क्षुधा त्वां बाधते यदि । संभक्षयात्मनश्शीघ्रं मांसं त्वं हस्तपादयोः

মহেশ্বৰ ক’লে—যদি তোমাৰ অতি তীব্ৰ ক্ষুধা জাগে, যদি ক্ষুধাই সঁচাকৈ তোমাক কষ্ট দিয়ে, তেন্তে শীঘ্ৰে নিজৰ হাত-পাৱৰ মাংস ভক্ষণ কৰা।

Verse 45

सनत्कुमार उवाच । शिवेनैवमाज्ञप्तश्चखाद पुरुषस्स्वकम् । हस्तपादोद्भवं मांसं शिरश्शेषोऽ भवद्यथा

সনৎকুমাৰ ক’লে—শিৱে এইদৰে আজ্ঞা দিতেই সেই পুৰুষে নিজৰ হাত-পাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নিজৰ মাংস খাই থাকিল; শেষত কেৱল মূৰটোৱেই অৱশিষ্ট ৰ’ল।

Verse 46

दृष्ट्वा शिरोवशेषं तु सुप्रसन्नस्सदाशिवः । पुरुषं भीमकर्माणं तमुवाच सविस्मयः

কেৱল মূৰৰ অৱশিষ্ট দেখি, অতি প্ৰসন্ন সদাশিৱে বিস্ময়ে ভয়ংকৰ কৰ্মসম্পন্ন সেই পুৰুষক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 47

शिव उवाच । हे महागण धन्यस्त्वं मदाज्ञाप्रतिपालकः । संतुष्टश्चास्मि तेऽतीव कर्मणानेन सत्तम

শিৱ ক’লে—হে মহাগণ, তুমি ধন্য; কিয়নো তুমি মোৰ আজ্ঞা নিষ্ঠাৰে পালন কৰিছা। হে সত্তম, এই কৰ্মৰ দ্বাৰা মই তোমাৰ ওপৰত অতিশয় সন্তুষ্ট।

Verse 48

त्वं कीर्तिमुखसंज्ञो हि भव मद्द्वारकस्सदा । महागणो महावीरस्सर्वदुष्टभयंकरः

তুমি নিশ্চয় ‘কীৰ্তিমুখ’ নামে পৰিচিত হ’বা। তুমি সদায় মোৰ দ্বাৰৰ প্ৰহৰী হৈ থাকিবা—মহাগণ, মহাবীৰ, আৰু সকলো দুষ্টৰ বাবে ভয়ংকৰ।

Verse 49

मत्प्रियस्त्वं मदर्चायां सदा पूज्योऽहि मज्जनैः । त्वदर्चां ये न कुर्वंति नैव ते मत्प्रियंकराः

তুমি মোৰ অতি প্ৰিয়; সেয়ে মোৰ পূজাত মোৰ ভক্তসকলে তোমাক সদায় সন্মানেৰে পূজা কৰিব লাগে। যিসকলে তোমাৰ অৰ্চনা নকৰে, তেওঁলোক সঁচাকৈয়ে মোক সন্তুষ্ট কৰা নহয়।

Verse 50

सनत्कुमार उवाच । इति शंभोर्वरं प्राप्य पुरुषः प्रजहर्ष सः । तदाप्रभृति देवेश द्वारे कीर्तिमुखः स्थितः

সনৎকুমাৰে ক’লে—এইদৰে শম্ভুৰ বৰ লাভ কৰি সেই পুৰুষ অতি হর্ষিত হ’ল। হে দেৱেশ! তেতিয়াৰ পৰা কীৰ্তিমুখ দ্বাৰত স্থিত থাকিল।

Verse 51

पूजनीयो विशेषेण स गणश्शिवपूजने । नार्चयंतीह ये पूर्वं तेषामर्चा वृथा भवेत्

শিৱপূজাত সেই গণক বিশেষভাৱে পূজ্য কৰা উচিত। যিসকলে ইয়াত প্ৰথমে তাক অর্চনা নকৰে, তেওঁলোকৰ পূজা নিষ্ফল হয়।