त्रिपुरवर्णनम् (Tripura-varṇanam) — “Description of Tripura”

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे त्रिपुरवधोपाख्याने त्रिपुरवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত, ত্ৰিপুৰবধোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘ত্ৰিপুৰবৰ্ণন’ নামৰ প্ৰথম অধ্যায় আৰম্ভ হয়।

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या चरितं वरमुत्तमम् । शंकरो हि यथा रुद्रो जघान विहरन्खलान्

এতিয়া অতি প্ৰীতিসহ সেই পৰম উত্তম চৰিত কওক—শংকৰেই ৰুদ্ৰৰূপে বিহৰি দুষ্টসকলক কেনেকৈ সংহাৰ কৰিলে।

Verse 3

कथं ददाह भगवान्नगराणि सुरद्विषाम् । त्रीण्येकेन च बाणेन युगपत्केन वीर्यवान्

ভগৱানে দেৱশত্ৰুসকলৰ নগৰসমূহ কেনেকৈ দগ্ধ কৰিলে? আৰু সেই বীৰ্যৱানে এটা বাণে তিনিওটা নগৰ একেলগে কেনেকৈ ধ্বংস কৰিলে?

Verse 4

एतत्सर्वं समाचक्ष्व चरितं शशिमौलिनः । देवर्षिसुखदं शश्वन्मायाविहरतः प्रभोः

এই সকলো শশিমৌলিধাৰী প্ৰভুৰ চৰিত আমাক কওক—যি সদায় দেৱ-ঋষিসকলক সুখ দিয়ে আৰু যি দিৱ্য মায়াত বিহাৰ কৰে।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । एवमेतत्पुरा पृष्टो व्यासेन ऋषिसत्तमः । सनत्कुमारं प्रोवाच तदेव कथयाम्यहम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এনেদৰেই হৈছিল। পূৰ্বতে ব্যাসে শ্ৰেষ্ঠ ঋষিক সুধিলে, তেওঁ সনৎকুমাৰক সেই একে উপদেশ দিলে; সেই কথাই মই এতিয়া বৰ্ণনা কৰোঁ।

Verse 6

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । यथा ददाह त्रिपुरं बाणेनैकेन विश्व हृत्

সনৎকুমাৰ ক’লে—হে মহাপ্ৰাজ্ঞ ব্যাস, শশিমৌলী পৰমেশ্বৰৰ পাৱন চৰিত্ৰ শুনা—বিশ্বহৃদয়-হৰ শংকৰে একেটা বাণে ত্ৰিপুৰ কেনেকৈ দহিছিল।

Verse 7

शिवात्मजेन स्कन्देन निहते तारकासुरे । तत्पुत्रास्तु त्रयो दैत्याः पर्यतप्यन्मुनीश्वर

হে মুনীশ্বৰ, শিৱপুত্ৰ স্কন্দে তাৰকাসুৰক নিধন কৰাৰ পাছত তাৰ তিনিজন দৈত্যপুত্ৰ তীব্ৰ সন্তাপে দগ্ধ হৈ জগতক পীড়া দিবলৈ প্ৰবৃত্ত হ’ল।

Verse 8

तारकाख्यस्तु तज्जेष्ठो विद्युन्माली च मध्यमः । कमलाक्षः कनीयांश्च सर्वे तुल्यबलास्सदा

তেওঁলোকৰ মাজত ‘তাৰক’ নামৰজন জ্যেষ্ঠ, ‘বিদ্যুন্মালী’ মধ্যম আৰু ‘কমলাক্ষ’ কনিষ্ঠ; তথাপি তিনিও সদায় সমান বলশালী আছিল।

Verse 9

जितेन्द्रियास्ससन्नद्धास्संयतास्सत्यवादिनः । दृढचित्ता महावीरा देवद्रोहिण एव च

তেওঁলোক ইন্দ্ৰিয়জয়ী, সম্পূৰ্ণ সজ্জিত, সংযমী আৰু সত্যবাদী আছিল। দঢ়চিত্ত মহাবীৰ হ’লেও তেওঁলোক দেৱদ্ৰোহী আছিল।

Verse 10

ते तु मेरुगुहां गत्वा तपश्चक्रुर्महाद्भुतम् । त्रयस्सर्वान्सुभोगांश्च विहाय सुमनोहरान्

সেই তিনিজনে মেরুপৰ্বতৰ গুহালৈ গৈ অতি আশ্চৰ্য তপস্যা কৰিলে আৰু সকলো মনোহৰ, সুখদ ভোগ-বিলাস ত্যাগ কৰিলে।

Verse 11

वसंते सर्वकामांश्च गीतवादित्रनिस्स्वनम् । विहाय सोत्सवं तेपुस्त्रयस्ते तारकात्मजाः

বসন্ত আহিলে তাৰকৰ সেই তিন পুত্ৰে সকলো ভোগ আৰু গীত-বাদ্যৰ উৎসৱধ্বনি ত্যাগ কৰি তপস্যাত লীন হ’ল।

Verse 12

ग्रीष्मे सूर्यप्रभां जित्वा दिक्षु प्रज्वाल्य पावकम् । तन्मध्यसंस्थाः सिद्ध्यर्थं जुहुवुर्हव्यमादरात्

গ্ৰীষ্মকালত সূৰ্যৰ প্ৰভাকো অতিক্ৰম কৰি তেওঁলোকে সকলো দিশত অগ্নি প্ৰজ্বলিত কৰিলে। সেই জ্বলন্ত মণ্ডলৰ মাজত বহি সিদ্ধিলাভৰ বাবে ভক্তিশ্ৰদ্ধাৰে হব্য আহুতি দিলে।

Verse 13

महाप्रतापपतितास्सर्वेप्यासन् सुमूर्छिताः । वर्षासु गतसंत्रासा वृष्टिं मूर्द्धन्यधारयन्

সেই মহাপ্ৰতাপৰ আঘাতত সকলোৱে পৰি সম্পূৰ্ণ মূৰ্ছিত হ’ল। বৰ্ষাকালত যেন ভয় শমে, তেনেদৰে তেওঁলোকে মূৰৰ ওপৰত পৰি থকা বৰষুণ সহ্য কৰিলে।

Verse 14

शरत्काले प्रसूतं तु भोजनं तु बुभुक्षिताः । रम्यं स्निग्धं स्थिरं हृद्यं फलं मूलमनुत्तमम्

শৰৎকালত পক্ক হোৱা আহাৰ ক্ষুধাৰ্তসকলে গ্ৰহণ কৰিলে—সেয়া মনোৰম, স্নিগ্ধ, পোষক আৰু হৃদয়-আনন্দদায়ক আছিল; লগতে তেওঁলোকে উৎকৃষ্ট ফল আৰু মূলও উপভোগ কৰিলে।

Verse 15

संयमात्क्षुत्तृषो जित्वा पानान्युच्चावचान्यपि । बुभुक्षितेभ्यो दत्त्वा तु बुभूवुरुपला इव

সংযমে তেওঁলোকে ক্ষুধা-তৃষ্ণা জয় কৰিলে আৰু নানা প্ৰকাৰ পানীয়ৰ লোভো দমন কৰিলে। সেই পানীয় ক্ষুধাৰ্তসকলক দান কৰি তেওঁলোকে শিলৰ দৰে অচল, নিৰ্লোভ আৰু নিৰিচ্ছ হৈ থাকিল।

Verse 16

संस्थितास्ते महात्मानो निराधाराश्चतुर्दिशम् । हेमंते गिरिमाश्रित्य धैर्येण परमेण तु

সেই মহাত্মাসকল চাৰিও দিশে কোনো আশ্ৰয় নোহোৱাকৈ দৃঢ়ভাৱে থিয় হৈ আছিল। আৰু হেমন্ত ঋতুত পৰ্বতৰ আশ্ৰয় লৈ পৰম ধৈৰ্যৰে সহ্য কৰিছিল।

Verse 17

तुषारदेहसंछन्ना जलक्लिन्नेन वाससा । आसाद्य देहं क्षौमेण शिशिरे तोयमध्यगाः

তেওঁলোকৰ শৰীৰ তুষাৰেৰে আবৃত আছিল আৰু বস্ত্ৰবোৰ পানীৰে তিতি আছিল। সেই শীতকালত ক্ষৌম বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি তেওঁলোক পানীৰ মাজত থিয় হৈ আছিল।

Verse 18

अनिर्विण्णास्ततस्सर्वे क्रमशोऽवर्द्धयंस्तपः । तेपुस्त्रयस्ते तत्पुत्रा विधिमुद्दिश्य सत्तमाः

তাৰ পিছত তেওঁলোক সকলোৱে নিৰুৎসাহিত নহৈ ক্ৰমান্বয়ে নিজৰ তপস্যা বৃদ্ধি কৰিলে। সেই তিনিজন শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰই ব্ৰহ্মাক উদ্দেশ্য কৰি তপস্যা কৰিছিল।

Verse 19

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिता । तपसा कर्षयामासुर्देहान् स्वान् दानवोत्तमाः

উগ্ৰ তপস্যা অৱলম্বন কৰি আৰু পৰম নিয়মত স্থিত হৈ, সেই দানৱশ্ৰেষ্ঠসকলে তপস্যাৰ দ্বাৰা নিজৰ শৰীৰক কৃশ কৰি তুলিছিল।

Verse 20

वर्षाणां शतकं चैव पदमेकं निधाय च । भूमौ स्थित्वा परं तत्र तेपुस्ते बलवत्तराः

ভৰিত ভৰ দি তেওঁলোকে পৃথিৱীত অবিচলিত হৈ আছিল আৰু তাত সেই অত্যন্ত বলৱানসকলে সম্পূৰ্ণ এশ বছৰ ধৰি কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল।

Verse 21

ते सहस्रं तु वर्षाणां वातभक्षास्सुदारुणाः । तपस्तेपुर्दुरात्मानः परं तापमुपागताः

তেওঁলোক অতি ভয়ংকৰ, কেৱল বায়ুক আহাৰ কৰি সহস্ৰ বছৰ তপস্যা কৰিলে; কিন্তু দুষ্টচিত্ত হোৱাৰ বাবে নিজৰ তপৰ ফলতেই পৰম দাহ-যাতনা পালে।

Verse 22

वर्षाणां तु सहस्रं वै मस्तकेनास्थितास्तथा । वर्षाणां तु शतेनैव ऊर्द्ध्वबाहव आसिताः

নিশ্চয় তেওঁলোক সহস্ৰ বছৰ মূৰৰ ওপৰত ভৰ দি থিয় হৈ থাকিল; আৰু তাৰ পিছত আৰু এশ বছৰ বাহু ওপৰলৈ তুলি স্থিৰ থাকিল—দৃঢ় নিয়মে কঠোৰ তপস্যা কৰি।

Verse 23

एवं दुःखं परं प्राप्ता दुराग्रहपरा इमे । ईदृक्ते संस्थिता दैत्या दिवारात्रमतंद्रिता

এইদৰে পৰম দুখত পতিত হৈ ইহঁত দুঃসংকল্পৰ হঠত আবদ্ধ ৰ’ল। সেই অৱস্থাতেই দৈত্যসকল দিন-ৰাতি অবিৰাম, ভ্ৰান্ত হঠত অচঞ্চল আছিল॥

Verse 24

एवं तेषां गतः कालो महान् सुतपतां मुने । ब्रह्मात्मनां तारकाणां धर्मेणेति मतिर्मम

হে মুনি, এইদৰে সেই পুত্ৰাধিপতিসকলৰ দীঘলীয়া কাল অতিবাহিত হ’ল। মোৰ বোধ মতে, ব্ৰহ্মশক্তিস্বৰূপ তাৰকসকল নিজৰ নিয়ত ধৰ্মৰ দ্বাৰাই ধাৰিত আৰু পৰিচালিত আছিল॥

Verse 25

प्रादुरासीत्ततो ब्रह्मा सुरासुरगुरुर्महान् । संतुष्टस्तपसा तेषां वरं दातुं महायशाः

তাৰপিছত দেৱ-অসুৰৰ গুৰু মহান ব্ৰহ্মা প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। তেওঁলোকৰ তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ সেই মহাযশস্বী বৰ দিবলৈ আহিল॥

Verse 27

ब्रह्मोवाच । प्रसन्नोऽस्मि महादैत्या युष्माकं तपसा मुने । सर्वं दास्यामि युष्मभ्यं वरं ब्रूत यदीप्सितम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মহাদৈত্যসকল, হে মুনি! তোমালোকৰ তপস্যাত মই প্ৰসন্ন। মই তোমালোকক সকলো দিম; ইচ্ছিত বৰ কোৱা।

Verse 28

किमर्थं सुतपस्तप्तं कथयध्वं सुरद्विषां । सर्वेषां तपसो दाता सर्वकर्तास्मि सर्वदा

কোন উদ্দেশ্যে তোমালোক এই উত্তম তপস্যা কৰিলে, কোৱা, হে দেৱদ্বেষীসকল। মই সকলো তপস্যাৰ ফলদাতা, আৰু সদায় সকলো কৰ্মৰ কৰ্তা।

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शनैस्ते स्वात्मनो गतम् । ऊचुः प्रांजलयस्सर्वे प्रणिपत्य पितामहम्

সনৎকুমাৰে ক’লে—তাঁৰ বাক্য শুনি তেওঁলোকে ধীৰে ধীৰে স্বস্থ হ’ল। তাৰ পাছত সকলোৱে কৰজোড়ে পিতামহ ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰি ক’লে।

Verse 30

दैत्या ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरस्त्वया । अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु देहिनः

দৈত্যসকলে ক’লে—হে দেৱেশ! যদি আপুনি প্ৰসন্ন আৰু যদি আপুনি বৰ দিব খোজে, তেন্তে আমাক অবধ্যতা দিয়া—যাতে সকলো ভূতত থকা সকলো দেহধাৰীৰ মাজত কোনোবাই আমাক বধ কৰিব নোৱাৰে।

Verse 31

स्थिरान् कुरु जगन्नाथ पांतु नः परिपंथिनः । जरारोगादयस्सर्वे नास्मान्मृत्युरगात् क्वचित्

হে জগন্নাথ! আমাক স্থিৰ কৰা; শত্রু-প্ৰতিপক্ষৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰা। জৰা, ৰোগ আদি সকলো দুখ আমাক নাপাওক; মৃত্যু কেতিয়াও আমালৈ নাহক।

Verse 32

अजराश्चामरास्सर्वे भवाम इति नो मतम् । समृत्यवः करिष्यामस्सर्वानन्यांस्त्रिलोकके

আমাৰ দৃঢ় মত—আমি সকলোৱে অজৰ আৰু অমৰ হ’ম; আৰু ত্ৰিলোকৰ অন্য সকলোকে মৃত্যুবশ কৰিম।

Verse 33

लक्ष्म्या किं तद्विपुलया किं कार्यं हि पुरोत्तमैः । अन्यैश्च विपुलैर्भोगैस्स्थानैश्वर्येण वा पुनः

সেই বিপুল লক্ষ্মীৰে কি প্ৰয়োজন? শ্ৰেষ্ঠ পদ-মৰ্যাদাৰে কি কাম? পুনৰ, বহুল ভোগ, উচ্চ স্থান বা ঐশ্বৰ্য-ৰাজ্যৰে কি লাভ?

Verse 34

यत्रैव मृत्युना ग्रस्तो नियतं पंचभिर्दिनैः । व्यर्थं तस्याखिलं ब्रह्मन् निश्चितं न इतीव हि

হে ব্ৰাহ্মণ, যাক মৃত্যুৱে গ্ৰাস কৰিছে আৰু যি পাঁচ দিনৰ ভিতৰতে নিশ্চিতভাৱে মৰিব, তাৰ তাত কৰা সকলো উদ্যোগ ব্যৰ্থ হয়; যেন তাৰ বাবে একোৱেই স্থিৰ বা নিশ্চিত নহয়।

Verse 35

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तेषां दैत्यानां च तपस्विनाम् । प्रत्युवाच शिवं स्मृत्वा स्वप्रभुं गिरिशं विधिः

সনৎকুমাৰ ক’লে—দৈত্যসকল আৰু তপস্বী ঋষিসকলৰ সেই বাক্য শুনি, বিধি (ব্ৰহ্মা)য়ে প্ৰথমে নিজৰ প্ৰভু গিৰীশ শিৱক স্মৰণ কৰি তাৰ পাছত উত্তৰ দিলে।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । नास्ति सर्वामरत्वं च निवर्तध्वमतोऽसुराः । अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशो वो हि रोचते

ব্ৰহ্মাই ক’লে—সকলৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অমৰত্ব সম্ভৱ নহয়; সেয়ে, হে অসুৰসকল, নিবৃত্ত হওক। তোমালোকক যি সঁচাকৈ ৰুচে, সেই অন্য বৰ বিচাৰা।

Verse 37

जातो जनिष्यते नूनं जंतुः कोप्यसुराः क्वचित् । अजरश्चामरो लोके न भविष्यति भूतले

যি জন্মিছে সি নিশ্চয় পুনৰ জন্মিব; দেৱ হওক বা অসুৰ, এই ভূতলত কোনেও অজৰ আৰু অমৰ নহ’ব।

Verse 38

ऋते तु खंडपरशोः कालकालाद्धरेस्तथा । तौ धर्माधर्मपरमावव्यक्तौ व्यक्तरूपिणौ

খণ্ডপৰশু আৰু কাল তথা কালাতীত হৰি ব্যতীত, ধৰ্ম আৰু অধৰ্ম—এই দুটা পৰম তত্ত্ব সৰ্বোচ্চ অৱস্থাত অব্যক্ত থাকে; কিন্তু জগতত ব্যক্ত ৰূপে প্ৰকাশ পায়।

Verse 39

संपीडनाय जगतो यदि स क्रियते तपः । सफलं तद्गतं वेद्यं तस्मात्सुविहितं तपः

যদি জগতক পীড়া দিবলৈ তপস্যা কৰা হয়, তেন্তে তাৰ ‘ফল’ও সেই ধ্বংসাত্মক অভিপ্ৰায়তেই বুজিব লাগে; সেয়ে সত্য তপ শিৱ-নিয়মানুসাৰে ধৰ্মময় আৰু সুৱিহিতভাৱে কৰা উচিত।

Verse 40

तद्विचार्य स्वयं बुद्ध्या न शक्यं यत्सुरासुरैः । दुर्लभं वा सुदुस्साध्यं मृत्युं वंचयतानघाः

তেওঁলোকে নিজ বুদ্ধিৰে বিচাৰ কৰি বুজিলে—যি দেব-অসুৰৰ পক্ষেও অসম্ভৱ, যি দুর্লভ বা অতিদুঃসাধ্য, সেয়া সেই নিষ্পাপসকলৰ দ্বাৰা সাধ্য; কিয়নো তেওঁলোকে মৃত্যুকো ফাঁকি দিব পাৰে।

Verse 41

तत्किंचिन्मरणे हेतुं वृणीध्वं सत्त्वमाश्रिताः । येन मृत्युर्नैव वृतो रक्षतस्तत्पृथक् पृथक्

হে সত্ত্বত স্থিতসকল, তোমালোকে প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ মতে মৃত্যুৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট কাৰণ বাছি লোৱা, যাতে ৰক্ষিত অৱস্থাতো মৃত্যু তোমালোকক নধৰে—প্ৰত্যেকে পৃথক পৃথক।

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । एतद्विधिवचः श्रुत्वा मुहूर्त्तं ध्यानमास्थिताः । प्रोचुस्ते चिंतयित्वाथ सर्वलोकपितामहम्

সনৎকুমাৰে ক’লে—বিধিৰ এই বাক্য শুনি তেওঁলোকে ক্ষণমাত্ৰ ধ্যানত স্থিত হ’ল। তাৰপিছত চিন্তা কৰি সৰ্বলোকৰ পিতামহ ব্রহ্মাক ক’লে।

Verse 43

दैत्या ऊचुः । भगवन्नास्ति नो वेश्म पराक्रमवतामपि । अधृष्याः शात्रवानां तु यन्न वत्स्यामहे सुखम्

দৈত্যসকলে ক’লে—হে ভগৱান, পৰাক্ৰমী হ’লেও আমাৰ কোনো নিৰাপদ বাসস্থান নাই। আমাৰ শত্রুসকল অজেয়; সেয়ে আমি সুখে বাস কৰিব নোৱাৰোঁ।

Verse 44

पुराणि त्रीणि नो देहि निर्मायात्यद्भुतानि हि । सर्वसंपत्समृद्धान्य प्रधृष्याणि दिवौकसाम्

আমালৈ তিনিখন পুৰ দিয়া—তোমাৰ আশ্চৰ্য মায়াশক্তিৰে নিৰ্মিত। সেয়া সৰ্বসম্পদে সমৃদ্ধ হওক আৰু স্বৰ্গবাসী দেৱতাসকলৰ বাবেও অপ্রধর্ষ্য, অজেয় হওক।

Verse 45

वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् । चरिष्यामो हि लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो

হে লোকেশ্বৰ, হে জগতগুৰু! এই তিনিখন পুৰাণৰ আশ্ৰয় লৈ, আপোনাৰ প্ৰসাদে আমি এই পৃথিৱীত বিচৰণ কৰিম।

Verse 46

तारकाक्षस्ततः प्राह यदभेद्यं सुरैरपि । करोति विश्वकर्मा तन्मम हेममयं पुरम्

তেতিয়া তাৰকাক্ষ ক’লে—“দেৱতাসকলেও যি ভেদ কৰিব নোৱাৰে, সেই মোৰ স্বৰ্ণময় নগৰ বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মাণ কৰক।”

Verse 47

ययाचे कमलाक्षस्तु राजतं सुमहत्पुरम् । विद्युन्माली च संहृष्टो वज्रायसमयं महत्

তাৰ পিছত কমলাক্ষে ৰূপময় এক বিশাল নগৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে; আৰু হর্ষিত বিদ্যুন্মালীয়ে বজ্ৰসম লোহাৰে গঢ়া এক মহান নগৰ বিচাৰিলে।

Verse 48

पुरेष्वेतेषु भो ब्रह्मन्नेकस्थानस्थितेषु च । मध्याह्नाभिजिते काले शीतांशौ पुष्प संस्थिते

হে ব্ৰহ্মন, যেতিয়া এই নগৰসমূহ একে ঠাইতে একে ৰেখাত স্থিৰ হ’ব, আৰু অভিজিতৰ শুভ মধ্যাহ্নসময়ত শীতৰশ্মি চন্দ্ৰ পুষ্পমধ্যে অৱস্থিত হ’ব—(তেতিয়া বিধিনিৰ্ধাৰিত ঘটনা ঘটিব)।

Verse 49

उपर्युपर्यदृष्टेषु व्योम्नि लीलाभ्रसंस्थिते । वर्षत्सु कालमेघेषु पुष्करावर्तनामसु

উপৰে আকাশত লীলাময় মেঘপুঞ্জ গোট খালে; আৰু ‘পুষ্কৰাৱর্ত’ নামৰ ক’লা বৰষুণীয়া মেঘ বৰষিবলৈ ধৰিলে—ই দৰ্শন আগন্তুক ভয়ংকৰ যুদ্ধৰ পূৰ্বলক্ষণ আছিল।

Verse 50

तथा वर्षसहस्राते समेष्यामः परस्परम् । एकीभावं गमिष्यंति पुराण्येतानि नान्यथा

তদ্ৰূপ সহস্ৰ বছৰ অতিবাহিত হ’লে আমি পৰস্পৰে মিলিত হ’ম। তেতিয়া এই প্ৰাচীন পুৰাণসমূহ নিশ্চিতভাৱে একত্বত লীন হ’ব—অন্যথা নহয়।

Verse 51

सर्वदेवमयो देवस्सर्वेषां मे कुहेलया । असंभवे रथे तिष्ठन् सर्वोपस्करणान्विते

সৰ্বদেৱময় সেই দেৱ, মোৰেই মায়াময় কৌশলে, সকলো যুদ্ধোপকৰণে সজ্জিত এক অকল্পনীয় ৰথত উঠি স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 52

असंभाव्यैककांडेन भिनत्तु नगराणि नः । निर्वैरः कृत्तिवासास्तु योस्माकमिति नित्यशः

“এটা অকল্পনীয় একেটা আঘাতে তেওঁ আমাৰ নগৰবোৰ ভাঙি পেলাওক। তথাপি বৈৰহীন কৃত্তিবাসা (শিৱ) নিত্যই আমাৰ—সদায় আমাৰ নিজৰ।”

Verse 53

वंद्यः पूज्योभिवाद्यश्च सोस्माकं निर्दहेत्कथम् । इति चेतसि संधाय तादृशो भुवि दुर्लभः

“তেওঁ বন্দনীয়, পূজনীয় আৰু প্ৰণামযোগ্য—তেন্তে তেওঁ আমাক কেনেকৈ দহিব?” এই কথা মনত স্থিৰ কৰি তেওঁলোকে ভাবিলে—এনেকুৱা জন পৃথিৱীত দুৰ্লভ।

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः । एवमस्तीति तान् प्राह सृष्टिकर्ता स्मरञ्शिवम्

সনৎকুমাৰ ক’লে—তেওঁলোকৰ কথা শুনি লোকপিতামহ সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাই ভগৱান শিৱক স্মৰণ কৰি তেওঁলোকক ক’লে, “এৱমস্তু; তোমালোকে যেনেকৈ কৈছা তেনেকৈয়ে হওক।”

Verse 55

आज्ञां ददौ मयस्यापि कुत्र त्वं नगरत्रयम् । कांचनं राजतं चैव आयसं चेति भो मय

তেওঁ ময়কো আজ্ঞা দিলে—“হে ময়, তুমি ত্ৰিনগৰ (ত্ৰিপুৰ) ক’ত নিৰ্মাণ কৰিবা—এটা কাঁচন (সোণ)ৰ, এটা ৰাজত (ৰূপা)ৰ, আৰু এটা আয়স (লোহা)ৰ?”

Verse 56

इत्यादिश्य मयं ब्रह्मा प्रत्यक्षं प्राविशद्दिवम् । तेषां तारकपुत्राणां पश्यतां निजधाम हि

এইদৰে উপদেশ দি মায়াময় ব্ৰহ্মা প্ৰত্যক্ষভাৱে স্বৰ্গলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে। তাৰকৰ পুত্ৰসকলে তেওঁক নিজ ধামলৈ গমন কৰা দেখিলে।

Verse 57

ततो मयश्च तपसा चक्रे धीरः पुराण्यथ । कांचनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्

তাৰ পিছত ধীৰ আৰু নিপুণ ময়ে তপোবলেৰে দুৰ্গনগৰ নিৰ্মাণ কৰিলে—তাৰকাক্ষৰ বাবে সোণৰ, আৰু কমলাক্ষৰ বাবে ৰূপৰ।

Verse 58

विद्युन्माल्यायसं चैव त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् । स्वर्गे व्योम्नि च भूमौ च क्रमाज्ज्ञेयानि तानि वै

সেই উত্তম দুৰ্গ তিন প্ৰকাৰ—বিদ্যুন্মালী, মালী আৰু আয়স। সিহঁত ক্ৰমে স্বৰ্গত, আকাশত আৰু পৃথিৱীত অৱস্থিত বুলি জানিব লাগে।

Verse 59

दत्वा तेभ्यो सुरेभ्यश्च पुराणि त्रीणि वै मयः । प्रविवेश स्वयं तत्र हितकामपरायणः

ময়ে সেই দেৱতাসকলক তিনিখন দুৰ্গনগৰ (পুৰ) দান কৰি, তেওঁলোকৰ মঙ্গলকামনাত নিবিষ্ট হৈ, নিজেও তাত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 60

एवं पुत्रत्रयं प्राप्य प्रविष्टास्तारकात्मजाः । बुभुजुस्सकलान्भोगान्महाबलपराक्रमाः

এইদৰে তিন পুত্ৰ লাভ কৰি, তাৰকৰ পুত্ৰসকল নিজৰ আধিপত্যত স্থিৰ হ’ল; মহাবল আৰু পৰাক্ৰমী হৈ, তেওঁলোকে সকলো ভোগ-ঐশ্বৰ্য উপভোগ কৰিলে।

Verse 61

कल्पद्रुमैश्च संकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् । नानाप्रासादसंकीर्णं मणिजालसमा वृतम्

সেয়া কল্পবৃক্ষৰে ভৰপূৰ আছিল আৰু হাতী-ঘোঁৰাৰে গমগমাই আছিল। নানা প্ৰাসাদেৰে ভৰি, যেন মণিৰ জালে চাৰিওফালে আৱৃত।

Verse 62

सूर्यमण्डलसंकाशैर्विमानैस्सर्वतोमुखैः । पद्मरागमयैश्चैव शोभितं चन्द्रसन्निभैः

সৰ্বদিশামুখী, সূৰ্যমণ্ডল সদৃশ দীপ্তিমান বিমানৰে সেয়া চাৰিওফালে শোভিত আছিল। পদ্মৰাগময় নিৰ্মাণসমূহো চন্দ্ৰসম কান্তিৰে উজ্জ্বল হৈছিল।

Verse 63

प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः । दिव्यस्त्रीजनसंकीर्णैर्गंधर्वैस्सिद्धचारणैः

সেয়া কৈলাসশিখৰৰ সদৃশ দিব্য প্ৰাসাদ আৰু ভব্য গোপুৰেৰে শোভিত আছিল। তাত দিব্য স্ত্ৰীজনৰ ভিৰ আছিল, লগতে গন্ধৰ্ব, সিদ্ধ আৰু চাৰণো ভৰি আছিল।

Verse 64

रुद्रालयैः प्रतिगृहमग्निहोत्रैः प्रतिष्ठितैः । द्विजोत्तमैश्शास्त्र ज्ञैश्शिवभक्तिरतैस्सदा

প্ৰতি গৃহতে ৰুদ্ৰালয় প্ৰতিষ্ঠিত আছিল আৰু অগ্নিহোত্ৰৰ অগ্নি বিধিমতে পালন কৰা হৈছিল। শাস্ত্ৰজ্ঞ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল সদায় শিৱভক্তিত নিমগ্ন আছিল।

Verse 65

वापीकूपतडागैश्च दीर्घिकाभिस्सुशोभितम् । उद्यानवनवृक्षैश्च स्वर्गच्युत गुणोत्तमैः

সেই স্থান কূপ, বাপী, তড়াগ আৰু দীঘল জলাধাৰে অতি শোভিত আছিল; লগতে উদ্যান, বন আৰু বৃক্ষসমূহে—যেন স্বৰ্গৰ পৰা অৱতীৰ্ণ উৎকৃষ্ট গুণেৰে ভৰা।

Verse 66

नदीनदसरिन्मुख्यपुष्करैः शोभितं सदा । सर्वकामफलाद्यैश्चानेकैर्वृक्षैर्मनोहरम्

সেই স্থান সদায় উৎকৃষ্ট নদী, নালা-সৰিতা আৰু শ্ৰেষ্ঠ পুষ্কৰ সৰোবৰসমূহে শোভিত আছিল; আৰু বহু মনোহৰ বৃক্ষৰে ভৰা আছিল, যিয়ে সকলো কাম্য ফল আৰু অন্যান্য অনুগ্ৰহ দান কৰে।

Verse 67

मत्तमातंगयूथैश्च तुरंगैश्च सुशोभनैः । रथैश्च विविधाकारैश्शिबिकाभिरलंकृतम्

সেই স্থান মত্ত হাতীৰ জাক, সুন্দৰ ঘোঁৰা, নানাৰূপ ৰথ আৰু শিবিকা (পালকি)ৰে অলংকৃত হৈ অতি শোভিত আছিল।

Verse 68

समयादिशिकैश्चैव क्रीडास्थानैः पृथक्पृथक् । वेदाध्ययनशालाभिर्विविधाभिः पृथक्पृथक्

তাত সদাচাৰ আৰু শৃঙ্খলা শিকোৱা উপদেশকৰ বাবে পৃথক পৃথক বিভাগ আছিল, ক্ৰীড়াস্থানসমূহো বেলেগ বেলেগ আছিল; আৰু ইয়াৰ পৰা পৃথকভাবে বেদ অধ্যয়ন আৰু পাঠৰ বাবে নানাবিধ শালা আছিল।

Verse 69

अदृष्टं मनसा वाचा पापान्वितनरैस्सदा । महात्मभिश्शुभाचारैः पुण्यवद्भिः प्रवीक्ष्यते

যি তত্ত্ব পাপাসক্ত লোকৰ বাবে মন আৰু বাক্যতো অদৃশ্য থাকে, সেই তত্ত্বক শুভাচাৰী পুণ্যবান মহাত্মাসকলে যথাৰ্থভাৱে দৰ্শন কৰে।

Verse 70

पतिव्रताभिः सर्वत्र पावितं स्थलमुत्तमम् । पतिसेवनशीलाभिर्विमुखाभिः कुधर्मतः

য’ত য’ত পতিব্ৰতা, পতিসেৱাত স্থিৰ আৰু কুধৰ্মৰ পৰা বিমুখা নাৰী থাকে, ত’ত সেই স্থান সৰ্বত্ৰ পৰম পবিত্ৰ হয়।

Verse 71

दैत्यशूरैर्महाभागैस्सदारैस्ससुतैर्द्विजैः । श्रौतस्मार्तार्थतत्त्वज्ञैस्स्वधर्मनिरतैर्युतम्

তেওঁৰ সৈতে আছিল মহাভাগ্যবান দৈত্যবীৰসকল—স্ত্ৰী আৰু পুত্ৰসহ—আৰু লগতে আছিল সেই দ্বিজসকল, যিসকলে শ্রৌত-স্মাৰ্ত বিধিৰ তত্ত্ব জানি স্বধৰ্মত নিৰত আছিল।

Verse 72

व्यूढोरस्कैर्वृषस्कंधैस्सामयुद्धधरैस्सदा । प्रशांतैः कुपितैश्चैव कुब्जैर्वामनकैस्तथा

তেওঁলোক সদায় শৃঙ্খলাবদ্ধ যুদ্ধৰ বাবে সাজু আছিল—কাৰোবা বক্ষ বিস্তৃত, কাঁধ বৃষভসম; কোনো শান্ত, কোনো ক্ৰুদ্ধ; কোনো কুব্জ, আৰু কোনো বামনো আছিল।

Verse 73

नीलोत्पलदलप्रख्यैर्नीलकुंचितमूर्द्धजैः । मयेन रक्षितैस्सर्वैश्शिक्षितैर्युद्धलालसैः

তেওঁলোক সকলেই মায়াৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত, সুপ্ৰশিক্ষিত আৰু যুদ্ধলালসাৰে উদ্দীপ্ত আছিল; নীলোৎপল-পত্ৰসম বৰ্ণ আৰু ক’লা কুঞ্চিত কেশযুক্ত।

Verse 74

वरसमररतैर्युतं समंतादजशिवपूजनया विशुद्धवीर्यैः । रविमरुतमहेन्द्रसंनिकाशैस्सुरमथनैस्सुदृढैस्सुसेवितं यत्

সেই স্থানটো চাৰিওফালে উৎকৃষ্ট সমৰ-ৰসত ৰত বীৰসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত আছিল—অজ শিৱৰ পূজাত যিসকলৰ বীৰ্য বিশুদ্ধ; তেওঁলোক সূৰ্য, বায়ু আৰু মহেন্দ্ৰসম দীপ্ত, অচল, আৰু দেৱসেনাকো মথন কৰিব পৰা দৃঢ় সেৱকে সুসেৱিত আছিল।

Verse 75

शास्त्रवेदपुराणेषु येये धर्माः प्रकीर्तिताः । शिवप्रियास्सदा देवास्ते धर्मास्तत्र सर्वतः

শাস্ত্ৰ, বেদ আৰু পুৰাণত যি যি ধৰ্ম প্ৰকীৰ্তিত, সেই সকলো ধৰ্ম তাত সৰ্বতোভাবে প্ৰতিষ্ঠিত; কিয়নো দেৱসকল সদা শিৱপ্ৰিয়, আৰু সেই ধৰ্মসমূহ শিৱানুগ্ৰহতেই স্থিত।

Verse 76

एवं लब्धवरास्ते तु दैतेयास्तारकात्मजाः । शैवं मयमुपाश्रित्य निवसंति स्म तत्र ह

এইদৰে বৰ লাভ কৰি তাৰকৰ দৈত্যপুত্ৰসকলে শৈৱ-মায়াৰে নিৰ্মিত দুৰ্গৰ আশ্ৰয় লৈ তাতেই বাস কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 77

सर्वं त्रैलोक्यमुत्सार्य प्रविश्य नगराणि ते । कुर्वंति स्म महद्राज्यं शिवमार्गरतास्सदा

তেওঁলোকে সমগ্ৰ ত্ৰিলোকত শত্রুসকলক উৎছাৰ কৰি নগৰসমূহত প্ৰৱেশ কৰি মহাৰাজ্য স্থাপন কৰিলে—সদা শিৱমাৰ্গত ৰত হৈ।

Verse 78

ततो महान् गतः कालो वसतां पुण्यकर्मणाम् । यथासुखं यथाजोषं सद्राज्यं कुर्वतां मुने

তাৰ পিছত তাত বাস কৰা পুণ্যকৰ্মী লোকসকলৰ বহু কাল অতিবাহিত হ’ল। তেওঁলোকে যেথাসুখে যেথাইচ্ছা, হে মুনি, সুশাসিত আৰু সুসংগঠিত ৰাজ্য চলাই থাকিল।