Adhyaya 36
Rudra SamhitaParvati KhandaAdhyaya 3635 Verses

हिमालयस्य निर्णयः — शिवाय पार्वत्याः प्रदाने (Himālaya’s Resolution to Give Pārvatī to Śiva)

অধ্যায় ৩৬ত বসিষ্ঠৰ উপদেশৰ পাছত হিমালয়ৰ ৰাজ্যত এক পৰামৰ্শসভা অনুষ্ঠিত হয়। ব্ৰহ্মাই বৰ্ণনা কৰে—হিমালয় বিস্মিত হৈ মেৰু, সহ্য, গন্ধমাদন, মন্দৰ, মৈনাক, বিন্ধ্য আদি পৰ্বতৰাজসকলক আহ্বান কৰি বসিষ্ঠবচনৰ আলোকে কি কৰা উচিত সুধে। পৰ্বতগণে দৃঢ়ভাৱে কয়—আৰু দ্বিধাৰ প্ৰয়োজন নাই; উচ্চ উদ্দেশ্যত এই বিষয় আগতেই নিৰ্ণীত। পাৰ্বতী দেবকাৰ্যৰ বাবে প্ৰাদুৰ্ভূতা, সেয়ে তেওঁক শিৱকেই অৰ্পণ কৰা উচিত—শিৱ-ইচ্ছাৰ বাহক অৱতাৰসদৃশ প্ৰভুক। এই সিদ্ধান্ত কেৱল পাৰিবাৰিক নহয়; ধৰ্ম আৰু বিশ্বব্যৱস্থাই বাধ্য কৰা অনিবার্য বিধান। এই কথা শুনি হিমালয় অতি আনন্দিত হয়; গিৰিজাৰ হৃদয়তো অন্তৰানন্দ জাগে। তাৰ পাছত অৰুন্ধতীয়ে যুক্তি আৰু ইতিহাস-দৃষ্টান্তেৰে মেনাৰ সংশয় দূৰ কৰে। মেনা স্পষ্টচিত্ত হৈ অৰুন্ধতী আৰু অতিথিসকলক সৎকাৰ কৰি শিৱলৈ পাৰ্বতী দানৰ পথ গ্ৰহণ কৰে আৰু দিৱ্য বিবাহৰ পৰৱৰ্তী কৰ্মৰ বাবে গৃহ সাজু কৰে।

Shlokas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा सगणोपि हिमालयः । विस्मितो भार्य्यया शैलानुवाच स गिरीश्वरः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—বসিষ্ঠৰ বাক্য শুনি, গণসহ হিমালয় বিস্মিত হ’ল। তাৰ পাছত সেই গিৰিৰাজে নিজৰ পত্নী মেনাক ক’লে।

Verse 2

हिमालय उवाच । हे मेरो गिरिराट् सह्य गन्धमादन मन्दर । मैनाक विन्ध्य शैलेन्द्रास्सर्वे शृणुत मद्वचः

হিমালয়ে ক’লে—হে মেৰু, হে গিৰিৰাজ; হে সহ্য, গন্ধমাদন, মন্দৰ; হে মৈনাক, বিন্ধ্য—হে শৈলেন্দ্ৰসকল, তোমালোক সকলোৱে মোৰ কথা শুনা।

Verse 3

वसिष्ठो हि वदत्येवं किं मे कार्य्यं विचार्य्यते । यथा तथा च शंसध्वं निर्णीय मनसाखिलम्

বসিষ্ঠে ক’লে—মোৰ কৰ্তব্য লৈ কিয় পুনৰ বিচাৰ? তোমালোকে মনত সকলো কথা সম্পূৰ্ণভাবে স্থিৰ কৰি, যি উচিত বুজা তেনেকৈ মোক কোৱা।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । तच्छुत्वा वचनं तस्य सुमेरुप्रमुखाश्च ते । प्रोचुर्हिमालयं प्रीत्या सुनिर्णीय महीधराः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেওঁৰ বাক্য শুনি, সুমেৰু প্ৰমুখ সেই মহাপৰ্বতসকলে ভালদৰে সিদ্ধান্ত কৰি, আনন্দেৰে হিমালয়ক ক’লে।

Verse 5

शैला ऊचुः । अधुना किं विमर्शेन कृतं कार्य्यं तथैव हि । उत्पन्नेयं महाभाग देवकार्यार्थमेव हि

পৰ্বতৰাজসকলে ক’লে—এতিয়া বিচাৰ-বিমৰ্শে কি লাভ? কাৰ্য তেনেকৈয়ে সম্পন্ন হৈছে। হে মহাভাগে, এই কন্যা নিশ্চয় দেৱকাৰ্যৰ নিমিত্তেই জন্মিছে।

Verse 6

प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेवतारिणी । अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण यदि भाषिता

‘(ওঁ) শিৱায়’ মন্ত্রসহ তাইক অৰ্পণ কৰিব লাগে; কিয়নো ই শিৱৰ উদ্দেশ্য বহন কৰা সাক্ষাত্ অৱতাৰিণী। ইহাৰ দ্বাৰা যদি ৰুদ্ৰৰ আৰাধনা হয়, তেন্তে যেন ৰুদ্ৰে নিজেই এই বাক্য ক’লে।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषाम्मेर्वादीनां हिमाचलः । सुप्रसन्नतरोभूद्वै जहास गिरिजा हृदि

ব্ৰহ্মাই ক’লে—মেৰু আদি সকলৰ বাক্য শুনি হিমাচল অধিক প্ৰসন্ন হ’ল; আৰু গিৰিজা (পাৰ্বতী) হৃদয়তে মৃদু হাঁহিলে।

Verse 8

अरुन्धती च तां मेनां बोधयामास कारणात् । नानावाक्यसमूहेनेतिहासैर्विविधैरपि

যথোচিত কাৰণত অৰুন্ধতীয়ে তেতিয়া মেনাক বুজাই তাৰ বোধ জাগ্ৰত কৰিলে—নানাবিধ বাক্যসমূহে আৰু বিভিন্ন পবিত্ৰ ইতিহাসৰ দৃষ্টান্তেৰে।

Verse 9

अथ सा मेनका शैलपत्नी बुद्ध्वा प्रसन्नधीः । मुनीनरुन्धतीं शैलं भोजयित्वा बुभोज च

তাৰ পিছত হিমালয়ৰ পত্নী মেনকাই বিষয়টো বুজি প্ৰসন্নবুদ্ধি হ’ল। তেওঁ প্ৰথমে মুনিসকলক—অৰুন্ধতী আৰু শৈল (হিমালয়) সহ—ভোজন কৰালে, তাৰ পাছত নিজেও আহাৰ কৰিলে।

Verse 10

अथ शैलवरो ज्ञानी सुसंसेव्य मुनींश्च ताम् । उवाच साञ्जलिः प्रीत्या प्रसन्नात्मागतभ्रमः

তাৰ পাছত জ্ঞানী শৈলবৰে সেই মুনিসকলক আৰু সেই দেৱীক যথাযথভাৱে সেৱা কৰি, কৰজোড়ে প্ৰীতিআনন্দে—চিত্ত প্ৰসন্ন আৰু ভ্ৰম নাশ হৈ—ক’লে।

Verse 11

हिमाचल उवाच । सप्तर्षयो महाभागा वचः शृणुत मामकम् । विस्मयो मे गतस्सर्वश्शिवयोश्चरितं श्रुतम्

হিমাচলে ক’লে—হে মহাভাগ্য সপ্তর্ষিসকল, মোৰ কথা শুনা। শিৱ আৰু তেওঁৰ সহধৰ্মিণীৰ পৱিত্ৰ চৰিত্ৰ শুনি মোৰ সকলো বিস্ময় জাগি উঠিছে।

Verse 12

मदीयं च शरीरम्वै पत्नी मेना सुतास्सुता । ऋद्धिस्सिद्धिश्च चान्यद्वै शिवस्यैव न चान्यथा

নিশ্চয় মোৰ এই দেহো যেন তেওঁৰেই; পত্নী মেনা আৰু কন্যাৰ কন্যাও। ঋদ্ধি, সিদ্ধি আৰু যি কিছু আছে—সকলো সত্যতে কেৱল শিৱৰেই, অন্যথা নহয়।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा स तदा पुत्रीं दृष्ट्वा तत्सादरं च ताम् । भूषयित्वा तदङ्गानि ऋष्युत्संगे न्यवेशयेत्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এনেদৰে কৈ তেওঁ তেতিয়া নিজৰ কন্যালৈ সাদৰ স্নেহে চালে। তাইৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ অলংকৃত কৰি ঋষিৰ কোলাত বহুৱালে।

Verse 14

उवाच च पुनः प्रीत्या शैलराज ऋषींस्तदा । अयं भागो मया तस्मै दातव्य इति निश्चितम्

তেতিয়া আনন্দিত হৈ শৈলৰাজ হিমালয়ে পুনৰ ঋষিসকলক ক’লে— “এই ভাগ মই স্থিৰ কৰিছোঁ; তাকেই দান দিব লাগিব।”

Verse 15

ऋषय ऊचुः । शंकरो भिक्षुकस्तेथ स्वयं दाता भवान् गिरे । भैक्ष्यञ्च पार्वती देवी किमतः परमुत्तमम्

ঋষিসকলে ক’লে—হে গিৰিৰাজ, তাত শংকৰ স্বয়ং ভিক্ষুক, আৰু আপুনি নিজ হাতে দাতা। দেৱী পাৰ্বতীয়েও ভিক্ষা গ্ৰহণ কৰে—ইয়াতকৈ পৰম মঙ্গল আৰু কি?

Verse 16

हिमवन् शिखराणान्ते यद्धेतोस्सदृशी गतिः । धन्यस्त्वं सर्वशैलानामधिपस्सर्वतो वरः

হে হিমৱান! তোমাৰ শিখৰসমূহৰ অন্তত তোমাৰ উদ্দেশ্যৰ অনুৰূপ গতি তুমি লাভ কৰিছা। তুমি ধন্য—সকল পৰ্বতৰ অধিপতি, সৰ্বত্ৰ শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तु कन्यायै मुनयो विमलाशयाः । आशिषं दत्तवन्तस्ते शिवाय सुखदा भव

ব্ৰহ্মাই ক’লে—কন্যাক এইদৰে কৈ, বিমলাশয় মুনিসকলে তাই আশীৰ্বাদ দিলে: “শিৱলৈ সুখদায়িনী হোৱা।”

Verse 18

स्पृष्ट्वा करेण तां तत्र कल्याणं ते भविष्यति । शुक्लपक्षे यथा चन्द्रो वर्द्धन्तां त्वद्गुणास्तथा

তাত তাই হাতৰে স্পৰ্শ কৰিলে তোমাৰ মঙ্গল নিশ্চয় হ’ব। যেনেকৈ শুক্লপক্ষত চন্দ্ৰ বৃদ্ধি পায়, তেনেকৈ তোমাৰ গুণো বৃদ্ধি পাওক।

Verse 19

इत्युक्त्वा मुनयस्सर्वे दत्त्वा ते गिरये मुदा । पुष्पाणि फलयुक्तानि प्रत्ययं चक्रिरे तदा

এইদৰে কৈ সকলো মুনিয়ে আনন্দেৰে সেই পৰ্বতলৈ ফলসহ পুষ্প অৰ্পণ কৰিলে; আৰু তেতিয়াই নিজৰ সংকল্পৰ প্ৰত্যয়-চিহ্ন স্থাপন কৰিলে।

Verse 20

अरुन्धती तदा तत्र मेनां सा सुसुखी मुदा । गुणैश्च लोभयामास शिवस्य परमा सती

তেতিয়া তাত অৰুন্ধতী নিজে আনন্দিত আৰু সুখী হৈ মেনাক প্ৰসন্ন কৰিলে; শিৱৰ গুণগান কৰি তেওঁ মেনাৰ হৃদয় শিৱৰ প্ৰতি আকৃষ্ট কৰিলে, কিয়নো অৰুন্ধতী আছিল পৰম পতিব্ৰতা আৰু ভক্তা।

Verse 21

हरिद्राकुंकुमैश्शैलश्मश्रूणि प्रत्यमार्जयत् । लौकिकाचारमाधाय मंगलायनमुत्तमम्

তেওঁ হালধি আৰু কুমকুমেৰে শৈলৰ ধূলিধূসৰ পৃষ্ঠ মৃদুভাৱে মচি শুদ্ধ কৰিলে; আৰু লোকাচাৰ গ্ৰহণ কৰি পৰম মঙ্গলদায়ক, কল্যাণপ্ৰদ উত্তম বিধি সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 22

ततश्च ते चतुर्थेह्नि संधार्य्य लग्नमुत्तमम् । परस्परं च सन्तुष्य संजग्मुश्शिवसन्निधिम्

তাৰ পিছত চতুৰ্থ দিনা তেওঁলোকে পৰম শুভ লগ্ন স্থিৰ কৰিলে; আৰু পৰস্পৰে সন্তুষ্ট হৈ একমনে শিৱভগৱানৰ সন্নিধিলৈ গ’ল।

Verse 23

तत्र गत्वा शिवं नत्वा स्तुत्वा विवि धसूक्तिभिः । ऊचुः सर्वे वसिष्ठाद्या मुनयः परमेश्वरम्

তাত গৈ তেওঁলোকে শিৱক প্ৰণাম কৰি বহু সুসুক্তিৰে স্তৱ কৰিলে; তাৰ পিছত বশিষ্ঠ আদি সকলো মুনিয়ে পৰমেশ্বৰক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । देवदेव महादेव परमेश महाप्रभो । शृण्वस्मद्वचनं प्रीत्या यत्कृतं सेवकैस्तव

ঋষিসকলে ক’লে— হে দেবদেৱ, হে মহাদেৱ, হে পৰমেশ, হে মহাপ্ৰভু! কৃপা কৰি প্ৰীতিসহ আমাৰ বাক্য শুনা; তোমাৰ সেৱকসকলে যি কৰিছে সেয়া আমি নিবেদন কৰোঁ।

Verse 25

बोधितो गिरिराजश्च मेना विविधसूक्तिभिः । सेतिहासं महेशान प्रबुद्धोसौ न संशयः

হে মহেশান! গিৰিৰাজ আৰু মেনাক বহু সুমধুৰ বাক্য আৰু পবিত্ৰ ইতিহাসসহ উপদেশ দিয়া হ’ল; তেওঁ নিঃসন্দেহে প্ৰবুদ্ধ হৈছে।

Verse 26

वाक्यदत्ता गिरीन्द्रेण पार्वती ते हि नान्यथा । उद्वाहाय प्रगच्छ त्वं गणैर्देवैश्च संयुतः

গিৰীন্দ্ৰ (হিমালয়) নিজৰ প্ৰতিজ্ঞাবাক্যৰে পাৰ্বতীক তোমাৰ বাবে দান কৰিছে—ই অন্যথা নহয়। সেয়ে গণসমূহ আৰু দেৱগণসহ বিবাহলৈ আগবাঢ়া।

Verse 27

गच्छ शीघ्रं महादेव हिमाचलगृहं प्रभो । विवाहय यथा रीतिः पार्वतीमात्मजन्मने

হে মহাদেৱ, হে প্ৰভু! শীঘ্ৰে হিমাচলৰ গৃহলৈ যোৱা। নিজৰ দিৱ্য প্ৰকাশ (অৱতাৰ)ৰ নিমিত্তে, ৰীতি অনুসাৰে পাৰ্বতীৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰা।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां लौकिकाचारतत्परः । प्रहृष्टात्मा महेशानः प्रहस्येदमुवाच सः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি, লোকাচাৰত নিষ্ঠ মহেশান অন্তৰে আনন্দিত হ’ল; আৰু হাঁহি মুখে এই কথা ক’লে।

Verse 29

महेश उवाच । विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतो मया । यथा पुरा भवद्भिस्तद्विधिः प्रोच्यो विशेषतः

মহেশে ক’লে—হে মহাভাগে! এনে বিবাহ মই নেদেখিলোঁ, নুশুনিলোঁ। সেয়ে তোমালোকে পূৰ্বে যিদৰে বিধান কৰিছিলা, সেই বিশেষ বিধি মোক বিস্তাৰে কোৱা।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य महेशस्य लौकिकं वचनं शुभम् । प्रत्यूचुः प्रहसन्तस्ते देवदेवं सदाशिवम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: মহেশৰ শুভ, লৌকিক (মানৱসদৃশ) বাক্য শুনি তেওঁলোকে হাঁহি হাঁহি দেৱদেৱ সদাশিৱক উত্তৰ দিলে।

Verse 31

ऋषय ऊचुः । विष्णुमाहूय वै शीघ्रं ससमाजं विशेषतः । ब्रह्माणं ससुतं प्रीत्या तथा देवं शतक्रतुम्

ঋষিসকলে ক’লে—তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ ভগৱান বিষ্ণুক, বিশেষকৈ তেওঁৰ সমগ্ৰ পৰিষদসহ, আহ্বান কৰিলে; আনন্দেৰে ব্ৰহ্মাক পুত্ৰসহ আৰু দেৱ শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)কো মাতিলে।

Verse 32

तथा ऋषिगणान्सर्वान् यक्षगन्धर्वकिन्नरान् । सिद्धान् विद्याधरांश्चैव तथा चैवाप्सरोगणान्

তদ্ৰূপ তেওঁ সকলো ঋষিগণক, যক্ষ, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰক, সিদ্ধ আৰু বিদ্যাধৰক, লগতে অপ্সৰাগণকো আহ্বান কৰি সমবেত কৰিলে।

Verse 33

एतांश्चान्यान्प्रभो सर्वानानय स्वेह सादरम् । सर्वं संसाधयिष्यन्ति त्वत्कार्य्यं ते न संशयः

হে প্ৰভু! এইসকলক আৰু আন সকলোকে আপোনাৰ সন্নিধিলৈ সাদৰে আনক। তেওঁলোকে আপোনাৰ সমগ্ৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰিব—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सप्त ऋषयस्तदाज्ञां प्राप्य ते मुदा । स्वधाम प्रययुस्सर्वे शंसन्तः शङ्करीं गतिम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ সেই সাত ঋষিয়ে তেওঁৰ আজ্ঞা আনন্দেৰে গ্ৰহণ কৰি, সকলোৱে নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল; আৰু শঙ্কৰী-প্ৰাপ্তিৰ মঙ্গলময় গতিৰ প্ৰশংসা কৰি থাকিল।

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे सप्तऋषिवचनं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় পাৰ্বতীখণ্ডত ‘সপ্তঋষিবচন’ নামৰ ছত্রিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Frequently Asked Questions

A council and resolution: Himālaya, after hearing Vasiṣṭha, consults the mountain-kings and receives a firm directive that Pārvatī should be given to Śiva as part of devakārya; Menā’s hesitation is then resolved by Arundhatī’s instruction.

The episode encodes Śiva–Śakti teleology: Pārvatī’s life is read as purposeful manifestation for cosmic restoration, and the family’s consent becomes a dharmic ratification of a metaphysical necessity.

Rudra/Śiva is invoked as the cosmic beneficiary and telos of the event, while Girijā/Pārvatī is presented as the divinely purposed embodiment of śakti; sage-authority (Vasiṣṭha, Arundhatī) functions as the manifest channel of dharma.