हिमाचलविवाहवर्णनम् — Description of Himācala’s (context for) Marriage / The Himālaya-Marriage Narrative (Chapter Opening)
এই অধ্যায়ত নাৰদে ব্ৰহ্মাক সোধে—দক্ষযজ্ঞত দেহ ত্যাগ কৰাৰ পাছত সতী কেনেকৈ পুনৰ গিৰিসুতা আৰু জগদম্বিকা ৰূপে প্ৰকাশ পালে। ব্ৰহ্মাই ইয়াক শিৱকথাৰ পবিত্ৰ বৃত্তান্ত বুলি কৈ উত্তৰ দিয়ে আৰু হিমাচলত হৰৰ সৈতে সতীৰ দিব্য লীলাৰ কথা স্থাপন কৰে। হিমাচলৰ প্ৰিয়া মেনাই দেৱীৰ নিৰ্ধাৰিত মাতৃত্ব চিনে। দক্ষযজ্ঞৰ অপমানৰ পাছত মেনাই শিৱলোকত ভক্তিভাৱে দেৱীক আৰাধনা কৰি প্ৰসন্ন কৰে। সতীয়ে অন্তৰত মেনাৰ কন্যা হৈ জন্ম লোৱাৰ সংকল্প কৰি দেহ ত্যাগ কৰে, কিন্তু সংকল্পৰ ধাৰাবাহিকতা অটুট থাকে। যথাসময়ত দেৱতাসকলৰ স্তৱৰ মাজত সতী মেনাৰ কন্যা ৰূপে জন্ম লৈ, আগলৈ পাৰ্বতীৰ তপস্যা আৰু শিৱক পতি ৰূপে পুনৰ লাভ কৰাৰ ভিত্তি স্থাপন কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे हिमाचलविवाहवर्णनं नाम प्रथमोध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় অংশ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় বিভাগ পাৰ্বতীখণ্ডত ‘হিমাচল বিবাহ বৰ্ণন’ নামৰ প্ৰথম অধ্যায় আৰম্ভ হয়।
Verse 2
कथं कृत्वा तपोऽत्युग्रम्पतिमाप शिवं च सा । एतन्मे पृच्छते सम्यक्कथय त्वं विशेषतः
তাই কোন ধৰণে অতি উগ্ৰ তপস্যা কৰি শিৱক পতিৰূপে লাভ কৰিলে? মই এই কথা সঠিকভাৱে সুধিছোঁ—তুমি বিশেষকৈ বিস্তাৰে কোৱা।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं मुनिशार्दूल शिवाचरितमुत्तमम् । पावनं परमं दिव्यं सर्वपापहरं शुभम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনিশাৰ্দূল, শিৱৰ উত্তম চৰিত্ৰ শুনা; ই পৰম পাৱন, দিব্য, শুভ আৰু সৰ্বপাপহৰ।
Verse 4
यदा दाक्षायणी देवी हरेण सहिता मुदा । हिमाचले सुचिक्रीडे लीलया परमेश्वरी
যেতিয়া দাক্ষায়ণী দেৱী আনন্দেৰে হৰ (শিৱ)ৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল, তেতিয়া পৰমেশ্বৰী হিমাচলত পৱিত্ৰ মঙ্গলময় লীলাৰে ক্ৰীড়া কৰিছিল।
Verse 5
मत्सुतेयमिति ज्ञात्वा सिषेवे मातृवर्चसा । हिमाचलप्रिया मेना सर्वर्द्धिभिरनिर्भरा
“এই মোৰেই কন্যা” বুলি জানি হিমাচলৰ প্ৰিয়া ৰাণী মেনাই মাতৃ-তেজেৰে তাইক সেৱা-লালন কৰিলে; সকলো সমৃদ্ধিত পৰিপূৰ্ণ হৈ সন্তুষ্ট ৰ’ল।
Verse 6
यदा दाक्षायणी रुष्टा नादृता स्वतनुं जहौ । पित्रा दक्षेण तद्यज्ञे संगता परमेश्वरी
যেতিয়া দাক্ষায়ণী (সতী) যথোচিত সন্মান নাপাই ৰুষ্ট হৈ নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰিলে, তেতিয়া পিতা দক্ষে আয়োজন কৰা সেই যজ্ঞতেই পৰমেশ্বৰী দেৱী উপস্থিত আছিল।
Verse 7
तदैव मेनका तां सा हिमाचलप्रिया मुने । शिवलोकस्थितां देवीमारिराधयिषुस्तदा
হে মুনি, সেই সময়তে হিমাচলৰ প্ৰিয়া মেনকাই শিৱলোকত অৱস্থিত সেই দেৱীৰ কৃপা লাভৰ বাবে ভক্তিভাৱে আৰাধনা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 8
तस्यामहं सुता स्यामित्यवधार्य सती हृदा । त्यक्तदेहा मनो दध्रे भवितुं हिमवत्सुता
“মই তাৰ কন্যা হ’ম” বুলি হৃদয়ত দৃঢ় সংকল্প কৰি, দেহ ত্যাগ কৰা সতীয়ে হিমৱানৰ কন্যা হৈ জন্ম ল’বলৈ মন স্থিৰ কৰিলে।
Verse 9
समयं प्राप्य सा देवी सर्वदेवस्तुता पुनः । सती त्यक्ततनुः प्रीत्या मेनकातनयाभवत्
নিয়ত সময় আহিলে, সকলো দেৱতাই পুনৰ স্তৱ কৰা সেই দেৱী—পূৰ্বদেহ ত্যাগ কৰা সতী—আনন্দে মেনকাৰ কন্যা হৈ জন্ম ল’লে।
Verse 10
नाम्ना सा पार्वती देवी तपः कृत्वा सुदुस्सहम् । नारदस्योपदेशाद्वै पतिम्प्राप शिवं पुनः
‘পাৰ্বতী’ নামে প্ৰসিদ্ধা দেৱীয়ে অতি দুৰ্দম তপস্যা কৰিলে; আৰু নাৰদৰ উপদেশত তেওঁ পুনৰ স্বামী ৰূপে ভগৱান শিৱক লাভ কৰিলে।
Verse 11
नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महाप्राज्ञ वद मे वदतां वर । मेनकायास्समुत्पतिं विवाहं चरितं तथा
নাৰদে ক’লে— হে ব্ৰহ্মন, হে বিধাতা, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, বক্তাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ! মেনকাৰ উৎপত্তি, তেওঁৰ বিবাহ আৰু জীৱনচৰিত মোক কওক।
Verse 12
धन्या हि मेनका देवी यस्यां जाता सुता सती । अतो मान्या च धन्या च सर्वेषां सा पतिव्रता
ধন্যা দেৱী মেনকা, যাঁৰ গৰ্ভত সতী কন্যা জন্মিল। সেয়ে তেওঁ সকলোৰে বাবে মান্য আৰু ধন্য, কিয়নো তেওঁ পতিব্ৰতা।
Verse 13
ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं नारद मुने पार्वतीमातुरुद्भवम् । विवाहं चरितं चैव पावनं भक्तिवर्द्धनम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে— হে নাৰদ মুনি, শুনা: পাৰ্বতীমাতাৰ উদ্ভৱ, তেওঁৰ বিবাহ আৰু চৰিত—এই সকলো পাৱন আৰু ভক্তিবৰ্ধক।
Verse 14
अस्त्युत्तरस्यां दिशि वै गिरीशो हिमवान्महान् । पर्वतो हि मुनिश्रेष्ठ महातेजास्समृद्धिभाक्
উত্তৰ দিশাত নিশ্চয়েই মহান গিৰিৰাজ হিমৱান অৱস্থিত। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, সেই পৰ্বত মহাতেজস্বী আৰু সমৃদ্ধিধাৰী।
Verse 15
द्वैरूप्यं तस्य विख्यातं जंगमस्थिरभेदतः । वर्णयामि समासेन तस्य सूक्ष्मस्वरूपकम्
সেই পৰমেশ্বৰৰ দ্বিৰূপ্য প্ৰসিদ্ধ—জংগম আৰু স্থিৰৰ ভেদত। এতিয়া মই সংক্ষেপে তেওঁৰ সূক্ষ্ম স্বৰূপ বৰ্ণনা কৰোঁ।
Verse 16
पूर्वापरौ तोयनिधी सुविगाह्य स्थितो हि यः । नानारत्नाकरो रम्यो मानदण्ड इव क्षितेः
যি পূৰ্ব আৰু পশ্চিমৰ সমুদ্ৰদ্বয়ত গভীৰকৈ নিমজ্জিত হৈ স্থিৰভাৱে থিয় হৈ আছে; নানাৰত্নৰ আকৰ, মনোৰম—যেন পৃথিৱীত স্থাপিত মানদণ্ড।
Verse 17
नानावृक्षसमाकीर्णो नानाशृंगसुचित्रितः । सिंहव्याघ्रादिपशुभिस्सेवितस्सुखिभिस्सदा
সেই স্থান নানাবিধ গছ-গছনিয়ে ভৰপূৰ আৰু নানাশৃংগে সুসজ্জিত আছিল। সিংহ, ব্যাঘ্ৰ আদি পশুবোৰো তাত সদায় সুখী আৰু শান্ত হৈ বিচৰণ কৰিছিল।
Verse 18
तुषारनिधिरत्युग्रो नानाश्चर्यविचित्रितः । देवर्षिसिद्धमुनिभिस्संश्रितः शिवसंप्रियः
সেই তুষাৰৰ অতি প্ৰচণ্ড নিধি, নানাবিধ আশ্চৰ্যৰে বিচিত্ৰ; দেৱৰ্ষি, সিদ্ধ আৰু মুনিসকলৰ আশ্ৰয়স্থল—শ্ৰীশিৱৰ অতি প্ৰিয়।
Verse 19
तपस्थानोऽतिपूतात्मा पावनश्च महात्मनाम् । तपस्सिद्धिप्रदोत्यंतं नानाधात्वाकरः शुभः
সেই তপস্যাস্থান পৰম পবিত্ৰ স্বভাৱৰ আৰু মহাত্মাসকলকো পাৱন কৰোঁতা। ই তপস্যাৰ পৰম সিদ্ধি দান কৰে; শুভ—যেন নানাধাতুৰ আকৰৰ দৰে নানাবিধ সিদ্ধি প্ৰদানকাৰী।
Verse 20
स एव दिव्यरूपो हि रम्यः सर्वाङ्गसुन्दरः । विष्ण्वंशोऽविकृतः शैलराजराजस्सताम्प्रियः
তেওঁ নিশ্চয়েই দিব্যৰূপধাৰী, মনোমোহক আৰু সৰ্বাঙ্গসুন্দৰ আছিল। বিষ্ণুবংশত জন্ম, অবিকৃত; তেওঁ শৈলৰাজসকলৰো ৰজা আৰু সৎজনৰ প্ৰিয় আছিল।
Verse 21
कुलस्थित्यै च स गिरिर्धर्म्मवर्द्धनहेतवे । स्वविवाहं कर्त्तुमैच्छत्पितृदेवहितेच्छया
আৰু সেই পৰ্বতৰাজ (হিমালয়) কুলৰ স্থিতি ৰক্ষাৰ বাবে আৰু ধৰ্মবৃদ্ধিৰ হেতু, পিতৃ আৰু দেৱসকলৰ হিত কামনা কৰি, বিবাহৰ আয়োজন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 22
तस्मिन्नवसरे देवाः स्वार्थमाचिन्त्य कृत्स्नशः । ऊचुः पितॄन्समागत्य दिव्यान्प्रीत्या मुनीश्वर
হে মুনীশ্বৰ! সেই সময়ত দেৱসকলে নিজৰ উদ্দেশ্য সম্পূৰ্ণভাৱে বিবেচনা কৰি দিব্য পিতৃসকলৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰীতিসহ শ্ৰদ্ধাৰে তেওঁলোকক ক’লে।
Verse 23
देवा ऊचुः । सर्वे शृणुत नो वाक्यं पितरः प्रीतमानसाः । कर्त्तव्यं तत्तथैवाशु देवकार्य्येप्सवो यदि
দেৱসকলে ক’লে—হে পিতৃসকল! প্ৰীতিমনে আমাৰ কথা শুনা। যদি দেৱকাৰ্যৰ সিদ্ধি সত্যই বিচাৰা, তেন্তে সেই কাম তৎক্ষণাৎ তেনেদৰেই কৰা।
Verse 24
मेना नाम सुता या वो ज्येष्ठा मङ्गलरूपिणी । ताम्विवाह्य च सुप्रीत्या हिमाख्येन महीभृता
তোমালোকৰ জ্যেষ্ঠ কন্যা ‘মেনা’ নামৰ মঙ্গলৰূপিণী; তেওঁক ‘হিমৱান’ নামৰ পৰ্বতৰাজে অতি প্ৰীতিসহ বিবাহ কৰিলে।
Verse 25
एवं सर्वमहालाभः सर्वेषां च भविष्यति । युष्माकममराणां च दुःखहानिः पदे पदे
এইদৰে সকলোৰে বাবে মহৎ আৰু মঙ্গলময় লাভ হ’ব; আৰু তোমালোক অমৰ দেৱসকলৰো পদে পদে দুখৰ নাশ ঘটিব।
Verse 26
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यापरवचः पितरस्ते विमृश्य च । स्मृत्वा शापं सुतानां च प्रोचुरोमिति तद्वचः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই পৰৱৰ্তী বাক্য শুনি তোমালোকৰ পিতৃসকলে বিবেচনা কৰিলে; আৰু পুত্ৰসকলৰ শাপ স্মৰি তেওঁলোকে সেই শব্দ উচ্চাৰণ কৰিলে—“ওঁ”।
Verse 27
ददुर्मेनां सुविधिना हिमागाय निजात्मजाम् । समुत्सवो महानासीत्तद्विवाहे सुमङ्गले
তাৰ পিছত মেনাই বিধিপূৰ্বক নিজৰ কন্যাক হিমালয়ক অৰ্পণ কৰিলে। সেই সুমঙ্গল বিবাহত মহা উৎসৱ হ’ল।
Verse 28
हर्य्यादयाऽपि ते देवा मुनयश्चापरोखिलाः । आजग्मुस्तत्र संस्मृत्य वामदेवं भवं धिया
তাৰ পিছত হৰি আদি দেৱসকল আৰু অন্য সকলো মুনিও তাত আহিল; আৰু একাগ্ৰ ধ্যানৰে শুভ ভৱ—বামদেৱক স্মৰণ কৰিলে।
Verse 29
उत्सवं कारयामासुर्दत्त्वा दानान्यनेकशः । सुप्रशस्य पितॄन्दिव्यान्प्रशशंसुर्हिमाचलम्
তেওঁলোকে মহোৎসৱ আয়োজন কৰি বহু দান প্ৰচুৰভাৱে দিলে। দিব্য পিতৃদেৱসকলক যথাবিধি স্তৱ কৰি পবিত্ৰ গিৰিৰাজ হিমাচলক প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 30
महामोदान्विता देवास्ते सर्वे समुनीश्वराः । संजग्मुः स्वस्वधामानि संस्मरन्तः शिवाशिवौ
মহা আনন্দে ভৰপূৰ সেই সকলো দেৱতা আৰু মুনীশ্বৰসকল, শিৱ-শিৱাক স্মৰণ কৰি কৰি নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল।
Verse 31
कौतुकं बहु सम्प्राप्य सुविवाह्य प्रियां च ताम् । आजगाम स्वभवनं मुदमाप गिरीश्वरः
বহু উৎসৱ আৰু মঙ্গল-আনন্দ লাভ কৰি, প্ৰিয় কন্যাক বিধিপূৰ্বক বিয়া দি, গিৰীশ্বৰ (হিমালয়) নিজ ভৱনলৈ উভতি আহি অতি হৰ্ষিত হ’ল।
Verse 32
ब्रह्मोवाच मेनया हि हिमागस्य सुविवाहो मुनीश्वर । प्रोक्तो मे सुखदः प्रीत्या किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনীশ্বৰ, মেনা আৰু হিমালয়ৰ শুভ বিবাহ মই প্ৰীতিসহ সুখদভাৱে বৰ্ণনা কৰি দিলোঁ। এতিয়া আৰু কি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা?
Frequently Asked Questions
Satī’s relinquishing of her body at Dakṣa’s sacrificial rite (Dakṣa-yajña) and the subsequent explanation of how she becomes Girisutā—reborn as Himavat and Menā’s daughter.
The chapter frames rebirth as continuity of Śakti’s intention and divine function: the Goddess remains Jagadambikā while adopting a new familial and geographic matrix to re-establish Śiva–Śakti union and cosmic order.
Satī as Dākṣāyaṇī (Dakṣa’s daughter) transitions toward Girisutā/Menakātanayā (Menā’s daughter), while Śiva appears as Hara/Parameśvara; Menā is emphasized as the devotional maternal agent in the rebirth narrative.