शिवपुत्रजननवर्णनम् — Description of the Birth/Manifestation of Śiva’s Son
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাই বৰ্ণনা কৰে যে মহাদেৱ যোগবিদ্যাৰ অধিপতি আৰু কামত্যাগী হ’লেও পাৰ্বতীক অসন্তুষ্ট কৰাৰ ভয় আৰু সন্মানবশত দাম্পত্য-সংযোগ ত্যাগ নকৰে। তাৰ পাছত ভক্তবৎসল শিৱ দৈত্যপীড়িত দেৱসকলৰ প্ৰতি বিশেষ কৰুণাৰে তেওঁলোকৰ দুৱাৰলৈ আহে। শিৱক দেখি বিষ্ণু আৰু ব্ৰহ্মাসহ দেৱগণ আনন্দিত হৈ স্তৱ কৰে আৰু তাৰক আদি দানৱৰ বিনাশ কৰি দেৱৰক্ষা কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা জনায়। শিৱ উপদেশ দিয়ে—যি ভবিতব্য সেয়া নিশ্চয় ঘটিব; তাক ৰোধ কৰিব নোৱাৰি। তাৰ পিছত তেওঁ কয় যে তেওঁৰ বিসৃত/বিচ্যুত বীৰ্য-তেজ প্ৰকাশ পাইছে; এতিয়া প্ৰশ্ন—সেই তেজ কোনে গ্ৰহণ কৰি ধাৰণ কৰিব? এইদৰে দেৱসঙ্কট, শিৱানুকম্পা আৰু দিৱ্য পুত্ৰৰ প্ৰাকট্যৰ কাৰণসূত্ৰ স্থাপন হয়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य महादेवो योगज्ञानविशारदः । त्यक्तकामो न तत्याज संभोगं पार्वतीभयात्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এই কথা শুনি যোগজ্ঞানত নিপুণ মহাদেৱ, কামনাৰহিত হৈও, পাৰ্বতীক অসন্তুষ্ট কৰাৰ ভয়ত দাম্পত্য-সংগ ত্যাগ নকৰিলে।
Verse 2
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे शिवपुत्रजननवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ চতুৰ্থ কুমাৰখণ্ডত ‘শিৱপুত্ৰজননবৰ্ণন’ নামৰ দ্বিতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 3
देवास्सर्वे प्रभुं दृष्ट्वा हरिणा च मया शिवम् । बभूबुस्सुखिनश्चाति तदा वै भक्तवत्सलम्
সকলো দেৱতাই হৰি আৰু মোৰ (ব্ৰহ্মা) সৈতে ভক্তৱৎসল প্ৰভু শিৱক দেখি অতিশয় আনন্দিত হ’ল; কিয়নো তেওঁ সদায় ভক্তসকলৰ প্ৰতি স্নেহশীল।
Verse 4
इत्याकर्ण्य वचस्तेषां सुराणां भगवान्भवः । प्रत्युवाच विषण्णात्मा दूयमानेन चेतसा
দেৱতাসকলৰ সেই বাক্য শুনি ভগৱান ভৱ (শিৱ)য়ে উত্তৰ দিলে; তেওঁৰ অন্তৰ বিষণ্ণ আছিল আৰু মন শোকে দগ্ধ হৈছিল।
Verse 5
प्रणम्य सुमहाप्रीत्या नतस्कंधाश्च निर्जराः । तुष्टुवुः शंकरं सर्वे मया च हरिणा मुने
অতিশয় আনন্দে প্ৰণাম কৰি, ভক্তিত নত কাঁধেৰে অমৰ দেৱসকলে সকলোৱে শংকৰক স্তৱ কৰিলে; হে মুনি, মইও হৰি (বিষ্ণু)ৰ সৈতে তেনে কৰিলোঁ।
Verse 6
देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । अन्तर्यामी हि सर्वेषां सर्वं जानासि शंकर
দেৱসকলে ক’লে—হে দেৱদেৱ, হে মহাদেৱ, হে প্ৰভু, কৰুণাসাগৰ! তুমি সকলোৰে অন্তৰ্যামী; সেয়ে হে শংকৰ, তুমি সকলো জানো।
Verse 7
देवकार्यं कुरु विभो रक्ष देवान् महेश्वर । जहि दैत्यान् कृपां कृत्वा तारकादीन् महाप्रभून्
হে বিভো, হে মহেশ্বৰ! দেৱকাৰ্য সম্পন্ন কৰি দেৱসকলক ৰক্ষা কৰা। কৃপা কৰি তাৰক আদি মহাবলী দৈত্যসকলক বধ কৰা।
Verse 8
शिव उवाच । हे विष्णो हे विधे देवास्सर्वेषां वो मनोगतिः । यद्भावि तद्भवत्येव कोऽपि नो तन्निवारकः
শিৱে ক’লে—হে বিষ্ণু, হে বিধাতা (ব্ৰহ্মা), হে দেৱসকল! তোমালোক সকলোৰে মনোগতি জনা আছে। যি ভবিতব্য, সেয়াই নিশ্চয় ঘটে; তাক নিবাৰণ কৰিবলৈ কোনো নাই।
Verse 9
यज्जातं तज्जातमेव प्रस्तुतं शृणुताऽमराः । शिरस्तस्खलितं वीर्यं को ग्रहीष्यति मेऽधुना
যি ঘটিল সেয়া ঘটিল—হে দেৱগণ, এতিয়া প্ৰাসংগিক কথাটো শুনক। মোৰ বীৰ্য স্খলিত হৈছে; এতিয়া ইয়াক কোনে গ্ৰহণ কৰিব?
Verse 10
स गृह्णीयादिति प्रोच्य पातयामास तद्भुवि । अग्निर्भूत्वा कपोतो हि प्रेरितस्सर्वनिर्जरैः
সি ইয়াক গ্ৰহণ কৰক বুলি কৈ তেওঁ তাক মাটিত পেলাই দিলে। দেৱতাসকলৰ প্ৰেৰণাত অগ্নিয়েই কপোত ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 11
अभक्षच्छांभवं वीर्यं चंच्वा तु निखिलं तदा । एतस्मिन्नंतरे तत्राऽऽजगाम गिरिजा मुने
তেতিয়া সেই কপোতটোৱে নিজৰ ঠোঁটেৰে সেই সম্পূৰ্ণ শাংভৱ বীৰ্য ভক্ষণ কৰিলে। হে মুনি, এই সময়তে তাত গিৰিজা উপস্থিত হ’ল।
Verse 12
शिवागमविलंबे च ददर्श सुरपुंगवान् । ज्ञात्वा तद्वृत्तमखिलं महाक्रोधयुता शिवा
শিৱাৰ আগমনত পলম হোৱা দেখি দেৱতাসকলে পৰিস্থিতি নিৰীক্ষণ কৰিলে। যেতিয়া শিৱাই সকলো কথা জানিব পাৰিলে, তেতিয়া তেওঁ অত্যন্ত ক্ৰোধিত হ’ল।
Verse 13
उवाच त्रिदशान् सर्वान् हरिप्रभृतिकांस्तदा
তেতিয়া তেওঁ হৰি (বিষ্ণু) আদি সকলো ত্ৰিদশ (দেৱতা)ক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 14
देव्युवाच । रे रे सुरगणास्सर्वे यूयं दुष्टा विशेषतः । स्वार्थसंसाधका नित्यं तदर्थं परदुःखदाः
দেৱী ক’লে—ৰে ৰে! হে সকলো দেৱগণ, তোমালোক বিশেষকৈ দুষ্ট। তোমালোক সদায় স্বাৰ্থসিদ্ধিত ৰত, আৰু সেই কাৰণেই আনৰ দুখৰ কাৰণ হৈ পৰ।
Verse 15
स्वार्थहेतोर्महेशानमाराध्य परमं प्रभुम् । नष्टं चक्रुर्मद्विहारं वंध्याऽभवमहं सुराः
স্বাৰ্থৰ হেতুতে দেৱসকলে পৰম প্ৰভু মহেশক আৰাধনা কৰিলে। তেওঁলোকে মোৰ ক্ৰীড়া-বিহাৰ নষ্ট কৰিলে; হে দেৱগণ, মই বন্ধ্যা হৈ পৰিলোঁ।
Verse 16
मां विरोध्य सुखं नैव केषांचिदपि निर्जराः । तस्माद्दुःखं भवेद्वो हि दुष्टानां त्रिदिवौकसाम्
মোক বিৰোধ কৰি তোমালোক অমৰসকলৰ কোনোবাই কেতিয়াও সুখ লাভ কৰিব নোৱাৰে। সেয়ে, হে দুষ্ট ত্ৰিদিববাসীসকল, তোমালোকৰ বাবে কেৱল দুখেই উদ্ভৱ হ’ব।
Verse 17
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विष्णुप्रमुखान् सुरान्सर्वान् शशाप सा । प्रज्वलंती प्रकोपेन शैलराजसुता शिवा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ, শৈলৰাজৰ কন্যা শিৱা ক্ৰোধে জ্বলি উঠি, বিষ্ণু-প্ৰমুখ সকলো দেৱতাক শাপ দিলে।
Verse 18
पार्वत्युवाच । अद्यप्रभृति देवानां वंध्या भार्या भवन्त्विति । देवाश्च दुःखितास्संतु निखिला मद्विरोधिनः
পাৰ্বতীয়ে ক’লে—আজিৰ পৰা দেৱসকলৰ পত্নীসকল বন্ধ্যা হওক। আৰু মোৰ বিৰোধী সকলো দেৱ দুঃখিত হৈ থাকক।
Verse 19
ब्रह्मोवाच । इति शप्त्वाखिलान्देवान् विष्ण्वाद्यान्सकलेश्वरी । उवाच पावकं क्रुद्धा भक्षकं शिवरेतसः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতাক শাপ দি, সৰ্বেশ্বৰী দেৱী ক্ৰোধে পাৱক অগ্নিক ক’লে—“তুমি শিৱ-ৰেতসৰ ভক্ষক ৰূপে নিযুক্ত।”
Verse 20
पार्वत्युवाच । सर्वभक्षी भव शुचे पीडितात्मेति नित्यशः । शिवतत्त्वं न जानासि मूर्खोऽसि सुरकार्यकृत्
পাৰ্বতীয়ে ক’লে—হে শোকাকুল! তুমি সৰ্বভক্ষী হোৱা, আৰু সদায় ‘পীড়িত-আত্মা’ নামে খ্যাত হোৱা। তুমি শিৱতত্ত্ব নাজানা; তুমি মূৰ্খ, দেৱকাৰ্য কৰোঁতা।
Verse 21
रे रे शठ महादुष्ट दुष्टानां दुष्टबोधवान् । अभक्षश्शिववीर्यं यन्नाकार्षीरुचितं हि तत्
ৰে ৰে, শঠ মহাদুষ্ট! দুষ্টসকলৰ মাজতো দুষ্টবোধৱান! যি শিৱবীৰ্য অভক্ষ্য, তাক ভক্ষ্য বুলি ধৰি তুমি যি কৰিলা, সেয়া সম্পূৰ্ণ অনুচিত।
Verse 22
ब्रह्मोवाच । इति शप्त्वा शिवा वह्निं सहेशेन नगात्मजा । जगाम स्वालयं शीघ्रमसंतुष्टा ततो मुने
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে অগ্নিক শাপ দি, পৰ্বতকন্যা শিৱা মহেশৰ সৈতে, হে মুনি, অসন্তুষ্ট অৱস্থাত শীঘ্ৰে নিজৰ আৱাসলৈ গ’ল।
Verse 23
गत्वा शिवा शिवं सम्यक् बोधयामास यत्नतः । अजीजनत्परं पुत्रं गणेशाख्यं मुनीश्वर
হে মুনীশ্বৰ, তেতিয়া শিৱা শিৱৰ ওচৰলৈ গৈ যত্নসহকাৰে তেওঁক সম্পূৰ্ণভাৱে বোধ কৰালে। তাৰপিছত তেওঁ গণেশ নামৰ পৰম পুত্ৰক জন্ম দিলে।
Verse 24
तद्वृत्तांतमशेषं च वर्णयिष्ये मुनेऽग्रतः । इदानीं शृणु सुप्रीत्या गुहोत्पत्तिं वदाम्यहम्
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! সেই সমগ্ৰ বৃত্তান্ত মই তোমাৰ সন্মুখত সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিম। এতিয়া আনন্দভক্তিৰে শুনা; মই গুহ (স্কন্দ)ৰ উৎপত্তি কওঁ।
Verse 25
पावकादितमन्नादि भुंजते निर्जराः खलु । वेदवाण्येति सर्वे ते सगर्भा अभवन्सुराः
নিশ্চয়েই অমৰ দেৱসকলে পাৱক (অগ্নি)য়ে প্ৰথমে পবিত্ৰ কৰা অন্নাদি ভোজন কৰিলে। আৰু বেদবাণীৰ প্ৰভাৱত সেই সকলো দেৱতা সগৰ্ভ, অৰ্থাৎ গৰ্ভধাৰণ-সমৰ্থ হ’ল।
Verse 26
ततोऽसहंतस्तद्वीर्यं पीडिता ह्यभवन् सुराः । विष्ण्वाद्या निखिलाश्चाति शिवाऽऽज्ञा नष्टबुद्धयः
তাৰপিছত সেই মহাবীৰ্য সহ্য কৰিব নোৱাৰি দেৱসকল অত্যন্ত পীড়িত হ’ল। বিষ্ণু আদি সকলো দেৱ শিৱাজ্ঞাৰ প্ৰভাৱত বুদ্ধিভ্ৰষ্ট হৈ সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যাকুল হ’ল।
Verse 27
अथ विष्णुप्रभृतिकास्सर्वे देवा विमोहिताः । दह्यमाना ययुः शीघ्रं शरणं पार्वतीपतेः
তেতিয়া বিষ্ণু আদি সকলো দেৱ মোহিত হ’ল; আৰু সেই দাহে দগ্ধ হৈ তেওঁলোকে শীঘ্ৰে পাৰ্বতীপতি (শিৱ)ৰ শৰণ ল’লে।
Verse 28
शिवालयस्य ते द्वारि गत्वा सर्वे विनम्रकाः । तुष्टुवुस्सशिवं शंभुं प्रीत्या सांजलयस्सुराः
সেই শিৱালয়ৰ দুৱাৰত গৈ সকলো দেৱতা বিনম্ৰ হ’ল। প্ৰেমানন্দে অঞ্জলি জোৰি, তেওঁলোকে শিৱস্বরূপ শম্ভু—মঙ্গলময় প্ৰভু—ক স্তৱ কৰিলে।
Verse 29
देवा ऊचुः । देवदेव महादेव गिरिजेश महाप्रभो । किं जातमधुना नाथ तव माया दुरत्यया
দেৱসকলে ক’লে—হে দেৱদেৱ, মহাদেৱ, গিৰিজেশ, মহাপ্ৰভু! হে নাথ, তোমাৰ দুৰত্যয় মায়াৰ দ্বাৰা এতিয়া কি ঘটিল?
Verse 30
सगर्भाश्च वयं जाता दह्यमानाश्च रेतसा । तव शंभो कुरु कृपां निवारय दशामिमाम्
আমি সকলোৱে গৰ্ভৱতী হৈছোঁ আৰু সেই বীজশক্তিয়ে আমাক দহি দিছে। হে শম্ভু, কৃপা কৰি আমাৰ এই অৱস্থা নিবারণ কৰা।
Verse 31
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्याऽमरनुतिं परमेशश्शिवापतिः । आजगाम द्रुतं द्वारि यत्र देवाः स्थिता मुने
ব্ৰহ্মাই ক’লে—অমৰসকলৰ স্তৱ শুনি পৰমেশ্বৰ শিৱাপতি মহাদেৱ, হে মুনি, য’ত দেৱসকল থিয় হৈ আছিল সেই দুৱাৰলৈ দ্ৰুত আহিল।
Verse 32
आगतं शंकरं द्वारि सर्वे देवाश्च साच्युताः । प्रणम्य तुष्टुवुः प्रीत्या नर्तका भक्तवत्सलम्
দুৱাৰত শংকৰ আহোঁতেই, অচ্যুতসহ সকলো দেৱে প্ৰণাম কৰি প্ৰেমানন্দে ভক্তৱৎসল নটৰাজক স্তৱ কৰিলে।
Verse 33
देवा ऊचुः । शंभो शिव महेशान त्वां नतास्स्म विशेषतः । रक्ष नश्शरणापन्नान्दह्यमानांश्च रेतसा
দেৱতাসকলে ক’লে—হে শম্ভো, হে শিৱ, হে মহেশান! আমি বিশেষ বিনয়ে তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ। শৰণাগত আমি, ৰেতসে দগ্ধ হৈ থকা আমাক ৰক্ষা কৰা।
Verse 34
इदं दुःखं हर हर भवामो हि मृता ध्रुवम् । त्वां विना कस्समर्थोऽद्य देवदुःखनिवा रणे
হে হৰ, হে হৰ! এই দুখ হৰণ কৰা; তোমাক বিনা আমি নিশ্চিতেই নাশ হ’ম। আজি ৰণমধ্যত দেৱসকলৰ দুখ, তোমাক বিনা, কোনে নিবাৰিব পাৰে?
Verse 35
ब्रह्मोवाच । इति दीनतरं वाक्यमाकर्ण्य सुरराट् प्रभुः । प्रत्युवाच विहस्याऽथ स सुरान् भक्तवत्सलः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—অতি দীন বাক্য শুনি দেৱসকলৰ অধিৰাজ, ভক্তৱৎসল প্ৰভুৱে হাঁহি মাৰি দেৱতাসকলক উত্তৰ দিলে।
Verse 36
शिव उवाच । हे हरे हे विधे देवास्सर्वे शृणुत मद्वचः । भविष्यति सुखं वोऽद्य सावधाना भवन्तु हि
শিৱে ক’লে—হে হৰি, হে বিধাতা (ব্ৰহ্মা) আৰু হে সকলো দেৱতা, মোৰ বাক্য শুনা। আজি তোমালোকৰ সুখ আৰু উপশম হব; সেয়ে সাৱধান হোৱা।
Verse 37
एतद्वमत मद्वीर्यं द्रुतमेवाऽखिलास्सुराः । सुखिनस्तद्विशेषेण शासनान्मम सुप्रभो
ইয়াক মোৰ বামভাগৰ শক্তি বুলি জানিবা। মোৰ আদেশত, হে দেৱসকল, তোমালোক সকলেই শীঘ্ৰে সুখী হও আৰু বিশেষ আনন্দ লাভ কৰা।
Verse 38
ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञां शिरसाऽधाय विष्ण्वाद्यास्सकलास्सुराः । अकार्षुर्वमनं शीघ्रं स्मरंतश्शिवमव्ययम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে আজ্ঞা শিৰোধাৰ্য কৰি, বিষ্ণু আদি সকলো দেৱে অব্যয় শিৱক স্মৰণ কৰি কৰি শীঘ্ৰে বমন কৰিলে।
Verse 39
तच्छंभुरेतस्स्वर्णाभं पर्वताकारमद्भुतम् । अभवत्पतितं भूमौ स्पृशद् द्यामेव सुप्रभम्
তেতিয়া শম্ভুৰ ৰেতস্ সোণালী দীপ্তিময়, আশ্চৰ্য পৰ্বতাকৃতি হৈ ভূমিত পতিত হ’ল; তাৰ প্ৰভা যেন আকাশক স্পৰ্শ কৰিছিল।
Verse 40
अभवन्सुखिनस्सर्वे सुरास्सर्वेऽच्युतादयः । अस्तुवन् परमेशानं शंकरं भक्तवत्सलम्
তেতিয়া অচ্যুত আদি সকলো দেৱতা অতি আনন্দিত হ’ল। তেওঁলোকে ভক্তৱৎসল পৰমেশান শংকৰ, পৰম প্ৰভু,ক স্তৱ কৰিলে।
Verse 41
पावकस्त्वभवन्नैव सुखी तत्र मुनीश्वर । तस्याज्ञां परमोऽदाद्वै शंकरः परमेश्वरः
হে মুনীশ্বৰ! তাত পাবক (অগ্নিদেৱ) একেবাৰে সুখী নাছিল; তথাপি পৰমেশ্বৰ শংকৰে তেওঁৰ আজ্ঞা/বিনতি আদৰে গ্ৰহণ কৰি যথাযথভাৱে পালন কৰিলে।
Verse 42
ततस्सवह्निर्विकलस्सांजलिर्नतको मुने । अस्तौच्छिवं सुखी नात्मा वचनं चेदमब्रवीत्
তাৰ পাছত, হে মুনে! সেই অগ্নিদেৱ ব্যাকুল হৈ অঞ্জলি বঁধি নত হ’ল। মঙ্গলময় শিৱক স্তৱ কৰি অন্তৰ শান্ত হ’ল আৰু তেওঁ এই বাক্য ক’লে।
Verse 43
अग्निरुवाच । देवदेव महेशान मूढोऽहं तव सेवकः । क्षमस्व मेऽपराधं हि मम दाहं निवारय
অগ্নিয়ে ক’লে— হে দেবদেব, হে মহেশান! মই তোমাৰ সেৱক হৈয়ো মোহগ্ৰস্ত। মোৰ অপৰাধ ক্ষমা কৰা, আৰু মোৰ দাহ নিবাৰণ কৰা।
Verse 44
त्वं दीनवत्सल स्वामिञ्शंकरः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पावको दीनवत्सलम्
প্ৰসন্নচিত্ত পাৱকে দীনবৎসল প্ৰভুক ক’লে— “আপুনি দীনবৎসল স্বামী, শংকৰ, পৰমেশ্বৰ।”
Verse 45
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य शुचेर्वाणीं स शंभुः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पावकं दीनवत्सलः
ব্ৰহ্মাই ক’লে— শুচিৰ বাণী শুনি সেই শম্ভু পৰমেশ্বৰ প্ৰসন্নচিত্ত আৰু দীনবৎসল হৈ পাৱকক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 46
शिव उवाच । कृतं त्वनुचितं कर्म मद्रेतो भक्षितं हि यत् । अतोऽनिवृत्तस्ते दाहः पापाधिक्यान्मदाज्ञया
শিৱই ক’লে: তুমি অনুচিত কাম কৰিছা, কাৰণ তুমি মোৰ বীৰ্য ভক্ষণ কৰিছা। গতিকে মোৰ আদেশত, পাপৰ আধিক্যৰ বাবে তোমাৰ দহন উপশম নহ’ব।
Verse 47
इदानीं त्वं सुखी नाम शुचे मच्छरणागतः । अतः प्रसन्नो जातोऽहं सर्वं दुःखं विनश्यति
হে পবিত্ৰ অগ্নি, এতিয়া তুমি সুখী হ’বা কাৰণ তুমি মোৰ শৰণাপন্ন হৈছা। গতিকে মই প্ৰসন্ন হৈছোঁ আৰু তোমাৰ সকলো দুখ বিনাশ হ’ব।
Verse 48
कस्याश्चित्सुस्त्रियां योनौ मद्रेतस्त्यज यत्नतः । भविष्यति सुखी त्वं हि निर्दाहात्मा विशेषतः
যত্ন সহকাৰে কোনো সতী স্ত্ৰীৰ যোনিত মোৰ বীৰ্য ত্যাগ কৰা। তেতিয়াহে তুমি প্ৰকৃততে সুখী হ’বা আৰু বিশেষকৈ তোমাৰ অন্তৰাত্মা দহনমুক্ত হ’ব।
Verse 49
ब्रह्मोवाच । शंभुवाक्यं निशम्येति प्रत्युवाच शनैः शुचिः । सांजलिर्नतकः प्रीत्या शंकरं भक्तशंकरम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে: শম্ভুৰ বাক্য শুনি সেই পবিত্ৰ (অগ্নি)ই লাহেকৈ উত্তৰ দিলে। হাত যোৰ কৰি আৰু প্ৰীতিৰে প্ৰণাম কৰি তেওঁ ভক্তবৎসল শংকৰক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 50
दुरासदमिदं तेजस्तव नाथ महेश्वर । काचिन्नास्ति विना शक्त्या धर्तुं योनौ जगत्त्रये
হে নাথ মহেশ্বৰ, আপোনাৰ এই তেজ অত্যন্ত দুঃসহ। ত্ৰিলোকত শক্তি অবিহনে ইয়াক গৰ্ভত ধাৰণ কৰিব পৰা কোনো নাই।
Verse 51
इत्थं यदाऽब्रवीद्वह्निस्तदा त्वं मुनिसत्तम । शंकरप्रेरितः प्रात्थ हृदाग्निमुपकारकः
অগ্নিয়ে এইদৰে ক’লে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, শংকৰৰ প্ৰেৰণা লৈ তুমি সেই হৃদয়াগ্নিক গ্ৰহণ কৰিলা আৰু তাৰ প্ৰজ্বালনকাৰ্যত উপকাৰক হ’লা।
Verse 52
नारद उवाच । शृणु मद्वचनं वह्ने तव दाहहरं शुभम् । परमानंददं रम्यं सर्वकष्टनिवारकम्
নাৰদে ক’লে—হে বহ্নি (অগ্নি), মোৰ বাক্য শুনা; এই শুভ বাক্য তোমাৰ দাহ দূৰ কৰিব, ৰমণীয়, পৰমানন্দদায়ক আৰু সৰ্বকষ্টনিবাৰক।
Verse 53
कृत्वोपायमिमं वह्ने सुखी भव विदाहकः । शिवेच्छया मया सम्यगुक्तं तातेदमादरात्
হে বহ্নি (অগ্নি), এই উপায় সম্পন্ন কৰি সুখী হোৱা আৰু যথোচিত দাহক (হবিভোজী) হোৱা। শিৱেচ্ছাৰে মই এই কথা সম্যক কৈছোঁ; হে তাত, আদৰে গ্ৰহণ কৰা।
Verse 54
तपोमासस्नानकर्त्र्यस्त्रियो यास्स्युः प्रगे शुचे । तद्देहेषु स्थापय त्वं शिवरेतस्त्विदं महत्
হে শুচি! তপোমাহত স্নান-ব্ৰত পালন কৰা স্ত্ৰীসকলৰ দেহত প্ৰভাতে তুমি শিৱৰ এই মহাশক্তিময় বীজ-তেজ স্থাপন কৰা।
Verse 55
ब्रह्मोवाच । तस्मिन्नवसरे तत्रा ऽगतास्सप्तमुनिस्त्रियः । तपोमासि स्नानकामाः प्रातस्सन्नियमा मुने
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনি! সেই সময়তে তাত সপ্তমুনিৰ পত্নীসকল আহি উপস্থিত হ’ল। তপোমাহত স্নান কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ, প্ৰভাতে তেওঁলোকে ব্ৰত-নিয়মে সংযত হৈ আহিল।
Verse 56
स्नानं कृत्वा स्त्रियस्ता हि महाशीतार्द्दिताश्च षट् । गंतुकामा मुने याता वह्निज्वालासमीपतः
স্নান কৰি সেই ছয়গৰাকী নাৰী তীব্ৰ শীতত কাতৰ হৈ; যাবলৈ ইচ্ছুক হৈ, হে মুনি, অগ্নিৰ জ্বালাৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 57
विमोहिताश्च ता दृष्ट्वारुन्धती गिरिशाज्ञया । निषिषेध विशेषेण सुचरित्र सुबोधिनी
সেই নাৰীসকলক মোহগ্ৰস্ত দেখি, সুচৰিত্ৰা আৰু সুবোধিনী অৰুন্ধতীয়ে গিৰিজাৰ আজ্ঞাত বিশেষভাৱে দৃঢ়কৈ তেওঁলোকক নিবাৰণ কৰি সৎপথত স্থাপন কৰিলে।
Verse 58
ताः षड् मुनिस्त्रियो मोहाद्धठात्तत्र गता मुने । स्वशीतविनिवृत्त्यर्थं मोहिताः शिवमायया
হে মুনি, সেই ছয়জন মুনিৰ পত্নী মোহবশত হঠাৎ তাত গ’ল; নিজৰ শীত দূৰ কৰিবলৈ শিৱমায়াত মোহিত হৈছিল।
Verse 59
तद्रेतःकणिकास्सद्यस्तद्देहान् विविशुर्मुने । रोमद्वाराऽखिला वह्निरभूद्दाहविवर्जितः
হে মুনি, তেওঁৰ ৰেতসৰ সূক্ষ্ম কণিকাসমূহ তৎক্ষণাৎ ৰোমকূপেদি তেওঁলোকৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰিলে; আৰু ৰোমে ৰোমে ব্যাপ্ত অগ্নি দাহশক্তিহীন হৈ পৰিল।
Verse 60
अंतर्धाय द्रुतं वह्निर्ज्वालारूपो जगाम ह । सुखी स्वलोकं मनसा स्मरंस्त्वां शंकरं च तम्
তাৰ পাছত অগ্নি দ্ৰুত অন্তৰ্ধান হৈ জ্বালাৰূপে প্ৰস্থান কৰিলে। সন্তুষ্ট হৈ সি নিজৰ লোকলৈ উভতি গ’ল আৰু মনে মনে তোমাক—শুভ শংকৰক—স্মৰণ কৰিলে।
Verse 61
सगर्भास्ताः स्त्रियस्साधोऽभवन् दाहप्रपीडिताः । जग्मुस्स्वभवनं तातारुंधती दुःखिताऽग्निना
হে সাধো, গৰ্ভৱতী সেই নাৰীসকল দাহৰ যন্ত্রণাত অতিশয় পীড়িত হ’ল। তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ ঘৰলৈ উভতি গ’ল; আৰু অৰুন্ধতীয়েও অগ্নিজ দুঃখত ব্যথিত হৈ বিষণ্ণ মনে উভতি গ’ল।
Verse 62
दृष्ट्वा स्वस्त्रीगतिं तात नाथाः क्रोधाकुला द्रुतम् । तत्यजुस्ताः स्त्रियस्तात सुसंमंत्र्य परस्परम्
হে তাত, নিজৰ স্ত্ৰীৰ গতি দেখি তেওঁলোকৰ স্বামীসকল ক্ৰোধত ব্যাকুল হৈ উঠিল। তেওঁলোকে পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰি তৎক্ষণাৎ সেই নাৰীসকলক ত্যাগ কৰিলে।
Verse 63
अथ ताः षट् स्त्रियस्सर्वा दृष्ट्वा स्वव्यभिचारकम् । महादुःखान्वितास्ताताऽभवन्नाकुलमानसाः
তেতিয়া সেই ছয়গৰাকী স্ত্ৰীয়ে নিজৰেই ব্যভিচাৰ-কর্ম দেখি মহাদুঃখত আচ্ছন্ন হ’ল; তেওঁলোকৰ মন সম্পূৰ্ণ ব্যাকুল আৰু পীড়িত হৈ উঠিল।
Verse 64
तत्यजुश्शिव रेतस्तद्गर्भरूपं मुनिस्त्रियः । ता हिमाचलपृष्ठेऽथाभवन् दाहविवर्जिताः
তাৰ পাছত মুনিসকলৰ পত্নীয়ে গৰ্ভৰূপ ধাৰণ কৰা শিৱৰ ৰেতস্ ত্যাগ কৰিলে; আৰু হিমাচলৰ ঢালত তেওঁলোক দাহ-পীড়াৰ পৰা মুক্ত হ’ল।
Verse 65
असहञ्शिवरेतस्तद्धिमाद्रिः कंपमुद्वहन् । गंगायां प्राक्षिपत्तूर्णमसह्यं दाहपीडितः
শিৱৰ সেই অসহ্য বীজ সহিব নোৱাৰি, দাহ-পীড়াত কাতৰ হৈ কঁপি উঠা হিমাদ্ৰিয়ে তাক তৎক্ষণাৎ গঙ্গাত নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 66
गंगयाऽपि च तद्वीर्यं दुस्सहं परमात्मनः । निःक्षिप्तं हि शरस्तंबे तरंगैः स्वैर्मुनीश्वर
হে মুনীশ্বৰ! পৰমাত্মাৰ সেই বীৰ্য গংগাৰ বাবেও দুৰ্সহ আছিল; সেয়ে তাই নিজৰ তৰংগেৰে তাক শৰস্তম্বত নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 67
पतितं तत्र तद्रेतो द्रुतं बालो बभूव ह । सुन्दरस्सुभगः श्रीमांस्तेजस्वी प्रीतिवर्द्धनः
সেই ঠাইত সেই বীৰ্য পতিত হতেই ক্ষণতে এটি শিশু প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—সুন্দৰ, শুভলক্ষণ, শ্ৰীমন্ত, তেজস্বী আৰু প্ৰীতিবৰ্ধক।
Verse 68
मार्गमासे सिते पक्षे तिथौ षष्ठ्यां मुनीश्वर । प्रादुर्भावोऽभवत्तस्य शिवपुत्रस्य भूतले
হে মুনীশ্বৰ! মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ ষষ্ঠী তিথিত সেই শিৱপুত্ৰৰ ভূতলত প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ’ল।
Verse 69
तस्मिन्नवसरे ब्रह्मन्न कस्माद्धिम शैलजा । अभूतः सुखिनौ तत्र स्वगिरौ गिरिशोऽपि च
হে ব্ৰহ্মন! সেই সময় কোনো প্ৰকাশ্য কাৰণ নথাকিলেও হিমশৈলজা দুঃখিতা হ’ল; আৰু নিজৰ পৰ্বতত গিৰীশ (শিৱ)ও সুখত নাছিল।
Verse 70
शिवाकुचाभ्यां सुस्राव पय आनन्दसंभवम् । तत्र गत्वा च सर्वेषां सुखमासीन्मुनेऽधिकम्
শিৱাৰ স্তনদ্বয়ৰ পৰা আনন্দসম্ভৱ দুধ স্ৰৱিল; তাত গৈ সকলো সুখী হ’ল, কিন্তু মুনিৰ হর্ষ অধিক হ’ল।
Verse 71
मंगलं चाऽभवत्तात त्रिलोक्यां सुखदं सताम् । खलानामभवद्विघ्नो दैत्यानां च विशेषतः
তেতিয়া, হে তাত, ত্ৰিলোকত সজ্জনসকলৰ সুখদায়ক মঙ্গল উদিত হ’ল; কিন্তু খলসকলৰ বাবে সেয়া বিঘ্ন হ’ল, আৰু বিশেষকৈ দৈত্যসকলৰ বাবে অতি প্ৰতিকূল হ’ল।
Verse 72
अकस्मादभवद्व्योम्नि परमो दुंदुभिध्वनिः । पुष्पवृष्टिः पपाताऽशु बालकोपरि नारद
হে নাৰদ, হঠাৎ আকাশত দিৱ্য দুন্দুভিৰ পৰম ধ্বনি উঠিল; আৰু তৎক্ষণাৎ সেই বালকৰ ওপৰত পুষ্পবৃষ্টি পৰিল।
Verse 73
विष्ण्वादीनां समस्तानां देवानां मुनिसत्तम । अभूदकस्मात्परम आनन्दः परमोत्सवः
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতাৰ মাজত হঠাৎ পৰমানন্দ আৰু পৰমোৎসৱৰ উল্লাস জাগিল।
Frequently Asked Questions
The chapter introduces the narrative mechanism for Śiva’s son’s manifestation by foregrounding the devas’ plea against Tāraka and Śiva’s mention of his displaced vīrya/tejas—an essential causal step toward the birth/appearance of Kumāra (Skanda).
It frames cosmic events as simultaneously compassionate interventions and inevitable unfoldings: Śiva’s action is not arbitrary but aligned with an unavoidable telos in which divine will and world-order (dharma) reassert themselves.
Śiva is presented as yogajñānaviśārada (expert in yogic knowledge), tyaktakāma (beyond desire), bhaktavatsala (tender toward devotees), and as the bearer of tejas/vīrya whose proper channeling enables the restoration of cosmic balance.