युद्धप्रसङ्गः—देवगणयुद्धे शिवविष्णुसंयोगः / Battle Episode—Śiva–Viṣṇu Convergence in the Devas’ Conflict

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महेशानो भक्तानुग्रहकारकः । त्वद्वाचा युदकामोभूत्तेन बालेन नारद

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এই কথা শুনি ভক্তানুগ্ৰহকাৰী মহেশান, হে নাৰদ, তোমাৰ বাক্য আৰু সেই বালকৰ কাৰণে যুদ্ধকামনা কৰিলে।

Verse 2

विष्णुमाहूय संमंत्र्य बलेन महता युतः । सामरस्सम्मुखस्तस्याप्यभूद्देवस्त्रिलोचनः

বিষ্ণুক আহ্বান কৰি তেওঁৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি, মহাবলযুক্ত সামৰ তাৰ সন্মুখত থিয় হ’ল; আৰু তাৰ আগত ত্ৰিনয়ন দেৱ (শিৱ)ও প্ৰকট হ’ল।

Verse 3

देवाश्च युयुधुस्तेन स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । महाबला महोत्साहाश्शिवसद्दृष्टिलोकिताः

শিৱৰ পদপদ্ম সোঁৱৰি দেৱসকলে তাৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে। তেওঁলোক মহাবল আৰু মহোৎসাহে সমৃদ্ধ আছিল, আৰু শিৱৰ শুভ দৃষ্টিৰ আলোকত অধিক দৃঢ়চিত্ত হ’ল।

Verse 4

युयुधेऽथ हरिस्तेन महाबलपराक्रमः । महादेव्यायुधो वीरः प्रवणः शिवरूपकः

তাৰ পাছত মহাবল-পরাক্ৰমী হৰিয়ে তাৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে। মহাদেৱীৰ অস্ত্ৰে সজ্জিত সেই বীৰে শিৱসদৃশ ৰূপ ধৰি শিৱত ভক্তিভাৱে প্ৰৱণ আছিল।

Verse 5

यष्ट्या गणाधिपस्सोथ जघानामरपुङ्गवान् । हरिं च सहसा वीरश्शक्तिदत्तमहाबलः

তেতিয়া শক্তিদত্ত মহাবলশালী বীৰ গণাধিপতিয়ে নিজৰ যষ্টিৰে দেবশ্ৰেষ্ঠক নিপাত কৰিলে; আৰু সহসা আক্ৰমণ কৰি হৰিক (বিষ্ণুকো) আঘাত কৰিলে।

Verse 6

सर्वेऽमरगणास्तत्र विकुंठितबला मुने । अभूवन् विष्णुना तेन हता यष्ट्या पराङ्मुखाः

হে মুনি, তাত থকা সকলো দেবগণৰ বল ভাঙি পৰিল; সেই যষ্টিৰ আঘাতত আহত হৈ তেওঁলোকে মুখ ঘুৰাই পলাই গ’ল।

Verse 7

शिवोपि सह सैन्येन युद्धं कृत्वा चिरं मुने । विकरालं च तं दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः

হে মুনি, শিৱও নিজৰ সৈন্যসহ দীঘল সময় যুদ্ধ কৰি, সেই বিকৰাল ৰূপ দেখি পৰম বিস্ময়ত পৰিল।

Verse 8

छलेनैव च हंतव्यो नान्यथा हन्यते पुनः । इति बुद्धिं समास्थाय सैन्यमध्ये व्यवस्थितः

তেওঁক কেৱল ছলেৰেহে বধ কৰিব লাগে, অন্য কোনো উপায়ে নহয়। এই বুদ্ধি স্থিৰ কৰি তেওঁ সৈন্যৰ মাজত অৱস্থান কৰিলে।

Verse 9

शिवे दृष्टे तदा देवे निर्गुणे गुणरूपिणि । विष्णौ चैवाथ संग्रामे आयाते सर्वदेवताः

যেতিয়া নিৰ্গুণ হৈও সগুণ ৰূপধাৰী দেৱ শিৱক দেখা গ’ল, তেতিয়া বিষ্ণুৰ সৈতে যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাত সকলো দেৱতা তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 10

गणाश्चैव महेशस्य महाहर्षं तदा ययुः । सर्वे परस्परं प्रीत्या मिलित्वा चक्रुरुत्सवम्

তেতিয়া মহেশৰ গণবোৰ অত্যন্ত আনন্দিত হ’ল; তেওঁলোকে সকলোৱে পৰস্পৰ প্ৰীতিৰে মিলিত হৈ উৎসৱ পালন কৰিলে।

Verse 11

अथ शक्तिसुतो वीरो वीरगत्या स्वयष्टितः । प्रथम पूजयामास विष्णुं सर्वसुखावहम्

তাৰ পিছত শক্তিৰ বীৰ পুত্ৰই বীৰভাৱেৰে নিজৰ অনুশাসিত প্ৰচেষ্টাৰে প্ৰথমে সকলো সুখৰ দাতা বিষ্ণুক পূজা কৰিলে।

Verse 12

अहं च मोहयिष्यामि हन्यतां च त्वया विभो । छलं विना न वध्योऽयं तामसोयं दुरासदः

"আৰু ময়ো তাক মোহিত কৰিম; তেতিয়া হে বিভো, আপুনি তাক বধ কৰক। ছলনা অবিহনে ইয়াক বধ কৰিব নোৱাৰি—এইটো তামসিক প্ৰকৃতিৰ আৰু ইয়াক জয় কৰা কঠিন।"

Verse 13

इति कृत्वा मतिं तत्र सुसंमंत्र्य च शंभुना । आज्ञां प्राप्याऽभवच्छैवी विष्णुर्मोहपरायणः

এইদৰে তাত মনত সংকল্প কৰি আৰু শম্ভুৰ সৈতে সুপৰামৰ্শ কৰি, তেওঁৰ আজ্ঞা পাই বিষ্ণুৱে শৈৱ ভাব গ্ৰহণ কৰিলে আৰু শিৱৰ দিৱ্য উদ্দেশ্য অনুসাৰে মোহকাৰ্যত তৎপৰ হ’ল।

Verse 14

शक्तिद्वयं तथा लीनं हरिं दृष्ट्वा तथाविधम् । दत्त्वा शक्तिबलं तस्मै गणेशायाभवन्मुने

হে মুনি! হৰিক সেইদৰে দুটা শক্তিত লীন হোৱা দেখি, তেওঁ সেই শক্তিৰ বল গণেশক দান কৰিলে; তাতে গণেশ বলৱান হ’ল।

Verse 15

शक्तिद्वयेऽथ संलीने यत्र विष्णुः स्थितस्स्वयम् । परिघं क्षिप्तवांस्तत्र गणेशो बलवत्तरः

যেতিয়া সেই দুটা শক্তি একেলগে লীন হ’ল—য’ত স্বয়ং বিষ্ণু অৱস্থিত আছিল—তেতিয়া অধিক বলৱান গণেশে তাত পৰিঘ (লোহাৰ গদা) নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 16

इति श्रीशिवपुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे गणेशयुद्धगणेशशिरश्छेदन वर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ চতুৰ্থ কুমাৰখণ্ডত “গণেশযুদ্ধ আৰু গণেশশিৰচ্ছেদন বৰ্ণনা” নামৰ ষোড়শ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 17

एकतस्तन्मुखं दृष्ट्वा शंकरोप्याजगाम ह । स्वत्रिशूलं समादाय सुक्रुद्धो युद्धकाम्यया

এফালে সেই মুখ দেখি শংকৰো আগবাঢ়িল। নিজৰ ত্ৰিশূল ধৰি, অতি ক্ৰুদ্ধ হৈ, যুদ্ধ-ইচ্ছাৰে তেওঁ আগুৱাই গ’ল।

Verse 18

स ददर्शागतं शंभुं शूलह्स्तं महेश्वरम् । हंतुकामं निजं वीरश्शिवापुत्रो महाबलः

তেতিয়া মহাবলী বীৰ—শিৱাপুত্ৰ—শূলহস্ত মহেশ্বৰ শম্ভু নিজৰ বধ-ইচ্ছাৰে আহি থকা দেখিলে।

Verse 19

शक्त्या जघान तं हस्ते स्मृत्वा मातृपदांबुजम् । स गणशो महावीरश्शिवशक्तिप्रवर्द्धितः

মাতৃ পদাম্বুজ স্মৰি সি নিজৰ হাতৰ শক্তিৰে তাক আঘাত কৰিলে। গণসমূহৰ মাজত সেই মহাবীৰ শিৱশক্তিৰে প্রবর্ধিত হৈ প্ৰবল হ’ল।

Verse 20

त्रिशूलं पतितं हस्ताच्छिवस्य परमात्मनः । दृष्ट्वा सदूतिकस्तं वै पिनाकं धनुराददे

পৰমাত্মা শিৱৰ হাতৰ পৰা ত্ৰিশূল পতিত হোৱা দেখি, সদূতিক তেতিয়া পিনাক ধনু গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 21

तमप्यपातयद्भूमौ परिघेण गणेश्वरः । हताः पंच तथा हस्ताः पञ्चभिश्शूलमाददे

তাৰ পাছত গণেশ্বৰে লোহাৰ পৰিঘেৰে তাকো মাটিত পেলাই দিলে। তাৰ পাঁচটা হাত কাটি পৰিল; বাকী পাঁচ হাতে সি ত্ৰিশূল ধৰি যুদ্ধ চলাই গ’ল।

Verse 22

अहो दुःखतरं नूनं संजातमधुना मम । भवेत्पुनर्गणानां किं भवाचारी जगाविति

হায়! নিশ্চয় এতিয়া মোৰ বাবে আৰু অধিক দুখ জন্মিছে। তেন্তে গণসকলৰ পুনৰ কি হ’ব?—এনে কৈ ভবাচাৰী ক’লে।

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे वीरः परिघेण गणेश्वरः । जघान सगणान् देवान्शक्तिदत्तबलान्वितः

সেই সংঘৰ্ষৰ মাজতে বীৰ গণেশ্বৰে, শক্তিয়ে দিয়া বল লাভ কৰি, লোহাৰ পৰিঘেৰে দেৱতাসকলক তেওঁলোকৰ গণসহ আঘাত কৰি পৰাস্ত কৰিলে।

Verse 24

गता दशदिशो देवास्सगणा परिघार्द्दिताः । न तस्थुस्समरे केपि तेनाद्भुतप्रहा रिणा

সেই অদ্ভুত প্ৰহাৰকৰ পৰিঘাঘাতে জৰ্জৰিত দেৱতাসকল গণসহ দহো দিশলৈ পলাই গ’ল; ৰণক্ষেত্ৰত তেওঁৰ সন্মুখত কোনোও স্থিৰ থাকিব নোৱাৰিলে।

Verse 25

विष्णुस्तं च गणं दृष्ट्वा धन्योयमिति चाब्रवीत् । महाबलो महावीरो महाशूरो रणप्रियः

সেই গণক দেখি শ্ৰী বিষ্ণুৱে ক’লে—“ই ধন্য; মহাবলী, মহাবীৰ, মহাশূৰ আৰু ৰণপ্ৰিয়।”

Verse 26

बहवो देवताश्चैव मया दृष्टास्तथा पुनः । दानवा बहवो दैत्या यक्षगंधर्वराक्षसाः

“মই পুনঃপুনঃ বহু দেৱতাক দেখিছোঁ; তেনেদৰে বহু দানৱ, দৈত্য, যক্ষ, গন্ধৰ্ব আৰু ৰাক্ষসকো দেখিছোঁ।”

Verse 27

नैतेन गणनाथेन समतां यांति केपि च । त्रैलोक्येऽप्यखिले तेजो रूपशौर्यगुणादिभिः

এই গণনাথৰ সমতা কোনেও লাভ কৰিব নোৱাৰে। সমগ্ৰ ত্ৰিলোকতো তেজ, ৰূপ, শৌৰ্য আৰু অন্যান্য গুণত তেওঁৰ তুলনা কোনো নাই।

Verse 28

एवं संब्रुवतेऽमुष्मै परिघं भ्रामयन् स च । चिक्षेप विष्णवे तत्र शक्तिपुत्रो गणेश्वरः

এনেদৰে ক’বলৈ ক’বলৈ শক্তিপুত্ৰ গণেশ্বৰে লোহাৰ পৰিঘ ঘূৰাই তাতেই বিষ্ণুৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 29

चक्रं गृहीत्वा हरिणा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । तेन चक्रेण परिघो द्रुतं खंडीकृतस्तदा

তেতিয়া হৰি (বিষ্ণু) চক্ৰ ধৰি শ্ৰীশিৱৰ পদপদ্ম স্মৰণ কৰিলে; সেই চক্ৰেই লৌহ-পরিঘটো তৎক্ষণাৎ খণ্ড খণ্ড কৰি পেলালে।

Verse 30

खंडं तु परिघस्यापि हरये प्राक्षिपद्गणः । गृहीत्वा गरुडेनापि पक्षिणा विफलीकृतः

তাৰ পাছত গণে পৰিঘৰ এটা খণ্ড হৰিৰ ফালে নিক্ষেপ কৰিলে; কিন্তু পক্ষিৰাজ গৰুড়ে তাক ধৰি সেই আঘাত নিষ্ফল কৰি দিলে।

Verse 31

एवं विचरितं कालं महावीरावुभावपि । विष्णुश्चापि गणश्चैव युयुधाते परस्परम्

এইদৰে সময় পাৰ হৈ গ’ল; সেই দুজন মহাবীৰ—বিষ্ণু আৰু শিৱগণ—পৰস্পৰে পৰস্পৰৰ সৈতে যুদ্ধ কৰি থাকিল।

Verse 32

पुनर्वीरवरश्शक्तिसुतस्स्मृतशिवो बली । गृहीत्वा यष्टिमतुलां तया विष्णुं जघान ह

পুনৰায় সেই বীৰশ্ৰেষ্ঠ—শক্তিসুত, স্মৃতশিৱ নামে স্মৰণীয় বলৱান—অতুল দণ্ড ধৰি তাৰে বিষ্ণুক প্ৰহাৰ কৰিলে।

Verse 33

अविषह्य प्रहारं तं स भूमौ निपपात ह । द्रुतमुत्थाय युयुधे शिवापुत्रेण तेन वै

সেই প্ৰহাৰ অসহ্য হোৱাত সি ভূমিত পৰি গ’ল; তাৰপিছত দ্ৰুত উঠি সেই শিৱপুত্ৰৰ সৈতে পুনৰ যুদ্ধ কৰিলে।

Verse 34

एतदंतरमासाद्य शूलपाणिस्तथोत्तरे । आगत्य च त्रिशूलेन तच्छिरो निरकृंतत

সেই সময়ত সুযোগ বুজি শূলপাণি শিৱই আগবাঢ়ি আহি নিজৰ ত্ৰিশূলৰে তেওঁৰ মস্তক ছেদন কৰিলে।

Verse 35

छिन्ने शिरसि तस्यैव गणनाथस्य नारद । गणसैन्यं देवसैन्यमभवच्च सुनिश्चलम्

হে নাৰদ, যেতিয়া সেই গণনাথৰ মস্তক ছিন্ন হ’ল, তেতিয়া শিৱৰ গণ আৰু দেৱতাসকলৰ সৈন্যদল সম্পূৰ্ণৰূপে নিশ্চল হৈ পৰিল।

Verse 36

नारदेन त्वयाऽऽगत्य देव्यै सर्वं निवेदितम् । मानिनि श्रूयतां मानस्त्याज्यो नैव त्वयाधुना

নাৰদৰ সৈতে আহি তুমি দেৱীক সকলো কথা জনাইছা। হে মানিনী, শুনা, তুমি এই সময়ত নিজৰ আত্মসন্মান আৰু সংকল্প ত্যাগ কৰা উচিত নহয়।

Verse 37

इत्युक्त्वाऽन्तर्हितस्तत्र नारद त्वं कलिप्रियः । अविकारी सदा शंभुर्मनोगतिकरो मुनिः

এইদৰে কৈ তেওঁ তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। “হে নাৰদ, তুমি কলিযুগৰ প্ৰিয়।” মুনিয়ে ক’লে—“শম্ভু সদা নিৰ্বিকাৰ; মনৰ গতিৰ দৰে তৎক্ষণাৎ কাৰ্য সাধন কৰিব পাৰে।”