संन्यासमण्डलविधिवर्णनम् (Sannyāsa Maṇḍala Vidhi—Procedure for the Renunciate Mandala)

Verse 1

ईश्वर उवाच । परीक्ष्य विधिवद्भूमिं गंधवर्णरसादिभिः । मनोभिलषिते तत्र वितानवितताम्बरे

ঈশ্বৰে ক’লে—গন্ধ, বৰ্ণ, ৰস আদি লক্ষণে বিধিমতে ভূমি পৰীক্ষা কৰি, মনলৈ ভাল লগা স্থান বাছনি কৰা; তাত ওপৰত বিস্তৃত বিতান (ছত্ৰ) থাকিলে, তাৰ তলতে কৰ্ম আৰম্ভ কৰা।

Verse 2

सुप्रलिप्ते महीपृष्ठे दर्पणोदरसन्निभे । अरत्नियुग्ममानेन चतुरस्रं प्रकल्पयेत्

দৰ্পণৰ অন্তঃপৃষ্ঠৰ দৰে দীপ্ত, ভালদৰে লেপি সমতল কৰা ভূমিত, দুটা আৰত্নি মাপে চাৰিওফালে সমান এক চতুৰস্ৰ অংকন কৰিব।

Verse 3

तालपत्रं समादाय तत्समायामविस्तरम् । तस्मिन्भागान्प्रकुर्वीत त्रयोदशसमां कलाम्

তালপাত ল’ই, তাক প্ৰসাৰ নকৰাকৈ সম দৈৰ্ঘ্যত ৰাখি; তাৰ ওপৰত ভাগচিহ্ন কৰি, তেৰটা সম অংশৰ ‘কলা’ মাপ স্থিৰ কৰিব।

Verse 4

तत्पत्रं तत्र निक्षिप्य पश्चिमाभिमुखः स्थितः । तत्पूर्वभागे सुदृढं सूत्रमादाय रंजितम्

সেই পত্রটো তাতে থৈ, তেওঁ পশ্চিমমুখে স্থিত থাকিব; তাৰ পাছত তাৰ পূৰ্বভাগত ৰঞ্জিত আৰু দৃঢ় সূত্ৰ (সুতো) লৈ ক্ৰিয়াৰ বাবে সাজু হ’ব।

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायां संन्यासमण्डलविधिवर्णनं नाम पंचमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ ষষ্ঠ ভাগ, কৈলাসসংহিতাত ‘সন্ন্যাস-মণ্ডলবিধিৰ বৰ্ণনা’ নামৰ পঞ্চম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 6

कोष्ठानि स्युस्ततस्तस्य मध्यकोष्ठं तु कर्णिका । कोष्ठाष्टकं बहिस्तस्य दलाष्टकमिहोच्यते

তাৰ পাছত তাত কোষ্ঠ (খণ্ড) থাকিব; মধ্যকোষ্ঠই কৰ্ণিকা। তাৰ বাহিৰে আঠটা কোষ্ঠ—এইবোৰকেই ইয়াত আঠটা দল (পাপৰি) বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 7

दलानि श्वेतवर्णानि दलाष्टकमिहोच्यते । दलानि श्वेतवर्णात्रि समग्राणि प्रकल्पयेत् । पीतरूपां कर्णिकां च कृत्वा रक्तं च वृत्तकम्

ইয়াত শ্বেতবৰ্ণ পাপৰি থকা অষ্টদল পদ্ম অংকন কৰিব লাগে। সকলো পাপৰি সমভাবে শ্বেত কৰি, তাৰ পাছত কৰ্ণিকাক পীতবৰ্ণ কৰি, এটা ৰক্তবৰ্ণ বৃত্তও আঁকিব লাগে।

Verse 8

वनभिद्दलदक्षं तु समारभ्य सुरेश्वरि । रक्तकृष्णाः क्रमेणैव दलसन्धीन्विचित्रयेत्

হে সুৰেশ্বৰী! দক্ষিণ দিশৰ পাঁপৰি পৰা আৰম্ভ কৰি, ক্ৰমে পাঁপৰিসকলৰ সংযোগস্থানসমূহ ৰক্ত (লাল) আৰু কৃষ্ণ (ক’লা) বৰ্ণে বিচিত্ৰভাৱে অলংকৃত কৰিব।

Verse 9

कर्णिकायां लिखेद्यंत्रं प्रणवार्थप्रकाशकम् । अधः पीठं समालिख्य श्रीकण्ठं च तदूर्ध्वतः

কৰ্ণিকাত প্ৰণৱ (ওঁ) ৰ অৰ্থ প্ৰকাশক যন্ত্ৰ লিখিব। তাৰ তলত পীঠটো যত্নে অংকন কৰি, তাৰ ওপৰত শ্ৰীকণ্ঠ (ভগৱান শিৱ) ৰ ৰূপ স্থাপন কৰিব।

Verse 10

तदुपर्य्यमरेशं च महाकालं च मध्यतः । तन्मस्तकस्थं दण्डं च तत ईश्वरमालिखेत्

তাৰ ওপৰত অমৰেশক আৰু মধ্যভাগত মহাকালক অঙ্কন কৰিব। তেওঁৰ মস্তকত দণ্ড আঁকি, তাৰপাছত যথাবিধি ঈশ্বৰ (শিৱ) অঙ্কন কৰিব।

Verse 11

श्यामेन पीठं पीतेन श्रीकण्ठं च विचित्रयेत् । अमरेशं महाकालं रक्तं कृष्णं च तौ क्रमात्

শ্যাম বৰ্ণে পীঠ আৰু পীত বৰ্ণে শ্ৰীকণ্ঠক চিত্ৰিত কৰিব। তাৰপাছত ক্ৰমে অমৰেশক ৰক্তবৰ্ণে আৰু মহাকালক কৃষ্ণবৰ্ণে দেখুৱাব।

Verse 12

कुर्यात्सुधूम्रं दण्डं च धवलं चेश्वरं बुधः । एवं यंत्रं समालिख्य रक्तं सद्येन वेष्टयेत्

বুদ্ধিমান সাধকে দণ্ডক সূক্ষ্ম ধূম্ৰবৰ্ণৰ আৰু ঈশ্বৰক ধৱলবৰ্ণৰ কৰি তুলিব। এইদৰে যন্ত্ৰটি সাৱধানে অঙ্কন কৰি তৎক্ষণাৎ ৰঙা বস্ত্ৰেৰে বেষ্টন কৰিব।

Verse 13

तदुत्थेनैव नादेन विद्यादीशानमीश्वरि । तद्वासपंक्तीर्गृह्णीयादाग्नेयादिक्रमेण वै

হে ঈশ্বৰী, সেই উদ্ভূত নাদ দ্বাৰাই বিদ্যাস্বৰূপ ঈশানক (প্ৰভুক) জানি, আগ্নেয় দিশাৰ পৰা ক্ৰমে তেওঁৰ বাসস্থানসমূহৰ পংক্তি গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 14

कोष्ठानि कोणभागेषु चत्वार्येतानि सुन्दरि । शुक्लेनापूर्य्य वर्णादि चतुष्कं रक्तधातुभिः

হে সুন্দৰী, কোণ-ভাগত এই চাৰিটা কোষ্ঠ আছে। সিহঁতক শ্বেত দ্ৰব্যেৰে পূৰ্ণ কৰি, ৰক্ত খনিজ ৰঞ্জকেৰে বৰ্ণাদি চতুষ্টয় যথাবিধি সাজু কৰা।

Verse 15

आपूर्य्य तानि चत्वारि द्वाराणि परिकल्पयेत् । ततस्तत्पार्श्वयोर्द्वंद्वं पीतेनैव प्रपूरयेत्

ইয়াক পূৰ্ণ কৰি সেই চাৰিটা দ্বাৰ কল্পনা কৰি গঢ়িব। তাৰ পাছত প্ৰতিটোৰ দুয়োপাশৰ যুগল স্থান পীত বৰ্ণে সম্পূৰ্ণ ভৰিব।

Verse 16

आग्नेयकोष्ठमध्ये तु पीताभे चतुरस्रके । अष्टपत्रं लिखेत्पद्मं रक्ताभं पीतकर्णिकम्

আগ্নেয় কোষ্ঠৰ মাজত, পীতাভ চতুৰস্ৰৰ ভিতৰত, অষ্টপত্ৰ পদ্ম আঁকিব—সেয়া ৰক্তাভ হ’ব আৰু মধ্য কৰ্ণিকা পীত হ’ব।

Verse 17

हकारं विलिखेन्मध्ये विन्दुयुक्तं समाहितः । पद्मस्य नैरृते कोष्ठे चतुरस्रन्तदा लिखेत्

সমাহিত চিত্তে মধ্যভাগত বিন্দুযুক্ত ‘হ’ অক্ষৰ লিখিব। তাৰ পাছত পদ্ম-যন্ত্ৰৰ নৈঋত্য কোষ্ঠত তেতিয়াই চতুৰস্ৰ অঙ্কন কৰিব।

Verse 18

पद्ममष्टदलं रक्तं पीतकिंजल्ककर्णिकम् । शवर्गस्य तृतीयन्तु षष्ठस्वरसमन्वितम्

আঠ দলেৰে ৰক্ত পদ্ম, পীত কিঞ্জল্ক আৰু কৰ্ণিকাসহ ধ্যান কৰিব। তাৰ ওপৰত শ-বৰ্গৰ তৃতীয় অক্ষৰ, ষষ্ঠ স্বৰে যুক্ত কৰি স্থাপন কৰি ধ্যান কৰিব।

Verse 19

चतुर्दशस्वरोपेतं बिन्दुनादविभूषितम् । एतद्बीजवरं भद्रे पद्ममध्ये समालिखेत्

চতুৰ্দশ স্বৰে উপেত আৰু বিন্দু-নাদে বিভূষিত এই শ্ৰেষ্ঠ বীজ—হে ভদ্ৰে—পদ্মৰ মধ্যভাগত লিখিব।

Verse 20

पद्मस्येशानकोष्ठे तु तथा पद्मं समालिखेत् । कवर्गस्य तृतीयं तु पंचमस्वरसंयुतम्

পদ্মৰ ঈশান-কোষ্ঠত তদ্ৰূপ পদ্মচিহ্ন অঙ্কন কৰিব। তাত ‘ক’-বৰ্গৰ তৃতীয় অক্ষৰ পঞ্চম স্বৰৰ সৈতে যুক্ত কৰি, মন্ত্রাক্ষৰক যথাস্থানত স্থাপন কৰিব।

Verse 21

विलिखेन्मध्यतस्तस्य बिन्दुकण्ठे स्वलंकृतम् । तद्बाह्यपंक्तित्रितये पूर्वादिपरितः क्रमात्

তাৰ একেবাৰে মধ্যভাগত বিন্দুচিহ্নিত ‘কণ্ঠ’ক শোভিত কৰি লিখিব। তাৰপিছত বাহিৰৰ তিনিটা শাৰীত, পূৰ্ব দিশৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, ক্ৰমে চাৰিওফালে বিন্যাস কৰিব।

Verse 22

कोष्ठानि पंच गृह्रीयाद्गिरिराजसुते शिवे । मध्ये तु कर्णिकां कुर्यात्पीतां रक्तं च वृत्तकम्

হে গিৰিৰাজসুতে শিবে! পাঁচটা কোষ্ঠ (খণ্ড) গ্ৰহণ কৰিব। আৰু মধ্যত কৰ্ণিকা (কেন্দ্ৰাসন) কৰিব—বৃত্তাকাৰ, পীত আৰু ৰক্ত বৰ্ণে চিহ্নিত।

Verse 23

दलानि रक्तवर्णानि कल्पयेत्कल्पवित्तमः । दलबाह्ये तु कृष्णेन रंध्राणि परिपूरयेत्

কল্পবিদ্যাত নিপুণ সাধকে দলে (পাপৰি) ৰক্তবৰ্ণৰ কল্পনা কৰিব। আৰু দলেৰ বাহিৰ ভাগত কৃষ্ণ বৰ্ণে ৰন্ধ্ৰসমূহ পূৰণ কৰি, ৰূপ সম্পূৰ্ণ কৰিব।

Verse 24

आग्नेयादीनि चत्वारि शुक्लेनैव प्रपूरयेत् । पूर्वे षड्बिन्दुसहितं षट्कोणं कृष्णमालिखेत्

আগ্নেয় আদি চাৰিও দিশ শ্বেত বৰ্ণেৰে পূৰণ কৰিব। আৰু পূৰ্ব ভাগত ছয় বিন্দুসহ ষট্কোণ কৃষ্ণ বৰ্ণে আঁকিব।

Verse 25

रक्तवर्णं दक्षिणतस्त्रिकोणं चोत्तरे ततः । श्वेताभमर्द्धचन्द्रं च पीतवर्णं च पश्चिमे

দক্ষিণ দিশত ৰক্তবৰ্ণ ৰূপ ধ্যান কৰিব, তাৰ পিছত উত্তৰত ত্ৰিকোণ; শ্বেতাভ অৰ্ধচন্দ্ৰকো ধ্যান কৰি, পশ্চিমত পীতবৰ্ণ ৰূপ—এইদৰে দিশানুসাৰে পৱিত্ৰ চিহ্ন বিন্যাস কৰিব।

Verse 26

चतुरस्रं क्रमात्तेषु लिखेद्बीजचतुष्टयम् । पूर्वे बिन्दुं समालिख्य शुभ्रं कृष्णं तु दक्षिणे

তাৰপিছত সেই বিভাগসমূহত ক্ৰমে চতুৰস্ৰ (বৰ্গ) আঁকি চাৰিটা বীজাক্ষৰ বিন্যাস কৰিব। পূবত বিন্দু আঁকিব, আৰু দক্ষিণত শুভ্ৰ আৰু কৃষ্ণ চিহ্ন স্থাপন কৰিব।

Verse 27

उकारमुत्तरे रक्तं मकारं पश्चिमे ततः । अकारं पीतमेवं तु कृत्वा वर्णचतुष्टयम्

উত্তৰত ‘উ’কাৰক ৰক্তবৰ্ণ ৰূপে বিন্যাস কৰিব; তাৰপিছত পশ্চিমত ‘ম’কাৰ স্থাপন কৰিব। ‘অ’কাৰক পীতবৰ্ণ ৰূপে ৰাখিব—এইদৰে চাৰিটা বৰ্ণৰ পৱিত্ৰ সমষ্টি বিন্যাস কৰিব।

Verse 28

सर्वोर्द्ध्वपंक्त्यधः पंक्तौ समारभ्य च सुन्दरि । पीतं श्वेतं च रक्तं च कृष्णं चेति चतुष्टयम्

হে সুন্দৰী, সৰ্বোচ্চ শাৰীৰ তলৰ শাৰীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি চাৰিটাৰ সমষ্টি—পীত, শুভ্ৰ, ৰক্ত আৰু কৃষ্ণ।

Verse 29

तदधो धवलं श्यामं पीतं रक्तं चतुष्टयम् । अधस्त्रिकोणके रक्तं शुक्लं पीतं वरानने

তাৰ তলত চাৰিটাৰ সমষ্টি—ধৱল, শ্যাম, পীত আৰু ৰক্ত। আৰু তলৰ ত্ৰিকোণ অংশত, হে বৰাননে, ৰক্ত, শুক্ল আৰু পীত (বৰ্ণ) আছে।

Verse 30

एवन्दक्षिणमारभ्य कुर्यात्सोमान्तमीश्वरि । तद्बाह्यपंक्तौ पूर्वादिमध्यमान्तं विचित्रयेत्

হে ঈশ্বৰী! এইদৰে দক্ষিণ দিশৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সোমান্তলৈ ব্যৱস্থা কৰা। তাৰ পাছত বাহ্য পংক্তিত পূৰ্বৰ পৰা মধ্য হৈ অন্তলৈ ক্ৰমে সুন্দৰকৈ বিচিত্ৰ ৰূপে বিন্যাস কৰা।

Verse 31

पीतं रक्तं च कृष्णं च श्यामं श्वेतं च पीतकम् । आग्रेय्यादि समारभ्य रक्तं श्यामं सितं प्रिये

হালধীয়া, ৰঙা, ক’লা, শ্যাম, বগা আৰু ফিকে হালধীয়া—(এই ৰংসমূহ)। হে প্ৰিয়ে! আগ্নেয় আদি দিশৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৰঙা, শ্যাম আৰু বগা ক্ৰমে বিন্যাস কৰা।

Verse 32

रक्तं कृष्णं च रक्तं च षट्कमेव प्रकीर्तितम् । दक्षिणाद्यं महेशानि पूर्वावधि समीरितम्

ৰঙা, ক’লা আৰু পুনৰ ৰঙা—এইদৰে ষট্ক্ৰম ঘোষণা কৰা হৈছে। হে মহেশানী! ই দক্ষিণৰ পৰা আৰম্ভ হৈ পূৰ্বসীমালৈকে বৰ্ণিত।

Verse 33

नैरृताद्यन्तु विज्ञेयमाग्नेयावधि चेश्वरि । वारुणं तु समारभ्य दक्षिणावधि चेरितम

হে ঈশ্বৰী, সীমা নৈঋত দিশাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আগ্নেয় অৱধি পৰ্যন্ত জানিব লাগে। আৰু বাৰুণ (পশ্চিম) দিশাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দক্ষিণ অৱধি পৰ্যন্ত বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 34

वायव्याद्यं महादेवि नैरृतावधि चेरितम् । सोमार्थं परमेशानि वारुणावधि चेरितम्

হে মহাদেৱী, বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) দিশাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নৈঋত (দক্ষিণ-পশ্চিম) অৱধি পৰ্যন্ত এই কৰ্ম কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছে। হে পৰমেশানী, সোমাৰ্থে বাৰুণ (পশ্চিম) অৱধি পৰ্যন্ত কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 35

ईशानाद्यं तु विज्ञेयं वायव्यावधि चाम्बिके । इत्युक्तो मण्डलविधिर्मया तुभ्यं च पार्वति

হে অম্বিকে! মণ্ডলৰ বিন্যাস ঈশান দিশাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বায়ব্য কোণলৈকে জানিব লাগে। হে পাৰ্বতী! এইদৰে মই তোমাক মণ্ডল-বিধি বুজাই ক’লোঁ।

Verse 36

एवं मण्डलमालिख्य नियतात्मा यतिस्स्वतः । सौरपूजां प्रकुर्वीत स हि तद्वस्तुतत्परः

এইদৰে মণ্ডল আঁকি, নিয়তচিত্ত যতি নিজে সূৰ্যপূজা কৰিব লাগে; কিয়নো এই বিধিয়ে যি তত্ত্বক সূচায়, সেই পৰম সত্যত সি তৎপৰ হয়।