
Sukta 5.85
Atri (Ātreya) (Mandala 5 attribution; hymn-level confirmation recommended)
Varuṇa
Triṣṭubh (probable)
এই সূক্তত ঋত (ব্ৰহ্মাণ্ডীয় আৰু নৈতিক বিধি)ৰ সৰ্বভৌম ধাৰক বৰুণক প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁ দ্যাৱা-পৃথিৱীক মাপি নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু সূৰ্যৰ পথসমূহ স্থাপন কৰে। সূক্তটি বৰুণৰ বিস্তৃত ‘মায়া’ (বিধি-ব্যৱস্থা স্থাপন কৰাৰ কাৰ্যকৰী শক্তি) প্ৰতি বিস্ময়ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, অনুতাপময় প্ৰাৰ্থনালৈ আগবাঢ়ে—দেখা-নেদেখা সকলো দোষ ঢিলা হোৱা বন্ধনৰ দৰে শিথিল হৈ মুক্ত হওক, যাতে উপাসক পুনৰ দেৱীয় অনুগ্ৰহলৈ ঘূৰি আহিব পাৰে।
Mantra 1
प्र सम्राजे बृहदर्चा गभीरं ब्रह्म प्रियं वरुणाय श्रुताय । वि यो जघान शमितेव चर्मोपस्तिरे पृथिवीं सूर्याय ॥
শ্ৰুত সম্ৰাট বৰুণলৈ বিস্তৃত আৰু গভীৰ ব্ৰহ্ম-উচ্চাৰণ গাই উঠা। যিজনে চামৰ টানোঁতা কাৰিগৰৰ দৰে চামৰা মেলি ধৰে, তেনেদৰে সূৰ্যৰ বাবে পৃথিৱী বিস্তাৰ কৰিলে—আলোকৰ গতিৰ বাবে ঋত-ক্ষেত্ৰ স্থাপন কৰি।
Mantra 2
वनेषु व्यन्तरिक्षं ततान वाजमर्वत्सु पय उस्रियासु । हृत्सु क्रतुं वरुणो अप्स्वग्निं दिवि सूर्यमदधात्सोममद्रौ ॥
বনসমূহত তেওঁ অন্তৰিক্ষ বিস্তাৰ কৰিলে; অশ্বসমূহত বাজ (বিজয়-সমৃদ্ধি) স্থাপন কৰিলে, উস্ৰিয়া গাভীসমূহত দুগ্ধ স্থাপন কৰিলে। বৰুণে হৃদয়সমূহত ক্রতু (সংকল্প) ৰাখিলে, আপ্সু অগ্নি স্থাপন কৰিলে, দিৱিত সূৰ্য স্থাপন কৰিলে, আৰু অদ্ৰৌ সোম স্থাপন কৰিলে—প্ৰত্যেক শক্তিক নিজ নিজ আসনত বিধিবদ্ধ কৰি।
Mantra 3
नीचीनबारं वरुणः कवन्धं प्र ससर्ज रोदसी अन्तरिक्षम् । तेन विश्वस्य भुवनस्य राजा यवं न वृष्टिर्व्युनत्ति भूम ॥
ৱৰুণে নীচলৈ টানি ধৰা আৱৰণ-ঢাকনি আকাশ-ধৰণীৰ মাজত, অন্তৰিক্ষলৈ মুকলি কৰি দিলে। সেই কৰ্মে সৰ্বভৱনৰ ৰজা পৃথিৱীৰ ভূমি পৃথক কৰি বিস্তাৰ কৰে—যেনেকৈ বৰষুণে যৱক্ষেত্ৰ ঢিলা কৰি মাটি মুকলি কৰে, তেনেকৈ সত্তাৰ ভিতৰুৱা ভূমি উৰ্ব্বৰ কৰি তোলে।
Mantra 4
उनत्ति भूमिं पृथिवीमुत द्यां यदा दुग्धं वरुणो वष्ट्यादित् । समभ्रेण वसत पर्वतासस्तविषीयन्तः श्रथयन्त वीराः ॥
যেতিয়া দুহি উলিয়াই দিয়া সাৰসত্তা ঢালিবলৈ বৰুণে ইচ্ছা কৰে, তেতিয়া তেওঁ পৃথিৱী—এই বিস্তৃত আধাৰ—আৰু দ্যৌলোককো সেঁতসেঁতে কৰি মুকলি কৰে। তেতিয়া পৰ্বতসমূহে মেঘৰ বস্ত্ৰ পিন্ধে; বলৱন্ত বীৰসকলে শক্তি সঞ্চয় কৰি বাঁধ খুলি দিয়ে—আবদ্ধতা ঢিলা হয়, জীৱনৰ ক্ষেত্ৰ কৰ্মযোগ্য হয়।
Mantra 5
इमामू ष्वासुरस्य श्रुतस्य महीं मायां वरुणस्य प्र वोचम् । मानेनेव तस्थिवाँ अन्तरिक्षे वि यो ममे पृथिवीं सूर्येण ॥
এতিয়া মই দূৰশ্ৰুত অসুৰ বৰুণৰ এই মহৎ মায়া-কাৰ্য ঘোষণা কৰোঁ। তেওঁ অন্তৰিক্ষত যেন মাপনি-দণ্ড লৈ থিয় হৈ আছে; সূৰ্যৰ দ্বাৰা তেওঁ পৃথিৱী মেপি বণ্টন কৰিছে—ঋতৰ আলোকে জীৱনৰ সঠিক পৰিমাপ স্থাপন কৰি।
Mantra 6
इमामू नु कवितमस्य मायां महीं देवस्य नकिरा दधर्ष । एकं यदुद्ना न पृणन्त्येनीरासिञ्चन्तीरवनयः समुद्रम् ॥
ইয়াই নু কৱিতম দেৱতাৰ এই মহৎ মায়া—ইয়াক কোনেও অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰে। একেটা মহাসমুদ্ৰক নদীবোৰে নিৰন্তৰ পানী ঢালি থাকিলেও তাক পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰে; ঢালি দিয়া স্ৰোতবোৰ সমুদ্ৰতেই মিলি যায়।
Mantra 7
अर्यम्यं वरुण मित्र्यं वा सखायं वा सदमिद्भ्रातरं वा । वेशं वा नित्यं वरुणारणं वा यत्सीमागश्चकृमा शिश्रथस्तत् ॥
অৰ্যমনৰ বিধিৰ বিৰুদ্ধে হওক, মিত্ৰৰ সত্য-সম্বন্ধৰ বিৰুদ্ধে হওক, বন্ধু বা সদায় থকা ভ্ৰাতাৰ বিৰুদ্ধে হওক; নিজৰ গৃহৰ লোক বা সদা-সঙ্গী—যাৰ বিৰুদ্ধেই আমি অপৰাধ কৰিছোঁ, হে বৰুণ, সেই গাঁঠি ঢিলা কৰি দিয়া।
Mantra 8
कितवासो यद्रिरिपुर्न दीवि यद्वा घा सत्यमुत यन्न विद्म । सर्वा ता वि ष्य शिथिरेव देवाधा ते स्याम वरुण प्रियासः ॥
উন্মত্ত খেলাত, শত্রুতাত, বা দিবালোকত আমি যি কৰিছোঁ; সত্য বুলি জানি কৰিছোঁ যি, আৰু নাজানি কৰিছোঁ যি—সেই সকলো হে দেৱ, ঢিলা বন্ধনৰ দৰে ভাঙি-ছিঙি দিয়া। তেতিয়া হে বৰুণ, আমি তোমাৰ প্ৰিয় হওঁ।
It praises Varuṇa as the power that keeps the universe and society in right order (ṛta), and it asks him to forgive mistakes and loosen the “bonds” of wrongdoing so life can return to truth.
The Sun’s regular path is used as a symbol of precise order. By saying Varuṇa “measures” with the Sun, the hymn presents him as the one who sets correct proportions in the cosmos and in human conduct.
It means releasing the consequences of error—guilt, inner constraint, and the binding force of wrongdoing—so the worshipper can be restored to harmony with ṛta and become dear to Varuṇa again.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.