Rig Veda Sukta 54
Mandala 5Sukta 5415 Mantras

Sukta 54

Sukta 5.54

Rishi

Atri (Ātreya tradition) (attributed for RV 5.54 as a whole)

Devata

Maruts (storm-host; dynamic powers allied to Indra)

Chandas

Trishtubh (probable for RV 5.54; verse-length and cadence align with triṣṭubh norms)

RV 5.54 অত্রিৰ এক স্তোত্ৰ, য’ত মৰুতসকলক বিজুলী-উজ্জ্বল, পৰ্বত-কঁপোৱা ধুমুহা-দল হিচাপে আহ্বান কৰা হৈছে; তেওঁলোকৰ গর্জনময় অগ্ৰগতি বাধা আঁতৰাই জগতক উদ্দীপিত কৰে। কবিয়ে তেওঁলোকৰ দূৰ-প্ৰসাৰিত শক্তিক—সূৰ্যৰ পথচলা দৰে দ্ৰুত—প্ৰশংসা কৰি, বৈৰী শক্তিৰ বিৰুদ্ধে সংঘৰ্ষত তেওঁলোকৰ ৰক্ষাময় উপস্থিতি, বিজয়ী বল, আৰু ঋত-সমন্বিত সহায় প্ৰাৰ্থনা কৰে।

Mantras

Mantra 1

प्र शर्धाय मारुताय स्वभानव इमां वाचमनजा पर्वतच्युते । घर्मस्तुभे दिव आ पृष्ठयज्वने द्युम्नश्रवसे महि नृम्णमर्चत ॥

হে স্বভানৱ (স্বয়ং-দীপ্ত) মৰুত-শৰ্ধাৰ বাবে—হে পৰ্বতচ্যুত (পৰ্বতৰ পৰা উদ্ভূত) সকল—এই বাণী আগবঢ়াই দিয়া, ঘৰ্ম-সূৰ্যতাপৰ স্তোতালৈ। যজ্ঞৰ পৃষ্ঠ-আধাৰ, দ্যুম্ন-শ্ৰৱস (দীপ্ত খ্যাতি) যাৰ, তেনেকুৱা জনলৈ মহৎ নৃম্ণ (পুৰুষাৰ্থ-শক্তি) গাই-গুণগান কৰ।

Mantra 2

प्र वो मरुतस्तविषा उदन्यवो वयोवृधो अश्वयुजः परिज्रयः । सं विद्युता दधति वाशति त्रितः स्वरन्त्यापोऽवना परिज्रयः ॥

হে মৰুতসকল, তোমালোকৰ বাবে আগবঢ়ে—তৱিষা (প্ৰবল) জল-আনয়নকাৰী, জীৱন-বৃদ্ধিকাৰী, অশ্ব-যুজ (ঘোঁৰা জোঁতা) পৰিজ্ৰয় (চক্ৰাকাৰ গতি) কৰা। তেওঁলোকে বিদ্যুৎ একেলগে স্থাপন কৰে; ত্ৰিত ৰিঙাই উঠে; গভীৰতাৰ পৰা জলসমূহ স্বৰ তোলে, পৰিজ্ৰয় গতিৰে বোৱে।

Mantra 3

विद्युन्महसो नरो अश्मदिद्यवो वातत्विषो मरुतः पर्वतच्युतः । अब्दया चिन्मुहुरा ह्रादुनीवृतः स्तनयदमा रभसा उदोजसः ॥

হে মাৰুতসকল, বিদ্যুতৰ মহিমাত দীপ্ত নৰবীৰ, শিলাৰ দৰে ঝলমল কৰা, বায়ুৰ তাপে তীক্ষ্ণ, পৰ্বতকো স্থিতি-স্থানৰ পৰা সৰাই দিওঁতা! পানীৰ মাজতো তোমালোক বাৰে বাৰে গম্ভীৰ গর্জনৰ আৱৰণে ঢাকি আহা; ওচৰত বজ্ৰগর্জন কৰি, উদ্দাম, উৰ্ধ্বমুখী বলত উথলি উঠা।

Mantra 4

व्यक्तून्रुद्रा व्यहानि शिक्वसो व्यन्तरिक्षं वि रजांसि धूतयः । वि यदज्राँ अजथ नाव ईं यथा वि दुर्गाणि मरुतो नाह रिष्यथ ॥

হে ৰুদ্রসকল, কুশলীসকল, তোমালোক ৰাতিসমূহ বিস্তাৰ কৰা, দিনসমূহো বিস্তাৰ কৰা; মধ্যলোক আৰু ৰজঃ-স্থানসমূহ কঁপাই ছিন্নভিন্ন কৰা। যেতিয়া তোমালোক অখণ্ড সমতলভূমিসমূহক তেনেকৈ চালাও যেন নাও পানীৰ মাজেৰে চলে, তেতিয়া হে মাৰুতসকল, তোমালোক দুৰ্গম পথসমূহ অতিক্ৰম কৰা—কোনো আঘাত বা ব্যৰ্থতা নোহোৱাকৈ।

Mantra 5

तद्वीर्यं वो मरुतो महित्वनं दीर्घं ततान सूर्यो न योजनम् । एता न यामे अगृभीतशोचिषोऽनश्वदां यन्न्ययातना गिरिम् ॥

হে মৰুতগণ, এইয়াই তোমালোকৰ বীৰ্য—তোমালোকৰ মহিমা—যি সূৰ্যৰ দীঘল যোজনাৰ পথৰ দৰে দূৰলৈ বিস্তাৰিত। এইদৰে, অগ্ৰহীত-শোচিষ (অবাধ জ্যোতি) লৈ যাত্ৰাপথত তোমালোক আগবাঢ়িলা; আৰু অশ্ববিহীন হৈয়ো, দীপ্ত সংকল্পৰ বলেই, তোমালোক গিৰিত অৱতীৰ্ণ হ’লা।

Mantra 6

अभ्राजि शर्धो मरुतो यदर्णसं मोषथा वृक्षं कपनेव वेधसः । अध स्मा नो अरमतिं सजोषसश्चक्षुरिव यन्तमनु नेषथा सुगम् ॥

হে মৰুতগণ, যেতিয়া তোমালোকৰ শর্ধ (দল) দীপ্ত হয়, তেতিয়া তোমালোক বন্য বেগৰ বাধা আঁতৰাই দিয়া—যেনেকৈ কাঠকুটাই বেদ্ধা গছ কঁপাই কাটি পেলায়। তেতিয়া, একমত হৈ, আমাৰ অরমতি (সঠিক উদ্যোগৰ মনোবৃত্তি) ক চক্ষুৰ দৰে পথচলাক অনুসৰি, সুগম পথত নি যোৱা।

Mantra 7

न स जीयते मरुतो न हन्यते न स्रेधति न व्यथते न रिष्यति । नास्य राय उप दस्यन्ति नोतय ऋषिं वा यं राजानं वा सुषूदथ ॥

হে মৰুতগণ, যাক তোমালোক সম্পূৰ্ণ জয়লৈ স্থাপন কৰা, সি ন জয়ী হয়, ন নিহত হয়; সি ন ব্যৰ্থ হয়, ন কঁপে, ন ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। তাৰ ৰায় (সমৃদ্ধি) কমি নাযায়, তাৰ সহায়ো ত্যাগ নকৰে—ঋষি হওক বা ৰাজা, যাক তোমালোক সম্পূৰ্ণ বিজয়লৈ ঠেলি দিয়া।

Mantra 8

नियुत्वन्तो ग्रामजितो यथा नरोऽर्यमणो न मरुतः कबन्धिनः । पिन्वन्त्युत्सं यदिनासो अस्वरन्व्युन्दन्ति पृथिवीं मध्वो अन्धसा ॥

নিয়ুত-যুক্ত, শৃঙ্খলিত শক্তিত স্থিত হৈ, ক্ষেত্ৰ-বিজয়ী বীৰ নৰৰ দৰে—অৰ্যমণৰ ন্যায়—মৰুতসকল কৱন্ধিন (বন্ধনকাৰী) ৰূপে আগবাঢ়ে। বলৱন্তসকলে যেতিয়া ধ্বনিত হয়, তেতিয়া সিহঁতে উৎস (ঝৰ্ণা) ফুলাই তোলে; মধুৰস অন্ধসা (মধুময় সাৰ)ৰে পৃথিৱীক সিঞ্চি, ভিজাই, প্লাৱিত কৰে।

Mantra 9

प्रवत्वतीयं पृथिवी मरुद्भ्यः प्रवत्वती द्यौर्भवति प्रयद्भ्यः । प्रवत्वतीः पथ्या अन्तरिक्ष्याः प्रवत्वन्तः पर्वता जीरदानवः ॥

মৰুতসকলৰ বাবে এই পৃথিৱী প্ৰৱত্বতী—ঢালু হৈ আগবঢ়ে; আগুৱাই যোৱা সকলৰ বাবে দ্যৌ (আকাশ)ো প্ৰৱত্বতী হৈ পৰে। অন্তৰিক্ষৰ পথসমূহ সিহঁতৰ দিশে ঢাল খায়; জীৰদানৱ (প্ৰাচীন দানদাতা) পৰ্বতসমূহো প্ৰৱত্বন্ত—নমি আহে।

Mantra 10

यन्मरुतः सभरसः स्वर्णरः सूर्य उदिते मदथा दिवो नरः । न वोऽश्वाः श्रथयन्ताह सिस्रतः सद्यो अस्याध्वनः पारमश्नुथ ॥

হে মৰুতসকল, সভৰস (উদ্দাম), স্বৰ্ণৰ (দ্যুতিময়) দিৱৰ সন্তান বীৰসকল! সূৰ্য উদিত হ’লে যেতিয়া তোমালোক উল্লাসিত হওঁ, তেতিয়া তোমালোকৰ অশ্বসকল দৌৰত শিথিল নহয়; সিস্ৰত (দ্ৰুতগামী) হৈ, তৎক্ষণাৎ এই পথৰ পাৰম—অন্তিম তীৰ—অশ্নুথ, অৰ্থাৎ লাভ কৰ।

Mantra 11

अंसेषु व ऋष्टयः पत्सु खादयो वक्षस्सु रुक्मा मरुतो रथे शुभः । अग्निभ्राजसो विद्युतो गभस्त्योः शिप्राः शीर्षसु वितता हिरण्ययीः ॥

তোমালোকৰ কাঁধত বর্শা; পদত দংশনকাৰী শক্তি; বক্ষত দীপ্ত সুৱৰ্ণ-চক্ৰ, হে মৰুতগণ, আৰু ৰথত তোমালোকৰ শুভ শোভা। অগ্নিৰ দৰে উজ্জ্বল বিদ্যুৎ তোমালোকৰ হস্ত-গভস্তিত; মূৰত বিস্তৃত সুৱৰ্ণময় শিৰস্ত্ৰাণ—বিজয়কৰ্মৰ বাবে তেজে সজ্জিত।

Mantra 12

तं नाकमर्यो अगृभीतशोचिषं रुशत्पिप्पलं मरुतो वि धूनुथ । समच्यन्त वृजनातित्विषन्त यत्स्वरन्ति घोषं विततमृतायवः ॥

সেই স্বৰ্গমুখী উচ্চতা—অধিগৃহীত নোহোৱা জ্বলা-শিখা আৰু দীপ্ত পল্লৱেৰে—হে মৰুতগণ, তোমালোক কঁপাই উলিয়াই গতি দিয়া। বৈৰী শক্তিসমূহ সৰি যায়, ছিটকি পৰে, যেতিয়া তোমালোক সীমাহীনভাৱে দীপ্ত হওঁ, যেতিয়া ঋত-অনুসন্ধানী, ঋত-চলন্ত তোমালোক বিস্তৃত গর্জন ধ্বনি তুলি তোলে।

Mantra 13

युष्मादत्तस्य मरुतो विचेतसो रायः स्याम रथ्यो वयस्वतः । न यो युच्छति तिष्यो यथा दिवोऽस्मे रारन्त मरुतः सहस्रिणम् ॥

হে মৰুতসকল, বিচক্ষণ দীপ্তিমান! তোমালোকৰ দান কৰা ৰায় (ধন-সমৃদ্ধি) আমি লাভ কৰোঁ—যাত্ৰাৰ ৰথৰ যোগ্য, প্ৰাণবল-সম্পন্ন। যেন আকাশৰ তিষ্য নক্ষত্ৰ আৱৃত নহয়, তেনেকৈ তোমালোকৰ প্ৰৱৰ্তিত সহস্ৰগুণ পূৰ্ণতা আমাৰ ভিতৰত ধ্বনিত হৈ স্থিত হওক।

Mantra 14

यूयं रयिं मरुतः स्पार्हवीरं यूयमृषिमवथ सामविप्रम् । यूयमर्वन्तं भरताय वाजं यूयं धत्थ राजानं श्रुष्टिमन्तम् ॥

হে মৰুতসকল, তোমালোকেই বীৰ্য-সমৃদ্ধ আকাঙ্ক্ষিত ৰায় দিয়া; তোমালোকেই সাম-প্ৰেৰিত ঋষি-বিপ্ৰক ৰক্ষা কৰা। তোমালোকেই ভৰতাৰ বাবে দ্ৰুত অশ্ব আৰু বিজয়ী বাজ (বল) বহন কৰোৱা; তোমালোকেই সত্যশ্ৰৱণ-সম্পন্ন ৰজাক স্থাপন কৰা।

Mantra 15

तद्वो यामि द्रविणं सद्यऊतयो येना स्वर्ण ततनाम नॄँरभि । इदं सु मे मरुतो हर्यता वचो यस्य तरेम तरसा शतं हिमाः ॥

হে সদ্য-সহায় মৰুতসকল, তোমালোকৰ পৰা সেই দ্ৰৱিণ (ধন) মই বিচাৰোঁ—যাৰ দ্বাৰা, বিস্তাৰিত জ্যোতিৰ দৰে, আমি নৰ-শক্তিসমূহৰ ওপৰত বিস্তৃত হ’ব পাৰোঁ। হে মৰুতসকল, এই মোৰ হৰ্য্য (প্ৰিয়) বাক্য আনন্দে গ্ৰহণ কৰা; ইয়াৰ বলত আমি তৰাসাৰে অন্ধকাৰৰ শত হিম (শত শীত) পাৰ হওঁ।

Frequently Asked Questions

They are a host of storm-deities—youthful, radiant, and loud with thunder—often described as Rudra’s sons and powerful allies of Indra.

The hymn praises the Maruts’ overwhelming energy (wind, lightning, thunder) and asks them to protect the worshipper, scatter hostile forces, and support victory and right order (ṛta).

To show that their power and movement are vast, far-ranging, and unstoppable—extending across the world like the Sun’s long path through the sky.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App