Rig Veda Sukta 29
Mandala 5Sukta 2915 Mantras

Sukta 29

Sukta 5.29

Devata

Indra (with Maruts in attendance; Aryaman mentioned as principle of order)

এই সূক্তত ইন্দ্ৰক মৰুতসকলৰ দৃঢ়, সৰ্বজ্ঞ নেতা হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁৰ বিশ্ব-শৃঙ্খলা স্থাপনকাৰী শক্তি আৰু সৰ্প অহি (বাধাৰ আদৰ্শ প্ৰতীক) ওপৰত তেওঁৰ নিৰ্ণায়ক বিজয় উদ্‌যাপন কৰা হৈছে। ‘তিন’ মটিফটো বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ কৰি (আৰ্যমনৰ বিধান, দীপ্তিমান লোক/ধাম, ধাৰা/জল) ইন্দ্ৰৰ বিজয়ক কসমিক শৃঙ্খলা পুনঃস্থাপনৰ ৰূপে দেখুওৱা হৈছে—জীৱনদায়ী জল আৰু পোহৰ মুক্ত হোৱাৰ সৈতে। শেষত ঋষিয়ে ইন্দ্ৰলৈ নতুনকৈ গঢ়া ব্ৰহ্ম (স্তোত্ৰ-কাৰুকাৰ্য) অৰ্পণ কৰে, প্ৰাৰ্থনাক সু-নিৰ্মিত বস্ত্ৰ আৰু সুদৃঢ় ৰথৰ সৈতে তুলনা কৰি।

Mantras

Mantra 1

त्र्यर्यमा मनुषो देवताता त्री रोचना दिव्या धारयन्त । अर्चन्ति त्वा मरुतः पूतदक्षास्त्वमेषामृषिरिन्द्रासि धीरः ॥

ত্ৰিগুণ আৰ্যমা—মানৱৰ বাবে দেৱ-নিয়ম; ত্ৰিগুণ দিৱ্য ৰোচনাসমূহ দেৱতাসকলে ধৰি ৰাখে। পৱিত্ৰ শক্তিসম্পন্ন মৰুতসকলে তোমাক স্তৱ কৰে; হে ইন্দ্ৰ, তুমি তেওঁলোকৰ ঋষি—ধীৰ, স্থিৰ জ্ঞানী।

Mantra 2

अनु यदीं मरुतो मन्दसानमार्चन्निन्द्रं पपिवांसं सुतस्य । आदत्त वज्रमभि यदहिं हन्नपो यह्वीरसृजत्सर्तवा उ ॥

যেতিয়া মৰুতসকল আনন্দোন্মত্ত হৈ, চেপা-সোম পান কৰা ইন্দ্ৰক স্তৱ গাইছিল, তেতিয়া তেওঁ বজ্ৰ উঠাই ল’লে। যেতিয়া তেওঁ বাধাৰ সৰ্প—অহিক আঘাত কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ মহাশক্তিশালী আপঃ (জলধাৰা) মুক্ত কৰি দিলে, সিহঁত বোৱাবলৈ।

Mantra 3

उत ब्रह्माणो मरुतो मे अस्येन्द्रः सोमस्य सुषुतस्य पेयाः । तद्धि हव्यं मनुषे गा अविन्ददहन्नहिं पपिवाँ इन्द्रो अस्य ॥

আৰু ব্ৰহ্মণ-প্ৰেৰিত শক্তিসমূহ—মৰুতসকল—এই কৰ্মত মোৰ সৈতে আছে; ইন্দ্ৰই সু-চেপা সোম পান কৰিব। কিয়নো এইয়েই হৱ্য: মানুহৰ বাবে তেওঁ গা (গাভীসম)—আলোকৰ ৰশ্মিসমূহ উদ্ধাৰ কৰিলে; সোম পান কৰি ইন্দ্ৰই সিহঁতক ৰোধ কৰা অহিক আঘাত কৰিলে।

Mantra 4

आद्रोदसी वितरं वि ष्कभायत्संविव्यानश्चिद्भियसे मृगं कः । जिगर्तिमिन्द्रो अपजर्गुराणः प्रति श्वसन्तमव दानवं हन् ॥

তেওঁ দুয়োটা ৰোদসী (আকাশ-পৃথিৱী) বিস্তাৰ কৰি, পৃথক কৰি ঠেকাই ধৰিলে; ভয়ত আৱৰণ হোৱা বস্তুটিও কঁপা মৃগ যেন হৈ উঠিল। গর্জন কৰি আগবাঢ়ি অহা ইন্দ্ৰই, শ্বাস ফুঁকাই আগবঢ়া দানৱক আঘাত কৰি নিধন কৰিলে; অন্ধকাৰৰ আক্ৰমণ তেওঁ উলটাই দিলে।

Mantra 5

अध क्रत्वा मघवन्तुभ्यं देवा अनु विश्वे अददुः सोमपेयम् । यत्सूर्यस्य हरितः पतन्तीः पुरः सतीरुपरा एतशे कः ॥

তেতিয়া, হে মঘৱন, তোমাৰ সংকল্প-শক্তিৰে সকলো দেৱতাই একমত হৈ তোমাক সোমপেয় (সোমৰ পান) দান কৰিলে। যেতিয়া সূৰ্যৰ হৰিত অশ্বসমূহ আগফালে উৰি যায়, ওপৰত—সেই দ্ৰুত আলোক-গতি কোনে ধৰি পেলাব পাৰে?

Mantra 6

नव यदस्य नवतिं च भोगान्त्साकं वज्रेण मघवा विवृश्चत् । अर्चन्तीन्द्रं मरुतः सधस्थे त्रैष्टुभेन वचसा बाधत द्याम् ॥

যেতিয়া দানশীল মঘৱা বজ্ৰেৰে একেলগে শত্রুৰ নৱ-নৱতি ভোগ (আনন্দ-সম্পদ) কাটি পেলালে, তেতিয়া মৰুতসকলে একে আসনত ইন্দ্ৰক গাইলে। ত্ৰৈষ্টুভ বচনেৰে তেওঁলোকে দ্যৌ (আকাশ) ভেদি মুকলি কৰিলে—উচ্চতৰ আলোকৰ বাবে পথ কৰি।

Mantra 7

सखा सख्ये अपचत्तूयमग्निरस्य क्रत्वा महिषा त्री शतानि । त्री साकमिन्द्रो मनुषः सरांसि सुतं पिबद्वृत्रहत्याय सोमम् ॥

বন্ধুতা-বন্ধুত্বৰ দৰে, তীব্ৰ অগ্নিয়ে তেওঁৰ বাবে সংকল্প-শক্তিৰে মহিষ-সম তিনিশ (মহৎ সম্পদ) ৰান্ধি সাজি দিলে। আৰু ইন্দ্ৰে মানুহৰ সৈতে একেলগে তিনিটা সৰাঁস (ধাৰা/নদী) জয় কৰিলে; চেপা সোম পান কৰি তেওঁ বৃত্ৰ-বধলৈ আগবাঢ়িল—জলসমূহৰ মুক্তিৰ বাবে।

Mantra 8

त्री यच्छता महिषाणामघो मास्त्री सरांसि मघवा सोम्यापाः । कारं न विश्वे अह्वन्त देवा भरमिन्द्राय यदहिं जघान ॥

মহিষসম বলৰ তিনি শত, তিনি সৰিতা, আৰু সোম-আপঃ—এই সকলো মঘৱান দানবীৰে লাভ কৰিলে। তেতিয়া সকলো দেৱতাই গায়কৰ আহ্বানৰ দৰে ধ্বনি তুলিলে—ইন্দ্ৰে অহি বধ কৰিলে যেতিয়া, তেতিয়াই ইন্দ্ৰৰ বাবে বিজয়-ভাৰ উঠিল; বাধা-অন্ধকাৰৰ ওপৰত জ্যোতিৰ জয়ক বিশ্বশক্তিসমূহে প্ৰশংসা কৰিলে।

Mantra 9

उशना यत्सहस्यैरयातं गृहमिन्द्र जूजुवानेभिरश्वैः । वन्वानो अत्र सरथं ययाथ कुत्सेन देवैरवनोर्ह शुष्णम् ॥

হে ইন্দ্ৰ, উশনা (উশনা-কাব্য) যেতিয়া সহস্ৰ-সমৃদ্ধ ধনেৰে, যাত্ৰাত উদ্‌গ্ৰীৱ অশ্বসমূহে সৈতে, গৃহলৈ আহিলা, তেতিয়া তুমি প্ৰচেষ্টা কৰি ইয়াত ৰথসহ গ’লা। কুত্স আৰু দেৱতাসকলৰ সৈতে তুমি সত্যই শুষ্ণক দমন কৰাত সহায় কৰিলা—সেই শুকাই দিয়া শক্তিক।

Mantra 10

प्रान्यच्चक्रमवृहः सूर्यस्य कुत्सायान्यद्वरिवो यातवेऽकः । अनासो दस्यूँरमृणो वधेन नि दुर्योण आवृणङ्मृध्रवाचः ॥

তুমি সূৰ্যৰ এটা চক্ৰ টানি উলিয়ালা, আৰু কুত্সৰ বাবে যাত্ৰাৰ বাবে আন এটা বিস্তৃত পথ কৰিলা। নাসাহীন দস্যুসকলক তুমি আঘাতে চেপি পেলালা; কুটিল-বাক্য কোৱা সিহঁতক অন্ধকাৰৰ দুষ্ট গৰ্ভত বন্ধ কৰি দিলা—যাতে জ্যোতিৰ সত্য পথ আগবাঢ়ে।

Mantra 11

स्तोमासस्त्वा गौरिवीतेरवर्धन्नरन्धयो वैदथिनाय पिप्रुम् । आ त्वामृजिश्वा सख्याय चक्रे पचन्पक्तीरपिबः सोममस्य ॥

গৌৰিবীতিৰ যজ্ঞ-অৰ্পণত স্তোত্ৰসমূহে তোমাক বৃদ্ধি কৰিলে; বৈদথিনাৰ নিমিত্তে পিপ্ৰুক তুমি বশ কৰিলে। ঋজিশ্বাই তোমাক সখ্যতাত স্থাপন কৰিলে; ভাগসমূহ ৰান্ধি, তুমি এই সোম পান কৰিলে—সখা আৰু বীৰ-সহায় ৰূপে কৰ্ম গ্ৰহণ কৰি।

Mantra 12

नवग्वासः सुतसोमास इन्द्रं दशग्वासो अभ्यर्चन्त्यर्कैः । गव्यं चिदूर्वमपिधानवन्तं तं चिन्नरः शशमाना अप व्रन् ॥

চেপা সোমসহ নবগ্বসকলে, আৰু স্তোত্ৰ-ঋচাসমূহে দশগ্বসকলে, ইন্দ্ৰক অভিমুখে গীত গায়। গোপালন-গৃহ (গব্য) যি ঢাকি বন্ধ কৰা আছিল, তাকো পৰিশ্ৰমী নৰসকলে ভাঙি মেলিলে—গোপন জ্যোতি আৱৰণৰ পৰা মুক্ত হ’বলৈ।

Mantra 13

कथो नु ते परि चराणि विद्वान्वीर्या मघवन्या चकर्थ । या चो नु नव्या कृणवः शविष्ठ प्रेदु ता ते विदथेषु ब्रवाम ॥

হে মঘৱন, জ্ঞানীজন কেনেকৈ তোমাৰ পৰিক্ৰমা অনুসৰণ কৰিব—তোমাৰ বীৰ্যকৰ্মসমূহ, যিবোৰ তুমি সম্পন্ন কৰিছা? আৰু হে অতি-শক্তিমান, এতিয়া তুমি যি নতুন কৰ্ম প্ৰকাশ কৰিছা—সেই তোমাৰ শক্তিসমূহ আমি বিদথসমূহত ঘোষণা কৰিম।

Mantra 14

एता विश्वा चकृवाँ इन्द्र भूर्यपरीतो जनुषा वीर्येण । या चिन्नु वज्रिन्कृणवो दधृष्वान्न ते वर्ता तविष्या अस्ति तस्याः ॥

হে ইন্দ্ৰ, এই সকলো কৰ্ম তুমি সম্পন্ন কৰিছা—অতি বহু, সীমাহীন—নিজ জন্মৰ পৰাই আৰু তোমাৰ বীৰ্য-শক্তিৰে। হে বজ্ৰিন, শক্তিত দুঃসাহসী, তুমি যি কিবা এতিয়াও কৰো—তোমাৰ সেই তেজ-মহিমাক ধৰি ৰাখিব পৰা কোনো সীমা, কোনো মোড়-সীমা নাই।

Mantra 15

इन्द्र ब्रह्म क्रियमाणा जुषस्व या ते शविष्ठ नव्या अकर्म । वस्त्रेव भद्रा सुकृता वसूयू रथं न धीरः स्वपा अतक्षम् ॥

হে ইন্দ্ৰ, গঢ়ি তোলা এই ব্ৰহ্ম (স্তোত্ৰ) তুমি গ্ৰহণ কৰা; হে অতি শক্তিমান, তোমাৰ বাবে আমি যি নতুন কৰ্ম কৰিলোঁ সেয়া গ্ৰহণ কৰা। শুভ, সুগঠিত, ধন-আকাঙ্ক্ষী এক উত্তম বস্ত্ৰৰ দৰে—আৰু ৰথৰ দৰে—ধীৰ, কুশলীজনাই ইয়াক গঢ়ি তুলিলে।

Frequently Asked Questions

It praises Indra as the great victor who breaks obstruction (Ahi) and releases waters and light, with the Maruts singing alongside him. It also links this victory to cosmic and social order through Aryaman.

The “three” points to a structured cosmos—three luminous realms and a threefold sense of ordinance/order (Aryaman). It frames Indra’s victory as restoring a stable, well-arranged world.

It means the poet’s hymn itself is a carefully made sacred work. Like a well-made garment or chariot, the prayer is presented as a ritual vehicle meant to carry blessings and strength from Indra.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App