
Sukta 4.33
Vāmadeva Gautama (attributed for Mandala 4; hymn to the Rbhus)
Rbhus (R̥bhus: Ṛbhu, Vibhvā, Vāja) as powers of divine craftsmanship and perfection
Triṣṭubh (probable for RV 4.33; verse-level confirmation may vary by recension)
এই সূক্তত ঋভুসকল—ঋভু, বিভ্বা আৰু বাজ—ক দেৱীয় শিল্পী ৰূপে আহ্বান কৰা হৈছে; দ্ৰুত প্ৰেৰণাত উদ্দীপিত হৈ তেওঁলোকে ৰূপসমূহ নিখুঁত কৰে আৰু দেৱতা আৰু মানুহৰ বাবে প্ৰাচুৰ্য বহুগুণে বৃদ্ধি কৰে। তেওঁলোকৰ সত্যভাষিতা, স্বধা (নিজস্ব/জন্মগত বিধি) অনুসৰণ, আৰু ত্বষ্টৃয়েও স্বীকৃত কৰা আশ্চৰ্য কৰ্মসমূহৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে। অন্তত, তৃতীয় সোম-প্ৰেষণত যজমানৰ বাবে ‘বসূনি’ (সত্য ধন-সম্পদ) স্থাপন কৰিবলৈ তেওঁলোকক প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Mantra 1
प्र ऋभुभ्यो दूतमिव वाचमिष्य उपस्तिरे श्वैतरीं धेनुमीळे । ये वातजूतास्तरणिभिरेवैः परि द्यां सद्यो अपसो बभूवुः ॥
ঋভুসকলৰ প্ৰতি মই দূতৰ দৰে মোৰ বাক্য আগবঢ়াই পঠাওঁ; বিস্তৃত হৈ থকা উজ্জ্বল-শ্বেত, সমৃদ্ধিদায়িনী ধেনুক মই বন্দনা কৰোঁ। যিসকল বায়ুবেগে চালিত, দ্ৰুত অশ্বসম বাহনেৰে, সিহঁতে তৎক্ষণাৎ কৰ্মশক্তিসম্পন্ন কৰ্তা হৈ আকাশক পৰিবেষ্টন কৰিলে।
Mantra 2
यदारमक्रन्नृभवः पितृभ्यां परिविष्टी वेषणा दंसनाभिः । आदिद्देवानामुप सख्यमायन्धीरासः पुष्टिमवहन्मनायै ॥
যেতিয়া ঋভুসকলে দুজন পিতৃ-মাতৃৰ বাবে উপযুক্ত বস্তু গঢ়িলে—আবেষ্টিত আসনসমূহ আৰু নিজৰ দক্ষ কৰ্মশক্তিৰে অলংকাৰ—তেতিয়াই সিহঁতে দেৱসকলৰ সখ্যতালৈ ওচৰ চাপিল। স্থিৰ বুদ্ধিৰ ঋষিসকলে মনৰ আনন্দৰ বাবে পুষ্টি আৰু বৃদ্ধি আনিলে।
Mantra 3
पुनर्ये चक्रुः पितरा युवाना सना यूपेव जरणा शयाना । ते वाजो विभ्वाँ ऋभुरिन्द्रवन्तो मधुप्सरसो नोऽवन्तु यज्ञम् ॥
যিসকলে দুজন পিতৃ-মাতৃক পুনৰায় যুৱক কৰিলে—পুৰণি খুঁটাৰ দৰে জৰাজীৰ্ণ হৈ শুই থাকিলেও—সেই ঋভুসকল, বাজ, বিভ্বাঁ আৰু ঋভু, ইন্দ্ৰবলসম্পন্ন আৰু মধুৰস ঝৰোৱা, আমাৰ যজ্ঞক ৰক্ষা কৰক।
Mantra 4
यत्संवत्समृभवो गामरक्षन्यत्संवत्समृभवो मा अपिंशन् । यत्संवत्समभरन्भासो अस्यास्ताभिः शमीभिरमृतत्वमाशुः ॥
যেতিয়া ঋভুগণে এক সম্পূৰ্ণ বছৰৰ বাবে গাইখন (জ্ঞান-ৰশ্মি) ৰক্ষা কৰিলে, যেতিয়া এক বছৰৰ বাবে তাক গঢ়ি-পিটাই নিখুঁত কৰিলে, যেতিয়া এক বছৰৰ বাবে তাৰ দীপ্তিমান ভাস (উজ্জ্বল মহিমা) বহন কৰিলে—সেই শমী (দক্ষ, শুভ কৰ্ম) সমূহৰ দ্বাৰাই তেওঁলোকে অমৃতত্ব লাভ কৰিলে।
Mantra 5
ज्येष्ठ आह चमसा द्वा करेति कनीयान्त्रीन्कृणवामेत्याह । कनिष्ठ आह चतुरस्करेति त्वष्ट ऋभवस्तत्पनयद्वचो वः ॥
জ্যেষ্ঠজনে ক’লে—“দুটা চমসা (পেয়ালা) বনাও”; কনিষ্ঠতকৈ ডাঙৰজনে ক’লে—“আহা, তিনিটা বনাওঁ”; সৰ্বকনিষ্ঠজনে ক’লে—“চাৰিটা বনাও।” হে ঋভুগণ, ত্বষ্টৃ তোমালোকৰ সেই বাক্য—আনন্দ-পাত্ৰ বহুগুণ কৰা গঠনকাৰী বচন—অনুমোদন কৰিলে।
Mantra 6
सत्यमूचुर्नर एवा हि चक्रुरनु स्वधामृभवो जग्मुरेताम् । विभ्राजमानाँश्चमसाँ अहेवावेनत्त्वष्टा चतुरो ददृश्वान् ॥
সত্য তেওঁলোকে ক’লে, হে নৰগণ; কিয়নো সঁচাকৈ তেওঁলোকে কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে। নিজৰ স্বধা (নিজস্ব বিধি/স্বভাব) অনুসৰি ঋভুগণ এই সিদ্ধিলৈ আহিল। ত্বষ্টৃ দৰ্শন কৰি, যেন একেদিনতে, দীপ্তিমান চাৰিটা চমসা চিনিলে।
Mantra 7
द्वादश द्यून्यदगोह्यस्यातिथ्ये रणन्नृभवः ससन्तः । सुक्षेत्राकृण्वन्ननयन्त सिन्धून्धन्वातिष्ठन्नोषधीर्निम्नमापः ॥
আগোহ্যৰ আতিথ্যত দ্বাদশ দিন ধৰি ঋভুসকলে লক্ষ্য অনুসৰি আনন্দেৰে গুঞ্জৰিত হ’ল। তেওঁলোকে ক্ষেত্ৰসমূহ সুক্ষেত্ৰ কৰিলে; সিন্ধু-নদীসমূহক আগবঢ়াই নিলে; শুকান ধন্বাত ঔষধি-লতাবন স্থাপন কৰিলে; আৰু পানীক নিম্নস্থানলৈ প্রবাহিত কৰিলে—যথাযথ কৌশলে জীৱনৰ গতি বিধান কৰি।
Mantra 8
रथं ये चक्रुः सुवृतं नरेष्ठां ये धेनुं विश्वजुवं विश्वरूपाम् । त आ तक्षन्त्वृभवो रयिं नः स्ववसः स्वपसः सुहस्ताः ॥
যিসকলে সু-গঠিত ৰথ গঢ়িলে—মানৱৰ যাত্ৰাৰ বাবে সৰ্বোত্তম—আৰু যিসকলে বিশ্বজুৱ, বিশ্বৰূপা ধেনু গঢ়িলে, সেই স্বৱস, স্বপস, সুহস্ত ঋভুসকলে আমাৰ বাবে ৰয়ি—সমৃদ্ধি/পূৰ্ণতা—খোদাই কৰি দিওক।
Mantra 9
अपो ह्येषामजुषन्त देवा अभि क्रत्वा मनसा दीध्यानाः । वाजो देवानामभवत्सुकर्मेन्द्रस्य ऋभुक्षा वरुणस्य विभ्वा ॥
দেৱতাসকলে তেওঁলোকৰ কৰ্ম গ্ৰহণ কৰিলে, কিয়নো তেওঁলোকে ক্রতু আৰু মনসাৰে লক্ষ্যত ধ্যান স্থিৰ কৰি চিন্তা কৰিছিল। দেৱসমূহৰ মাজত সুকৰ্মা ৰূপে বাজা হ’ল; ইন্দ্ৰৰ বাবে ঋভুক্ষা, আৰু বৰুণৰ বাবে বিভ্বা—প্ৰত্যেকে দেৱ-ঋতত সিদ্ধ শক্তিৰূপে নিজ নিজ স্থান গ্ৰহণ কৰিলে।
Mantra 10
ये हरी मेधयोक्था मदन्त इन्द्राय चक्रुः सुयुजा ये अश्वा । ते रायस्पोषं द्रविणान्यस्मे धत्त ऋभवः क्षेमयन्तो न मित्रम् ॥
যিসকলে মেধা-উক্তি (প্ৰেৰিত বোধ আৰু স্তোত্ৰ)ত আনন্দিত হোৱা দুটা হৰি-শক্তি ইন্দ্ৰৰ বাবে গঢ়িলে, আৰু যিসকলে অশ্বসমূহক সু-যুজা (সুন্দৰকৈ জোঁতা) কৰিলে—হে ঋভুগণ, আমাৰ ভিতৰত ৰায়ি-পোষণ (ধন-সমৃদ্ধিৰ বৃদ্ধি), ধাৰণক্ষম প্ৰাচুৰ্য, আৰু সত্তাৰ ধন-সম্পদ স্থাপন কৰক; মিত্ৰৰ দৰে আমাৰ ক্ষেম (শান্তি-নিরাপত্তা) পোষণ কৰি।
Mantra 11
इदाह्नः पीतिमुत वो मदं धुर्न ऋते श्रान्तस्य सख्याय देवाः । ते नूनमस्मे ऋभवो वसूनि तृतीये अस्मिन्त्सवने दधात ॥
এই দিনৰ গতি-মুহূর্তত তোমালোকৰ বাবে দেৱতাসকলে সোম-পানৰ পীতি আৰু উচ্ছ্বসিত মদ (আনন্দ) ঢালি দিলে; পৰিশ্ৰম কৰি ক্লান্ত হোৱা জনৰ সখ্যা (বন্ধুত্ব) নোহোৱাকৈ নহয়। সেয়ে, হে ঋভুগণ, এই তৃতীয় সৱনত আমাৰ বাবে বসু (সত্য ধন-সম্পদ) স্থাপন কৰক।
The R̥bhus are a triad—Ṛbhu, Vibhvā, and Vāja—praised as divine craftsmen who perfect and renew forms. In this hymn they stand for flawless skill, truth in action, and the power to multiply abundance.
Tvaṣṭṛ is the divine fashioner. The hymn says he recognizes the R̥bhus’ work—shining cups—showing that their craftsmanship is so perfect it is acknowledged by the cosmic artisan himself, a model for a well-made sacrifice.
A Soma sacrifice has three main pressings in a day. The hymn’s final verse asks the R̥bhus to place ‘vasūni’ (true riches) in the worshipper specifically at the third pressing, linking the praise to a clear ritual moment.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.