
Sukta 10.73
Likely Gaurivīti Śāktya (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.73; verify against specific śākhā lists)
Indra (with Maruts as auxiliaries)
Triṣṭubh
এই ত্ৰিষ্টুভ্ স্তোত্ৰত ইন্দ্ৰৰ জন্ম, বৃদ্ধি আৰু বিজয়ী পৰাক্ৰমৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে; মৰুতসকল সহচৰ আৰু শক্তিবৰ্ধক ৰূপে তেওঁক বাধাদায়ক শক্তিসমূহ উচ্ছেদ কৰিবলৈ অধিক বলৱান কৰে। সৃষ্টিমূলক চিত্ৰকল্পনা আৰু যুদ্ধজয়ৰ পৰা অন্তৰ্জ্যোতিৰ দিশলৈ আগবাঢ়ি, ঋষিসকলে ইন্দ্ৰক অন্ধকাৰ গুৰিয়াই আঁতৰাবলৈ, চকুত দৰ্শনেৰে পূৰ্ণ কৰিবলৈ, আৰু গোপন ধনৰ দৰে বান্ধোনৰ পৰা তেওঁলোকক মুক্ত কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে।
Mantra 1
जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय मन्द्र ओजिष्ठो बहुलाभिमानः । अवर्धन्निन्द्रं मरुतश्चिदत्र माता यद्वीरं दधनद्धनिष्ठा ॥
উগ্ৰ ইন্দ্ৰ জনিল—সহসৰ বাবে, তুৰা (দ্ৰুত-বিজয়ী) শক্তিৰ নিমিত্তে; মন্দ্ৰ, অতি-ওজস্বী, বহুবিধ বিস্তাৰত আত্মবিশ্বাসী। ইয়াত মৰুতসকলেও ইন্দ্ৰক বৃদ্ধি কৰিলে, যেতিয়া মাতা বীৰক স্থাপন কৰিলে—সত্তাৰ ভিতৰত ধনিষ্ঠা, বলৰ ধন, স্থিৰ কৰি দিলে।
Mantra 2
द्रुहो निषत्ता पृशनी चिदेवैः पुरू शंसेन वावृधुष्ट इन्द्रम् । अभीवृतेव ता महापदेन ध्वान्तात्प्रपित्वादुदरन्त गर्भाः ॥
অন্ধকাৰত আসীন দ্ৰুহোও, আৰু পৃশনীও—দেৱশক্তিসকলৰ দ্বাৰা—বহু শংসা (স্তৱ)ৰে ইন্দ্ৰক বৃদ্ধি কৰিলে। যেন আৱৃত, সেই গোপন গৰ্ভসমূহ মহাপদে (মহা-পদক্ষেপে) অন্ধকাৰৰ পৰা, অধঃ-আৱৰণৰ পৰা, ওপৰলৈ উঠি আহিল।
Mantra 3
ऋष्वा ते पादा प्र यज्जिगास्यवर्धन्वाजा उत ये चिदत्र । त्वमिन्द्र सालावृकान्त्सहस्रमासन्दधिषे अश्विना ववृत्याः ॥
তোমাৰ ঋষ্ব (উচ্চ) পদযুগল যেতিয়া জয়লাভৰ বাবে আগবাঢ়ে, তেতিয়া বাজ (বল-সমৃদ্ধি) বৃদ্ধি পায়—ইয়াত থকা সমূহো। হে ইন্দ্ৰ, তুমি সহস্ৰ সালাৱৃকানক আসনত স্থাপন কৰিলা, যেতিয়া অশ্বিনদ্বয় গতি-প্ৰবাহে তোমালৈ ঘূৰি আহিল।
Mantra 4
समना तूर्णिरुप यासि यज्ञमा नासत्या सख्याय वक्षि । वसाव्यामिन्द्र धारयः सहस्राश्विना शूर ददतुर्मघानि ॥
একে গতিৰে তুমি যজ্ঞৰ ওচৰলৈ ত্বৰিতে আহা; হে নাসত্যদ্বয়, সখ্যৰ নিমিত্তে তুমি তেওঁলোকক বহন কৰি আনো। ঐশ্বৰ্যসমৃদ্ধ দ্বৈত-প্ৰাচুৰ্যত, হে ইন্দ্ৰ, তুমি দৃঢ়ভাৱে ধৰি ৰাখা; হে বীৰ, সহস্ৰাশ্বিন অশ্বিনদ্বয়ে দানসমূহ প্ৰদান কৰক।
Mantra 5
मन्दमान ऋतादधि प्रजायै सखिभिरिन्द्र इषिरेभिरर्थम् । आभिर्हि माया उप दस्युमागान्मिहः प्र तम्रा अवपत्तमांसि ॥
ঋতাৰ ওপৰৰ সত্যৰ পৰা আনন্দে বৃদ্ধি পাই, প্ৰজাৰ (বৃদ্ধিৰ) নিমিত্তে ইন্দ্ৰে উৎসাহী সখাসকলৰ সৈতে লক্ষ্য অন্বেষণ কৰিলে। এই মায়াশক্তিসমূহেৰে তেওঁ দস্যুৰ ওচৰলৈ গৈ পালে; তাম্ৰবৰ্ণ কুহেলিসমূহ সৰি পৰিল, অন্ধকাৰসমূহ নিক্ষিপ্ত হ’ল।
Mantra 6
सनामाना चिद्ध्वसयो न्यस्मा अवाहन्निन्द्र उषसो यथानः । ऋष्वैरगच्छः सखिभिर्निकामैः साकं प्रतिष्ठा हृद्या जघन्थ ॥
প্ৰাচীন ধ্বংসকাৰী শক্তিসমূহো তেওঁৰ বাবে তললৈ ঠেলি দিয়া হ’ল, হে ইন্দ্ৰ—যেনেকৈ উষাসসমূহ ৰথৰ দৰে আগুৱাই বহন কৰা হয়। এক ইচ্ছাৰ উচ্চ সখাসকলৰ সৈতে তুমি আগবাঢ়িলা; একেলগে তুমি হৃদয়-বেদনাদায়ক, স্থিতিস্থান ৰোধ কৰা প্ৰতিবন্ধসমূহ আঘাত কৰি ভাঙিলা।
Mantra 7
त्वं जघन्थ नमुचिं मखस्युं दासं कृण्वान ऋषये विमायम् । त्वं चकर्थ मनवे स्योनान्पथो देवत्राञ्जसेव यानान् ॥
তুমি নমুচি—যজ্ঞ-বিকাৰক মখস্যু দাসক—বধ কৰিলা; ঋষিৰ বিবেচনাময় মাপৰ বাবে বাধাদানকাৰীক অধীন কৰিলা। তুমি মনুৰ বাবে সুখদ পথসমূহ গঢ়িলা—দেৱমুখী পথ, সোজা, যেন সিধা গমনেই।
Mantra 8
त्वमेतानि पप्रिषे वि नामेशान इन्द्र दधिषे गभस्तौ । अनु त्वा देवाः शवसा मदन्त्युपरिबुध्नान्वनिनश्चकर्थ ॥
ইন্দ্ৰ, অধিপতি, তুমি এই শক্তিসমূহ পূৰ্ণ কৰিলা আৰু নামেদি প্ৰকাশ কৰিলা; তুমি সিহঁতক নিজৰ মুঠিত ধৰি ৰাখিলা। তোমাৰ শক্তিৰে অনুগামী হৈ দেৱতাসকল উল্লসিত হয়; তুমি উচ্চ-ভিত্তিসমূহ স্থাপন কৰিলা আৰু জয়দায়িনী শক্তিসমূহ গঢ়িলা।
Mantra 9
चक्रं यदस्याप्स्वा निषत्तमुतो तदस्मै मध्विच्चच्छद्यात् । पृथिव्यामतिषितं यदूधः पयो गोष्वदधा ओषधीषु ॥
যেতিয়া তাৰ চক্ৰ জলত স্থাপিত হয়, তেতিয়া সেয়া তাৰ বাবে মধুৰে নিশ্চয় আৱৃত হ’ব লাগে। যেতিয়া পৃথিৱীত উদৰ অতিশয় টানি ধৰা হয়, তেতিয়া তুমি গোৱালৈ আৰু ঔষধিসকলত দুগ্ধ স্থাপন কৰিলা।
Mantra 10
अश्वादियायेति यद्वदन्त्योजसो जातमुत मन्य एनम् । मन्योरियाय हर्म्येषु तस्थौ यतः प्रजज्ञ इन्द्रो अस्य वेद ॥
তেওঁলোকে কয়—“অশ্বৰ পৰা তেওঁ আহিল”; তেওঁ তেজ-মহিমাৰ পৰা জন্মিল—এনেদৰে মই তেওঁক গণো। তেওঁ মন্যু (ইচ্ছাশক্তি/ক্ৰোধ-শক্তি)ৰ পৰা আহি অন্তঃপ্ৰাসাদসমূহত স্থিত হ’ল; য’ৰ পৰা তেওঁ জন্মিল—সেই উৎস ইন্দ্ৰই জানে।
Mantra 11
वयः सुपर्णा उप सेदुरिन्द्रं प्रियमेधा ऋषयो नाधमानाः । अप ध्वान्तमूर्णुहि पूर्धि चक्षुर्मुमुग्ध्यस्मान्निधयेव बद्धान् ॥
সুপৰ্ণ পাখিৰ দৰে আমিও ইন্দ্ৰৰ ওচৰত উপবিষ্ট হ’লোঁ—প্ৰিয়মেধা ঋষিসকল, ওপৰলৈ সাধনাত নাধমান। অন্ধকাৰ আঁতৰাই মেলি দিয়া; দৃষ্টিক পূৰ্ণ কৰা; নিধিৰ দৰে সঞ্চিত ধনৰূপে বাঁধা আমাক মুক্ত কৰা।
It praises Indra’s power and victories—especially with the Maruts as his companions—and then turns that victory inward, asking Indra to remove darkness, strengthen vision, and free the worshippers from bondage.
The Maruts represent a collective storm-force and comradeship that intensifies Indra’s strength; the hymn portrays them as helpers who ‘increase’ Indra and support the overcoming of obstacles.
Along with a request for outer protection, it is a spiritual request for inner clarity: to dispel ignorance and fear, awaken insight, and regain freedom—like being released from a binding that kept one’s treasure hidden.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.