
Sukta 10.44
Indra
Trishtubh (probable; needs metrical confirmation)
এই সূক্তটো ইন্দ্ৰক আহ্বান কৰে—আত্ম-সংযমী, ঋত (ধৰ্ম/নিয়ম)ৰ সৈতে সঙ্গত শক্তি হিচাপে—যি সোম-আনন্দলৈ দ্ৰুত ধাৱিত হয় আৰু বিশাল বৃষ্ণি (বীৰ-শক্তি)ৰে সকলো প্ৰতিবন্ধকতা জয় কৰে। ইয়াত স্তৱ-প্ৰশংসাৰ সৈতে উপদেশ জড়িত: “প্ৰথম, দেৱ-আহ্বানিত” অগ্ৰগামীসকলে কঠিনে পাৰ হ’ব পৰা গৌৰৱ লাভ কৰে, কিন্তু অযোগ্যসকলে যজ্ঞৰ “নাও”ত উঠিব নোৱাৰে আৰু ডুব যায়। শেষ প্ৰাৰ্থনাই সকলো দিশৰ সুৰক্ষালৈ বিস্তাৰ পায়—পিছফালৰ পৰা বৃহস্পতিয়ে ৰক্ষা কৰক, আৰু ইন্দ্ৰই নিজৰ সহচৰসকলৰ বাবে নিৰাপদ, প্ৰশস্ত স্থান মুকলি কৰি দিয়ক।
Mantra 1
आ यात्विन्द्रः स्वपतिर्मदाय यो धर्मणा तूतुजानस्तुविष्मान् । प्रत्वक्षाणो अति विश्वा सहांस्यपारेण महता वृष्ण्येन ॥
ইন্দ্ৰ আহক—নিজ অধিকাৰৰ অধিপতি—মদ-আনন্দৰ বাবে; যি ঋত-ধৰ্মেৰে তীব্ৰ বেগে আগবাঢ়ে, মহাশক্তিমান হৈ, অপাৰ মহৎ বীৰ্য্যৰে সকলো প্ৰতিবন্ধকতা অতিক্ৰম কৰে।
Mantra 2
सुष्ठामा रथः सुयमा हरी ते मिम्यक्ष वज्रो नृपते गभस्तौ । शीभं राजन्त्सुपथा याह्यर्वाङ्वर्धाम ते पपुषो वृष्ण्यानि ॥
তোমাৰ ৰথ সুদৃঢ়, তোমাৰ দুটা হৰী সুপথে সু-নিয়ন্ত্ৰিত; হে নৃপতি, তোমাৰ মুঠিত বজ্ৰ দৃঢ়ভাৱে স্থাপিত। হে ৰাজন, সুপথেৰে শীঘ্ৰে আমাৰ ফালে আহা; তুমি পান কৰোঁতে আমি তোমাৰ বীৰ্য্য-শক্তিসমূহ বৃদ্ধি কৰোঁ।
Mantra 3
एन्द्रवाहो नृपतिं वज्रबाहुमुग्रमुग्रासस्तविषास एनम् । प्रत्वक्षसं वृषभं सत्यशुष्ममेमस्मत्रा सधमादो वहन्तु ॥
হে ইন্দ্ৰবাহকসকল, নৃপতি—বজ্ৰবাহু, উগ্ৰ—যাক উগ্ৰ আৰু তীব্ৰসকল বহন কৰে—তাক ইয়ালৈ আনক। আগলৈ ধাৱমান বৃষভ, সত্য-শুষ্মা (সত্যবল) যি নিশ্চিত; সধমাদৰ সহচৰসকলে তাক আমাৰ ওচৰলৈ ইয়াত বহনি আনক।
Mantra 4
एवा पतिं द्रोणसाचं सचेतसमूर्जः स्कम्भं धरुण आ वृषायसे । ओजः कृष्व सं गृभाय त्वे अप्यसो यथा केनिपानामिनो वृधे ॥
এইদৰে তুমি দ্ৰোণসাচ (সোমধাৰক) পতি, সচেতন, ঊৰ্জাৰ স্তম্ভ, আধাৰৰ আধাৰলৈ বৃদ্ধি পাওঁ। বল গঢ়ি তোল; তাক তোমাৰ ভিতৰত একত্ৰ কৰি ধৰা—যাতে তুমি পানকাৰীসকলৰ বৃদ্ধি-হেতু প্ৰেৰক অধিপতি হওঁ।
Mantra 5
गमन्नस्मे वसून्या हि शंसिषं स्वाशिषं भरमा याहि सोमिनः । त्वमीशिषे सास्मिन्ना सत्सि बर्हिष्यनाधृष्या तव पात्राणि धर्मणा ॥
ধন-সম্পদসহ আমাৰ ওচৰলৈ আহা; কিয়নো আমি তোমাকেই আহ্বান কৰোঁ। তোমাৰ নিজ আশীৰ্বাদ বহনি আন; সোমিন (সোমচাপক)সকলৰ ওচৰলৈ আহা। তুমি অধিপতি; ইয়াত বৰ্হিষি (পবিত্ৰ আসন)ত বহা। ধৰ্ম অনুসাৰে তোমাৰ পাত্ৰসমূহ অজেয়।
Mantra 6
पृथक्प्रायन्प्रथमा देवहूतयोऽकृण्वत श्रवस्यानि दुष्टरा । न ये शेकुर्यज्ञियां नावमारुहमीर्मैव ते न्यविशन्त केपयः ॥
পৃথকে পৃথকে আগবাঢ়িল—দেৱতাই আহ্বান কৰা প্ৰথমজন; তেওঁলোকে দুৰ্গম, অতিক্ৰম-কৰিবলৈ কঠিন শ্ৰৱস্য (খ্যাতি)-কৰ্ম সম্পাদন কৰিলে। কিন্তু যিসকলে যজ্ঞীয় নৌকাত উঠিব নোৱাৰিলে—দুৰ্বল প্ৰেৰণা-যুক্ত সেইসকল—তললৈ ডুবি গৈ অধঃস্থ স্ৰোতত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Mantra 7
एवैवापागपरे सन्तु दूढ्योऽश्वा येषां दुर्युज आयुयुज्रे । इत्था ये प्रागुपरे सन्ति दावने पुरूणि यत्र वयुनानि भोजना ॥
সেয়ে সঁচাকৈয়ে আনসকল পিছত পৰি থাকক, দবাই থোৱা হওক—যিসকলৰ অশ্ব দুৰ্যুজ (বেয়াকৈ জোঁতা), সঠিকভাৱে যোজিব নোৱাৰে। কিন্তু যিসকল আগত আৰু উচ্চত আছে, তেওঁলোক বহু দান দিবলৈ উপযুক্ত—য’ত বিধিবদ্ধ বয়ুন (সুশৃঙ্খল বোধ-বিচাৰ) ভোগ্য বস্তু হৈ উঠে।
Mantra 8
गिरीँरज्रान्रेजमानाँ अधारयद्द्यौः क्रन्ददन्तरिक्षाणि कोपयत् । समीचीने धिषणे वि ष्कभायति वृष्णः पीत्वा मद उक्थानि शंसति ॥
তেওঁ কঁপা পৰ্বত আৰু কঁপা শৃংগসমূহ ধৰি ৰাখিলে; দ্যৌ (আকাশ) নিজেই ক্ৰন্দন কৰিলে, অন্তৰিক্ষসমূহ কুপিত হৈ উঠিল। সমীচীন ধিষণা-যুগলত তেওঁ বিস্তৃত দৃঢ় আধাৰ স্থাপন কৰে; বৃষণ, মদ (উল্লাস) পান কৰি, উক্থসমূহ—বাণীৰ স্তোত্ৰ—ঘোষণা কৰে।
Mantra 9
इमं बिभर्मि सुकृतं ते अङ्कुशं येनारुजासि मघवञ्छफारुजः । अस्मिन्त्सु ते सवने अस्त्वोक्यं सुत इष्टौ मघवन्बोध्याभगः ॥
মই তোমাৰ বাবে এই সু-নির্মিত অঙ্কুশ বহন কৰোঁ—যাৰ দ্বাৰা, হে মঘৱন্ (দানশীল), তুমি খুৰ-বন্ধন ভাঙি মুকলি কৰোঁতা। এই তোমাৰ সৱন (সোম-নিষ্পেষণ)ত তোমাৰ বাবে গৃহাভিমুখ নৈকট্য স্থিৰ হওক; সুত সোমত আৰু ইষ্ট (ইষ্টি) যজ্ঞক্ৰিয়াত, হে মঘৱন্, ভাগ-বিতৰণকাৰী ৰূপে জাগ্ৰত হওক।
Mantra 10
गोभिष्टरेमामतिं दुरेवां यवेन क्षुधं पुरुहूत विश्वाम् । वयं राजभिः प्रथमा धनान्यस्माकेन वृजनेना जयेम ॥
গো-ৰশ্মিৰে আমি বেঁকা দাৰিদ্ৰ্য-অভাব অতিক্ৰম কৰোঁ; যৱেৰে (অন্ন-সমৃদ্ধিৰে) আমি সকলো ক্ষুধা জয় কৰোঁ, হে পুরুহূত। ৰাজস শক্তিসমূহৰ সৈতে আমি অগ্ৰগণ্য ধন-সম্পদ জিকোঁ; আমাৰ নিজৰ বৃজন (সুশৃঙ্খল গণ/সেনা) দ্বাৰা আমি বিজয়ী হওঁ।
Mantra 11
बृहस्पतिर्नः परि पातु पश्चादुतोत्तरस्मादधरादघायोः । इन्द्रः पुरस्तादुत मध्यतो नः सखा सखिभ्यो वरिवः कृणोतु ॥
বৃহস্পতিয়ে আমাক পিছেৰ পৰা ৰক্ষা কৰক, আৰু ওপৰৰ পৰা আৰু তলৰ পৰা—অঘায়ু (অপকাৰী শক্তি)সমূহৰ বিৰুদ্ধে। ইন্দ্ৰে সন্মুখৰ পৰা আৰু মাজৰ পৰা, বন্ধু ৰূপে, নিজৰ বন্ধুসমূহৰ বাবে বিস্তৃত আশ্ৰয়-স্থান আৰু নিৰ্ভয় গমন-পথ সৃষ্টি কৰক।
It invites Indra to come to the offering in his exhilarated strength, to overcome every resistance, and to create “wide space” (varivas)—safe freedom and passage—for the worshippers.
It is a metaphor for the yajña as a means of crossing difficulty: those who are ready and capable “board” it and achieve glory, while the unprepared fail to embark and are overwhelmed.
The closing verse forms a protective pairing: Bṛhaspati safeguards from behind and from above/below, while Indra protects from the front and within, together ensuring secure passage for the community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.