Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.165

Rishi: Traditionally associated with Atharvanic/late book (Mandala 10) apotropaic seers; specific r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī for this hymn (often given as a late/anonymous tradition).
Devata: Devas in general; with explicit reference to Nirr̥ti as the adverse power being averted.
Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 10 frequently uses Triṣṭubh in such stanzas—exact metrical scan recommended for confirmation).

देवाः कपोत इषितो यदिच्छन्दूतो निॠत्या इदमाजगाम । तस्मा अर्चाम कृणवाम निष्कृतिं शं नो अस्तु द्विपदे शं चतुष्पदे ॥

देवा॑: क॒पोत॑ इषि॒तो यदि॒च्छन्दू॒तो निॠ॑त्या इ॒दमा॑ज॒गाम॑ । तस्मा॑ अर्चाम कृ॒णवा॑म॒ निष्कृ॑तिं॒ शं नो॑ अस्तु द्वि॒पदे॒ शं चतु॑ष्पदे ॥

devā́ḥ kapotá iṣitó yád icchán dūtó nírṛtyā́ idám ā́jagāma | tásmai arcāma kṛṇávāma níṣkṛtiṃ śáṃ no astu dvípade śáṃ catúṣpade ||

হে দেবতাসকল, যদি ইচ্ছাৰে প্ৰেৰিত এই কপৌত নিঋতিৰ দূত হৈ ইয়ালৈ আহিছে, তেন্তে সেই (অমঙ্গল) প্ৰেৰণাৰ উদ্দেশে আমি স্তোত্ৰ অৰ্পণ কৰোঁ আৰু মুক্তিৰ বিধান কৰোঁ। আমাৰ দ্বিপদত শান্তি হওক, চতুষ্পদত শান্তি হওক।

देवाः॑ । क॒पोतः॑ । इ॒षि॒तः । यत् । इ॒च्छन् । दू॒तः । निःऽऋ॑त्याः । इ॒दम् । आ॒ऽज॒गाम॑ । तस्मै॑ । अ॒र्चा॒म॒ । कृ॒णवा॑म । निःऽकृ॑तिम् । शम् । नः॒ । अ॒स्तु॒ । द्वि॒ऽपदे॑ । शम् । चतुः॑ऽपदे ॥देवाः । कपोतः । इषितः । यत् । इच्छन् । दूतः । निःऋत्याः । इदम् । आजगाम । तस्मै । अर्चाम । कृणवाम । निःकृतिम् । शम् । नः । अस्तु । द्विपदे । शम् । चतुःपदे ॥devāḥ | kapotaḥ | iṣitaḥ | yat | icchan | dūtaḥ | niḥ-ṛtyāḥ | idam | ājagāma | tasmai | arcāma | kṛṇavāma | niḥ-kṛtim | śam | naḥ | astu | dvi-pade | śam | catuḥ-pade

देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) < √दिव् (द्युतौ)
कपोतःthe pigeon/dove
कपोतः:
Kartā (देवाः इति सह समन्वयः)
TypeNoun
Rootकपोत (प्रातिपदिक)
इषितःimpelled, sent
इषितः:
TypeAdjective (past participle)
Root√इष् (इष गतौ/प्रेरणे) → इषित (कृदन्त, भूतकर्मणि/क्त)
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
इच्छन्wishing, desiring
इच्छन्:
TypeVerb-participle (present active) used adjectivally
Root√इष्/इच्छ् (इच्छायाम्) → इच्छन्त् (शतृ)
दूतःa messenger
दूतः:
Kartā (आगमनक्रियायाः)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
निॠत्याःof Nirṛti (goddess of destruction/misfortune)
निॠत्याः:
सम्बन्ध (दूतः कस्य?)
TypeNoun
Rootनिॠति (प्रातिपदिक)
इदम्this (place/thing)
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
आजगामhas come, came
आजगाम:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √गम् (गतौ)
तस्मैto him/for him
तस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
अर्चामpraise, hymn
अर्चाम:
Karma
TypeNoun
Root√अर्च् (पूजायाम्) → अर्चा (प्रातिपदिक, स्त्री)
कृणवामlet us two make
कृणवाम:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
निष्कृतिम्expiation, release, atonement
निष्कृतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिष्कृति (प्रातिपदिक) < नि: + √कृ (करणे)
शम्well-being, auspiciousness
शम्:
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक ‘शं’)
नःfor us / of us
नः:
Sampradāna/सम्बन्ध (अस्तु—अस्माकम्/अस्मभ्यम्)
TypePronoun (enclitic)
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अस्तुlet it be
अस्तु:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (भुवि)
द्विपदेin/for the two-footed (humans)
द्विपदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun/Adjective (collective)
Rootद्विपद (प्रातिपदिक)
शम्well-being
शम्:
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय)
चतुष्पदेin/for the four-footed (cattle/animals)
चतुष्पदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun/Adjective (collective)
Rootचतुष्पद (प्रातिपदिक)