
Sukta 1.123
Uṣas (Dawn) / Dakṣiṇā (opening image), with dawn-emergence motif
এই সূক্তত উষাস (প্ৰভাত)ক সেই শক্তি হিচাপে স্তৱ কৰা হৈছে, যি অন্ধকাৰৰ পৰা উদিত হৈ জগতখন উন্মোচন কৰে আৰু ঋত (ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়ম) অনুসাৰে মানৱ জীৱনক পুনৰ গতি দিয়ে। ৰাত্ৰি আৰু উষাসক পালাবদল হোৱা বিপৰীত শক্তি হিচাপে তুলনা কৰা হৈছে; আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে যে উষাসৰ আগমনে উপাসকৰ ভিতৰত শুভ, সঠিক-দিশনির্দেশিত ইচ্ছা/সংকল্প (ক্ৰতু)ৰ লগতে প্ৰাচুৰ্য আৰু দানশীলতা প্ৰতিষ্ঠা কৰক।
Mantra 1
पृथू रथो दक्षिणाया अयोज्यैनं देवासो अमृतासो अस्थुः । कृष्णादुदस्थादर्या विहायाश्चिकित्सन्ती मानुषाय क्षयाय ॥
দক্ষিণাৰ দিৱ্য ৰথখন বিস্তৃত; অমৃত দেৱতাসকলে তাত আৰোহণ কৰিলে। কৃষ্ণ অন্ধকাৰৰ পৰা তাই ওপৰলৈ উঠি আহে—দূৰ-বিস্তৃত আকাশৰ আৰ্যা—মানৱৰ নিবাস-স্থানৰ বাবে সচেতনভাৱে বিচাৰ-বিবেচনা কৰি।
Mantra 2
पूर्वा विश्वस्माद्भुवनादबोधि जयन्ती वाजं बृहती सनुत्री । उच्चा व्यख्यद्युवतिः पुनर्भूरोषा अगन्प्रथमा पूर्वहूतौ ॥
সৰ্বভূৱনৰ পৰা প্ৰথমে তাই জাগি উঠিল—বলৰ পূৰ্ণতা জয় কৰি, মহান আৰু সদা-অগ্ৰগামী। উচ্চত তাই নিজকে প্ৰকাশ কৰে—যুৱতী, সদায় পুনৰ-নৱ। উষা আহিল—প্ৰথমে—পূৰ্বতে আহ্বান কৰা ডাকলৈ।
Mantra 3
यदद्य भागं विभजासि नृभ्य उषो देवि मर्त्यत्रा सुजाते । देवो नो अत्र सविता दमूना अनागसो वोचति सूर्याय ॥
আজ তুমি যেতিয়া মানুহলৈ অংশ বণ্টন কৰা, হে উষা-দেৱী, সুজাত, এই মর্ত্য ক্ষেত্ৰত—তেতিয়া আমাৰ ভিতৰৰ দেৱ সৱিতা, গৃহ-নির্মাতা, সূৰ্যৰ বাবে আমাক অনাগস বুলি ঘোষণা কৰে—উচ্চ জ্যোতি গ্ৰহণৰ যোগ্য।
Mantra 4
गृहंगृहमहना यात्यच्छा दिवेदिवे अधि नामा दधाना । सिषासन्ती द्योतना शश्वदागादग्रमग्रमिद्भजते वसूनाम् ॥
গৃহং গৃহং উষা আহনা দিৱে দিৱে সোজাকৈ আমাৰ ফালে আগবাঢ়ে, নৱে নৱে নিজৰ নাম ধৰি। জাগৰণ আৰু দীপ্তি দান কৰিবলৈ তাই চিৰকাল পুনৰ পুনৰ আহে; পদে পদে বসুধনৰ ভাগ বণ্টে—প্ৰতিটো আগবঢ়া ধাপে সত্তাৰ ঐশ্বৰ্যৰ নতুন অংশ উন্মোচে।
Mantra 5
भगस्य स्वसा वरुणस्य जामिरुषः सूनृते प्रथमा जरस्व । पश्चा स दघ्या यो अघस्य धाता जयेम तं दक्षिणया रथेन ॥
হে উষা, সুনৃতা—ভগৰ ভগ্নী, বৰুণৰ জ্ঞাতি—অগ্ৰভাগত প্ৰথমে দীপ্ত হওক। তাৰ পাছত অঘৰ বিৰুদ্ধে আমাক ধৰি ৰখা যি শক্তি-ধাতা, তাক স্থাপন কৰি জয় কৰোঁ; দক্ষিণা-দায়িনী শক্তিৰে, ঋত-অৰ্পণৰ ৰথেৰে তাক বিজয় কৰোঁ।
Mantra 6
उदीरतां सूनृता उत्पुरंधीरुदग्नयः शुशुचानासो अस्थुः । स्पार्हा वसूनि तमसापगूळ्हाविष्कृण्वन्त्युषसो विभातीः ॥
সুনৃতা উঠক; পুৰংধী—বোধৰ পূৰ্ণতা উঠক; শুশুচান অগ্নিসকল উজ্জ্বলতাৰে উঠি থিয় হওক। উষাৰ বিভাতী দীপ্তিসমূহ তমসাৰে গোপন থকা স্পৃহণীয় বসুধন প্ৰকাশ কৰে।
Mantra 7
अपान्यदेत्यभ्यन्यदेति विषुरूपे अहनी सं चरेते । परिक्षितोस्तमो अन्या गुहाकरद्यौदुषाः शोशुचता रथेन ॥
এজন আঁতৰি যায়, আনজন পুনৰ আগবাঢ়ি আহে; ৰূপে ভিন্ন এই দুয়ো পৰস্পৰ-বদলত একেলগে গতি কৰে। এজনী তমসক গোপন গুহা কৰি তোলে; উষা জ্বলন্ত ৰথেৰে দীপ্ত হৈ উঠি গোপনতাৰ পৰা প্ৰকাশলৈ যাত্ৰাপথ উন্মোচন কৰে।
Mantra 8
सदृशीरद्य सदृशीरिदु श्वो दीर्घं सचन्ते वरुणस्य धाम । अनवद्यास्त्रिंशतं योजनान्येकैका क्रतुं परि यन्ति सद्यः ॥
আজিও একে, কাইলৈও একে—তেওঁলোকে বৰুণৰ সুদূৰ-বিস্তৃত ধাম অনুসৰণ কৰে। অনিন্দ্য, প্ৰতিজনী নিজে নিজে, একেলগে ত্ৰিশ যোজনাৰ যাত্ৰামাপ অতিক্ৰম কৰে; ক্ৰতুৰ কৰ্ম-চক্ৰক পৰিক্ৰমা কৰি—এনেদৰে দিনবোৰ মহাবিস্তাৰৰ বিধিত পূৰ্ণ হয়।
Mantra 9
जानत्यह्नः प्रथमस्य नाम शुक्रा कृष्णादजनिष्ट श्वितीची । ऋतस्य योषा न मिनाति धामाहरहर्निष्कृतमाचरन्ती ॥
দিনৰ প্ৰথম নাম জানি, উজ্জ্বলাজনী কৃষ্ণতাৰ পৰা জন্ম লৈ শ্বেত-দীপ্ত হয়। ঋতৰ কন্যাই নিজৰ ধাম ক্ষয় নকৰে; দিনেদিনে বিধিবদ্ধ মুক্তিৰ অনুসাৰে চলি, সত্যলৈ উদ্ভাসনৰ কৰ্ম বিশ্বস্তভাৱে পুনৰাবৃত্তি কৰে।
Mantra 10
कन्येव तन्वा शाशदानाँ एषि देवि देवमियक्षमाणम् । संस्मयमाना युवतिः पुरस्तादाविर्वक्षांसि कृणुषे विभाती ॥
কন্যাৰ দৰে নিজ দেহৰ সৌন্দৰ্য উন্মোচন কৰি, হে দেবী, তুমি যজ্ঞ কামনা কৰা দেৱতাৰ দিশে আগবাঢ়া। হাস্যমুখী, যুবতী, সন্মুখত প্ৰকাশিত হৈ, দীপ্তিময়ী তুমি তোমাৰ স্তনযুগল প্ৰকাশ কৰাঁ—দৰ্শনশীল আত্মাৰ আগত সত্তাৰ গোপন ঐশ্বৰ্য উন্মোচন কৰাঁ।
Mantra 11
सुसंकाशा मातृमृष्टेव योषाविस्तन्वं कृणुषे दृशे कम् । भद्रा त्वमुषो वितरं व्युच्छ न तत्ते अन्या उषसो नशन्त ॥
সুন্দৰ দীপ্তিময়ী, মাতৃয়ে সজাই দিয়া নাৰীৰ দৰে, তুমি দৰ্শনৰ বাবে তোমাৰ ৰূপ প্ৰকাশ কৰাঁ। হে ভদ্ৰ উষা, অধিক বিস্তাৰে উদ্ভাসিত হওঁ; তোমাৰ যি নিজস্ব দান—প্ৰকাশৰ সেই অনন্যতা—অন্য কোনো উষাই কেঢ়ি নেব নোৱাৰে।
Mantra 12
अश्वावतीर्गोमतीर्विश्ववारा यतमाना रश्मिभिः सूर्यस्य । परा च यन्ति पुनरा च यन्ति भद्रा नाम वहमाना उषासः ॥
অশ্বসমৃদ্ধ, গোমতী, সকলো কাম্য বৰ দানকাৰিণী, সূৰ্যৰ ৰশ্মিসমূহৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতা কৰি উষাসকল আগবাঢ়ে আৰু পুনৰ ঘূৰি আহে। ‘ভদ্ৰা’ নাম বহন কৰি, সিহঁতে তীব্ৰ শক্তি আৰু দীপ্ত জ্ঞানৰ বল আমাৰ ক্ষেত্ৰলৈ পুনৰ আনে।
Mantra 13
ऋतस्य रश्मिमनुयच्छमाना भद्रम्भद्रं क्रतुमस्मासु धेहि । उषो नो अद्य सुहवा व्युच्छास्मासु रायो मघवत्सु च स्युः ॥
ঋতৰ ৰশ্মি অনুসৰণ কৰি, আমাৰ ভিতৰত শুভে শুভে কৰ্ম-ইচ্ছা (ক্ৰতু) স্থাপন কৰা। হে উষা, আজি আমাৰ বাবে সহজে আহ্বানযোগ্য হৈ প্ৰকাশিত হোৱা; আমাৰ ভিতৰত আৰু আমাৰ দানশক্তিসম্পন্ন (মঘৱৎ) জনসমূহৰ মাজতো ধনৰাশি (ৰায়ঃ) সুদৃঢ়ভাৱে স্থিত হওক।
The hymn primarily praises Uṣas (Dawn). The first verse also brings in Dakṣiṇā as an auspicious opening image connected with the right, favorable movement of the rite.
Dawn is the daily power that drives away darkness, reveals the world, and restores order. The hymn asks that this same ‘dawning’ establish right intention (kratu) and prosperity in the worshipper.
It highlights their lawful alternation: one departs as the other arrives. This contrast teaches that darkness can be a covering, while dawn is the revealing force that brings clarity, activity, and direction.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.