Sarga 74

Verse 1

तयोस्तदासादितयोरणाग्रेमुमोहसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो न चापिकिञ्चित्प्रतिपेदिरेते ।।6.74.1।।

ৰণাগ্ৰত সেই দুয়ো আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ পৰাত, শ্ৰেষ্ঠ বানৰসকলৰ সেনা মোহত আচ্ছন্ন হৈ বিভ্ৰান্ত হ’ল; সুগ্ৰীৱ, নীল, অংগদ আৰু জাম্বৱানেও কি কৰিব লাগে একো স্থিৰ কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 2

ततोविषण्णंसमवेक्ष्यसैन्यंविभीषणोबुद्धिमतांवरिष्ठः ।उवाचशाखमृगराजवीरानाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ।।6.74.2।।

তাৰ পাছত বুদ্ধিমানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ বিভীষণে, বিষণ্ণ সেনাক দেখি, শাখামৃগৰাজ সদৃশ বীৰ বানৰনায়কসকলক অপ্রতিম বাক্যৰে আশ্বাস দি ক’লে।

Verse 3

माभैष्टनास्त्यत्रविषादकालोयदार्यपुत्त्रौविवशौविषण्णौ ।स्वयम्भुवोवाक्यमथोद्वहन्तौयत्सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः ।।6.74.3।।

ভয় নকৰিবা—ইয়াত বিষাদৰ সময় নহয়। আৰ্য সেই দুজন ৰাজকুমাৰ, বিবশ আৰু বিষণ্ণ হ’লেও, স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা)ৰ বাক্য বহন কৰি থাকোঁতে ইন্দ্ৰজিতৰ অস্ত্ৰজালে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছে।

Verse 4

तस्मैतुदत्तंपरमास्त्रमेतत्स्वयम्भुवाब्राह्मममोघवेगम् ।तन्मानयन्तौयुधिराजपुत्रौनिपातितौकोऽत्रविषादकालः ।।6.74.4।।

স্বয়ম্ভূয়ে তাক এই পৰম ব্ৰাহ্মাস্ত্ৰ—অমোঘ বেগসম্পন্ন—দান কৰিছিল। যুঁজত সেই দিৱ্য অস্ত্ৰক মানি সেই দুজন ৰাজপুত্ৰ পতিত হৈছে; তেন্তে ইয়াত বিষাদৰ সময় ক’ত?

Verse 5

ब्राह्ममस्त्रंततोधीमान्मानयित्वातुमारुतिः ।विभीषणवचश्श्रुत्वाहनूमांस्तमथाब्रवीत् ।।6.74.5।।

তাৰ পাছত বুদ্ধিমান মাৰুতিপুত্ৰ হনুমানে ব্ৰহ্মাস্ত্ৰক যথাবিধি সন্মান জনাই, বিভীষণৰ উপদেশ শুনি, তাৰ পিছত তেওঁক ক’লে।

Verse 6

एतस्मिन्निहतेसैन्येवानराणांतरस्विनाम् ।योयोधारयतेप्राणांस्तंतमाश्वासयाव ।।6.74.6।।

এতিয়া পৰাক্ৰমী বানৰসেনা আঘাতত নিপাতিত হৈ পৰিছে; যি যি এতিয়াও প্ৰাণ ধৰি আছে, তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গৈ আমি তেওঁলোকক আশ্বাস দি পুনৰ সাহস জগাই তুলোঁ।

Verse 7

तावुभौयुगपवदीरौहनूमद्राक्षसोत्तमौ ।उल्काहस्तौतदारात्रौरणशीर्षेविचेरतुः ।।6.74.7।।

তাৰ পাছত ৰাতিৰ সময়ত ৰণশিৰত সেই দুজন বীৰ—হনুমান আৰু ৰাক্ষসোত্তম বিভীষণ—হাতত জ্বলি থকা উল্কা লৈ, পতিতসকলৰ মাজত বিচাৰি বিচাৰি একেলগে বিচৰণ কৰিলে।

Verse 8

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

তেলকে ঠায়ে ঠায়ে পৰি থকা বানৰবোৰক দেখিলে—কাৰোবাৰ নেজ কটা গৈছিল, হাত আৰু উৰু ভঙা আছিল, ভৰি আৰু আঙুলি থেতেলি গৈছিল, আনকি মূৰ আৰু ডিঙিতো আঘাত লাগিছিল—আৰু তেওঁলোকৰ শৰীৰৰ পৰা তেজৰ সোঁত বৈছিল।

Verse 9

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

তেওঁলোকে পৃথিৱীখনক পৰ্বতৰ দৰে বিশাল মৃত বানৰ আৰু সিঁচৰিত হৈ থকা উজ্জ্বল অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰে ভৰি থকা দেখিলে।

Verse 10

सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् ।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।।मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा ।विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।

বিভীষণ আৰু হনূমানে ৰণভূমিত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ পৰি থকা নেতাসকলক দেখিলে—সুগ্ৰীৱ, অংগদ, নীল, শৰভ, গন্ধমাদন, গৱাক্ষ, সুষেণ, বেগদৰ্শী আৰু আহুক; লগতে মৈন্দ, নল, জ্যোতিমুখ, দ্বিৱিদ আৰু পনসকো।

Verse 11

सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् ।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।।मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा ।विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।

বিভীষণ আৰু হনূমানে ৰণভূমিত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ পৰি থকা নেতাসকলক দেখিলে—সুগ্ৰীৱ, অংগদ, নীল, শৰভ, গন্ধমাদন, গৱাক্ষ, সুষেণ, বেগদৰ্শী আৰু আহুক; লগতে মৈন্দ, নল, জ্যোতিমুখ, দ্বিৱিদ আৰু পনসকো।

Verse 12

सप्तषष्टिर्हताःकोट्योवानराणांतरस्विनाम् ।अह्नःपञ्चमशेषेणवल्लभेनस्वयम्भुवः ।।6.74.12।।

স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মাৰ প্ৰিয় (ইন্দ্ৰজিত) আৰু ব্ৰহ্মাস্ত্ৰৰ প্ৰহাৰত, দিনৰ পঞ্চম আৰু অন্তিম ভাগৰ অৱশিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত, পৰাক্ৰমী বানৰসেনাৰ সত্তষষ্ঠি কোটি নিধন হ’ল।

Verse 13

सागरौघनिभंभीमंदृष्टवाबाणार्दितंबलम् ।मार्गतेजाम्बवन्तंस्मिहनूमान् सविभीषणः ।।6.74.13।।

বাণে আঘাতপ্ৰাপ্ত, সাগৰৰ ঢৌৰ দৰে ভয়ংকৰ সেই সেনাবল দেখি, হনুমানে বিভীষণসহ জাম্বৱন্তক বিচাৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 14

स्वभावजरयायुक्तंवृद्धंशरशतैश्चितम् ।प्रजापतिसुतंवीरंशाम्यन्तमिवपावकम् ।।6.74.14।।दृष्टवातमुपसङ्ग्रम्यपौलस्त्योवाक्यमब्रवीत् ।

তেওঁ জাম্বৱন্তক দেখিলে—স্বভাৱজাত জৰাৰ বাবে বৃদ্ধ, শত শত শৰৰে বিদ্ধ; প্ৰজাপতি-পুত্ৰ সেই বীৰ, যেন নিভি আহি থকা অগ্নি। তেওঁক দেখি পৌলস্ত্য বিভীষণে ওচৰলৈ গৈ বাক্য ক’লে।

Verse 15

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

হে আৰ্য মহাশয়, এই তীক্ষ্ণ শৰবোৰে আপোনাৰ প্ৰাণ নাশ কৰা নাই তো?

Verse 16

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

বিভীষণৰ বাক্য শুনি, ঋক্ষসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ জাম্বৱানে অতি কষ্টে বাক্য উচ্চাৰি এই উত্তৰ ক’লে।

Verse 17

नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेणत्वाऽभिलक्ष्ये ।पीड्यमानशशितैर्बाणैर्नत्वापश्यामिचक्षुषा ।।6.74.17।।

হে নৈঋতেন্দ্ৰ, মহাবীৰ্যবান! তোমাৰ স্বৰেৰে মই তোমাক চিনোঁ; তীক্ষ্ণ বাণে পীড়িত হৈ চকুৰে তোমাক দেখা নাপাওঁ।

Verse 18

अञ्जनासुप्रजायेनमातरिश्वा च नैरृत ।हनुमान् वानरश्रेष्ठःप्राणान् धारयतेक्वचित् ।।6.74.18।।

হে নৈঋত, অঞ্জনা আৰু মাতৰিশ্বান (বায়ুদেৱ)ক সুপুত্ৰ দিয়া বানৰশ্ৰেষ্ঠ হনুমান কি এতিয়াও ক’তবাত প্ৰাণ ধৰি আছে?

Verse 19

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यमुवाचेदंविभीषणः ।आर्यपुत्रावतिक्रम्यकस्मात्पृच्छसिमारुतिम् ।।6.74.19।।

জাম্বৱানৰ বাক্য শুনি বিভীষণে ক’লে: হে আৰ্য মহাশয়, আন আন আৰ্যপুত্ৰসকলক এৰি আপুনি বিশেষকৈ মাৰুতি (হনুমান)ৰ বিষয়ে কিয় সুধিছে?

Verse 20

नैवराजनिसुग्रीवेनाङ्गदेनापिराघवे ।आर्यसन्दर्शितस्स्नेहोयथावायुसुतेपरः ।।6.74.20।।

হে আৰ্য! তুমি ন ৰজা সুগ্ৰীৱৰ প্ৰতি, ন অংগদৰ প্ৰতি, ন ৰাঘৱৰ প্ৰতি—যিদৰে বায়ুপুত্ৰ হনুমানৰ প্ৰতি পৰম স্নেহ প্ৰকাশ কৰা, তেনে স্নেহ আনৰ প্ৰতি নকৰা।

Verse 21

विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवान्वाक्यमब्रवीत् ।शृणुनैरृतशार्दूलयस्मात् पृच्छामिमारुतिम् ।।6.74.21।।

বিভীষণৰ বাক্য শুনি জাম্বৱানে ক’লে: “হে নৈৰৃতশাৰ্দূল, শুনা; এই কাৰণতেই মই মাৰুতিক (হনুমানক) বিষয়ে সুধিছোঁ।”

Verse 22

तस्मिन्जीवतिवीरेतुहतमप्यहतंबलम् ।हनूमत्युज्झितप्राणेजीवन्तोऽपिवयम् हृता ।।6.74.22।।

যেতিয়ালৈকে সেই বীৰ হনুমান জীয়াই আছে, তেতিয়ালৈকে সেনা ছিন্নভিন্ন হ’লেও সেয়া যেন ধ্বংস নহয়; কিন্তু হনুমানৰ প্ৰাণ যদি উজাৰি যায়, তেন্তে জীয়াই থাকিলেও আমিও মৃতসমান হৈ পৰোঁ।

Verse 23

धरतेमारुतिस्तातमारुतप्रतिमोयदि ।वैश्वानरसमोवीर्वेजीविताशाततोभवेत् ।।6.74.23।।

হে তাত! বায়ুদেৱসম মাৰুতি, আৰু পৰাক্ৰমত বৈশ্বানৰ (অগ্নি) সদৃশ, যদি এতিয়াও শ্বাস ধৰি আছে, তেন্তে সেইটোৰ পৰাই জীৱনৰ আশা উদয় হয়।

Verse 24

ततोवृद्धमुपागम्यनियमेनाभ्यवादयत् ।गृह्यजाम्बवतःपादौहनूमान्मारुतात्मजः ।।6.74.24।।

তাৰ পাছত বায়ুপুত্ৰ হনুমানে নিয়মানুসাৰে বৃদ্ধ জাম্বৱানৰ ওচৰলৈ গৈ, জাম্বৱানৰ চৰণ ধৰি শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰণাম জনালে।

Verse 25

श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंतदाऽपिव्यथितेन्द्रियः ।पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेप्लवगोत्तमः ।।6.74.25।।

হনুমানৰ বাক্য শুনি, ইন্দ্ৰিয়সমূহ ব্যথিত হৈ থাকিলেও, বানৰসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ সি নিজকে যেন পুনৰ জন্ম পোৱা মানুহৰ দৰে ভাবিলে।

Verse 26

ततोऽब्रवीन्महातेजाहनूमन्तं स जाम्बवान् ।आगच्छहरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ।।6.74.26।।

তাৰ পাছত মহাতেজস্বী জাম্বৱানে হনুমানক ক’লে: “আহা, হৰিশাৰ্দূল! বানৰসকলক ত্ৰাণ কৰি ৰক্ষা কৰিবলৈ তুমিই অৰ্হ।”

Verse 27

नान्योवक्रमपर्याप्तस्त्वमेषांपरमस्सखा ।त्वत्पराक्रमकालोऽयंनान्यंपश्यामिकथञ्चन ।।6.74.27।।

ইহঁতৰ বাবে আন কোনোজনো পৰ্যাপ্ত সমৰ্থ নহয়; তুমিয়েই ইহঁতৰ পৰম সখা। এইটো তোমাৰ পৰাক্ৰমৰ সময়—মই কোনোভাৱেই আন কাকো নেদেখোঁ।

Verse 28

ऋक्ष्वानरवीराणामनीकानिप्रहर्षय ।शल्यौकुरुचाप्येतासादितौरामलक्ष्मणौ ।।6.74.28।।

ঋক্ষ-বানৰ বীৰসকলৰ সেনাদলক হৰ্ষিত কৰা; আৰু শল্যৰ আঘাতে অসহায় হৈ পৰি থকা ৰাম-লক্ষ্মণক সেই কাঁটাবোৰৰ পৰা মুক্ত কৰি পুনৰ স্থিৰ কৰি তোলা।

Verse 29

गत्वापरममध्वानमुपर्युपरिसागरम् ।हिमवन्तंनगश्रेष्ठंहनुमन्गन्तुमर्हसि ।।6.74.29।।

হনুমান! তোমাক অতি দীঘল পথ অতিক্ৰম কৰিব লাগিব—সাগৰৰ ওপৰে ওপৰে উচ্চকৈ উৰি, পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ হিমৱানলৈ যোৱা তোমাৰ কৰ্তব্য।

Verse 30

ततःकाञ्चनमत्युच्चमृषभंपर्वतोत्तमम् ।कैलासशिखरंचापिद्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ।।6.74.30।।

তাৰ পাছত, হে অৰিনিষূদন! তুমি অতি উচ্চ, কাঞ্চনবৰ্ণ ঋষভ—পৰ্বতসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ—আৰু কৈলাসৰ শিখৰো দৰ্শন কৰিবা।

Verse 31

तयोशशिखरयोर्मध्येप्रदीप्तमतुलप्रभम् ।सर्यौषधियुतंवीर द्रक्ष्यस्यौषधिपर्यतम् ।।6.74.31।।

হে বীৰ! সেই দুটা শশিশিখৰৰ মাজত তুমি অতুল প্ৰভাৰে প্ৰদীপ্ত, সকলো ঔষধিৰে সমৃদ্ধ ঔষধিপৰ্বত দৰ্শন কৰিবা।

Verse 32

तस्यवानरशार्दूल चतस्रो मूधि सम्भवाः ।द्रक्ष्यस्योषधयोदीप्तादीपय्नत्योदिशोदश ।।6.74.32।।

হে বানৰশাৰ্দূল! সেই পৰ্বতৰ শিখৰত উদ্ভৱ হোৱা চাৰিটা দীপ্ত ঔষধি তুমি দৰ্শন কৰিবা; সিহঁতে দহো দিশ আলোকিত কৰে।

Verse 33

मृतसञ्जीवनींचैवविशल्यकरणीमपि ।सुवर्णकरणींचैवसन्धानकरणींतथा ।।6.74.33।।

সেইবোৰ হ’ল—মৃতসঞ্জীৱনী, আৰু বিশল্যকৰণী; সুৱৰ্ণকৰণীও, আৰু তদ্ৰূপ সন্ধানকৰণী।

Verse 34

तास्सर्वाहनुमन्गृह्वक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।आश्वासयहरीन् प्राणैर्योज्यगन्धवहात्मज ।।6.74.34।।

হনুমান, সেই সকলো ঔষধি লৈ তুমি শীঘ্ৰে উভতি আহিব লাগিব। হে বায়ুদেৱৰ পুত্ৰ, প্ৰাণশক্তিৰে বানৰসকলক আশ্বাস দি তেওঁলোকৰ জীৱন পুনৰ সংযোগ কৰি হৃদয় ধীৰ কৰ।

Verse 35

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यंहनूमान् हरिपुङ्गवः ।आपूर्यतबलोद्धर्षैस्तोयवेगैरिवार्णवः ।।6.74.35।।

জাম্বৱানৰ বাক্য শুনি বানৰশ্ৰেষ্ঠ হনুমান বল-উদ্দীপনাৰে পূৰ্ণ হৈ উঠিল; যেন জলপ্ৰবাহৰ বেগে সাগৰ উথলি উঠে।

Verse 36

पर्वततटाग्रस्थःपीडयन् पर्वतोत्तमम् ।हनूमान्दृश्यतेवीरोद्वितीयइवपर्वतः ।।6.74.36।।

পৰ্বতৰ কাষৰ শিখৰত থিয় হৈ, উত্তম পৰ্বতক পদতলেৰে দবাই ধৰি থকা সেই বীৰ হনুমান দ্বিতীয় পৰ্বতৰ দৰে দেখা গৈছিল।

Verse 37

हरिपादविनिर्भग्नोनिषसाद स पर्वतः ।न शशाकतदात्मानंसोढुंभृशनिपीडितः ।।6.74.37।।

বানৰৰ পদতলে চুৰমাৰ হৈ সেই পৰ্বত ধস খাই বহি পৰিল; অতিশয় নিপীড়নত পীড়িত হৈ সি নিজকে সহিব নোৱাৰিলে।

Verse 38

तस्यपेतुर्नगाभूमौहरिवेगाच्चजज्वलुः ।शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्तपीडितस्यहनूमता ।।6.74.38।।

হনুমানৰ বেগত পৰ্বতৰ খণ্ডবোৰ ভূমিত পৰি জ্বলি উঠিল; আৰু হনুমানে দবাই থকাৰ ফলত তাৰ শৃংগসমূহ ভাঙি চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ গ’ল।

Verse 39

तस्मिन् सम्पीड्यमानेतुभग्नद्रुमशिलातले ।न शेकुर्वानरास्स्थातुंघूर्णमानेनगोत्तमे ।।6.74.39।।

ভঙা গছ আৰু শিলাখণ্ডেৰে ছিটাই থকা তলভাগসহ সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতখন চেপি ধৰা হ’লে ঘূৰি কঁপি উঠিল; তাত উঠা বানৰসকলে পা দৃঢ় কৰি থিয় হৈ থাকিব নোৱাৰিলে।

Verse 40

साघूर्णितमहाद्वाराप्रभग्नगृहगोपुरा ।लङ्कात्रासाकुलारात्रौप्रवृत्तेवाभवत्तदा ।।6.74.40।।

তেতিয়া মহাদ্বাৰসমূহ কঁপি উঠিল, ঘৰ আৰু গোপুৰ ভাঙি পৰিল; ৰাতিত ভয়ত আকুল লংকা যেন নাচি কঁপি উঠা দৰে দেখা গ’ল।

Verse 41

पृथिवीधरसङ्काशोनिपीड्यधरणीधरम् ।पृथिवींक्षोभयामाससार्णवांमारुतात्मजः ।।6.74.41।।

পৰ্বতসদৃশ মহাকায় মাৰুতাত্মজে ধৰণীধৰ পৰ্বতখন চেপি ধৰি, সাগৰসমেত সমগ্ৰ পৃথিৱীক কঁপাই তুলিলে।

Verse 42

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

তাৰ পিছত সেই বানৰে তাতৰ পৰা উঠি মলয় পৰ্বতত আৰোহণ কৰিলে—মেৰু আৰু মন্দৰৰ সদৃশ, নানান প্ৰস্ৰৱণ আৰু ঝৰ্ণাৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 43

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

সেয়া নানা প্ৰকাৰৰ গছ-লতাৰে আৱৃত আছিল; বিকশিত কমল আৰু উৎপলফুলেৰে দীপ্তিময় আছিল; দেৱ আৰু গন্ধৰ্বসকলে সেবা কৰা সেই পৰ্বত ষাঠি যোজন উচ্চতালৈ উত্থিত আছিল।

Verse 44

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

সেয়া বিদ্যাধৰ, মুনিগণ আৰু অপ্সৰাসকলৰ দ্বাৰা নিতান্তে নিৱাসিত আছিল; নানা মৃগদলৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু বহু কন্দৰা (গুহা)ৰে শোভিত আছিল।

Verse 45

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

তাত যক্ষ, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰসকলক সৰ্বত্ৰ ব্যাকুল কৰি, মেঘসদৃশ বিশাল মাৰুতাত্মজ হনুমানে নিজৰ দেহাকৃতি অধিক অধিক বিস্তাৰ কৰিলে।

Verse 46

पद्भ्यांतुशैलमापीड्यबडबामुखवन्मुखम् ।विवृत्योग्रंननादोच्चैस्त्रासयन्निवराक्षसान् ।।6.74.46।।

পদদ্বাৰা পৰ্বতক চেপি ধৰি, বডবামুখ অগ্নিৰ দৰে মুখ মেলি, তেওঁ উগ্ৰভাৱে উচ্চস্বৰে গর্জন কৰিলে—যেন ৰাক্ষসসকলক ত্ৰাসিত কৰিবলৈ।

Verse 47

तस्यनानद्यमानस्यश्रुत्वानिनदमद्भुतम् ।लङ्कास्थाराक्षसास्सर्वे न शेकुस्स्पन्दितुंभयात् ।।6.74.47।।

তেওঁ গর্জন কৰোঁতে উঠা সেই আশ্চৰ্য নিনাদ শুনি, লংকাত বাস কৰা সকলো ৰাক্ষস ভয়ত এনেকৈ স্তম্ভিত হ’ল যে সিহঁতে একো স্পন্দনো কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 48

नमस्कृत्वाऽथरामायमारुतिर्भीमविक्रमः ।राघवार्थेपरंकर्मसमीहतपरन्तपः ।।6.74.48।।

তেতিয়া ভীমপৰাক্ৰমী, শত্ৰুদমন মাৰুতিয়ে শ্ৰীৰামক নমস্কাৰ কৰি ৰাঘৱৰ হিতাৰ্থে পৰম কৰ্ম সাধিবলৈ দৃঢ় সংকল্প কৰিলে।

Verse 49

स पुच्छमुद्यम्यभुजङ्गकल्पंविनम्यपृष्ठंश्रवणेनिकुञ्च्य ।विवृत्यवक्त्रंबडबामुखाभमापुफ्लुवेव्योमनिचण्डवेगः ।।6.74.49।।

সাপসদৃশ পুচ্ছ উঠাই, পিঠ নোৱাই, কাণ সঙ্কুচিত কৰি, আৰু বডৱামুখ অগ্নিৰ দৰে মুখ মেলি, চণ্ড বেগেৰে সি আকাশলৈ ঝাঁপ দিলে।

Verse 50

सवृक्षषण्डांस्तरसाजहारशैलान् शिलाःप्राकृतवानरांश्च ।बाहूरुवेगोद्धतसम्प्रणुन्नास्तेक्षीणवेगास्सलिलेनिपेतुः ।।6.74.50।।

অতিশয় বেগে সি গছৰ গুচ্ছ, পৰ্বত, শিলা আৰু সাধাৰণ বানৰসকলকো টানি লৈ গ’ল; কিন্তু তাৰ বাহু-ঊৰুৰ প্ৰচণ্ড বেগে ধাক্কা খাই সিহঁতৰ গতি ক্ষীণ হৈ পানীত পৰি গ’ল।

Verse 51

तौप्रसार्योरगभोगकल्पौभुजौभुजङ्गारिनिकाशवीर्यः ।जगाममेरुंनगराजमग्य्रंदिशःप्रकर्षन्निववायुसूनुः ।।6.74.51।।

সাপৰ ভোগৰ দৰে দুয়োটা বাহু প্ৰসাৰিত কৰি, সাপশত্ৰু গৰুড়ৰ দৰে পৰাক্ৰমী বায়ুপুত্ৰই যেন দিশসমূহক টানি লৈ যায়, তেনেদৰে উচ্চ পৰ্বতৰাজ মেৰুৰ ফালে বেগেৰে আগবাঢ়িল।

Verse 52

स सागरंघूर्णितवीचिमालंतथाभृशंभ्रामितसर्वसत्त्वम् ।समीक्षमाणस्सहसाजगामचक्रंयथाविष्णुकराग्रमुक्तम् ।।6.74.52।।

সাগৰখন চাই—ঘূৰ্ণিত তৰংগ-মালাই ঘূৰি ফুৰা আৰু তাৰ ভিতৰৰ সকলো প্ৰাণী ভীষণভাৱে চক্ৰাকাৰে ঘূৰি থকা দেখি—সেই মুহূৰ্ততে সি ধাৱিত হ’ল, যেন বিষ্ণুৰ কৰাগ্ৰৰ পৰা মুক্ত সুদৰ্শন চক্ৰ।

Verse 53

स पर्वतान्वृक्षगवान् सरांसिनदीस्तटाकानिपुरोत्तमानि ।स्फीतान् जनान्तानपिसम्प्रवीक्ष्यजगामवेगापतितृतुल्यवेगः ।।6.74.53।।

পৰ্বত, বৃক্ষসমৃদ্ধ ভূমি, সৰোবৰ, নদী, পুখুৰী, শ্ৰেষ্ঠ নগৰ আৰু সমৃদ্ধ জনবসতি—এই সকলোকে দৃষ্টিপাত কৰি, সি পিতৃসম বেগেৰে অতি দ্ৰুত আগবাঢ়িল।

Verse 54

आदित्यपथमाश्रित्यजगाम स गतक्लमः ।हनूमांस्त्वरितोवीरःपितृतुल्यपराक्रमः ।।6.74.54।।

আদিত্যৰ পথ আশ্ৰয় কৰি, ক্লান্তিহীন সেই বীৰ হনুমান ত্বৰিত গতিৰে আগবাঢ়িল; পিতৃসম পৰাক্ৰমশালী।

Verse 55

जवेनमहतायुक्तोमारुतिर्मारुतोयथा ।जगामहरिशार्दूलोदिशश्शब्देनपूरयन् ।।6.74.55।।

মহাবেগেৰে যুক্ত মাৰুতি—বানৰসকলৰ মাজত ব্যাঘ্ৰসদৃশ—বতাহৰ দৰে গ’ল; শব্দেৰে দিশসমূহ পূৰ্ণ কৰি তুলিলে।

Verse 56

स्म्मरन्जाम्बवतोवाक्यंमारुतिर्वातरंहसा ।ददर्शसहसागत्वाहिमवन्तंमहाकपिः ।।6.74.56।।

জাম্বৱানৰ বাক্য স্মৰণ কৰি, বতাহৰ বেগেৰে গমন কৰা মাৰুতি মহাকপি সহসা গৈ হিমৱানক (হিমালয়ক) তৎক্ষণাৎ দৰ্শন কৰিলে।

Verse 57

नानाप्रस्रवणोपेतंनानाकन्दरनिर्घरम् ।श्वेताभ्रचयसङ्काशैशशिखरैश्चारुदर्शनैः ।।6.74.57।।शोभितंविविधैर्वृक्षैरगमत्पर्वतोत्तमम् ।

সেয়া বহু ঝৰ্ণাৰে সমৃদ্ধ, বহু গুহা আৰু জলপ্ৰপাতৰ গম্ভীৰ ধ্বনিত মুখৰিত, নানা বৃক্ষৰে শোভিত, আৰু শুভ্ৰ মেঘপুঞ্জ সদৃশ মনোৰম শিখৰসমূহে অলংকৃত সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতত উপনীত হ’ল।

Verse 58

स तंसमासाद्यमहानगेन्द्रमतिप्रवृद्धोत्तमघोरशृङ्गम् ।ददर्शपुण्यानिमहाश्रमाणिसुरर्षिसंघोत्तमसेवितानि ।।6.74.58।।

সেয়া অতি উচ্চ, শ্ৰেষ্ঠ আৰু ভয়ংকৰ শিখৰযুক্ত সেই মহা পৰ্বতৰাজৰ ওচৰলৈ গৈ, সুৰ-ঋষিসকলৰ উত্তম সংঘে সেৱা কৰা পুণ্যময় মহাআশ্ৰমসমূহ দেখিলে।

Verse 59

स ब्रह्मकोशंरजतालयं च शक्रालयंरुद्रशरप्रमोक्षम् ।हयाननंब्रह्मशिरश्चदीप्तंददर्शवैवस्वतकिङ्करांश्च ।।6.74.59।।

সেয়া ব্ৰহ্মাৰ কোষ (নিবাস) আৰু ৰজতবৰ্ণ আলৈ, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ধাম, য’ত ৰুদ্ৰই শৰ নিক্ষেপ কৰিছিল সেই স্থান, হয়ানন ভগৱান হয়গ্ৰীৱ, দীপ্ত ব্ৰহ্মশিৰস, আৰু বৈৱস্বত (যম)ৰ কিঙ্কৰসকলকো দেখিলে।

Verse 60

वज्रालयंवैश्रवणालयं च सूर्यप्रभंसूर्यनिबन्धनंच । a.ब्रह्मासनंशङ्करकार्मुकं च ददर्शनाभिं च वसुन्धरायाः ।।6.74.60।।

সেয়া বজ্ৰালয়, সূৰ্যপ্ৰভাৰ দৰে দীপ্ত বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)ৰ আলৈ, সূৰ্যক বন্ধন কৰা স্থান, ব্ৰহ্মাসন, শংকৰৰ কাৰ্মুক (ধনু) থকা স্থান, আৰু বসুন্ধৰাৰ নাভিও দেখিলে।

Verse 61

कैलासमग्य्रंहिमवच्छिलां च तथर्षभंकाञ्चनशैलमग्य्रम् ।सन्दीप्तसर्वौषधिसन्प्रदीप्तंददर्शसर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ।।6.74.61।।

সেয়ে উচ্চ কৈলাসক, হিমৱতৰ কঠোৰ শিলাশৃংগসমূহক, আৰু ঋষভ নামৰ সুবৰ্ণময় শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতক; লগতে সকলো ঔষধি একাগ্ৰ তেজে দীপ্ত হৈ থকা ঔষধি-পৰ্বতৰাজক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 62

स तंसमीक्ष्यानलरश्मिदीप्तंविसिष्मियेवासवदूतसूनुः ।आवृत्यतंचौषधिपर्वतेन्द्रंतत्रौषधीनांविचयंचकार ।।6.74.62।।

অগ্নিৰশ্মিৰ দৰে দীপ্ত সেই পৰ্বতখন দেখি, বাসৱৰ দূতৰ পুত্ৰ হনুমান বিস্মিত হ’ল; ঔষধি-পৰ্বতৰাজক পৰিক্ৰমা কৰি, তাত থকা ঔষধিসমূহ বিচাৰি চিনাক্ত কৰিবলৈ পৰীক্ষা কৰিলে।

Verse 63

सयोजनसहस्राणिसमतीत्यमहाकपिः ।दिव्यौषधिधरंशैलंव्यचरन्मारुतात्मजः ।।6.74.63।।

সহস্ৰ যোজন অতিক্ৰম কৰি, মহাকপি মাৰুতাত্মজে দিৱ্য ঔষধিধাৰী সেই পৰ্বতত বিচৰণ কৰি অনুসন্ধান চলাই থাকিল।

Verse 64

महौषध्यस्ततस्सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे ।विज्ञायार्थिनमायान्तंततोजग्मुरदर्शनम् ।।6.74.64।।

তেতিয়া সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতত থকা সকলো মহাঔষধিয়ে বুজিলে যে এজন অৰ্থী (অন্বেষক) আহিছে; সেয়ে সিহঁত দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হৈ গ’ল।

Verse 65

स तामहात्माहनुमानपश्यंश्चुकोपकोपाच्चभृशंननाद ।अमृष्यमाणोऽनगिनिकाशचक्षुर्महीधरेन्द्रंतमुवाचवाक्यम् ।।6.74.65।।

ঔষধিসমূহ নেদেখি মহাত্মা হনুমান ক্ৰোধে জ্বলি উঠি ভীষণ গর্জন কৰিলে; অগ্নিসদৃশ চকুৰে সহ্য নকৰিব পাৰি, সেই পৰ্বতৰাজক কঠোৰ বাক্য ক’লে।

Verse 66

कीमेतदेवंसुविनिश्चितंतेयद्राघवेनासिकृतानुकम्प ।पश्याद्यमद्बाहुबलाभिभूतोविकीर्णमात्मानमथोनगेन्द्र ।।6.74.66।।

হে নগেন্দ্ৰ! ৰাঘৱৰ প্ৰতি অনুকম্পা নকৰিবলৈ তোমাৰ এই দৃঢ় সিদ্ধান্ত কিয়? এতিয়া চোৱা—মোৰ বাহুবলত অভিভূত হৈ তুমি চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ ছিটিকি পৰিবা।

Verse 67

स तस्यशृङ्गंसनगंसनागंसकाञ्चनंधातुसहस्रजुष्टम् ।विकीर्णकूटंज्वलिताग्रसानुंप्रगृह्यवेगात्सहसोन्ममाथ ।।6.74.67।।

তাৰ পাছত সি সেই পৰ্বতশিখৰ—গছ-গছনি আৰু হাতীসহ, সুৱৰ্ণসমৃদ্ধ আৰু অসংখ্য ধাতুৰে পৰিপূৰ্ণ, কূটবোৰ চূৰ্ণ হৈ ছিটিকি থকা আৰু শিখৰ জ্বলি উঠা—বেগেৰে ধৰি, হঠাৎ প্ৰবল শক্তিৰে উভালি পেলালে।

Verse 68

सतसमुत्पाट्यखमुत्पपातवित्रास्यलोकान् ससुरासुरेन्द्रान् ।संस्तूयमानःखचरैरनेकैर्जगामवेगाद्गरुडोग्रवेगः ।।6.74.68।।

সেই পৰ্বতটো উভালি সি আকাশলৈ জঁপিয়াই উঠিল; গৰুড়সদৃশ উগ্ৰ বেগেৰে ধাৱমান হৈ, দেৱ-অসুৰেন্দ্ৰসকলসহ সকলো লোকত ত্ৰাস সঞ্চাৰ কৰিলে; বহু খচৰৰ স্তৱ-স্তুতিত সি বেগেৰে আগবাঢ়িল।

Verse 69

स भास्कराध्वानमनुप्रपन्नस्तंभास्कराभंशिखरंप्रगृह्य ।बभौतदाभास्करसन्निकाशोरवेस्समीपेप्रतिभास्कराभः ।।6.74.69।।

সূৰ্যৰ পথ অনুসৰণ কৰি, সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিময় সেই শিখৰ ধৰি, সি সূৰ্যৰ সমীপতে সূৰ্যৰ দৰে জ্যোতিৰ্ময় হৈ উঠিল—যেন কাষতে দ্বিতীয় সূৰ্য উদয় হ’ল।

Verse 70

स तेनशैलेनभृशंरराजशैलोपमोगन्धवहात्मजस्तु ।सहस्रधारेणसपावकेनचक्रेणखेविष्णुरिवार्पितेन ।।6.74.70।।

সেই পৰ্বত ধৰি বায়ুদেৱৰ পুত্ৰ হনুমান অতি তেজে দীপ্তিমান হৈ উঠিল; নিজেও শৈলসম, আকাশত সহস্ৰধাৰ অগ্নিময় চক্ৰ ধাৰণ কৰা বিষ্ণুৰ দৰে প্ৰভাসিত হ’ল।

Verse 71

तंवानराःप्रेक्ष्यविनेदुरुच्चैस्सतानपिप्रेक्ष्यमुदाननाद ।तेषांसमुध्घुष्टरवंनिशम्यलङ्कालयाभीमतरंविनेदुः ।।6.74.71।।

তেওঁক দেখি বানৰসকলে আনন্দত উচ্চস্বৰে জয়ধ্বনি তুলিলে; আৰু তেওঁও তেওঁলোকক দেখি হর্ষে গর্জন কৰিলে। সেই গুঞ্জিত কোলাহল শুনি লংকাৰ বাসিন্দাসকলে ভয়ত তাতকৈও অধিক ভীষণ চিৎকাৰ তুলিলে।

Verse 72

ततोमहात्मानिपपाततस्मिन् शैलोत्तमेवानरसैन्यमथ्ये ।हर्युत्तमेभ्यशशिरसाऽभिवाद्यविभीषणंतत्र स सस्वजे च ।।6.74.72।।

তাৰ পাছত মহাত্মা হনুমান সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত লৈ বানৰসেনাৰ মাজত অৱতৰণ কৰিলে। শ্ৰেষ্ঠ বানৰসকলক শিৰ নত কৰি অভিবাদন জনাই, তাতেই বিভীষণকো হর্ষে আলিঙ্গন কৰিলে।

Verse 73

तावप्युभौमानुषराजपुत्रौतंगन्धमाघ्रायमहौषधीनाम् ।बभूवतुस्तत्रतदाविशल्यावुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ।।6.74.73।।

মানৱৰাজৰ সেই দুজন পুত্ৰে মহৌষধিসকলৰ সুগন্ধ শ্বাসত গ্ৰহণ কৰামাত্ৰেই তৎক্ষণাৎ বাণঘাৱৰ পৰা মুক্ত হৈ বেদনাহীন হ’ল; আৰু অন্য হৰিপ্ৰবীৰ বানৰসকলেও তাত পুনৰ উঠি দাঁড়াল।

Verse 74

सर्वेविशल्याविरुजाःक्षणेनहरिप्रवीराश्चहताश्चयेस्युः ।गन्धेनतासांप्रवरौषधीनांसुप्तानिशान्तेष्विवसम्प्रबुद्धाः ।।6.74.74।।

ক্ষণমাত্ৰতে সকলো হৰিপ্ৰবীৰ বানৰ—আহত আৰু পতিতসকলো—সেই শ্ৰেষ্ঠ ঔষধিসকলৰ সুগন্ধে বাণ আৰু বেদনাৰ পৰা মুক্ত হ’ল; নিশাৰ অন্তত নিদ্ৰাৰ পৰা জাগি উঠাৰ দৰে সজাগ হৈ উঠিল।

Verse 75

दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।।येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।

যেতিয়াৰ পৰা লঙ্কাত বানৰ আৰু ৰাক্ষসৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হৈছিল, তেতিয়াৰ পৰাই ৰাৱণৰ আজ্ঞামৰ্মে সন্মান ৰক্ষাৰ বাবে (মৃতদেহ লুকুৱাই ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল)।

Verse 76

दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।।येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।

যুদ্ধক্ষেত্ৰত বানৰ বীৰসকলৰ দ্বাৰা যিবোৰ ৰাক্ষস নিহত হৈছিল, তেওঁলোকক মৃত্যুৰ লগে লগে সাগৰত পেলাই দিয়া হৈছিল।

Verse 77

তাৰ পাছত পৱনপুত্ৰ হনুমানে সেই ঔষধী পৰ্বতটো তীব্ৰ বেগেৰে পুনৰ হিমালয়লৈ লৈ গ’ল আৰু ৰামৰ ওচৰলৈ উভতি আহিল।