Sarga 67
कुम्भकर्णवधः — The Slaying of Kumbhakarna
युद्धकाण्ड
সৰ্গ ৬৭ত লংকাৰ ৰণভূমি অধিক ভয়ংকৰ ৰূপ লয়। কুম্ভকৰ্ণৰ প্ৰচণ্ড, প্ৰায় বিশ্বব্যাপী পৰিসৰৰ হিংসাই বানৰ-সেনাৰ মনোবল কঁপাই তোলে; কিন্তু অঙ্গদৰ উদ্দীপনামূলক বাক্যই তেওঁলোকক পুনৰ স্থিৰ কৰি যুদ্ধত প্ৰৱেশ কৰায়। অঙ্গদ, সুগ্ৰীৱ, হনুমান, নীল, ঋষভ, শৰভ, গৱাক্ষ আৰু গন্ধমাদন আদি বীৰে গছ, শিলা আৰু পৰ্বতশিখৰে কুম্ভকৰ্ণক আঘাত কৰে, তথাপি বহু আঘাত নিষ্ফল হয়—ৰাক্ষসৰ প্ৰায় অজেয়তা আৰু শক্তিৰ অসমতা স্পষ্ট হয়। কুম্ভকৰ্ণে পাল্টা আক্রমণত যোদ্ধাক গিলি পেলায়, দলবদ্ধতা ছিন্নভিন্ন কৰে আৰু অহংকাৰভৰা তাচ্ছিল্যৰে মৃত্যুৰ সৈতে যুদ্ধ কৰাৰ দৰে চেলেঞ্জ ছুড়ে। তেতিয়া শ্ৰীৰামে নিজে আগবাঢ়ি বানৰসকলক আশ্বাস দিয়ে ধনু-তৰকশসহ উপস্থিত হয় আৰু দিৱ্য অস্ত্ৰ, বিশেষকৈ বায়ব্য আৰু পিছত ইন্দ্ৰ-তেজে সংযোজিত অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰে। এটা মুখ্য মোড়ত ৰামে কুম্ভকৰ্ণৰ এটা বাহু ছেদন কৰে; পৰ্বতশিখৰ সদৃশ সেই কটা বাহু বানৰ শিবিৰত পৰি বহু ক্ষতি ঘটায়—ধৰ্মপক্ষতো যুদ্ধৰ দুখজনক পাৰ্শ্ব-প্ৰভাৱৰ ইঙ্গিত। অঙ্গহানি সত্ত্বেও কুম্ভকৰ্ণে আক্রমণ চলাই যায়, সেয়ে ৰামে ক্ৰমে আন বাহু আৰু পদ ছেদন কৰি তাৰ যুদ্ধক্ষমতা নিস্ক্ৰিয় কৰে আৰু শেষত দীপ্তিময় অন্তিম বাণে শিৰচ্ছেদ কৰে। পৃথিৱী-পৰ্বত কঁপি উঠে, দেবগণ আনন্দিত হয়, আৰু বানৰসেনাৰ আত্মবিশ্বাস পুনৰ জাগে—কুম্ভকৰ্ণবধ যুদ্ধৰ নৈতিক-ৰণনৈতিক সন্ধিক্ষণ হৈ উঠে।
Shlokas
Verse 1
तेनिवृत्तामहाकायाश्श्रुत्वाङ्गदवचस्तदा ।नैष्ठिकींबुद्धिमास्थायसर्वेसङ्ग्रामकाङ्क्षिणः ।।।।
তেতিয়া অংগদৰ বাক্য শুনি, মহাকায় বানৰসকলে অটল সংকল্প গ্ৰহণ কৰিলে; যুদ্ধকাংক্ষী সকলোৱে উভতি গ’ল।
Verse 2
समुदीरितवीर्यास्तेसमारोपितविक्रमाः ।पर्यवस्थापितावाक्यैरङ्गदेनवलीमुखाः ।।।।प्रयाताश्चगताहर्षंमरणेकृतश्चयाः ।चक्रुस्सुतुमुलंयुद्धंवानरास्त्यक्तजीविताः ।।।।
অঙ্গদৰ বাক্যত বানৰ-মুখ্যসকলৰ বীৰ্য উদ্দীপ্ত হ’ল, পৰাক্ৰম পুনৰ জাগ্ৰত হ’ল। তেওঁলোকে হৰ্ষেৰে আগবাঢ়ি—মৰণলৈও মন স্থিৰ কৰি—জীৱনক পণ কৰি অতি ঘোৰ, তুমুল যুদ্ধ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 3
समुदीरितवीर्यास्तेसमारोपितविक्रमाः ।पर्यवस्थापितावाक्यैरङ्गदेनवलीमुखाः ।।6.67.2।।प्रयाताश्चगताहर्षंमरणेकृतश्चयाः ।चक्रुस्सुतुमुलंयुद्धंवानरास्त्यक्तजीविताः ।।6.67.3।।
অঙ্গদৰ বাক্যত তেওঁলোকৰ বীৰ্যস্মৃতি জাগ্ৰত হ’ল, বিক্ৰম পুনৰ স্থাপিত হ’ল; বালীমুখ্য বানৰসকল হৰ্ষেৰে আগবাঢ়িল, মৃত্যুৰ বাবেও দৃঢ় সংকল্পবদ্ধ। জীৱন পণ কৰি বানৰসকলে অতি তুমুল যুদ্ধ কৰিলে।
Verse 4
अथवृक्षान्महाकायास्सानूनिसुमहान्ति च ।वानरास्तूर्णमुद्यम्यकुम्भकर्णमभिद्रुताः ।।।।
তাৰ পিছত মহাকায় বানৰ যোদ্ধাসকলে বৃহৎ বৃক্ষ আৰু অতি মহান পৰ্বতশিখৰ তৎক্ষণাৎ উঠাই, কুম্ভকৰ্ণৰ ওপৰত সোজাকৈ ধাৱিত হ’ল।
Verse 5
कुम्भकर्णस्सङ्कृद्धोगदामुद्यम्यवीर्यवान् ।अर्थयन्समहाकायस्समन्ताद् व्यक्षिपद्रिपून् ।।।।
বীৰ্যৱান কুম্ভকৰ্ণ অতি ক্ৰুদ্ধ হৈ গদা উঠালে; মহাকায় সেই যোদ্ধাই চাৰিওফালে ঘূৰ্ণিত আঘাতে শত্রুসকলক কাটি-পেলাই পেলালে।
Verse 6
शतानिसप्तचाष्टौ च सहस्राणि च वानराः ।प्रकीर्णाःशेरतेभूमौकुम्भकर्णेनपोधिताः ।।।।
সাত-আঠ শত আৰু হাজাৰ হাজাৰ বানৰ, কুম্ভকৰ্ণে ধৰি নিক্ষেপ কৰাত, ভূমিত ছিটাই পৰি আছিল।
Verse 7
षोडशाष्टौ च दश च विंशत्रतिंशस्तथैव च ।परिक्षिप्य च बाहुभ्यांखादन्विपरिधावति ।।।।भक्ष्यन् भृशसङ्क्रुद्धोगरुडःपन्नगानिव ।
সি ভীষণ ক্ৰোধত ষোল, আঠ, দহ আৰু তেনেদৰে বিশ আৰু ত্ৰিশজনৰ দলক ধৰি, নিজৰ বাহুৰে ঘেৰ মাৰি দৌৰি দৌৰি ভক্ষণ কৰি থাকিল—যেন গৰুড়ে পন্নগ সৰ্পসমূহক গিলি খায়।
Verse 8
कृच्छ्रेणचसमाश्वस्ताःसङ्गम्यचततस्ततः ।।।।वृक्षाद्रिहस्ताहरयस्तस्थुस्सङ्ग्राममूर्थनि ।
কষ্টেৰে সাহস ঘূৰাই পাই, তাততৈৰ পৰা একত্ৰ হৈ, হাতত গছ আৰু পৰ্বতৰ শিলা ধৰি থকা হৰিবানৰসকলে যুদ্ধৰ অগ্ৰভাগত পুনৰ দৃঢ়ভাৱে থিয় দিলে।
Verse 9
ततःपर्वतमुत्पाट्यद्विविदःप्लवगर्षभः ।।।।दुद्रावगिरिशृङ्गाभंविलम्बइवतोयदः ।
তেতিয়া বানৰশ্ৰেষ্ঠ দ্বিবিদে এটা পৰ্বত উভালি লৈ মেঘৰ দৰে গৰজি আগুৱাই গ’ল।
Verse 10
तंसमुत्पत्यचिक्षेपकुम्भकर्णायवानरः ।।।।तमप्राप्यमहाकायंतस्यसैन्येऽपतत्तधा ।
এজন বানৰে জঁপিয়াই কুম্ভকৰ্ণৰ ওপৰত (শস্ত্ৰ) নিক্ষেপ কৰিলে; কিন্তু সেই মহাকায় শত্রুক নাপাই, সেয়া তেওঁৰ সৈন্যদলৰ ওপৰত পৰি গ’ল।
Verse 11
ममर्दाश्वान्गजांश्चापिरथांश्चापिनगोत्तमः ।।।।तानिचान्यानिरक्षांसिएवंचान्यगदिरेःशिरः ।
পৰ্বতৰ শিখৰৰ দৰে উঁচা শিলাশৃঙ্গে ঘোঁৰা, হাতী আৰু ৰথসমূহক চেপি চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে; আৰু আন এটা পৰ্বতৰ শিখৰ নিক্ষেপ হোৱাত, সেইদৰে অন্য ৰাক্ষসসকলকো পিষি পেলালে।
Verse 12
तच्चैलवेगाभिहतंहताश्वंहतसारथि ।।।।रक्षसांरुधिरक्लिन्नंबभूवायोधनंमहत् ।
পৰ্বতৰ প্ৰচণ্ড বেগৰ আঘাতে ৰথবোৰ চূৰ্ণ হ’ল, ঘোঁৰাবোৰ নিহত হ’ল আৰু সাৰথিসকল সংহৃত হ’ল; সেই মহাযুদ্ধভূমি ৰাক্ষসসকলৰ ৰক্তেৰে সিক্ত হৈ পৰিল।
Verse 13
रथिनोवानरेन्द्राणांशरैःकालान्तकोपमैः ।।।।शिरांसिनर्दतांजह्रुस्सहसाभीमनिस्स्वना ।
ভীষণ নিস্বনে গর্জন কৰা ৰাক্ষস ৰথীসকলে, কালান্তকৰ দৰে মাৰক শৰদ্বাৰা নাদ কৰা বানৰেন্দ্ৰসকলৰ মূৰ সহসা ছেদন কৰিলে।
Verse 14
वानराश्चमहात्मानस्समुत्पाट्यमहाद्रुमान् ।।।।रथावश्वान्गजानुष्ट्रान्राक्षसानभ्यसूदयन् ।
মহাত্মা বানৰসকলে বৃহৎ বৃক্ষসমূহ উপুঙাই, ৰথ, অশ্ব, গজ, উষ্ট্ৰ আৰু ৰাক্ষসসকলকো সংহাৰ কৰিবলৈ লাগিল।
Verse 15
हनुमान् शैलशृङ्गाणिशिलाश्चविविधान् द्रुमान् ।।।।ववर्षकुम्भकर्णस्यशिरस्यम्बरमास्थितः ।
আকাশত অৱস্থিত হনুমানে কুম্ভকৰ্ণৰ মূৰৰ ওপৰত পৰ্বতৰ শিখৰ, নানা শিলা আৰু বিভিন্ন বৃক্ষ বৰষুণৰ দৰে বৰ্ষাই দিলে।
Verse 16
तानिपर्वतशृङ्गाणिशूलेन स बिभेद ह ।।।।बभञ्जवृक्षवर्षं च कुम्भकर्णोमहाबलः ।
সেই শূলেৰে তেওঁ সেই পৰ্বতৰ শৃংগসমূহ বিদীৰ্ণ কৰিলে; আৰু মহাবলী কুম্ভকৰ্ণে গছৰ বৰষুণ সদৃশ আক্রমণো ভাঙি চুৰমাৰ কৰিলে।
Verse 17
ततोहरीणांतदनीकमुग्रंदुद्रावशूलंनिशितंप्रगृह्य ।तस्थौ स तस्यापततःपुरस्तान्महीधराग्रंहनुमान् प्रगृह्य ।।।।
তাৰ পিছত সি তীক্ষ্ণ শূল হাতত লৈ বানৰসকলৰ সেই ভয়ংকৰ সেনাৰ ওপৰত উগ্ৰভাৱে ধাৱমান হ’ল; কিন্তু হনুমানে পৰ্বতৰ শিখৰ উঠাই, আক্রমণকাৰী সন্মুখলৈ আহোঁতে তাক নিজৰ আগত ৰাখি অচলভাৱে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 18
स कुम्भकर्णंकुपितोजघानवेगेनशैलोत्तमभीमकायम् ।स चक्षुभेतेनतदाभिभूतोमेदार्द्रगात्रोरुधिरावसिक्तः ।।।।
ক্ৰোধিত হৈ তেওঁ বেগেৰে শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতৰ দৰে ভীমকায় কুম্ভকৰ্ণক প্ৰহাৰ কৰিলে। সেই আঘাতত অভিভূত হৈ কুম্ভকৰ্ণ ডগমগাই উঠিল; মেদে লিপ্ত অঙ্গ আৰু ৰক্তে সিঞ্চিত দেহেৰে সি কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Verse 19
स शूलमासाद्यतटित्प्रकाशंगिरिर्यथाप्रज्वलिताग्रशृङ्गम् ।बाह्वन्तरेमारुतिमाजघानगुहोऽचलंक्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या ।।।।
বিজুলীৰ দৰে প্ৰকাশমান শূল ধৰি, জ্বলি উঠা শিখৰযুক্ত পৰ্বতৰ দৰে, তেওঁ উগ্ৰশক্তিৰে বাহুৰ মাজত (বক্ষস্থলত) মাৰুতিক প্ৰহাৰ কৰিলে—যেনেকৈ গুহে প্ৰচণ্ড বলে ক্ৰৌঞ্চ পৰ্বতক আঘাত কৰিছিল।
Verse 20
शूलनिर्भिन्नमहाभुजान्तरःप्रविह्वलःशोणितमुद्वमन् मुखात् ।ननादभीमंहनुमान् महाहवेयुगान्तमेघस्न्तितस्वनोपमम् ।।।।
মহাযুদ্ধত শূলৰ আঘাতে বক্ষস্থল বিদীৰ্ণ হৈ হনুমান ডগমগাই উঠিল, মুখৰ পৰা ৰক্ত উগলিলে; তথাপি তেওঁ ভীষণ গর্জন কৰিলে—যুগান্তৰ মেঘগর্জনৰ সদৃশ।
Verse 21
ततोविनेदुःसहसाप्रहृष्टारक्षोगणास्तंव्यथितंसमीक्ष्य ।प्लवङ्गमास्तुव्यथिताभयर्ताःप्रदुद्रुवुःसंयतिकुम्भकर्णात् ।।।।
তেওঁক ব্যথিত দেখি ৰাক্ষসগণ হঠাৎ প্ৰহৃষ্ট হৈ জয়ধ্বনি তুলিলে। কিন্তু কুম্ভকৰ্ণৰ ভয়ত আতঙ্কিত বানৰসেনা কঁপি উঠি যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলাই গ’ল।
Verse 22
ततस्तुनीलोबलवान् पर्यवस्थापयन्बलम् ।प्रविचिक्षेपशैलाग्रंकुम्भकर्णायधीमते ।।।।
তেতিয়া বলৱান নীলয়ে সেনাক স্থিৰ কৰি পুনৰ শৃঙ্খলাবদ্ধ কৰি, ধীমান কুম্ভকৰ্ণলৈ এটা পৰ্বতশিখৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 23
तदापतन्तंसम्प्रेक्ष्यमुष्टिनाभिजघान ह ।मुष्टिप्रहाराभिहतंतच्छैलाग्रंव्यशीर्यत ।।।।सविस्फुलिंगंसज्वालनिपपातमहेतले ।
পতিত হ’বলৈ অহা সেই পৰ্বতশিখৰ দেখি তেওঁ মুষ্টিৰে আঘাত কৰিলে। মুষ্টিপ্ৰহাৰত সেই শিখৰ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ ভাঙি গ’ল আৰু চিঙাৰি ছিটাই, জ্বালাসহ মাটিত পৰি গ’ল।
Verse 24
ऋषभश्शरभोनीलोगवाक्षोगन्धमादनः ।।।।पञ्चवानरशार्दूलाःकुम्बुकर्णमुपाद्रवन् ।
ঋষভ, শৰভ, নীল, গৱাক্ষ আৰু গন্ধমাদন—বানৰশ্ৰেষ্ঠসকলৰ মাজত ব্যাঘ্ৰসম পাঁচ মহাবীৰ—কুম্ভকৰ্ণৰ ওপৰত ধাৱমান হ’ল।
Verse 25
शैलैर्ववृक्षैस्तलैःपादैर्मुष्टिभिश्चमहाबलाः ।।।।कुम्भकर्णंमहाकायंसर्वतोऽभिप्रदुद्रुवुः ।
মহাবলী বানৰসকলে শিলা, বৃক্ষ আৰু দণ্ড লৈ, লগতে কৰতল, পাদ আৰু মুষ্টিৰ প্ৰহাৰে, মহাকায় কুম্ভকৰ্ণক চাৰিওফালৰ পৰা ঘেৰিধৰি ধাৱমান হ’ল।
Verse 26
स्पर्शानिवप्रहारांस्तान्वेद्वयानो न विव्यथे ।।।।ऋषभंतुमहावेगंबाहुभ्यांपरिषस्वजे ।
সেই প্ৰহাৰসমূহক কেৱল স্পৰ্শৰ দৰে অনুভৱ কৰি কুম্ভকৰ্ণে বেদনা নাপালে; তাৰ পাছত মহাবেগে ঋষভক দুবাহুৰে জাপটি ধৰি ভয়ংকৰ আলিঙ্গনত চেপি ধৰিলে।
Verse 27
कुम्भकर्णभुजाभ्यांतुपीडितोवानरर्षभः ।।।।निपपातर्षभोभीमःप्रमुखाद्वान्तशोणितः ।
কুম্ভকৰ্ণৰ দুবাহুৰ চাপে পীড়িত ভয়ংকৰ দৰ্শন বানৰর্ষভ ঋষভ মুখেদি ৰক্ত বমি কৰি ভূমিত লুটাই পৰিল।
Verse 28
मुष्टिनाशरभंहत्वाजानुनानीलमाहवे ।।।।आजघानगवाक्षंतुलेनेन्द्ररिपुस्तदा ।पादेनाभ्यहनत्कृद्धस्तरसागन्धमादनम् ।।।।
তাৰ পাছত ইন্দ্ৰৰিপু কুম্ভকৰ্ণে ৰণক্ষেত্ৰত ক্ৰোধিত হৈ মুষ্টিৰে শৰভক আঘাত কৰি নিধন কৰিলে, জানুৰে নীলক প্ৰহাৰ কৰিলে, কৰতলৰ চাপে গৱাক্ষক আঘাত কৰিলে, আৰু ক্ৰোধে ত্বৰিত পাদপ্ৰহাৰে গন্ধমাদনক আঘাত কৰিলে।
Verse 29
मुष्टिनाशरभंहत्वाजानुनानीलमाहवे ।।6.67.28।।आजघानगवाक्षंतुलेनेन्द्ररिपुस्तदा ।पादेनाभ्यहनत्कृद्धस्तरसागन्धमादनम् ।।6.67.29।।
ৰণত ক্ৰোধিত ইন্দ্ৰশত্ৰু কুম্ভকৰ্ণে মুষ্টিৰে শৰভক বধ কৰিলে, জানুৰে নীলক আঘাত দিলে; হাতৰ তালুৰে গৱাক্ষক চপেটা মাৰি, পাদপ্ৰহাৰে গন্ধমাদনক তীব্ৰ বেগে আঘাত কৰিলে।
Verse 30
दत्तप्रहारव्यथितामुमुहुश्शोणितोक्षिताः ।निपेतुस्तेतुमेदिन्यांनिकृत्ताइवकिंशुकाः ।।।।
প্ৰহাৰত ব্যথিত হৈ, ৰক্তে সিঞ্চিত চকুৰে সেই বানৰসকল মূৰ্ছিত হৈ পৃথিৱীত পৰি গ’ল—কটা কিঞ্চুক গছৰ দৰে।
Verse 31
तेषुवानरमुख्येषुपातितेषुमहात्मसु ।वानराणांसहस्राणिकुम्बकर्णंप्रदद्रुवुः ।।।।
সেই মহাত্মা বানৰমুখ্যসকল পতিত হোৱাত, বানৰসকলৰ হাজাৰ হাজাৰে কুম্ভকৰ্ণৰ ফালে সোজাকৈ ধাৱমান হ’ল।
Verse 32
तंशैलमिवशैलाभाःसर्वेतुप्लवगर्षभाः ।समारुह्यसमुत्पत्यददंशुश्चमहाबलाः ।।।।
পৰ্বতসদৃশ সেই সকলো মহাবলী প্লৱগৰ্ষভে তাক পৰ্বত বুলি ভাবি উঠি চঢ়িল; ওপৰলৈ জঁপিয়াই জঁপিয়াই তাক দংশন কৰিলে।
Verse 33
तंनखैर्धशनैश्चापिमुष्टिभिर्बाहुभिस्तथा ।कुम्भकर्णंमहाबाहहुंतेजघ्नुःप्लवगर्षभाः ।।।।
তেতিয়া বানৰসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সেই বানৰবৃষভসকলে মহাবাহু কুম্ভকৰ্ণক নখ আৰু দাঁতেৰে, লগতে মুষ্টি আৰু বাহুৰে প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 34
स वानरसहस्त्रैरजितः पर्वतोपमैः ।रराजराक्षसव्याघ्रोगिरिरात्मरुहैरिव ।।।।
পৰ্বতসদৃশ অজিত সহস্ৰ বানৰে আৱৃত হৈ, ৰাক্ষসসকলৰ মাজত ব্যাঘ্ৰসম সেই ৰাক্ষস, গছ-গছনিত ঘন পৰ্বতৰ দৰে দীপ্তিময় হৈ উজ্বলিল।
Verse 35
बाहुभ्यांवानरान्सर्वान्प्रगृह्य स महाबलः ।भक्ष्यामाससङ्क्रुद्धोगरुडःपन्नगानिव ।।।।
মহাবলী সেইজন ক্ৰোধে নিজৰ বাহুৰে সকলো বানৰক ধৰি, গৰুড়ে যেন পন্নগসকলক ভক্ষ কৰে, তেনেদৰে তেওঁলোকক ভক্ষণ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 36
प्रक्षिप्ताःकुम्बकर्णेनवक्त्रेपातालसन्निभे ।नासापुटाभ्यांनिर्जग्मुःकर्णाभ्यांचैववानराः ।।।।
কুম্ভকৰ্ণে পাতালসদৃশ নিজৰ মুখত নিক্ষেপ কৰা বানৰসকল তেওঁৰ নাসাৰন্ধ্ৰদ্বাৰে বাহিৰ ওলাই আহিল; কাণদ্বাৰেও তেওঁলোক বাহিৰ হৈ গ’ল।
Verse 37
भक्ष्यन्भृशसङ्क्रुद्धो हरीन् पर्वतसन्निभः ।बभञ्जवानरान् सर्वान् सङ्क्रुद्धोराक्षसोत्तमः ।।।।
পৰ্বতসদৃশ সেই ৰাক্ষসোত্তমে ভয়ংকৰ ক্ৰোধে হৰিসকলক ভক্ষণ কৰি থাকি, ক্ৰোধাৱেশত সকলো বানৰক চূর্ণ-বিচূর্ণ কৰি পেলালে।
Verse 38
मांसशोणितसंक्लेदाकुर्वन् भूमिं स राक्षसः ।चचारहरिनैन्येषुकालानगिरिवमूर्छितः ।।।।
সেই ৰাক্ষসে মাংস আৰু শোণিতৰে ভূমি পিচ্ছিল কৰি, বানৰ-সেনাৰ শাৰীৰ মাজে মাজে বিচৰণ কৰিলে; মূৰ্ছিত অন্ধকাৰ পৰ্বতৰ দৰে, প্ৰলয়াগ্নিৰ বেগেৰে সৰ্বত্ৰ বিয়পি পৰিল।
Verse 39
वज्रहस्तोयथाशक्रःपाशहस्तइवान्तकः ।शूलहस्तोबभौयुद्धेकुम्बकर्णोमहाबलः ।।।।
যুদ্ধভূমিত মহাবলী কুম্ভকৰ্ণে শূল হাতত ধৰি দীপ্তিমান হৈ উঠিল; বজ্ৰহস্ত শক্ৰৰ দৰে আৰু পাশহস্ত অন্তকৰ দৰে সি প্ৰভাসিত হ’ল।
Verse 40
यथाशुष्काण्यरण्यानिग्रीष्मेदहतिपावकः ।तथावानरसैन्यानिकुम्बकर्णोविनिर्दहत् ।।।।
যেনেকৈ গ্ৰীষ্মত অগ্নিয়ে শুকান অৰণ্য দহে, তেনেকৈ কুম্ভকৰ্ণে বানৰ-সেনাৰ শাৰীসমূহ দহি পেলাইছিল।
Verse 41
ततस्तेवध्यमानास्तुहतयूथाविनायकाः ।वानराभयसंविग्नाविनेदुर्विस्वरंभृशैः ।।।।
তেতিয়া তেওঁলোক বধ হ’বলৈ ধৰিলে আৰু ইউথনায়কসকলো পতিত হ’ল; ভয়ত কঁপা বানৰসকলে অতি কটুক আৰু বেসুৰা স্বৰে জোৰেৰে চিঞৰি উঠিল।
Verse 42
अनेकशोवध्यमानाःकुम्भकर्णेनवानराः ।राघवंशरणंजग्मुर्व्यथिताःभिन्नचेतसः ।।।।
কুম্ভকৰ্ণে নানা ধৰণে আঘাত কৰা বানৰ যোদ্ধাসকল ব্যথিত আৰু মনোবল ভাঙি ৰাঘৱ শ্ৰীৰামৰ শৰণলৈ গৈ ৰক্ষা বিচাৰিলে।
Verse 43
प्रभग्नान् वानरान् दृष्टवावज्रहस्तात्मजात्मजः ।अभ्यधावतवेगेनकुम्भकर्णंमहाहवे ।।।।
বানৰ বাহিনী ভাঙি পলাই যোৱা দেখি বজ্ৰহস্ত (ইন্দ্ৰ)ৰ বংশধৰ অংগদে মহাযুদ্ধত বেগেৰে কুম্ভকৰ্ণৰ ফালে ধাৱিত হ’ল।
Verse 44
शैलशृङ्गंमहद्गृह्यविनदंश्चमुहुर्मुहुः ।त्रासयन्राक्षसान्सर्वान् कुम्भकर्णपदानुगान् ।।।।चिक्षेपशैलशिखरंकुम्भकर्णस्यमूर्धनि ।
এটা বৃহৎ পৰ্বতৰ শৃংগ ধৰি বাৰে বাৰে গর্জন কৰি, কুম্ভকৰ্ণৰ পদানুগামী সকলো ৰাক্ষসক ভীত কৰি, অংগদে সেই শৈলশিখৰ কুম্ভকৰ্ণৰ মূৰ্ধাত নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 45
स तेनाभिहतोमूर्ध्निशैलेनेन्द्ररिपुस्तदा ।।।।कुम्भकर्णःप्रजज्वालक्रोधेनमहतातदा ।सोऽभ्यधावतवेगेनवालिपुत्रममर्षणम् ।।।।
সেই শৈলৰ আঘাত মূৰ্ধাত লাগতেই ইন্দ্ৰশত্ৰু কুম্ভকৰ্ণ মহাক্ৰোধে জ্বলি উঠিল; তাৰ পাছত অসহিষ্ণু বালিপুত্ৰ অংগদৰ ওপৰত বেগেৰে ধাৱিত হ’ল।
Verse 46
स तेनाभिहतोमूर्ध्निशैलेनेन्द्ररिपुस्तदा ।।6.67.45।।कुम्भकर्णःप्रजज्वालक्रोधेनमहतातदा ।सोऽभ्यधावतवेगेनवालिपुत्रममर्षणम् ।।6.67.46।।
সেই পৰ্বতৰ আঘাত মূৰ্ধাত পৰাত ইন্দ্ৰশত্ৰু কুম্ভকৰ্ণ ভয়ংকৰ ক্ৰোধে প্ৰজ্বলিত হৈ, বালিপুত্ৰ অংগদৰ ফালে অতি বেগেৰে ধাৱিত হ’ল।
Verse 47
कुम्भकर्णोमहानादस्त्रासयन् सर्ववानरान् ।शूलंससर्जवैरोषादङ्गदेतुमहाबलः ।।।।
মহানাদী মহাবল কুম্ভকৰ্ণে সকলো বানৰক ত্ৰাসিত কৰি, ক্ৰোধবশে অংগদৰ ওপৰত শূল (ভালা) নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 48
त मापतन्तंबुद्ध्वातुयुद्धमार्गविशारदः ।लाघवान्मोचयामाबलवान् वानरर्षभः ।।।।
সেয়া নিজৰ দিশে ধাৱি আহিছে বুলি বুজি, যুদ্ধমাৰ্গত পাৰদৰ্শী বলৱান বানৰবৃষভ অংগদে লাঘৱেৰে তাক এৰাই গ’ল।
Verse 49
उत्पत्यचैनंतरसातलेनोरस्यताडयत् ।स तेनाभिहतःकोपात्प्रमुमोहाचलोपमः ।।।।
তাৰ পিছত জঁপিয়াই উঠি অংগদে তীব্ৰ বেগে হাতৰ তলুৱাৰে তাৰ বক্ষস্থলত আঘাত কৰিলে; সেই আঘাতত ক্ৰোধে দগ্ধ পৰ্বতসম কুম্ভকৰ্ণ মূৰ্ছিত হ’ল।
Verse 50
स लब्दसंज्ञोबलवान्मुष्टिमावर्त्यराक्षसः ।अपहास्तेनचिक्षेपविसंज्ञः स पपात ह ।।।।
সঞ্জ্ঞা ঘূৰি আহিলে বলৱান ৰাক্ষসে মুষ্টি কঁচাই পিছুৱাই টানি, হাতৰ পিঠিৰে আঘাত কৰিলে; অচেতন হৈ অংগদ মাটিত পৰি গ’ল।
Verse 51
तस्मिन् प्लवगशार्दूलेविसंज्ञेपतितेभुवि ।तच्छूलंसमुपादायसुग्रीवमभिदुद्रुवे ।।।।
সেই বানৰশাৰ্দূলজন মূৰ্ছিত হৈ ভূমিত পৰি থাকোঁতে, কুম্ভকৰ্ণে নিজৰ শূল উঠাই সুগ্ৰীৱৰ ওপৰত সোজাকৈ ধাৱমান হ’ল।
Verse 52
तमापतन्तंसम्प्रेक्ष्यकुम्भकर्णंमहाबलम् ।उत्पपाततदावीरस्सुग्रीवोवानराधिपः ।।।।
মহাবলী কুম্ভকৰ্ণ ধাৱি আহি থকা দেখি, বানৰাধিপতি বীৰ সুগ্ৰীৱে তেওঁক মুখামুখি হ’বলৈ আগলৈ জঁপিয়াই উঠিল।
Verse 53
स पर्वताग्रमुत्क्षिप्यसमाविध्यमहाबलः ।अभिदुद्राववेगेनकुम्भकर्णंमहाबलम् ।।।।
মহাবলী সুগ্ৰীৱে পৰ্বতৰ শিখৰ উঠাই ঘূৰাই, অতি বেগেৰে মহাবলী কুম্ভকৰ্ণৰ ওপৰত ধাৱমান হ’ল।
Verse 54
तमापतन्तंसम्प्रेक्ष्यकुम्भकर्णःप्लवङ्गमम् ।तस्थौविवृतसर्वाङ्गोवानरेन्द्रस्यसम्मुखः ।।।।
বানৰেন্দ্ৰ ধাৱি আহি থকা দেখি, কুম্ভকৰ্ণে সৰ্বাঙ্গ মেলি-টানি দৃঢ় হৈ, তেওঁৰ সন্মুখত থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 55
कपिशोणितदिग्धाङ्गंभक्ष्यन्तंप्लवङ्गमान् ।कुम्भकर्णंस्थितंदृष्टवासुग्रीवोवाक्यमब्रवीत् ।।।।
বানৰসকলক ভক্ষণ কৰি কপিসকলৰ ৰক্তে লেপিত দেহেৰে তাত থিয় হৈ থকা কুম্ভকৰ্ণক দেখি, সুগ্ৰীৱে তেওঁলৈ বাক্য ক’লে।
Verse 56
कपिशोणितदिग्धाङ्गंभक्ष्यन्तंप्लवङ्गमान् ।कुम्भकर्णंस्थितंदृष्टवासुग्रीवोवाक्यमब्रवीत् ।।6.67.55।।
কপিৰ ৰক্তে লিপ্ত অঙ্গ লৈ, প্লৱংগমানক ভক্ষণ কৰি থিয় হৈ থকা কুম্ভকৰ্ণক দেখি সুগ্ৰীৱে বচন ক’লে।
Verse 57
त्वजतद्वानरानीकंप्राकृतैःकिंकरिष्यसि ।सहस्वैकंनिपातंमेपर्वतस्यास्यराक्षस ।।।।
এই বানৰ-সেনাক এৰি দে; প্ৰাকৃত জীৱক বধ কৰি তই কি সাধিবি? হে ৰাক্ষস, প্ৰথমে মই নিক্ষেপ কৰা এই পৰ্বতৰ একেটা প্ৰহাৰ সহ!
Verse 58
तद्वाक्यंहरिराजस्यसत्त्वधैर्यसमन्वितम् ।श्रुत्वाराक्षसशार्दूलःकुम्भकर्णोऽब्रवीद्वचः ।।।।
সাহস আৰু ধৈৰ্যৰে সমন্বিত হৰিৰাজৰ সেই বচন শুনি, ৰাক্ষসসকলৰ মাজত বাঘসদৃশ কুম্ভকৰ্ণে প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 59
प्रजापतेस्तुपौत्रस्त्वंतथैवरक्षरजस्सुतः ।श्रुतपौरुषसम्पन्नःकस्माद्गर्जसिवानर ।।।।
হে বানৰ, তই প্ৰজাপতিৰ পৌত্ৰ আৰু ঋক্ষৰাজৰ পুত্ৰ; পৰাক্ৰমত প্ৰসিদ্ধ আৰু সমৃদ্ধ—তেন্তে কিয় এনেদৰে গর্জন কৰিছ?
Verse 60
स कुम्भकर्णस्यवचोनिशम्यव्याविध्यशैलंसहसामुमोच ।तेनाजघानोरसिकुम्भकर्णंशैलेनवज्राशनिसन्निभेन ।।।।
কুম্ভকৰ্ণৰ বাক্য শুনি সুগ্ৰীৱে তৎক্ষণাৎ পৰ্বতখন ঘূৰাই বেগেৰে নিক্ষেপ কৰিলে; বজ্ৰ-অশনি সদৃশ শিলাখণ্ডে কুম্ভকৰ্ণৰ বক্ষত আঘাত কৰিলে।
Verse 61
तच्छैलशृङ्गंसहसाविकीर्णंभुजान्तरेतस्यतदाविशाले ।ततोनिषेदुःसहसाप्लवङ्गारक्षोगणाश्चापिमुदाविनेदुः ।।।।
সেই পৰ্বতশৃঙ্গ তৎক্ষণাৎ তাৰ বিশাল কাঁধদ্বয়ৰ মাজত চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হ’ল। তেতিয়া বানৰসকলে হঠাৎ হতাশ হৈ পৰিল, আৰু ৰাক্ষসগণে আনন্দেৰে গর্জন কৰিলে।
Verse 62
स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोपननादरोषाच्चविवृत्यवक्त्रम् ।व्याविध्यशूलं च तटित्प्रकाशंचिक्षेपहर्यृक्षिपतेर्वधाय ।।।।
পৰ্বতশৃঙ্গৰ আঘাতে সি ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল; মুখ মেলি ৰোষে গর্জন কৰিলে। তাৰপিছত বিজুলীৰ দৰে দীপ্ত শূল ঘূৰাই বানৰ-ঋক্ষপতি সুগ্ৰীৱৰ বধৰ বাবে নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 63
तत्कुम्भकर्णस्यभुजप्रविद्धंशूलंशितंकाञ्चनदामजुष्टम् ।क्षिप्रंसमुत्पत्यनिगृह्यदोर्भ्यांबभञ्जवेगेनसुतोऽनिलस्य ।।।।
কিন্তু কুম্ভকৰ্ণৰ বাহুবলে নিক্ষিপ্ত সেই তীক্ষ্ণ, স্বৰ্ণবন্ধনী-ভূষিত শূলক অনিলপুত্ৰ হনুমানে তৎক্ষণাৎ লাফ দি দুহাতে ধৰি বেগেৰে ভাঙি পেলালে।
Verse 64
कृतंभारसहस्रस्यशूलंकालायसंमहत् ।बभञ्जजानुमारोप्यतदाहृष्टःप्लवङ्गमः ।।।।
হাজাৰ ভাৰ ওজনৰ, কালা লোহাৰে গঢ়া সেই মহাশূলক হৃষ্ট বানৰে হাঁটুৰ ওপৰত থৈ তেতিয়া ভাঙি পেলালে।
Verse 65
शूलंभग्नंहनुमतादृष्टवावानरवाहिनी ।हृष्टाननादबहुशस्सर्वतश्चापिदुद्रुवे ।।।।
হনুমানে শূল ভাঙি পেলোৱা দেখি বানৰ-বাহিনী হৰ্ষিত হ’ল; বাৰে বাৰে গর্জন কৰি সকলো দিশৰ পৰা ধাৱি আগুৱাই গ’ল।
Verse 66
बभूवथपरित्रस्तोराक्षसोविमुखोऽभवत् ।सिंहनादं च तेचक्रुःप्रहृष्टावनगोचराः ।।।।मारुतिंपूजयाञ्चक्रुर्दृष्टवाशूलंतथागतम् ।
তেতিয়া ৰাক্ষসজন আতংকিত হৈ বিমুখ হ’ল। হৰ্ষিত বনচৰ বানৰসকলে সিংহনাদ কৰিলে; আৰু শূল এনেদৰে ভাঙি যোৱা দেখি মাৰুতি (হনুমান)ক পূজা-সন্মান জনালে।
Verse 67
स तत्तथाभग्नमवेक्ष्यशूलंचुकोपरक्षोधिपतिर्महात्मा ।उत्पाट्यलङ्कामलयात्सशृङ्गंजघानसुग्रीवमुपेत्यतेन ।।।।
এনেদৰে নিজৰ শূল ভাঙি যোৱা দেখি মহাত্মা ৰাক্ষসাধিপতি ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল। লংকাৰ মলয় পৰ্বতক শিখৰসহ উপাট কৰি, ওচৰলৈ অহা সুগ্ৰীৱৰ ওপৰত তাৰে প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 68
स शैलशृङ्गाभिहतोविसंज्ञःपपातभूमौयुधिवानरेन्द्रः ।तंप्रेक्ष्यभूमौपतितंविसंज्ञनेदुःप्रहृष्टास्त्वथयातुधानाः ।।।।
শৈলশিখৰৰ আঘাতত যুদ্ধক্ষেত্ৰত বানৰেন্দ্ৰ সুগ্ৰীৱ অচেতন হৈ ভূমিত পৰি গ’ল। তেওঁক ভূমিত নিস্তেজ হৈ পৰি থকা দেখি যাতুধান ৰাক্ষসসকলে হৰ্ষিত হৈ জয়ধ্বনি তুলিলে।
Verse 69
मभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं स कुम्भकर्णोयुधिवानरेन्द्रम् ।जहारसुग्रीवमभिप्रगृह्ययथानिलोमेघमतिप्रचण्डः ।।।।
অদ্ভুত আৰু ভয়ংকৰ বীৰ্যসম্পন্ন কুম্ভকৰ্ণ যুদ্ধত বানৰ-ৰাজাৰ ওচৰলৈ আহি, সুগ্ৰীৱক ধৰি তুলি নিলে; যেন অতি প্ৰচণ্ড বতাহে মেঘক উৰুৱাই লৈ যায়।
Verse 70
स तंमहामेघनिकाशरूपमुत्पाट्यगच्छन्युधिकुम्भकर्णः ।रराजमेरुप्रतिमानरूपोमेरुर्यथाभ्युछ्रचितघोरशृङ्गः ।।।।
যুদ্ধক্ষেত্ৰত কুম্ভকৰ্ণে তাক উত্পাটন কৰি লৈ আগবাঢ়িল; তাৰ ৰূপ মহামেঘ সদৃশ। ভয়ংকৰ উচ্ছ শৃংগেৰে উত্থিত মেরু পৰ্বতৰ দৰে সি দ্যুতিময় হৈ শোভা পাইছিল।
Verse 71
ततस्तमादायजगामवीरस्संस्तूयमानोयुधिराक्षसेन्द्रैः ।शृण्वन्निनादंत्रिदिवालयानांप्लवङ्गराजग्रहविस्मितानाम् ।।।।
তাৰ পাছত সেই বীৰে তাক লৈ গ’ল; যুদ্ধমাজত ৰাক্ষসেন্দ্ৰসকলে স্তুতি কৰি থাকিল। বানৰ-ৰাজ ধৰা পৰাত বিস্মিত ত্ৰিদিৱবাসীৰ কোলাহল সি শুনি গৈছিল।
Verse 72
ततस्तमादायतदा स मेनेहरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः ।अस्मिन् हतेसर्वमिदंहतंस्यात्सराघवंसैन्यमितीन्द्रशत्रुः ।।।।
তাক ধৰি ইন্দ্ৰশত্ৰু—ইন্দ্ৰসম পৰাক্ৰমী—হৰীন্দ্ৰক ইন্দ্ৰোপম বুলি মানি ভাবিলে: “ইয়াক বধ কৰিলে, ৰাঘৱৰ সৈন্যসহ সকলো বধ হোৱা সদৃশ হ’ব।”
Verse 73
विद्रुतांवाहिनींदृष्टवावानराणामितस्ततः ।कुम्भकर्णेनसुग्रीवंगृहीतंचापिवानरम् ।।।।हनुमांश्चिन्तयामासमतिमान् मारुतात्मजः ।
বানৰসেনা ইফালে-সিফালে পলাই ছিটিকি যোৱা দেখি, আৰু কুম্ভকৰ্ণে বানৰ সুগ্ৰীৱক ধৰি লোৱা দেখি, বুদ্ধিমান মাৰুতাত্মজ হনুমানে চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 74
एवंगृहीतेसुग्रीवेकिंकर्तव्यंमयाभवेत् ।।।।यद्वैन्यायंमयाकर्तुंतत्करिष्यामिसर्वधा ।भूत्वापर्वतसङ्काशोनाशयिष्यामिराक्षसम् ।।।।
সুগ্ৰীৱ ধৰা পৰাৰ পিছত, এতিয়া মই কি কৰ্তব্য কৰিব লাগে? মোৰ বাবে যি ন্যায়সঙ্গত ধৰ্মকৰ্ম, সেয়া মই সদায় নিশ্চয়কৈ কৰিম। পৰ্বতসদৃশ পৰাক্ৰমী হৈ মই সেই ৰাক্ষসক বিনাশ কৰিম।
Verse 75
एवंगृहीतेसुग्रीवेकिंकर्तव्यंमयाभवेत् ।।6.67.74।।यद्वैन्यायंमयाकर्तुंतत्करिष्यामिसर्वधा ।भूत्वापर्वतसङ्काशोनाशयिष्यामिराक्षसम् ।।6.67.75।।
সুগ্ৰীৱ ধৰা পৰাৰ পিছত, এতিয়া মই কি কৰ্তব্য কৰিব লাগে? মোৰ বাবে যি ন্যায়সঙ্গত ধৰ্মকৰ্ম, সেয়া মই সদায় নিশ্চয়কৈ কৰিম। পৰ্বতসদৃশ পৰাক্ৰমী হৈ মই সেই ৰাক্ষসক বিনাশ কৰিম।
Verse 76
मयाहतेसंयतिकुम्भकर्णेमहाबलेमुष्टिविशीर्णदेहे ।विमोचितेवानरपार्थिवे च भवन्तुहृष्टाःप्लवगास्समस्ताः ।।।।
সমৰত মহাবলী কুম্ভকৰ্ণক মই বধ কৰোঁ—মুষ্টিপ্ৰহাৰত তাৰ দেহ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হয়—আৰু বনৰৰাজো মুক্ত হয়; তেতিয়া সকলো প্লৱগ হৃষ্ট হওক।
Verse 77
अथवास्वयमप्येषमोक्षंप्राप्स्यतिपार्थिव ।गृहीतोऽयंयदिभवेत्रिदशैस्सासुरोरगैः ।।।।
নচেৎ, হে ৰাজন, সি নিজেই নিজৰ মোক্ষ (মুক্তি) লাভ কৰিব; যদি ত্ৰিদশসকলেও অসুৰ আৰু নাগসকলৰ সৈতে মিলি তাক ধৰে, তথাপিও।
Verse 78
मन्ये न तावदात्मानंबुध्यतेवानराधिपः ।शैलप्रहाराभिहतःकुम्भकर्णेनसंयुगे ।।।।
মোৰ মতে বনৰাধিপ এতিয়াও সম্পূৰ্ণ স্ববোধলৈ আহি পোৱা নাই; কিয়নো সমৰত কুম্ভকৰ্ণে শৈল-প্ৰহাৰৰ দৰে আঘাত কৰি তাক আঘাত কৰিছিল।
Verse 79
अयंमुहूर्तात्सुग्रीवोलब्दसंज्ञोमहाहवे ।आत्मनोवानराणां च यत्पथ्यंतत्करिष्यति ।।।।
এই মহাযুদ্ধত অলপ মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে সুগ্ৰীৱে পুনৰ চেতনা লাভ কৰিব আৰু নিজৰ লগতে বানৰসকলৰ যি হিতকৰ, সেয়াই সম্পাদন কৰিব।
Verse 80
मयातुमोक्षितस्यास्यसुग्रीवस्यमहात्मनः ।अप्रीतिश्चभवेत्कष्टाकीर्तिनाशश्चशाश्वतः ।।।।
কিন্তু মই নিজে এই মহাত্মা সুগ্ৰীৱক মুক্ত কৰিলে, তেওঁৰ তীব্ৰ অপ্ৰীতি জন্মিব আৰু চিৰস্থায়ী কীৰ্তিনাশো ঘটিব।
Verse 81
तस्मान्मुहूर्तंकाङ्क्षिष्येविक्रमंपार्थिवस्यतु ।भिन्नं च वानरानीकंतावदाश्वासयाम्यहम् ।।।।
সেয়েহে ৰজাৰ বিক্ৰম দেখিবলৈ মই অলপ মুহূৰ্ত অপেক্ষা কৰিম; ততক্ষণে ভাঙি-ছিটকি যোৱা বানৰসেনাক মই আশ্বাস দি স্থিৰ কৰিম।
Verse 82
इत्येवंचिन्तयित्वातुहनुमान्मारुतात्मजः ।भूयःसंस्तम्भयामासवानराणांमहाचमूम् ।।।।
এইদৰে চিন্তা কৰি, মাৰুতাত্মজ হনুমানে পুনৰ বানৰসকলৰ মহাচমূক দৃঢ় সংকল্পেৰে স্থিৰ কৰি সাহস জগাই তুলিলে।
Verse 83
स कुम्भकर्णोऽथविवेशलङ्कांस्पुरन्तमादायमहाकपिंतम् ।विमानचर्यागृहगोपुरस्थैःपुष्पाग्य्रवर्षैरवकीर्यमाणः ।। ।
তাৰ পাছত কুম্ভকৰ্ণ কঁপনি ধৰা, ছটফটাই থকা সেই মহাকপিক কোলাত লৈ লংকাত প্ৰৱেশ কৰিলে। বিমান-চৰ্যাৰ ছাদ, গৃহ আৰু গোপুৰত থকা লোকসকলে শ্ৰেষ্ঠ পুষ্পবৃষ্টি কৰি তাক আৱৰি পেলালে।
Verse 84
लाजगन्धोदवर्षैस्तुसिच्यमानश्सनैश्शनैः ।राजवीथ्यास्तुशीतत्वात्संज्ञांप्रापमहाबलः ।।।।
লাজ (ভাজা ধান) আৰু সুগন্ধি জলেৰে বৰষুণৰ দৰে সিঞ্চিত হৈ, আৰু ৰাজপথৰ শীতলতাত, সেই মহাবলী ধীৰে ধীৰে সংজ্ঞা লাভ কৰিলে।
Verse 85
ततस्ससंज्ञामुपलभ्यकृच्छ्राद्बलीयसस्तस्यभुजान्तरस्थः ।अवेक्षमाणःपुरसाजमार्गंविचिन्तयामासमुहुर्महात्मा ।।।।
তাৰ পাছত কষ্টে সংজ্ঞা পাই, সেই বলৱান ৰাক্ষসৰ বাহুৰ মাজত আবদ্ধ অৱস্থাত মহাত্মা সুগ্ৰীৱে নগৰৰ ৰাজপথলৈ চাই ৰ’ল আৰু কিছুমুহূৰ্ত বিভ্ৰান্তচিত্তে কি কৰা উচিত সেয়া ভাবিলে।
Verse 86
एवंगृहीतेनकथंनुनामशक्यंमयासम्प्रतिकर्तुमद्य ।तथाकरिष्यामियथाहरीणांभविष्यतीष्टं च हितं च कार्यम् ।।।।
তেওঁ মনে মনে ভাবিলে—“এদৰে ধৰা পৰি মই এতিয়া কি কৰিব পাৰোঁ? তথাপি মই তেনে উপায় কৰিম যাতে বানৰসেনাৰ বাবে ই হিতকৰো হয়, ইষ্টও হয়, আৰু প্ৰয়োজনীয় কাৰ্যও সিদ্ধ হয়।”
Verse 87
ततःकराग्रैःसहसासमेत्यराजाहरीणाममरेन्द्रशत्रुम् ।खरैश्चकर्णौदशनैश्चनासांददंशपार्श्वेषु च कुम्भकर्णम् ।।।।
তেতিয়া বানৰ-ৰাজা হঠাৎ ঝাঁপ দি অমৰেন্দ্ৰ-শত্ৰু কুম্ভকৰ্ণৰ ওপৰত পৰিল। তীক্ষ্ণ নখেৰে তাৰ কাণ ফালি দিলে; দাঁতেৰে তাৰ নাক কামুৰি ছিঙিলে, আৰু তাৰ পাৰ্শ্বদেশো তীব্ৰভাৱে ছিঙি-চিঙি আঘাত কৰিলে।
Verse 88
स कुम्भकर्णोहृतकर्णनासोविदारितस्तेनरदैर्नखैश्च ।रोषाभिभूतःक्षतजार्द्रगात्रःसुग्रीवमाविध्यपिपेषभूमौ ।।।।
কুম্ভকৰ্ণৰ কাণ আৰু নাক ছিঙি পেলোৱা হৈছিল আৰু শৰীৰটো দাঁত আৰু নখেৰে বিদীৰ্ণ কৰা হৈছিল। ক্ৰোধত অন্ধ হৈ তেওঁ সুগ্ৰীৱক মাটিত আছাৰ মাৰি পেলাই দিলে।
Verse 89
स भूतलेभीमबलाभिपिष्टस्सुरारिभिस्स्सैरभिहन्यमानः ।जगामखंवेगवदभ्युपेत्यपुनश्चरामेणसमाजगाम ।।।।
যদিও দেৱতাৰ শত্ৰুৱে তেওঁক প্ৰচণ্ড শক্তিৰে মাটিত পিহি পেলাইছিল, তথাপিও তেওঁ তীব্ৰ বেগেৰে আকাশলৈ উৰা মাৰিলে আৰু পুনৰ ৰামৰ ওচৰলৈ উভতি আহিল।
Verse 90
कर्णनासाविहीनस्तुकुम्भकर्णोमहाबलः ।रराजशोणितैःसिक्तोगिरिःप्रस्रवणैरिव ।।।।
কাণ আৰু নাক নথকা সত্ত্বেও মহাবলী কুম্ভকৰ্ণক তেজত তিতি থকা অৱস্থাত নিজৰা বৈ থকা পৰ্বতৰ দৰে দেখা গৈছিল।
Verse 91
शोणितार्द्रोमहाकायोराक्षसोभीमविक्रमः ।युद्धायाभिमुखोभीमोमनश्चक्रेनिशाचरः ।।।।नीलाञ्जनचयप्रख्यःसस्नध्यइवतोयदः ।अमर्षाच्छोणितोद्गारीशुशुभेरावणानुजीः ।।।।
তেজত তিতি থকা, অঞ্জনৰ দৰে ক’লা আৰু সন্ধ্যাৰ মেঘৰ দৰে ৰাৱণৰ ভায়েক ক্ৰোধত ৰক্ত বমি কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ’ল।
Verse 92
शोणितार्द्रोमहाकायोराक्षसोभीमविक्रमः ।युद्धायाभिमुखोभीमोमनश्चक्रेनिशाचरः ।।6.67.91।।नीलाञ्जनचयप्रख्यःसस्नध्यइवतोयदः ।अमर्षाच्छोणितोद्गारीशुशुभेरावणानुजीः ।।6.67.92।।
নীলাঞ্জনৰ ঢেৰ যেন ঘন অন্ধকাৰবৰ্ণ, যেন জলধৰ মেঘে আৱৃত; অমৰ্ষত ৰক্ত উগলাই ৰাৱণৰ অনুজ কুম্ভকৰ্ণ ভয়ংকৰ ৰূপে শোভা পাই উঠিল।
Verse 93
गतेतुतस्मिन् सुरराजशत्रुःक्रोधात्प्रदुद्रावरणायभूयः ।अनायुधोऽस्मीतिविचिन्त्यरौद्रोघोरंतदामुद्गरमाससाद ।।।।
সুগ্ৰীৱ গ’ল পাছত দেৱৰাজৰ শত্রুৱে ক্ৰোধত পুনৰ ৰণলৈ দৌৰ দিলে; “মই নিৰায়ুধ” বুলি ভাবি সেই ৰৌদ্ৰে তেতিয়া ভয়ংকৰ লোহাৰ মুদ্গৰ ধৰি ল’লে।
Verse 94
ततस्सपुर्यास्ससहसामहात्मानिष्क्रम्यतद्वानरसैन्यमुग्रम् ।बभक्षरक्षोयुधिकुम्भकर्णःप्रजायुगान्तानगिरिवप्रवृद्धः ।।।।
তাৰ পিছত মহাত্মা কুম্ভকৰ্ণে সহসা নগৰৰ পৰা ওলাই, ৰণত উগ্ৰ বানৰসেনাত সোমাই পৰি তেওঁলোকক ভক্ষণ কৰিবলৈ ধৰিলে—যেন যুগান্তৰ অগ্নিয়ে প্ৰজাক দহে।
Verse 95
बुभुक्षितःशोणइतमांसगृध्नुःप्रविव्यतद्वानरसैन्यमुग्रम् ।चखादरक्षांसिहरीन् पिशाचान् ऋक्षांश्चमोहाद्युधिकुम्भकर्णः ।यथैवमृत्युर्हरतेयुगान्ते स भक्ष्यामासहरींश्चमुख्यान् ।।।।
ভোকত ৰক্ত-মাংসৰ লোভী কুম্ভকৰ্ণে উগ্ৰ বানৰসেনাত সোমাই পৰিল; ৰণত মোহবশ হৈ ৰাক্ষস, হৰি-যোদ্ধা, পিশাচ আৰু ঋক্ষকো গিলি পেলালে; আৰু যুগান্তত মৃত্যু যেন প্ৰাণীক হৰি নিয়ে, তেনেদৰে সি মুখ্য বানৰসকলক ভক্ষণ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 96
एकंद्वौत्रीन् बहून् क्रुद्धोवानरान्सहराक्षसैः ।समादायैकहस्तेनप्रचिक्षेपत्वरन्मुखे ।।।।
ক্ৰোধত সি এজন, দুজন, তিনিজন—বা বহু—বানৰক ৰাক্ষসসহ ধৰি তুলি; একে হাতে ত্বৰিতভাৱে সিহঁতক নিজৰ মুখত নিক্ষেপ কৰিছিল।
Verse 97
सम्प्रस्रवंस्तदामेदश्शोणिते च महाबलः ।वध्यमानोनगेन्द्राग्रैर्भक्ष्यामासवानरान् ।।।।
তেতিয়া মহাবলী কুম্ভকৰ্ণ পৰ্বতশিখৰৰ আঘাত সহ্য কৰিও, মেদ আৰু ৰক্ত বোৱাই থাকোঁতে, বানৰসকলকেই ভক্ষণ কৰি থাকিল।
Verse 98
तेभक्ष्यमाणाहरयोरामंजुग्मुस्तदागतिम् ।कुम्भकर्णोभृशंक्रुद्धःकपीन् खादन् प्रधावति ।।।।
ভক্ষণ কৰা হৈ থকা বানৰ যোদ্ধাসকলে তেতিয়া ৰামৰ শৰণ ল’বলৈ গ’ল; কিন্তু অতি ক্ৰুদ্ধ কুম্ভকৰ্ণ দৌৰি দৌৰি কপিসকলক খাই খাই তেওঁলোকৰ পিছে পিছে ধাৱিত হ’ল।
Verse 99
शतानिसप्तचाष्टौ च विंशत्रतिंशत्तथैव च ।सम्परिष्वज्यबाहुभ्यांखादवनिपरिधावति ।।।।
বাহু দুটা চাৰিওফালে মেলি সি তেওঁলোকক বহু সংখ্যাত ধৰি ল’লে—শত শতকৈ, সাত-আঠকৈ, বিশ-ত্রিশকৈ—আৰু দৌৰি দৌৰি ভক্ষণ কৰি ফুৰিছিল।
Verse 100
मेदोवसाशोणितदिग्धगात्रःकरायवसक्तग्रथितान्त्रमालः ।ववर्षशूलानिसतीक्षणदंष्ट्रःकालोयुगान्तस्थइववृद्धः ।।।।
মেদ, বসা আৰু ৰক্তে লেপিত অঙ্গধাৰী, কাণত গাঁথি-গুঁথি থকা অন্ত্ৰমালাৰ ঝুলনি লৈ, অতি তীক্ষ্ণ দংশ্ট্ৰাসহ সি শূলসমূহ বৰষুণৰ দৰে বৰষালে—যেন যুগান্তকালত ভয়ংকৰ হৈ উঠা কাল নিজেই।
Verse 101
तस्मिन् कालेसुमित्रायाःपुत्रःपरबलार्दनः ।चकारलक्ष्मणःक्रुद्धोयुद्धंपरपुरञ्जयः ।।।।
সেই সময়ত সুমিত্ৰাৰ পুত্ৰ, পৰবলাৰ্দন আৰু পৰপুৰঞ্জয় লক্ষ্মণ ক্ৰুদ্ধ হৈ যুদ্ধত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 102
स कुम्भकर्णस्यशरान् शरीरेसप्तवीर्यवान् ।निचखादाददेचान्यावनिससर्ज च लक्ष्मणः ।।।।
তেতিয়া বীৰ্যৱান লক্ষ্মণে কুম্ভকৰ্ণৰ দেহত সাতটা বাণ গাঁথিলে; তাৰ পাছত আন বাণ লৈ পুনৰ পুনৰ ঝাঁক হিচাপে নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 103
पीड्यमानस्तदस्त्रंतुविशेषंतत्सराक्षसः ।ततश्चुकोपबलवान्सुमित्रानन्दवर्दनः ।।।।
সেই অস্ত্ৰত পীড়িত হৈ সেই ৰাক্ষসে তাৰ বিশেষ প্ৰভাৱ প্ৰত্যস্ত্ৰে নিষ্ফল কৰিলে; তাৰ পাছত সুমিত্ৰাৰ আনন্দবর্ধক মহাবলী লক্ষ্মণ ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল।
Verse 104
अथास्यकवचंशुभ्रंजाम्भूनदमयंशुभम् ।प्रच्छादयामासशरैस्सन्ध्याभ्रमिवमारुतः ।।।।
তেতিয়া তেওঁ সেই শুভ্ৰ, মঙ্গলময় জাম্ভূনদময় (শুদ্ধ সোণৰ) কবচখনক, যেনেকৈ মাৰুতে সন্ধ্যাৰ মেঘসমূহ ঢাকি পেলায়, তেনেকৈ শৰবৃষ্টিৰে সম্পূৰ্ণ আৱৃত কৰি দিলে।
Verse 105
नीलाञ्जनचयप्रख्यश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।अपीड्यमानश्शुशुभेमेघैस्सूर्यइवांशुमान् ।।।।
নীলাঞ্জনৰ ৰাশিৰ দৰে শ্যামবৰ্ণ, কাঁচন ভূষণেৰে অলংকৃত আৰু শৰৰে আৱৃত হ’লেও তেওঁ পীড়িত যেন নেদেখাল; মেঘে ঢাকি ধৰিলেও কিৰণময় সূৰ্যৰ দৰে তেওঁ দীপ্তিমান হৈ শোভা পাইছিল।
Verse 106
ततस्सराक्षसोभीमस्सुमित्रानन्दवर्धनम् ।सावज्ञमेवप्रोवाचवाक्यंमेघौघनिस्स्वनः ।।।।
তাৰ পাছত মেঘঘনসমূহৰ গর্জনৰ দৰে নিনাদ কৰা স্বৰযুক্ত সেই ভীষণ ৰাক্ষসে, সুমিত্ৰাৰ আনন্দবর্ধক লক্ষ্মণক অৱজ্ঞাভাৱে বাক্য ক’লে।
Verse 107
अन्तकस्याप्यकष्टेन युधि जेतारमाहवे ।युध्यतामामभीतेनख्यापितावीरतात्वया ।।।।
“ভয় নকৰাকৈ মোৰ সৈতে যুদ্ধ কৰি তুমি তোমাৰ বীৰত্ব প্ৰকাশ কৰিলা; মই ত ৰণত অন্তককো (মৃত্যুকো) সহজে জয় কৰা যোদ্ধা।”
Verse 108
प्रगृहीतायुधस्येहमृत्योरिवमहामृधे ।तिष्ठन्नप्रग्रतःपूज्यःकिमुयुद्धप्रदायकः ।।।।
“এই মহাযুদ্ধত অস্ত্ৰ হাতে লৈ, মৃত্যুৰ দৰে মোৰ সন্মুখত থিয় হোৱা জনো পূজ্য; তেন্তে যি ধৈৰ্যৰে যুদ্ধ আগবঢ়ায়, সি কিমান অধিক সন্মানযোগ্য!”
Verse 109
ऐरावतंबलेनसमारूढोवृतःसर्वामरैःप्रभुः ।नैवशक्रोऽपिसमरेस्थितपूर्वःकदाचन ।।।।
মহাবলশালী ঐৰাৱতৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ, সকলো অমৰেৰে পৰিবৃত্ত দেৱাধিপতি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ও—যুদ্ধত মোৰ সন্মুখত কেতিয়াও থিয় হোৱা নাই, একবাৰো নহয়।
Verse 110
अद्यत्वयाहम्सौमित्रेबालेनापि , नापिपराक्रमैः ।तोषितोगन्तुमिच्छामित्यामनुज्ञाप्यराघवम् ।।।।
হে সৌমিত্ৰে, আজি তুমি এতিয়াও যুৱক হ’লেও তোমাৰ পৰাক্ৰমেৰে মই সন্তুষ্ট হ’লোঁ। ‘ৰাঘৱ (শ্ৰীৰাম)ৰ ওচৰলৈ যাবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ’ বুলি কৈ, ৰাঘৱৰ অনুমতি বিচাৰিলে।
Verse 111
यत्तुवीर्यबलोत्साहैस्तोषितोऽहंरणेत्वया ।राममेवैकमिच्छामिहन्तुंयस्मिन् हतेहतम् ।।।।
যুদ্ধত তোমাৰ শৌৰ্য, বল আৰু উৎসাহেৰে মই সন্তুষ্ট—ই সঁচা। তথাপি মই কেৱল ৰামকেই বধ কৰিব বিচাৰোঁ; তেওঁ হ’লে সকলো হ’ল বুলিয়েই গণ্য।
Verse 112
रामेमयात्रनिहतेयेऽन्येस्थास्यन्तिसंयुगे ।तानहंयोधयिष्यामिस्वबलेनप्रमाथिना ।।।।
ইয়াত মোৰ হাতত ৰাম নিধন হোৱাৰ পাছত, যুদ্ধত যিসকল আনেও থিয় হৈ থাকিব—তেওঁলোকক মই মোৰ নিজৰ প্ৰচণ্ড, প্ৰমাথী বল (সেনাসহ)ৰে যুঁজ দি দমন কৰিম।
Verse 113
इत्युक्तवाक्यंतद्रक्षःप्रोवाचस्तुतिसंहितम् ।मृधेघोरतरंवाक्यंसौमित्रिःप्रहसन्निव ।।।।
সেই ৰাক্ষসে স্তুতিসংহিত আৰু ৰণক্ষেত্ৰত অতি ঘোৰ বচন ক’লে; তেতিয়া সৌমিত্ৰি লক্ষ্মণে যেন হাঁহি থকা দৰে প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 114
यस्त्वंशक्रादिभिर्वरैरसह्यःप्राप्यपौरुषम् ।तत्सत्यंनान्यथावीरदृष्टस्तेऽद्यपराक्रमः ।।।।एषदाशरथीरामस्तिष्ठत्यद्रिरिवाचलः ।
“হে বীৰ! শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আদি শ্ৰেষ্ঠ দেৱতাসকলৰ বাবেও তুমি তোমাৰ প্ৰাপ্ত পৌৰুষে অসহ্য—ই সঁচা। আজি তোমাৰ পৰাক্ৰম নিশ্চয় দেখা গ’ল। কিন্তু ইয়াত দাশৰথি শ্ৰীৰাম পৰ্বতৰ দৰে অচল হৈ থিয় আছে।”
Verse 115
इतिश्रुत्वाह्यनादृत्यलक्ष्मणं स निशाचरः ।।।।अतिक्रम्य च सौमित्रिंकुम्भकर्णोमहाबलः ।राममेवाभिदुद्रावकम्पयन्निवमेदिनीम् ।।।।
এই কথা শুনিও লক্ষ্মণক অনাদৰ কৰি, মহাবলী নিশাচৰ কুম্ভকৰ্ণে সৌমিত্ৰিক অতিক্ৰম কৰি, মেদিনী কঁপাই তোলা যেন, কেৱল ৰামৰ দিশে ধাৱিত হ’ল।
Verse 116
इतिश्रुत्वाह्यनादृत्यलक्ष्मणं स निशाचरः ।।6.67.115।।अतिक्रम्य च सौमित्रिंकुम्भकर्णोमहाबलः ।राममेवाभिदुद्रावकम्पयन्निवमेदिनीम् ।।6.67.116।।
এই কথা শুনি মহাবলী নিশাচৰ কুম্ভকৰ্ণে লক্ষ্মণক অৱজ্ঞা কৰি, সৌমিত্ৰিক পাৰ হৈ, মাটি নিজেই কঁপি উঠা যেন, ৰামৰ ফালে সোজাকৈ ধাৱিত হ’ল।
Verse 117
अथदाशरथींरामोरौद्रमस्त्रंप्रयोजयन् ।कुम्भकर्णस्यहृदयेससर्जनिशितान् शरान् ।।।।
তাৰ পাছত দাশৰথি শ্ৰীৰামে ৰৌদ্ৰ অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰি কুম্ভকৰ্ণৰ হৃদয়স্থানত তীক্ষ্ণ শৰসমূহ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 118
तस्यरामेणविद्धस्यसहसाभिप्रधावतः ।अङ्गालमिश्राःक्रुद्धस्यमुखान्निश्चेरुरर्चिषः ।।।।
ৰামৰ প্ৰহাৰত বিদ্ধ হৈ, হঠাৎ ক্ৰোধেৰে ধাৱি আহোঁতে তাৰ মুখৰ পৰা অঙ্গাৰ-মিশ্ৰিত জ্বালা ফুটি ওলাই আহিল।
Verse 119
रामास्त्रविद्धोघोरंवैनदन्राक्षसपुङ्गवः ।अभ्यधावतसङ्कृद्धोहरीन् निद्रावयन् रणे ।।।।
ৰামৰ অস্ত্ৰে বিদ্ধ হৈ ৰাক্ষসপুঙ্গৱে ভয়ংকৰ গর্জন কৰিলে; মহাক্ৰোধেৰে ৰণভূমিত ধাৱি আহি বানৰসকলক ছিটাই পলাই যাবলৈ বাধ্য কৰিলে।
Verse 120
तस्योरसिनिमग्नास्तेशराबर्हिणवाससः ।हस्ताच्छास्यपरिभ्रष्टागदाचोर्व्यांपपात ह ।।।।
ময়ূৰপিচ্ছ-শোভিত সেই শৰবোৰ তাৰ বুকুত গাঁথি গ’ল; আৰু তাৰ হাতৰ পৰা গদা সৰি গৈ পৃথিৱীত পৰি গ’ল।
Verse 121
आयुधानि च सर्वाणिविप्राकीर्यन्तभूतले ।स निरायुधमात्मानंयदामेनेमहाबलः ।।।।मुष्टिभ्यां च चरणाभ्यां च चकारकदनंमहत् ।
যেতিয়া তাৰ সকলো অস্ত্ৰ ভূতলত ছিটাই পৰিল, তেতিয়া সেই মহাবলী নিজকে নিৰস্ত্ৰ বুলি মানি, মুষ্টি আৰু চৰণেৰে মহা সংহাৰ সাধন কৰিলে।
Verse 122
स बाणैरतिविद्धाङ्गःक्षतजेनसमुक्षितः ।।।।रुधिरंपरिसुस्रावगिरिःप्रस्रवणंयथा ।
শৰৰ দ্বাৰা সৰ্বাঙ্গ বিদ্ধ হৈ তেওঁ তেজত লুতুৰি-পুতুৰি হ’ল আৰু পাহাৰৰ নিজৰাৰ দৰে তেওঁৰ শৰীৰৰ পৰা তেজ ববলৈ ধৰিলে।
Verse 123
स तीव्रेण च कोपेनरुधिरेण च मूर्छितः ।।।।वानरान्राक्षसानृक्षान्खादन्विपरिधावति ।
তীব্ৰ ক্ৰোধ আৰু ৰক্তক্ষৰণৰ ফলত উন্মাদ হৈ তেওঁ বানৰ, ৰাক্ষস আৰু ভালুকবোৰক ভক্ষণ কৰি ইফালে সিফালে দৌৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 124
अथशृङ्गंसमाविध्यभीमंभीमपराक्रमः ।चिक्षेपराममुद्धिश्यबलवानन्तकोपमः ।।।।
তেতিয়া যমৰাজৰ দৰে ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী সেই শক্তিশালী বীৰজনে এটা বিশাল পৰ্বতৰ শৃংগ তুলি ল’লে আৰু শ্ৰীৰামৰ ফালে নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 125
अप्राप्तमन्तरारामःसप्तभिस्तमजिह्मगैः ।चिच्छेदगिरिशृङ्गंतंपुनःसन्धायकार्मुकम् ।।।।
সেই শৃংগটো আহি পোৱাৰ আগতেই শ্ৰীৰামে পুনৰ ধনুৰ গুণ টানি সাতডাল পোন শৰেৰে সেই পৰ্বতৰ শৃংগটো খণ্ড-বিখণ্ড কৰি পেলালে।
Verse 126
ततस्तुरामोधर्मात्मातस्यशृङ्गंमहत्तदा ।।।।शरैःकाञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेदपुरुषर्षभः ।
তেতিয়া ধৰ্মাত্মা আৰু পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ শ্ৰীৰামে সোণখচিত বাণেৰে সেই বিশাল শৃংগটো ছেদন কৰিলে।
Verse 127
तन्मेरुशिखराकारंद्योतमानमिवश्रिया ।।।।द्वेशतेवानराणां च पतमानमपातयत् ।
মেৰু-শিখৰৰ দৰে সেই মহাপিণ্ড শ্ৰীৰ দ্যুতিৰে যেন দীপ্ত হৈছিল; পৰি পৰি সি বানৰসকলৰ মাজত দু’শ বীৰক আঘাত কৰি ভূমিত পেলাই দিলে।
Verse 128
तस्मिन् काले स धर्मात्मालक्ष्मणोराममब्रवीत् ।।।।कुम्भकर्णवधेयुक्तोयोगान् परिमृशन्बहून् ।
সেই সময়ত ধৰ্মাত্মা লক্ষ্মণে কুম্ভকৰ্ণ-বধত তৎপৰ হৈ বহু উপায়-যোজনাৰ কথা বিবেচনা কৰি ৰামক ক’লে।
Verse 129
नैवायंवानरान्राजन्नविजानातिराक्षसान् ।।।।मत्तश्शोणितगन्धे न स्वान् परांश्चैवखादति ।
হে ৰাজন! শোণিতৰ গন্ধে মত্ত হোৱা এই ৰাক্ষসে এতিয়া বানৰ আৰু ৰাক্ষসক চিনিব নোৱাৰে; নিজৰ আৰু পৰ—দুয়োকেই একেদৰে ভক্ষণ কৰে।
Verse 130
साध्वेनमधिरोहस्तुसर्वतोवानरर्षभाः ।।।।यूथपाश्चयथामुख्यास्तिष्ठन्त्वस ।
বানৰশ্ৰেষ্ঠসকলে সকলো দিশৰ পৰা তাৰ ওপৰত আৰোহণ কৰক; আৰু মুখ্য ইউথপতি তথা অগ্ৰযোদ্ধাসকলে তাৰ চাৰিওফালে সমন্ততঃ অৱস্থান কৰক।
Verse 131
अप्ययंदुर्मतिःकालेगुरुभारप्रपीडितः ।।।।प्रपतन्राक्षसोभूमौनान्यान्हन्यात्ल्पवङ्गमान् ।
এই দুৰ্মতি ৰাক্ষসো এই সময়ত গুৰুভাৰৰ পীড়াত চেপি ধৰণীত পৰি আছে; এতিয়া সি আন আন বানৰসকলক বধ কৰিব নোৱাৰে।
Verse 132
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराजपुत्रस्यधीमतः ।।।।तेसमारुरुहुर्हृष्टाःकुम्भकर्णंप्लवङ्गमाः ।
ধীমান ৰাজপুত্ৰৰ সেই বাক্য শুনি বানৰসকল হৰ্ষিত হৈ কুম্ভকৰ্ণৰ ওপৰত উঠিল।
Verse 133
कुम्भकर्णस्तुसङ्कृद्धस्समारूढःप्लवङ्गमैः ।।।।व्यधूनयत्तान्वेगेनदुष्टहस्तीवहस्तिपान् ।
কিন্তু বানৰসকল উঠাৰ লগে লগে কুম্ভকৰ্ণ ক্ৰুদ্ধ হ’ল; দুষ্ট হাতীয়ে যেন মাহুতক ঝাঁকুনি দি পেলাই দিয়ে, তেনেকৈ সি বেগেৰে তেওঁলোকক ঝাঁকি পেলালে।
Verse 134
तान् न्दृष्टवानिर्धुतान्रामोदुष्टोऽयमितिराक्षसः ।।।।समुत्पपातवेगेनधनुरुत्तममाददे ।
তেওঁলোকক ঝাঁকি পেলোৱা দেখি ৰামে স্থিৰ কৰিলে—“এই ৰাক্ষস অতি ক্ৰূৰ”; আৰু সি বেগেৰে আগলৈ জঁপিয়াই নিজৰ উত্তম ধনু ধৰি ল’লে।
Verse 135
क्रोधरक्तेक्षणोवीरोनिर्दहन्निवचक्षुषा ।।।।राघवोराक्षसंरोषाभिदुद्राववेगितः ।यूथपान्हर्षयन्सर्वान्कुम्भकर्णभयार्दितान् ।।।।
ক্ৰোধত ৰক্তিম নয়নধাৰী বীৰ ৰাঘৱ, যেন দৃষ্টিৰে দহি পেলাব, তেনেকৈ বেগেৰে ৰাক্ষসৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ল; আৰু কুম্ভকৰ্ণৰ ভয়ত ব্যাকুল হোৱা সকলো যূথপতিসকলক সি সাহস দি হৰ্ষিত কৰিলে।
Verse 136
क्रोधरक्तेक्षणोवीरोनिर्दहन्निवचक्षुषा ।।6.67.135।।राघवोराक्षसंरोषाभिदुद्राववेगितः ।यूथपान्हर्षयन्सर्वान्कुम्भकर्णभयार्दितान् ।।6.67.136।।
ক্ৰোধে ৰক্তবৰ্ণ নেত্ৰধাৰী বীৰ ৰাঘৱ যেন চকুৰে দহি পেলাব খোজে, ৰোষে ভৰি বেগেৰে সেই ৰাক্ষসৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ল; কুম্ভকৰ্ণৰ ভয়ত আতুৰ হোৱা সকলো বানৰ যূথপতিক হর্ষ আৰু সাহস প্ৰদান কৰিলে।
Verse 137
स चापमादायभुजङ्गकल्पंधृढज्यमुग्रंतपनीयचित्रम् ।हरीन् समाश्वास्यसमुत्पपातरामोनिबद्धोत्तमतूणबाणः ।।।।
ভুজঙ্গসদৃশ আকৃতিৰ, দৃঢ় জ্যা-যুক্ত উগ্ৰ, তপনীয় (সুৱৰ্ণ) দীপ্তিৰে অলংকৃত ধনুখন হাতত লৈ, বানৰসকলক আশ্বাস দি ৰামে আগলৈ জাঁপ দিলে; শ্ৰেষ্ঠ বাণেৰে পূৰ্ণ তূণীৰ কঁকালত বাঁধি আছিল।
Verse 138
स वानरगणैस्तैस्तुवृतःपरमदुर्जयः ।लक्ष्मणानुचरोरामस्सम्प्रतस्थेमहाबलः ।।।।
সেই বানৰগণৰ দ্বাৰা বেষ্টিত, পৰম দুৰ্জয় মহাবলী ৰাম—লক্ষ্মণক অনুচৰ কৰি—দৃঢ় সংকল্পেৰে আগলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 139
स ददर्शमहात्मानंकिरीटिनमरिन्दमम् ।शोणितावृतरक्ताक्षंकुम्भकर्णंमहाबलम् ।।।।
তেওঁ মহাত্মা, কিৰীটধাৰী, অৰিদমন মহাবলী কুম্ভকৰ্ণক দেখিলে—ৰক্তে আৱৃত, ৰক্তনেত্ৰ, দেহত ৰক্তলেপিত।
Verse 140
सर्वान् समभिधावन्तंयथारुष्टंदिशागजम् ।मार्गमाणंहरीन्कक्रुद्धंराक्षसैःपरिवारितम् ।।।।
ৰাক্ষসসকলে ঘেৰি ধৰাৰ মাজতে সি ক্ৰোধে উন্মত্ত হৈ চাৰিওফালে ধাৱমান হৈছিল; বানৰসকলক বিচাৰি, দিশাৰ ৰক্ষক ক্ৰুদ্ধ দিগ্গজ যেন সন্মুখত পৰাসকলৰ ওপৰত ধাৱি যায় তেনেদৰে।
Verse 141
व्निध्यमन्दरसङ्काशंकाञ्चनाङ्गदभूषणम् ।स्रवन्तंरुधिरंवक्त्राद्वर्षामेघमिवोथतितम् ।।।।
বিন্ধ্য বা মন্দৰ পৰ্বতৰ দৰে দেহাকৃতি, সোণালী অঙ্গদ-ভূষণে বিভূষিত সি, মুখৰ পৰা ৰক্ত ঝৰাই আছিল—যেন বৰ্ষামেঘে ধাৰাসাৰে বৰষুণ ঢালি দিয়ে।
Verse 142
जिह्वयापरिलिह्यन्तंसृक्किणीशोणितेक्षणम् ।मृद्नन्तंवानरानीकंकालान्तकयमोपमम् ।। ।।
ৰক্তৰঙা চকুৰে সি জিহ্বাৰে ওঁঠৰ কোণ চেলেকি, বানৰসেনাক পদদলিত কৰি আছিল; প্ৰলয়ান্তৰ মৃত্যুদাতা যমৰ সদৃশ যেন লাগিছিল।
Verse 143
तंदृष्टवाराक्षसश्रेष्ठंप्रदीप्तानलवर्चसम् ।विस्फारयामासतदाकार्मुकंपुरुषर्षभः ।।।।
অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান সেই ৰাক্ষসশ্ৰেষ্ঠক দেখি, পুৰুষমধ্যৰ বৃষভ শ্ৰীৰামে তৎক্ষণাৎ নিজৰ ধনু টানি টান কৰিলে।
Verse 144
स तस्यचापनिर्घोषात्कुपितोराक्षसर्षभः ।अमृष्यमाणस्तंघोषमभिदुद्रावराघवम् ।।।।
তেওঁৰ ধনুৰ গর্জনাসদৃশ টংকাৰত ক্ৰুদ্ধ ৰাক্ষসবৃষভে সেই ধ্বনি সহিব নোৱাৰি, সিধাকৈ ৰাঘৱৰ ওপৰত ধাৱি আহিল।
Verse 145
ततस्तुवातोद्धतमेघकल्पंभुजङ्गराजोत्तमभोगबाहुम् ।तमापतन्तंधरणीराभमुवाचरामोकुम्भकर्णम् ।।।।
তেতিয়া বতাহে ঠেলি নিয়া যোৱা মেঘৰ দৰে, নাগৰাজৰ উত্তম ভোগৰ দৰে বাহু ধাৰণ কৰি, ধৰণীক কঁপাই ধাৱমান কুম্ভকৰ্ণক দেখি শ্ৰীৰামে তাক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 146
आगच्छरक्षोधिपमाविषादमवस्थितोऽहंप्रगृहीतचापः ।अवेहिमांराक्षसवंशनाशनंयस्त्वंमुहूर्ताद्भविता ।।।।
“আহা, হে ৰাক্ষসাধিপ! বিষাদত নপৰা। মই ইয়াত ধনু হাতত ধৰি স্থিৰ হৈ আছোঁ। মোক চিনা: ক্ষণমাত্ৰতে তুমিয়েই নিজৰ ৰাক্ষস বংশৰ নাশক হ’বা।”
Verse 147
रामोऽयमितिविज्ञायजहासविकृतस्वनम् ।अभ्यधावतसङ्ककृद्धोहरीवनिद्रावयन्रणे ।।।।
“এইজন ৰাম” বুলি বুজি কুম্ভকৰ্ণে বিকৃত, অস্বাভাৱিক গর্জনৰ সৈতে হাঁহিলে; তাৰ পাছত ক্ৰুদ্ধ হৈ ৰণত ধাৱমান হৈ বানৰসকলক ছিটাই দিলে।
Verse 148
पातयन्निवसर्वेषांहृदयनिवनौकसाम् ।प्रहस्यविकृतंभीमंसमेघस्न्तितोपमम् ।।।।कुम्भकर्णोमहातेजाराघवंवाक्यमब्रवीत् ।
বনবাসীসকলৰ হৃদয় যেন ভাঙি পেলায়, তেনে বিকৃত আৰু ভীষণ—মেঘগর্জনৰ সদৃশ ধ্বনিৰে—হাঁহি মহাতেজস্বী কুম্ভকৰ্ণে ৰাঘৱক বাক্য ক’লে।
Verse 149
नाहंविराधोविज्ञेयो न कबन्दःखरो न च ।न वाली न च मारीचःकुम्भकर्णःसमागतः ।।।।
“মোক চিনা: মই বিৰাধ নহয়, কবন্ধ নহয়, খৰো নহয়; ন বালী, ন মাৰীচ। মই কুম্ভকৰ্ণ—ইয়ালৈ আহি উপস্থিত হ’লোঁ।”
Verse 150
पश्यमेमुद्गरंभीमंसर्वकालायसंमहत् ।अनेननिर्जितादेवादानवाश्चपुरामया ।।।।
“মোৰ ভয়ংকৰ, মহৎ সৰ্বলোহৰ মুদ্গৰটো চাওঁক; এইটোৰ দ্বাৰাই মই পূৰ্বে দেৱসকলক আৰু দানৱসকলকো জয় কৰিছিলোঁ।”
Verse 151
विकर्णवासइतिमांनावज्ञातुंत्वमर्हसि ।स्वल्पाऽपिहि न मेपीडार्णनासाविनाशनात् ।।।।
“মোক ‘কাণ-নাক নথকা’ বুলি তুচ্ছ নকৰিবা; কাণ আৰু নাক নষ্ট হ’লেও মোৰ অলপো বেদনা নহয়।”
Verse 152
दर्शयेक्ष्वाकुशार्दूलवीर्यंगात्रेषुमेलघु ।ततस्त्वांभक्षयिष्यामिदृष्टपौरुषविक्रमम् ।।।।
“হে ইক্ষ্বাকুবংশৰ ব্যাঘ্ৰ! মোৰ গাত্ৰসমূহত তোৰ অলপ পৰাক্ৰম দেখুৱা; তোৰ পুৰুষাৰ্থ-ৱিক্ৰম দেখি লোৱাৰ পাছত মই তোক ভক্ষণ কৰিম।”
Verse 153
स कुम्भकर्णस्यवचोनिशम्यरामस्सुपुङ्खान् विससर्जन् ।तैराहतोवज्रसमवेगैर्नचुक्षुभे न व्यथतेसुरारिः ।।।।
কুম্ভকৰ্ণৰ বাক্য শুনি ৰামে সুপঙ্খযুক্ত বাণ নিক্ষেপ কৰিলে; বজ্ৰসম বেগৰ সেই শৰসমূহে আঘাত কৰিলেও দেৱশত্ৰু ন ডলিল, ন ব্যথিত হ’ল।
Verse 154
यैस्सायकैस्सालवरानिकृत्तावालीहतोवानरपुङ्गवश्च ।तेकुम्भकर्णस्यतदाशरीरंवज्रोपमं न व्यधयांप्रचक्रुः ।।।।
যিসকল শৰদ্বাৰা মহাবলী শালবৃক্ষসমূহ কাটি পেলোৱা হৈছিল আৰু বানৰপুঙ্গৱ বালীও নিহিত হৈছিল—সেই বজ্ৰসদৃশ শৰসমূহে তেতিয়া কুম্ভকৰ্ণৰ দেহ ভেদ কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 155
स वारिधाराइवसायकास्तान् पिबन् शरीरेणमहेन्द्रशत्रुः ।जघानरामस्यशरप्रवेगंव्याविध्यतंमुग्रवेगम् ।।।।
বৰষুণৰ ধাৰাৰ দৰে সি সেই শৰসমূহ দেহেৰে ‘পান’ কৰি ল’লে; তাৰ পাছত মহেন্দ্ৰশত্ৰুৱে গদা ঘূৰাই, ৰামৰ শৰপ্ৰবাহৰ বেগ গদাৰ ধাৱমান শক্তিৰে ৰোধ কৰিলে।
Verse 156
ततस्तुरक्षःक्षतजावलिप्तंवित्रासनंदेवमहचमूनाम् ।व्याविध्यतंमुद्गरमुग्रवेगंनिद्रावयामासचमूंम् ।।।।
তাৰ পাছত আঘাতৰ ৰক্তে লিপ্ত আৰু দেৱমহাচমূসমূহকো ত্ৰাসিত কৰা সেই ৰাক্ষসে উগ্ৰ বেগে গদা ঘূৰাই বানৰসেনাক ভাঙি চুৰমাৰ কৰি নিস্তেজ কৰি পেলালে।
Verse 157
वायव्यमादायततोमहास्त्रंरामःप्रचिक्षेपनिशाचराय ।समुद्गरंतेनजघानबाहुं स कृत्तबाहुस्तुमुलंनाद ।।।।
তেতিয়া ৰামে মহাবায়ব্য অস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰি নিশাচৰ শত্রুৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে; সেই অস্ত্ৰে গদা ধৰা তাৰ বাহু কাটি পেলালে, আৰু কৃতবাহু কুম্ভকৰ্ণে ভয়ংকৰ নাদ কৰিলে।
Verse 158
स तस्यबाहुर्गिरिशृङ्गकल्पःसमुद्गरोराघवबाणकृत्तः ।पपाततस्मिन् हरिराजसैन्येजघानतांवानरवाहिनीं ।।6.17.158।।
ৰাঘৱৰ বাণে কটা, গদাসহ গিৰিশৃঙ্গ-সদৃশ সেই বিশাল বাহু হৰিৰাজৰ সেনাৰ ওপৰত পৰি বানৰবাহিনীক চূর্ণ-বিচূর্ণ কৰিলে।
Verse 158
स तस्यबाहुर्गिरिशृङ्गकल्पःसमुद्गरोराघवबाणकृत्तः ।पपाततस्मिन् हरिराजसैन्येजघानतांवानरवाहिनीं ।।6.17.158।।
ৰাঘৱৰ বাণে কটা, গদাসহ গিৰিশৃঙ্গ-সদৃশ সেই বিশাল বাহু হৰিৰাজৰ সেনাৰ ওপৰত পৰি বানৰবাহিনীক চূর্ণ-বিচূর্ণ কৰিলে।
Verse 159
तेवानराभग्नहतावशेषाःपर्यन्तमाश्रित्यतदाविषण्णाः ।प्रपीडिताङ्गाददृशुस्सुघोरंनरेन्द्ररक्षोधिपन्निपातम् ।।।।
তেতিয়া ভগ্ন-হত আৰু অৱশিষ্ট বানৰসকল বিষণ্ণ হৈ সীমান্তত আশ্ৰয় লৈ ওচৰ চাপিল। দুখে চেপি ধৰা অঙ্গ লৈ তেওঁলোকে নৰেন্দ্ৰ ৰাম আৰু ৰাক্ষসাধিপতি কুম্ভকৰ্ণৰ ভয়ংকৰ সম্মুখ-সমৰ দেখিলে।
Verse 160
स कुम्भकर्णोऽस्त्रनिकृत्तबाहुर्महासिकृत्ताग्रइवाचलेन्द्रः ।उत्पाटयामासकरेणवृक्षंततोऽभिदुद्रावरणेनरेन्द्रम् ।।।।
অস্ত্ৰে কাটা বাহু লৈ কুম্ভকৰ্ণ যেন মহাপৰ্বতৰ শিখৰ কাটি পেলোৱা পৰ্বতেন্দ্ৰৰ দৰে দেখা গ’ল। তাৰ পাছত তেওঁ হাতেৰে তালগছ উপৰি উলিয়াই ৰণমধ্যত নৰেন্দ্ৰ ৰামৰ ফালে দৌৰি গ’ল।
Verse 161
स तस्यबाहुंसहतालवृक्षंसमुद्यतंपन्नगभोगकल्पम् ।इन्द्रास्त्रयुक्तेनजघानरामोबाणेनजाम्भूनदचित्रितेन ।।।।
তালগছ ধৰা সেই বাহু সাপৰ ফণাৰ দৰে কুণ্ডলী মাৰি উঠাই ধৰোঁতেই, ৰামে ইন্দ্ৰাস্ত্ৰ-যুক্ত জাম্ভূনদ-সোনেৰে দীপ্ত বাণেৰে তাক আঘাত কৰিলে।
Verse 162
स कुम्भकर्णस्यभुजोनिकृत्तःपपातभूमौगिरिसन्निकाशः ।विवेष्टमानोनिजाघनवृक्षान् शैलान्शिलावानरराक्षसांश्च ।।।।
কুম্ভকৰ্ণৰ কাটা ভুজা পৰ্বতৰ দৰে বৃহৎ হৈ ভূমিত পৰিল। পৰি থাকোঁতে ঘূৰি ঘূৰি ই গছ-গছনি, শিলা-পাথৰ, আৰু বানৰ-ৰাক্ষস যোদ্ধাসকলকো চেপি চুৰমাৰ কৰিলে।
Verse 163
तंछिन्नबाहुंसमवेक्ष्यरामःसमापतन्तंसहसानदन्तम् ।द्वावर्धचन्द्रौनिशितौप्रगृह्यचिच्छेदपादौयुधिराक्षसस्य ।।।।
তেওঁৰ বাহু কটা যোৱাৰ পাছতো গৰজি খেদি অহা দেখি, ৰামে দুডাল তীক্ষ্ণ অৰ্ধচন্দ্ৰাকাৰ শৰ লৈ ৰাক্ষসটোৰ ভৰি দুখন কাটি পেলালে।
Verse 164
तौतस्यपादौप्रदिशोदिशश्चगिरेर्गुहाश्चैवमहार्णवं च ।लङ्कां च सेनांकपिराक्षसानांविनादयन्तौविनिपेततुश्च ।।।।
তেওঁৰ ভৰি দুখন প্ৰচণ্ড শব্দ কৰি খহি পৰিল, যাৰ ফলত দিশসমূহ, পৰ্বতৰ গুহা আৰু সাগৰতো প্ৰতিধ্বনি হ’ল; লংকাৰ লগতে বানৰ আৰু ৰাক্ষসৰ সেনাবোৰো সেই শব্দত কঁপি উঠিল।
Verse 165
निकृत्तबाहुद्विनिकृत्तपादोविदार्यवक्त्रंबडबामुखाभम् ।दुद्रावरामंसहसाभिगर्जन् राहुर्यथाचन्द्रमिवान्तऽरिक्षे ।।।।
যদিও তেওঁৰ বাহু আৰু ভৰি কটা গৈছিল, তেওঁ বৰাগ্নিৰ দৰে মুখ মেলি গৰজি উঠিল আৰু ৰাহুৱে চন্দ্ৰক গ্ৰাস কৰিবলৈ খেদি যোৱাৰ দৰে ৰামৰ ফালে চোঁচা ললে।
Verse 166
अपूरयत्तस्यमुखंशिताग्रैरामश्शरैर्हेमपिनद्धपुङ्खैः ।स पूर्णवक्त्रो न शशाकवक्तुंचुकूजकृच्छ्रेणमुमूर्छचापि ।।।।
ৰামে সোণখচিত তীব্ৰ শৰবোৰেৰে তেওঁৰ মুখখন ভৰাই পেলালে। মুখখন ভৰ্তি হৈ যোৱাত সি কথা ক’ব নোৱাৰা হ’ল; সি কষ্টৰে গেঙাই উঠিল আৰু তাৰ পাছত মূৰ্ছা গ’ল।
Verse 167
अथाददेसूर्यमरीचिकल्पं स ब्रह्मदण्डान्तककाकलकल्पम् ।अरिष्टमैन्द्रंनिशितंसुपुङ्खंरामश्शरंमारुततुल्यवेगम् ।।।।
তেতিয়া ৰামে সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰ দৰে উজ্জ্বল, ব্ৰহ্মদণ্ড আৰু কালৰ দৰে ভয়ংকৰ এডাল শৰ তুলি ললে। ই আছিল ইন্দ্ৰৰ শক্তিযুক্ত, বিনাশকাৰী, তীক্ষ্ণ আৰু বতাহৰ দৰে দ্ৰুতগামী।
Verse 168
तंवज्रजाम्भूनदचारुपुङ्खंप्रदीप्तसूर्यज्वलनप्रकाशम् ।महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगंरामःप्रचिक्षेपनिशाचराय ।।।।
তেতিয়া ৰামে সেই নিশাচৰৰ ওপৰত এটা বাণ নিক্ষেপ কৰিলে—জাম্ভূনদ (শুদ্ধ সোণ) লেপিত সুন্দৰ পুঙ্খযুক্ত, হীৰক-বজ্ৰ ৰত্নে জড়িত, সূৰ্য আৰু অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান প্ৰকাশময়, আৰু মহেন্দ্ৰৰ বজ্ৰাশনি সদৃশ বেগবান।
Verse 169
स सायकोराघवबाहुचोदितोदिशस्स्वभासादशसम्प्रकाशयन् ।विधूमवैश्वानरभीमदर्शनोजगामशक्राशनिवीर्यविक्रमः ।।।।
ৰাঘৱৰ বাহুপ্ৰেৰিত সেই বাণে নিজৰ কান্তিৰে দহো দিশ উজ্জ্বল কৰি আগবাঢ়িল; ধোঁৱাহীন বৈশ্বানৰ অগ্নিৰ দৰে ভয়ংকৰ দৰ্শনযুক্ত, শক্ৰৰ বজ্ৰাশনি সদৃশ বীৰ্য-বিক্ৰমেৰে সি তীব্ৰ বেগে গ’ল।
Verse 170
स तन्महापर्वतकूटसन्निभंविवृत्तदंष्ट्रंचलचारुकुण्डलम् ।चकर्तरक्षोधिपतेश्शिरस्तदायथैववृत्रस्यपुरापुरन्दरः ।।।।
তেতিয়া ৰামে ৰাক্ষসাধিপতিৰ মূৰ কাটি পেলালে—মহাপৰ্বতৰ শিখৰ সদৃশ, বাহিৰলৈ ওলাই থকা দংশ্ট্ৰাযুক্ত, দোল খোৱা সুন্দৰ কুণ্ডলেৰে অলংকৃত; যেনেকৈ পূৰ্বে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) এ বৃত্ৰৰ শিৰচ্ছেদ কৰিছিল।
Verse 171
कुम्भकर्णशिरोभातिकुण्डलालङ्कृतंमहत् ।आदित्येऽभ्युदितेरात्रौमध्यस्थइवचन्द्रमाः ।।।।
কুম্ভকৰ্ণৰ মহৎ মূৰ কুণ্ডলেৰে অলংকৃত হৈ দীপ্তিময় দেখা যায়; অদিতিৰ নক্ষত্ৰ উদিত হোৱা ৰাতিত আকাশ-মধ্যত অৱস্থিত চন্দ্ৰমাৰ দৰে সি জ্যোতিৰ্ময় হৈ জ্বলজ্বল কৰে।
Verse 172
तद्रामबाणाभिहतंपपातरक्षःशिरःपर्वतसन्निकाशम् ।बभञ्जचर्यागृहगोपुराणिप्राकारमुच्चंतमपातयच्च ।।।।
ৰামৰ বাণাঘাতে আঘাতপ্ৰাপ্ত সেই ৰাক্ষসৰ শিৰ—পৰ্বতৰ দৰে বিশাল—ধৰাতলত ধপধপকৈ পৰিল; পৰি গৈ ঘৰ-দুৱাৰ আৰু উচ্চ গোপুৰসমূহ ভাঙি পেলালে, আৰু সেই উচ্ছ প্ৰাকাৰো ঢালি দিলে।
Verse 173
तच्चातिकायंहिमहत्प्रकाशंरक्षस्तदातोयनिधौपपात ।ग्राहान्परान् मीनवरान्भुजङ्गान् ममर्दभूमिच तदाविवेश ।।।।
তাৰ পিছত অতি বিশাল দেহ আৰু দীপ্তিময় তেজে জ্বলন্ত সেই ৰাক্ষস সাগৰত পৰিল; পৰোঁতে তাত থকা কুমিৰ, ডাঙৰ মাছ আৰু সাপসমূহক মথি-চেপি মাৰিলে, আৰু তাৰপিছত যেন ধৰণীত প্ৰৱেশ কৰে তেনেকৈ তললৈ ডুবি গ’ল।
Verse 174
तस्मिन्हतेब्राह्मणदेवशत्रौमहाबलेसंयतिकुम्भकर्णे ।चचालभूर्भूमिधराश्चसर्वेहर्षाच्चदेवास्तुमुलंविनेदुः ।।।।
ৰণত মহাবলী কুম্ভকৰ্ণ—ব্ৰাহ্মণ আৰু দেৱতাসকলৰ শত্রু—হত হোৱাত ধৰণী আৰু সকলো পৰ্বত কঁপি উঠিল; আৰু হর্ষে দেৱতাসকলে তুমুল নিনাদ তুলিলে।
Verse 175
ततस्तुदेवर्षिमहर्षिपन्नगाःसुराश्चभूतानिसुपर्णगुह्यकाः ।सयक्षगन्धर्वगणानभोगताःप्रहर्षितारामपराक्रमेण ।।।।
তাৰ পিছত দেৱৰ্ষি-মহৰ্ষিসকল, নাগসকল, দেৱতাসকল আৰু সকলো ভূত-প্ৰাণী; লগতে সুপৰ্ণবংশীয় (গৰুড়পক্ষী), গুহ্যকসকল, আৰু আকাশত বিচৰণ কৰা যক্ষ-গন্ধৰ্বগণ—ৰামৰ পৰাক্ৰমত অতিশয় প্ৰহৰ্ষিত হ’ল।
Verse 176
ततस्तुतेतस्यवधेनभूरिणामनस्विनोनैरृतराजबान्धवाः ।विनेदुरुच्चैर्व्यथितारघूत्तमंहरिंसमीक्ष्यैवयथासुरार्धिताः ।।।।
তেতিয়া তেওঁৰ মহাবধত গভীৰভাৱে ব্যথিত নৈঋতরাজৰ ধীৰ-মন বান্ধৱসকলে উচ্চস্বৰে আৰ্তনাদ তুলিলে; ৰঘূত্তম শ্ৰীৰামক—হৰিৰ দৰে পৰাক্ৰমীক—দেখামাত্ৰে তেওঁলোক ভয়ত কঁপি উঠিল, যেন দেৱতাসকলে আৰাধিত ইন্দ্ৰক দেখি হাতীবোৰ আতংকিত হয়।
Verse 177
स देवलोकस्यतमोनिहत्यसूर्योयथाराहुमुखाद्विमुक्तः ।तथाव्यभासीद्धरिसैन्यमध्येनिहत्यरामोयुधिकुम्भकर्णम् ।।।।
দেৱলোকৰ তমসা নাশ কৰি ৰাহুৰ মুখৰ পৰা মুক্ত সূৰ্য যেন দীপ্তিমান হয়, তেনেদৰে যুধ্ধত কুম্ভকৰ্ণক নিধন কৰি হৰিসেনাৰ মাজত শ্ৰীৰাম উজ্জ্বল হৈ প্ৰকাশিত হ’ল।
Verse 178
प्रहर्षमीयुर्भवश्चवानराःप्रबुद्धपद्मप्रतिमैरिवाननैः ।अपूजयन् राघवमिष्टभागिनंहतेरिसौभीमबलेदुरासदम् ।।।।
প্ৰবুদ্ধ পদ্মৰ দৰে মুখ থকা বহু বানৰ আনন্দে উল্লসিত হ’ল; ভীমবলযুক্ত, দুঃসাধ্য শত্রু নিহত হোৱাত, ইষ্টফলদাতা ৰাঘৱক তেওঁলোকে সন্মান কৰি পূজা কৰিলে।
Verse 179
स कुम्भकर्णंसुरसैन्यमर्धनम् महत्सुयुद्धेषुकदाचनाजितम् ।नन्दहत्वाभरताग्रजोरणेमहासुरंवृत्रमिवामराधिपः ।।।।
দেৱসেনা মর্দনকাৰী, মহাযুদ্ধত কেতিয়াও অজিত কুম্ভকৰ্ণ নামৰ মহাসুৰক ৰণত নিধন কৰি ভৰতৰ অগ্ৰজ শ্ৰীৰাম আনন্দিত হ’ল—যেনেকৈ অমৰাধিপ ইন্দ্ৰই মহাসুৰ বৃত্ৰক বধ কৰি হৰ্ষিত হৈছিল।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharma under catastrophic force: Rāma must intervene decisively to protect collapsing allied formations, yet even righteous violence produces collateral loss (notably when Kumbhakarna’s severed arm falls into the Vanara ranks and kills many).
Boastful claims of invincibility (Kumbhakarna’s ‘death-conqueror’ rhetoric) are answered by dharmic steadiness and calibrated action: courage is validated not by bravado but by disciplined endurance, protection of the vulnerable, and unwavering aim toward restoring order.
Laṅkā is the primary war-theatre; Malaya mountain is invoked as a physically uprooted weapon; celestial-cultural references include Indra on Airāvata and Rudra/Indra-linked astras, situating the duel within a cosmological frame of divine warfare imagery.