Sarga 51
धूम्राक्षप्रेषणम् (The Dispatch of Dhūmrākṣa)
युद्धकाण्ड
সৰ্গ ৫১ত লংকাৰ সেনানায়কত্বত এক গুৰুত্বপূর্ণ কৌশলগত আৰু মানসিক মোড় দেখা যায়। ৰাৱণে বানৰসকলৰ উল্লাসময় গর্জন শুনি বুজে যে পৰিস্থিতি অপ্রত্যাশিতভাৱে উলটি গৈছে। তেওঁ তৎক্ষণাৎ অনুসন্ধানৰ আদেশ দিয়ে। আতংকিত ৰাক্ষসসকলে প্ৰাচীৰত উঠি সুগ্ৰীৱৰ সুৰক্ষিত বাহিনী লক্ষ্য কৰে আৰু এক নিৰ্ণায়ক সংবাদ আনে—ইন্দ্ৰজিতৰ ভয়ংকৰ বাণ-বন্ধনত আবদ্ধ ৰাম আৰু লক্ষ্মণ এতিয়া মুক্ত, যেন হাতীয়ে ৰছী ছিঙি পেলায়। দূতসকলে ভয় থাকিলেও সংযত ভাষাৰে প্ৰতিবেদন দিয়ে। এই কথা শুনি ৰাৱণৰ অন্তৰত উদ্বেগ, ক্ৰোধ আৰু সন্দেহ জাগে; নিজৰ সেনাৰ নিৰাপত্তা আৰু অস্ত্ৰৰ ফলপ্ৰসূতাতো তেওঁ সংশয় কৰে। তাৰ পাছত তেওঁ ধূম্ৰাক্ষক আহ্বান কৰি আদেশ দিয়ে—তৎক্ষণাৎ বাহিৰলৈ ওলাই ৰাম আৰু বানৰসকলক আঘাত কৰিব। সেনা সমবেত হয়; নানা অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, ৰথ, ঘোঁৰা আৰু হাতী সাজু কৰা হয়। ধূম্ৰাক্ষে সোণেৰে অলংকৃত, গাধা-যোজিত ৰথত উঠি পশ্চিম দুৱাৰলৈ আগবাঢ়ে, য’ত হনুমান অৱস্থান কৰিছে। পথত গৃধ্ৰ, ৰক্ত-চিহ্ন, বিপৰীত বতাহ, অন্ধকাৰ আৰু ভূমিকম্প আদি অশুভ লক্ষণে আসন্ন বিপৰ্যয় সূচায়; তথাপি অভিযান আগবাঢ়ে, আৰু ধূম্ৰাক্ষে ৰাঘৱৰ ৰক্ষাত থকা বিশাল বানৰ বাহিনী দেখিবলৈ পায়।
Shlokas
Verse 1
तेषांसुतुमुलंशब्दंवानराणांतरस्विनाम् ।नर्दतांराक्षसैस्सार्धंतदाशुश्रावरावणः ।।6.51.1।।
তেতিয়া ৰাৱণে নিজৰ ৰাক্ষসসকলৰ সৈতে, ৰাক্ষসসকলৰ সৈতে গর্জন কৰা সেই বলৱান বানৰসকলৰ অতি তুমুল, প্ৰচণ্ড শব্দ শুনিলে।
Verse 2
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषंश्रुत्वासनिनदंभृशम् ।सचिवानांततस्तेषांमध्येवचनमब्रवीत् ।।6.51.2।।
স্নিগ্ধ, গম্ভীৰ আৰু প্ৰতিধ্বনিত অতি প্ৰচণ্ড নাদ শুনি, তেওঁ নিজৰ সচিবসকলৰ মাজত বচন উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 3
यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ।।6.51.3।।व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषांनात्रसंशयः ।तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ।।6.51.4।।
যেন আনন্দে পৰিপূৰ্ণ বহু বানৰৰ মাজৰ পৰা উঠা সেই অতি-মহান নাদ গৰ্জন কৰা মেঘৰ গুড়গুড়নিৰ দৰে উথলি উঠিল; সেয়ে স্পষ্ট—তেওঁলোকৰ প্ৰীতি অতি বৃহৎ, ইয়াত সন্দেহ নাই। কিয়নো সেই বিপুল নাদেৰে বৰুণালয় সাগৰো কঁপি উঠিল।
Verse 4
यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ।।6.51.3।।व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषांनात्रसंशयः ।तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ।।6.51.4।।
আনন্দিত বানৰবোৰৰ গৰ্জন মেঘৰ দৰে শুনা গৈছিল, যাৰ ফলত সাগৰো কঁপি উঠিছিল।
Verse 5
तौतुबद्धौशरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।अयंचसुमहान्नादशङ्कांजनयतीवमे ।।6.51.5।।
তীক্ষ্ণ শৰদ্বাৰা বন্ধিত হৈ থাকিলেও সেই দুই ভ্ৰাতা ৰাম-লক্ষ্মণ; কিন্তু এই অতি মহান নাদে মোৰ মনত সন্দেহ জগায়—তেওঁলোকে এনেদৰে আনন্দ কৰিছে, কি ঘটিল বাৰু?
Verse 6
एतत्तुवचनंचोक्त्वामन्त्रिणोराक्षसेश्वरः ।उवाचनैरृतांस्तत्रसमीपपरिवर्तिनः ।।6.51.6।।
এই কথা মন্ত্ৰীসকলক কৈ, ৰাক্ষসেশ্বৰে তাত ওচৰত পৰিচৰ্যাৰ বাবে থিয় হৈ থকা ৰাক্ষস যোদ্ধাসকলক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 7
ज्ञायतांतूर्णमेतेषांसर्वेषांचवनचारिणाम् ।शोककालेसमुत्पन्नहर्षकारणमुत्थितम् ।।6.51.7।।
শোকৰ সময়তেই এই সকলো বনচৰ বানৰৰ মাজত যি হৰ্ষৰ কাৰণ উদ্ভৱ হৈছে, সেয়া তৎক্ষণাৎ জানি লোৱা হওক।
Verse 8
तथोक्तास्तेनसम्भ्रान्ताःप्राकारमधिरुह्यच ।ददृशुःपालितांसेनांसुग्रीवेणमहात्मना ।।6.51.8।।तौचमुक्तौसुघोरेणशरबन्धेनराघवौ ।समुत्थितौमहाभागौविषेदुःप्रेक्ष्यराक्षसाः ।।6.51.9।।
তেওঁৰ কথামতে বিভ্ৰান্ত ৰাক্ষসসকলে প্ৰাকাৰলৈ উঠি, মহাত্মা সুগ্ৰীৱৰ দ্বাৰা সু-ৰক্ষিত সেনাক দেখিলে।
Verse 9
तथोक्तास्तेनसम्भ्रान्ताःप्राकारमधिरुह्यच ।ददृशुःपालितांसेनांसुग्रीवेणमहात्मना ।।6.51.8।।तौचमुक्तौसुघोरेणशरबन्धेनराघवौ ।समुत्थितौमहाभागौविषेदुःप्रेक्ष्यराक्षसाः ।।6.51.9।।
অতি ভয়ংকৰ শৰবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হোৱা সেই দুজন ৰাঘৱ পুনৰ উঠি থিয় হোৱা দেখি, ৰাক্ষসসকল উদ্বিগ্ন হৈ পৰিল।
Verse 10
सन्त्रस्तहृदयाःसर्वेप्राकारात् वरुह्यते ।विषण्णवदनाघोराराक्षसेन्द्रमुपस्थिता ।।6.51.10।।
ভয়ত কঁপা হৃদয় লৈ সেই সকলো ভয়ংকৰ ৰাক্ষস প্ৰাকাৰৰ পৰা নামি আহি, বিষণ্ণ মুখে ৰাক্ষসেন্দ্ৰ ৰাৱণৰ ওচৰলৈ গৈ উপস্থিত হ’ল।
Verse 11
तदप्रियंदीनमुखारावणस्यनिशाचराः ।कृत्स्नंनिवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः ।।6.51.11।।
তেতিয়া নিশাচৰ ৰাক্ষসসকল দীনমুখ হৈ, বাক্য-কৌশলত নিপুণ হ’লেও, ৰাৱণক সেই অপ্ৰিয় বিষয় সম্পূৰ্ণকৈ যথাৰ্থভাৱে নিবেদন কৰিলে।
Verse 12
यौताविन्द्रजितायुद्धेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।निबद्धौशरबन्धेननिष्प्रकम्पभुजौकृतौ ।।6.51.12।।विमुक्तौशरबन्धेनदृश्येतेतौरणाजिरे ।पाशानिवगजौछित्वागजेन्द्रसमविक्रमौ ।।6.51.13।।
“যুদ্ধত ইন্দ্ৰজিতে শৰবন্ধনেৰে বেঁধি যিসকলৰ ভুজ নিষ্প্ৰকম্প অচল কৰি দিছিল, সেই দুজন ভ্ৰাতা—শ্ৰীৰাম আৰু লক্ষ্মণ—এতিয়া ৰণভূমিত শৰবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হৈ দেখা গৈছে। পাষ ছিঙি পেলোৱা গজৰ দৰে, গজেন্দ্ৰ-সম পৰাক্ৰমে তেওঁলোক দৃঢ়ভাৱে দণ্ডায়মান।”},{
Verse 13
यौताविन्द्रजितायुद्धेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।निबद्धौशरबन्धेननिष्प्रकम्पभुजौकृतौ ।।6.51.12।।विमुक्तौशरबन्धेनदृश्येतेतौरणाजिरे ।पाशानिवगजौछित्वागजेन्द्रसमविक्रमौ ।।6.51.13।।
“যুদ্ধত ইন্দ্ৰজিতে শৰবন্ধনেৰে বেঁধি যিসকলৰ ভুজ নিষ্প্ৰকম্প অচল কৰি দিছিল, সেই দুজন ভ্ৰাতা—শ্ৰীৰাম আৰু লক্ষ্মণ—এতিয়া ৰণভূমিত শৰবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হৈ দেখা গৈছে। পাষ ছিঙি পেলোৱা গজৰ দৰে, গজেন্দ্ৰ-সম পৰাক্ৰমে তেওঁলোক দৃঢ়ভাৱে দণ্ডায়মান।”},{
Verse 14
तच्छ्रुत्वावचनंतेषांराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।चिन्तारोषसमाक्रान्तोविषण्णवदनोऽभवत् ।।6.51.14।।
তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি মহাবলী ৰাক্ষসেন্দ্ৰ ৰাৱণ চিন্তা আৰু ক্ৰোধত আচ্ছন্ন হ’ল; তেওঁৰ মুখ বিষণ্ণ হৈ পৰিল।
Verse 15
घोरैर्दत्तवरैर्भद्धौशरैराशीविषोपमैः ।अमोघैस्सूर्यसङ्काशैःप्रमथ्येन्द्रजितायुधि ।।6.51.15।।तदस्त्रबन्धमासाद्ययदिमुक्तौरिपूमम ।संशयस्थमिदंसर्वमनुपश्याम्यहंबलम् ।।6.51.16।।
ইন্দ্ৰজিতে যুদ্ধত ঘোৰ, বৰদান-বলে বলীয়ান, আশীবিষ সৰ্পসম বিষাক্ত, অমোঘ আৰু সূৰ্যসম দীপ্তিমান শৰদ্বাৰা তেওঁলোকক বান্ধি প্ৰচণ্ডভাৱে দমন কৰিলে।
Verse 16
घोरैर्दत्तवरैर्भद्धौशरैराशीविषोपमैः ।अमोघैस्सूर्यसङ्काशैःप्रमथ्येन्द्रजितायुधि ।।6.51.15।।तदस्त्रबन्धमासाद्ययदिमुक्तौरिपूमम ।संशयस्थमिदंसर्वमनुपश्याम्यहंबलम् ।।6.51.16।।
সেই অস্ত্ৰবন্ধ লাভ কৰিও যদি মোৰ শত্রুসকল মুক্ত হৈ যায়, তেন্তে মোৰ সমগ্ৰ সেনা সন্দেহত থিয় হৈ আছে—সকলো কথাই অনিশ্চিত বুলি মই দেখিছোঁ।
Verse 17
निष्फलाःखलुसम्वृत्ताश्शराःवासुकितेजसः ।अदत्तंयैस्तुसङ्ग्रामेरिपूणांजीवितंमम ।।6.51.17।।
বাসুকিৰ দৰে তেজস্বী সেই শৰসমূহ সঁচাকৈয়ে নিষ্ফল হৈ পৰিল; কিয়নো যুদ্ধত সিহঁতৰ দ্বাৰাই মোৰ শত্রুসকলৰ জীৱন হৰণ হ’ব লাগিছিল।
Verse 18
एवमुक्त्वातुसङ्क्रुद्धोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।अब्रवीद्रक्षसांमध्येधूम्राक्षंनामराक्षसम् ।।6.51.18।।
এইদৰে কৈ সি ক্ৰুদ্ধ হ’ল; সৰ্পৰ দৰে ফোঁচফোঁচাই, ৰাক্ষসসকলৰ মাজত ধূম্ৰাক্ষ নামৰ ৰাক্ষসক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 19
बलेनमहतायुक्तोराक्षसैर्भीमविक्रमः ।त्वंवधायाभिनिर्याहिरामस्यसहवानरैः ।।6.51.19।।
‘ভীম পৰাক্ৰমী! মহৎ ৰাক্ষসসেনাৰ বলে সম্বলিত হৈ, বানৰসকলসহ ৰামক বধ কৰিবলৈ বাহিৰ ওলাই যা।’
Verse 20
एवमुक्तस्तुधूम्राक्षोराक्षसेन्द्रेणधीमता ।कृत्वाप्रणामंसम्हृष्टोनिर्जगामनृपालयत् ।।6.51.20।।
বুদ্ধিমান ৰাক্ষসেন্দ্ৰে এইদৰে কোৱাত, ধূম্ৰাক্ষে প্ৰণাম কৰি হৰ্ষিত হৈ ৰাজভৱনৰ পৰা প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 21
अभिनिष्क्रम्यतदद्वारंबलाध्यक्षमुवाचह ।त्वरयस्वबलंतूर्णंकिंचिरेणयुयुत्सतः ।।6.51.21।।
বুদ্ধিমান ৰাক্ষসেন্দ্ৰে এইদৰে কোৱাত, ধূম্ৰাক্ষে প্ৰণাম কৰি হৰ্ষিত হৈ ৰাজভৱনৰ পৰা প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 22
धूम्राक्षवचनंश्रुत्वाबलाध्यक्षोबलानुगः ।बलमुद्योजयामासरावणस्याज्ञयाद्रुतम् ।।6.51.22।।
ধূম্ৰাক্ষৰ বচন শুনি, বৃহৎ বাহিনীৰ অধিপতি সেনানায়কে—বাহিনী-অনুগ—ৰাৱণৰ আজ্ঞাত তৎক্ষণাৎ সেনা সজ্জিত কৰিলে।
Verse 23
तेबद्धघण्टाबलिनोघोररूपानिशाचराः ।विगर्जमानास्सम्हृष्टाधूम्राक्षंपर्यवारयन् ।।6.51.23।।
ঘণ্টা-বদ্ধ পট্টা পৰিধান কৰা, বলৱান আৰু ভয়ংকৰ ৰূপধাৰী সেই নিশাচৰ ৰাক্ষসসকলে হৰ্ষে গর্জন কৰি ধূম্ৰাক্ষক চাৰিওফালে ঘেৰি ধৰিলে।
Verse 24
विविधायुधहस्ताश्चशूलमुद्गरपाणयः ।गदाभिःपट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ।।6.51.24।।परिघैर्भिण्डिवालैश्चभल्लैप्रासै: परश्वथै: ।निर्ययूराक्षसादिभ्योनर्धन्तोजलदायथा ।।6.51.25।।
বিভিন্ন অস্ত্ৰ হাতে ধৰি—শূল আৰু মুদ্গৰ, গদা, খড়্গ, দণ্ড, লোহাৰ মুসল, পৰিঘ, ভিণ্ডিৱাল, ভল্ল, প্ৰাস আৰু পৰশু লৈ—ৰাক্ষসসকলে ঘন মেঘৰ গর্জনৰ দৰে নাদ কৰি বাহিৰ ওলাই গ’ল।
Verse 25
विविधायुधहस्ताश्चशूलमुद्गरपाणयः ।गदाभिःपट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ।।6.51.24।।परिघैर्भिण्डिवालैश्चभल्लैप्रासै: परश्वथै: ।निर्ययूराक्षसादिभ्योनर्धन्तोजलदायथा ।।6.51.25।।
আন কিছুমান কৱচধাৰী ধ্বজেৰে সুসজ্জিত ৰথত উঠি ওলাই আহিল; সুৱৰ্ণজালেৰে নিৰ্মিত, বিচিত্ৰমুখ গাধাৰে যোজিত সেই ৰথসমূহ আছিল। পৰমদ্ৰুত অশ্ব আৰু মদোন্মত্ত গজসহ, ৰাক্ষসসমূহৰ মাজত ব্যাঘ্ৰসদৃশ সেই নৈৰৃত বীৰসকলে সত্য ব্যাঘ্ৰৰ দৰে দুঃসাধ্য হৈ অগ্ৰসৰ হ’ল।
Verse 26
रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ।।6.51.26।।हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.51.27।।
আন কিছুমান কৱচধাৰী ধ্বজেৰে সুসজ্জিত ৰথত উঠি ওলাই আহিল; সুৱৰ্ণজালেৰে নিৰ্মিত, বিচিত্ৰমুখ গাধাৰে যোজিত সেই ৰথসমূহ আছিল। পৰমদ্ৰুত অশ্ব আৰু মদোন্মত্ত গজসহ, ৰাক্ষসসমূহৰ মাজত ব্যাঘ্ৰসদৃশ সেই নৈৰৃত বীৰসকলে সত্য ব্যাঘ্ৰৰ দৰে দুঃসাধ্য হৈ অগ্ৰসৰ হ’ল।
Verse 27
रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ।।6.51.26।।हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.51.27।।
তাৰ পাছত মহাবীৰ ধূম্ৰাক্ষ ৰাক্ষসসকলৰ দ্বাৰা বেষ্টিত হৈ, হাঁহি হাঁহি পশ্চিম দুৱাৰৰ ফালে ওলাই গ’ল—য’ত বানৰসেনাৰ যূথপতি হনুমান প্ৰহৰাত আছিল।
Verse 28
वृकसिंहमुखैर्युक्तंखरैःकनकभूषणै: ।आरुरोहरथंदिव्यंधूम्राक्षःखरनिस्स्वनः ।।6.51.28।।
গাধাৰ কৰ্কশ নিস্বনৰ দৰে ধ্বনি থকা ধূম্ৰাক্ষে, বৃক-সিংহমুখ সদৃশ ৰূপ দিয়া আৰু কনকাভৰণেৰে অলংকৃত গাধাৰে যোজিত দিৱ্য ৰথত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 29
सनिर्यातोमहावीर्योधूम्राक्षोराक्षसैर्वृतः ।प्रहसन्पश्चिमद्वारंहनुमान्यत्रयूथपः ।।6.51.29।।
তাৰ পাছত মহাবীৰ ধূম্ৰাক্ষ ৰাক্ষসসকলৰ দ্বাৰা বেষ্টিত হৈ, হাঁহি হাঁহি পশ্চিম দুৱাৰৰ ফালে ওলাই গ’ল—য’ত বানৰসেনাৰ যূথপতি হনুমান প্ৰহৰাত আছিল।
Verse 30
रथप्रवरमास्थायखरयुक्तंखरस्वनम् ।प्रयान्तंतुमहाघोरंराक्षसंभीमदर्शनम् ।।6.51.30।।अन्तरिक्षगताःघोराशकुनाःप्रत्यषेधयन् ।
গাধাৰে যোজিত আৰু গাধাৰ নিস্বনেৰে গুঞ্জৰিত শ্ৰেষ্ঠ ৰথত আৰোহণ কৰি, যেতিয়া সেই মহাভয়ংকৰ ভীমদৰ্শন ৰাক্ষস আগবাঢ়িছিল, তেতিয়া আকাশত থকা ঘোৰ পক্ষীসকলে অপশকুনৰূপে দেখা দি তাৰ পথ ৰোধ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 31
रथशीर्षेमहान्भीमोगृध्रश्चनिपपातह ।।6.51.31।।ध्वजाग्रेग्रथिताश्चैवनिपेतुःकुणपाशनाः ।
এটা বিশাল শগুন ৰথৰ ওপৰত পৰিল আৰু পতাকাৰ আগত মাংসভোজী চৰাইবোৰ পৰি গ’ল।
Verse 32
रुधिरार्द्रोमहान् श्वेतःकबन्धःपतितोभुवि ।।6.51.32।।विस्वरंचोत्सृजन्नादंधूम्राक्षस्यसमीपतः ।ववर्षरुधिरंदेवस्सञ्चचालचमेदिनी ।।6.51.33।।
তেজত লুতুৰি-পুতুৰি এটা মুণ্ডহীন দেহা ধূম্ৰাক্ষৰ ওচৰত পৰিল আৰু বিকট চিঞৰ মাৰিলে।
Verse 33
रुधिरार्द्रोमहान् श्वेतःकबन्धःपतितोभुवि ।।6.51.32।।विस्वरंचोत्सृजन्नादंधूम्राक्षस्यसमीपतः ।ववर्षरुधिरंदेवस्सञ्चचालचमेदिनी ।।6.51.33।।
আকাশৰ পৰা তেজৰ বৰষুণ হ’ল আৰু পৃথিৱী কঁপি উঠিল, যিটো অধৰ্মৰ পতনৰ সংকেত আছিল।
Verse 34
प्रतिलोमंवनौवायुर्निर्घातसमनिस्वनः ।तिमिरौघवृतास्तत्रदिशश्चनचकाशिरे ।।6.51.34।।
প্ৰতিকূলভাৱে বতাহ ববিল, বজ্ৰধ্বনি সদৃশ গর্জন উঠিল; তাত তিমিৰৰ ঘন ৰাশি দিশসমূহ আৱৰি ধৰিলে, দিশ চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰা হ’ল।
Verse 35
सतूत्पातांस्तदादृष्टवाराक्षसानांभयावहान् ।प्रादुर्भूतान्सुघोरांश्चधूम्राक्षोव्यथितोऽभवत् ।।6.51.35।।मुमुहूराक्षसाःसर्वेधूम्राक्षस्यपुरस्सराः ।
তেতিয়া ৰাক্ষসসকলৰ ভয় উৎপন্ন কৰা অতি ভয়ংকৰ অপশকুনসমূহ প্ৰাদুৰ্ভূত হোৱা দেখি ধূম্ৰাক্ষ ব্যথিত হ’ল; আৰু তাৰ আগত আগবঢ়া সকলো ৰাক্ষস মূৰ্ছিত হৈ পৰিল।
Verse 36
ततःसुभीमोबहुभिर्निशाचरैर्वृतोऽभिनिष्क्रम्यरणोत्सुकोबली ।ददर्शतांराघवबाहुपालितांमहौघकल्पांबहुवानरींचमूम् ।।6.51.36।।
তাৰ পাছত অতি ভীষণ আৰু বলৱান সি, বহু নিশাচৰে ঘেৰাও কৰি, ৰণোৎসুক হৈ বাহিৰ ওলাই আহিল; আৰু ৰাঘৱৰ ভুজবলৰ দ্বাৰা পালিত, প্ৰলয়কালৰ মহাপ্ৰবাহ সদৃশ, বহু বানৰৰ বিশাল সেনাক সি দেখিলে।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāvaṇa’s decision-making under destabilizing intelligence: upon learning that Indrajit’s seemingly unfailing arrow-bondage has failed, he shifts from uncertainty to punitive escalation by ordering Dhūmrākṣa to launch an immediate attack, illustrating crisis leadership driven by fear and anger.
The chapter emphasizes that apparent invincibility (boon-backed weapons and prior victories) is contingent; overreliance on force without moral steadiness produces strategic anxiety. Conversely, recovery and collective morale (Vanara rejoicing) function as a decisive, non-material battlefield advantage.
Laṅkā’s defensive architecture (the prākāra/ramparts) and the western gate (paścima-dvāra) are central, functioning as surveillance and deployment nodes; the omen-filled sky and trembling earth are framed as culturally legible signals (utpāta) marking a doomed sortie.