Sarga 32 Hero
Yuddha KandaSarga 3244 Verses

Sarga 32

सीताविलापः (Sītā’s Lament over the Illusory Head and Bow)

युद्धकाण्ड

এই সৰ্গত দুটা ধাৰা একেলগে আগবাঢ়ে—(১) অশোক-ৱাটিকাত সীতাৰ ওপৰত ৰচিত এক ভ্ৰান্ত দৃশ্য দেখি উদ্ভূত তীব্ৰ শোক-বিলাপ, আৰু (২) ৰাৱণৰ যুদ্ধ-পরামৰ্শ তথা শাসন-ব্যৱস্থাৰ দিশে ঘূৰি যোৱা। সীতাক ৰামৰ কটা মূৰ আৰু তেওঁৰ বিখ্যাত ধনু দেখুওৱা হয়। সীতা চকু, বৰ্ণ, কেশ-কুণ্ডলী আদি চিহ্নেৰে চিনে, চূড়ামণিৰ শুভ-সম্পৰ্ক স্মৰণ কৰি মূৰ্ছা যায়; তাৰ পিছত দীঘল সম্বোধনত বিলাপ কৰে। তেওঁৰ বাক্যত কৈকেয়ীৰ ওপৰত দোষাৰোপ, নিজৰ ওপৰত আত্ম-দোষ, আৰু ‘কাল’ক বুদ্ধি আৰু ৰক্ষাকবচ ভাঙি পেলোৱা শক্তি বুলি ধৰি ধৰ্ম-তত্ত্বচিন্তা প্ৰকাশ পায়। সীতা এক ধৰ্মীয় পৰাডক্স উত্থাপন কৰে—নীতি আৰু আপদ-নিবাৰণৰ জ্ঞানী ৰামো মৃত্যুৰ কবলত পৰিল; লক্ষ্মণ একাই উভতি আহিলে কৌসল্যাৰ বিধ্বস্ত শোকৰ কল্পনা কৰে; আৰু বীৰদেহক যথোচিত সংস্কাৰ নোহোৱাকৈ শৃগাল-পক্ষীৰ আহাৰ হ’বলৈ এৰি দিয়া সমাজ-ধৰ্মৰ ভাঙন বুলি ক’বলৈ ধৰে। শেষত সীতা ৰাৱণক অনুৰোধ কৰে—তাকো স্বামীৰ সৈতে মৃত্যুত মিলাই দিবলৈ। ৰাৱণ মন্ত্রীসকলক সাক্ষাৎ কৰিবলৈ ওলাই যোৱাৰ লগে লগে সেই মূৰ আৰু ধনু অদৃশ্য হয়—ই ভয় দেখুৱাই বাধ্য কৰাবলৈ ৰচিত মায়া বুলি প্ৰকাশ পায়। তাৰ পাছত কাহিনী শাসন-কাৰ্যলৈ ঘূৰে: প্ৰহৰীয়ে প্ৰহস্তৰ আগমনৰ সংবাদ দিয়ে; ৰাৱণে মন্ত্রীসভা আহ্বান কৰে, কাৰণ নক’ই ঢোল-নগৰা বজাই সৈন্য সমাবেশৰ আদেশ দিয়ে, আৰু ৰামৰ বিৰুদ্ধে কৰণীয় বিষয়ে বিধিবদ্ধ আলোচনা আৰম্ভ কৰে।

Shlokas

Verse 1

सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।

সীতা সেই শিৰ আৰু উত্তম ধনুখন দেখি, হনুমানে কোৱা সুগ্ৰীৱৰ সৈতে শ্ৰীৰামৰ মিত্ৰতাৰ কথাও স্মৰণ কৰিলে। স্বামীৰ সদৃশ নয়ন, মুখবৰ্ণ আৰু মুখ, কেশ আৰু কেশান্তৰ কুঁকুৰা অংশ, লগতে শুভ চূড়ামণি—এই সকলো অভিজ্ঞান চিহ্নেৰে চিনাক্ত কৰি সি অতি দুঃখিতা হ’ল। কুৰৰী পক্ষীৰ দৰে ক্ৰন্দন কৰি সি কৈকেয়ীক তীব্ৰভাৱে ধিক্কাৰ দিলে।

Verse 2

सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।

সীতা সেই শিৰ আৰু উত্তম ধনুখন দেখি, হনুমানে কোৱা সুগ্ৰীৱৰ সৈতে শ্ৰীৰামৰ মিত্ৰতাৰ কথাও স্মৰণ কৰিলে। স্বামীৰ সদৃশ নয়ন, মুখবৰ্ণ আৰু মুখ, কেশ আৰু কেশান্তৰ কুঁকুৰা অংশ, লগতে শুভ চূড়ামণি—এই সকলো অভিজ্ঞান চিহ্নেৰে চিনাক্ত কৰি সি অতি দুঃখিতা হ’ল। কুৰৰী পক্ষীৰ দৰে ক্ৰন্দন কৰি সি কৈকেয়ীক তীব্ৰভাৱে ধিক্কাৰ দিলে।

Verse 3

सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।

সীতা সেই শিৰ আৰু উত্তম ধনুখন দেখি, হনুমানে কোৱা সুগ্ৰীৱৰ সৈতে শ্ৰীৰামৰ মিত্ৰতাৰ কথাও স্মৰণ কৰিলে। স্বামীৰ সদৃশ নয়ন, মুখবৰ্ণ আৰু মুখ, কেশ আৰু কেশান্তৰ কুঁকুৰা অংশ, লগতে শুভ চূড়ামণি—এই সকলো অভিজ্ঞান চিহ্নেৰে চিনাক্ত কৰি সি অতি দুঃখিতা হ’ল। কুৰৰী পক্ষীৰ দৰে ক্ৰন্দন কৰি সি কৈকেয়ীক তীব্ৰভাৱে ধিক্কাৰ দিলে।

Verse 4

सकामाभवकैकेयीहतोऽयंकुलनन्दनः ।कुलमुत्सादितंसर्वंत्वयाकलहशीलया ।।6.32.4।।

“কৈকেয়ী, এতিয়া তই সন্তুষ্ট হ’—কুলৰ আনন্দস্বৰূপ এই পুত্ৰ হতা হৈছে। কলহশীলা তোৰ দ্বাৰাই সমগ্ৰ বংশ ধ্বংসলৈ গ’ল।”

Verse 5

आर्येणकिंतेकैकेयी कृतंरामेणविप्रियम् ।यन्मयाचीरवसनस्त्वयाप्रस्थापितोवनम् ।।6.32.5।।

হে কৈকেয়ী! আৰ্য ৰামে তোমাৰ কি অপ্ৰিয় কৰিলে যে মোকো লগত লৈ, চীৰবস্ত্ৰ পৰিধান কৰা তেওঁক তুমি বনলৈ প্ৰস্থাপিত কৰিলা?

Verse 6

एवमुक्त्वातुवैदेहीवेपमानातपस्विनी ।जगामजगतींबालाछिन्नातुकदळीयथा ।।6.32.6।।

এনেদৰে কৈ বৈদেহী তপস্বিনী কঁপিবলৈ ধৰিলে; দুখে ব্যাকুল সেই কিশোৰী কটা কলগছৰ দৰে মাটিত ঢলি পৰিল।

Verse 7

सामुहूर्तात्समाश्वास्यप्रतिलभ्यचचेतनाम् ।तच्छिरस्समुपाघ्रायविललासायतेक्षणा ।।6.32.7।।

কিছু মুহূৰ্ত পিছত সি আশ্বস্ত হৈ চেতনা ঘূৰাই পালে; বিশালনয়না সীতাই ৰামৰ শিৰৰ ওচৰলৈ গৈ তাক আলিঙ্গন কৰি বিলাপ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 8

हाहताऽस्मिमहाबाहो वीरव्रतमनुव्रत ।इमांतेपश्चिमावस्थांगताऽस्मिविधवाकृता ।।6.32.8।।

হায়! হে মহাবাহো, বীৰব্ৰতৰ অনুবৰ্তী! বীৰধৰ্ম পালন কৰি তুমি হতা হ’লা; তোমাৰ এই অন্তিম অৱস্থা দেখি মই বিধৱা হ’লোঁ।

Verse 9

प्रथमंमरणंनार्याभर्तुर्वैगुण्यमुच्यते ।सुवृत्त: स्साधुवृत्तायास्सम्वृत्तस्त्वंममाग्रतः ।।6.32.9।।

কোৱা হয়, নাৰীৰ প্ৰথম মৰণ বুলিলে স্বামীৰ মৃত্যুকেই তাইৰ দোষৰ ফল বুলি গণে; তথাপি সুৱৃত্ত আৰু ব্ৰতনিষ্ঠ তুমি মোৰ আগতেই পতিত হ’লা, যদিও মই সদাচাৰত আছিলোঁ।

Verse 10

दुःखाद्दुःखंप्रपन्नायामग्नायाश्शोकसागरे ।योहिमामुद्यतनिस्त्रातुंसोऽपित्वंविनिपातितः ।।6.32.10।।

শোকসাগৰত ডুবি থকা মই দুঃখৰ পৰা আৰু দুঃখলৈ পৰি গ’লোঁ; আৰু যি তুমি মোক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ উঠিছিলা, হায়, তুমিও নিজেই পতিত হ’লা।

Verse 11

साश्वश्रूर्ममकौसल्यात्वयापुत्रेणराघव: ।वत्सेनेवयथाधेनुर्विवत्सावत्सलाकृता ।।6.32.11।।

হে ৰাঘৱ! তোমাৰ বিৰহত মোৰ শাশু কৌসল্যা, পুত্ৰবিহীনা হৈ, বাছুৰ নথকা গাইৰ দৰে নিজৰ বৎসক আকুল হৈ বিচাৰি ফুৰিছে।

Verse 12

आद्दिष्टंदीर्घमायुस्तेयैरचिन्त्यपराक्रम ।अनृतंवचनंतेषामल्पायुरपिराघव ।।6.32.12।।

হে অচিন্ত্য পৰাক্ৰমী ৰাঘৱ! যিসকলে তোমাৰ বাবে দীঘলীয়া আয়ু নিৰ্দেশ কৰিছিল, তেওঁলোকৰ বচন অসত্য হ’ল; হে ৰাঘৱ, তোমাৰ আয়ুও যেন অল্প হৈ পৰিল।

Verse 13

अथवानश्यतिप्रज्ञाप्राज्ञस्यापिसतस्तव ।पचत्येनंयथाकालोभूतानांप्रभवोऽह्ययम् ।।6.32.13।।

অথবা তোমাৰ দৰে সৎগুণী আৰু প্ৰাজ্ঞ পুৰুষৰো বিবেক কেতিয়াবা আৱৰণিত হৈ পৰে; কিয়নো কাল—সকল ভূতৰ প্ৰভৱ আৰু নিয়ন্তা—যথাকালে ঘটনাক পক্ব কৰি নিৰ্ধাৰিত অন্তলৈ লৈ যায়।

Verse 14

अदृष्टंमृत्युमापन्नःकस्मात्त्वंनयशास्त्रवित् ।व्यसनानामुपायज्ञःकुशलोह्यसिवर्जने ।।6.32.14।।

অদৃষ্টভাৱে মৃত্যুয়ে তোমাক ধৰিবলৈ কেনেকৈ সুযোগ পালে? তুমি তো নীতিশাস্ত্ৰ আৰু শাস্ত্ৰবিত, উপায় চিনাক্ত কৰাত আৰু বিপদ-ব্যসন নিবারণত কুশল নহয়নে?

Verse 15

तथात्वंसम्परिष्वज्यरौद्रयाऽतिनृशंसया ।काळरात्य्राममाच्छिद्यहृतःकमललोचन:।। 6.32.15।।

এইদৰে, হে কমললোচন! ৰৌদ্ৰ আৰু অতি নিৰ্দয় ‘কালৰাত্ৰি’য়ে মোৰ পৰা তোমাক ছিঙি লৈ গ’ল, মোক একাকী কৰি নিলে।

Verse 16

उपशेषेमहाबाहो: मांविहायतपस्विनीम् ।प्रियामिवसमालशिष्यपृथिवींपुरुषर्षभ ।।6.32.16।।

হে মহাবাহু, পুৰুষৰ্ষভ! তপস্বিনী মোক এৰি তুমি ইয়াত পৃথিৱীক আলিঙ্গন কৰি শুই আছা—যেন তাই তোমাৰ প্ৰিয়া।

Verse 17

अर्चितंसततंयत्तद्गन्धमाल्यैर्मयातव ।इदंतेमप्रतियंवीरधनुःकाञ्चानभूषणम् ।।6.32.17।।

হে বীৰ! সোণৰ ভূষণে শোভিত তোমাৰ এই ধনু—যাক আমি দুয়ো সদায় গন্ধ আৰু মাল্যৰে ভক্তিভাৱে অর্চনা কৰিছিলোঁ—আজি ইয়াত পৰি আছে।

Verse 18

पित्रादशरथेनत्वंश्वशुरेणममानघ: ।सर्वैश्चपितृभिस्सार्थंनूनंस्वर्गेसमागतः ।।6.32.18।।

হে নিৰনঘ! নিশ্চয় তুমি স্বৰ্গলৈ গ’লা; মোৰ শ্বশুৰ দশৰথ পিতাৰ সৈতে আৰু সকলো পিতৃগণৰ সৈতে তাত পুনৰ সমাগত হৈছা।

Verse 19

दिविनक्षत्रभूतस्त्वंमहात्कर्मकृतप्रियम् ।पुण्यंराजर्षिवंशंत्वमात्मनस्समुपेक्षसे ।।6.32.19।।

স্বৰ্গত তুমি নক্ষত্ৰৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ, মহাকৰ্ম সম্পন্ন কৰি পুণ্য অৰ্জন কৰা প্ৰিয়জনসকলক আৰু তোমাৰ নিজৰ পবিত্ৰ ৰাজর্ষি-বংশকো তাত দৰ্শন কৰিবা।

Verse 20

किंमांनप्रेक्षसेराजन् किंमांनप्रतिभाषसे ।बालांबाल्येनसम्प्राप्तांभार्यांमांसहचारिणीम् ।।6.32.20।।

“হে ৰাজন! তুমি মোক কিয় নাচোৱা? মোক কিয় কথা নকোৱা—মই তোমাৰ ভাৰ্যা, তোমাৰ সহচাৰিণী, যি বাল্যকালৰ পৰাই তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছিলোঁ?”

Verse 21

संश्रुतंगृह्णतापाणिंचरिष्यामीतियत्त्वया ।स्मरतन्ममकाकुत्स्थनयमामपिदुःखिताम् ।।6.32.21।।

“হে কাকুত্স্থ! তুমি মোৰ হাত গ্ৰহণ কৰোঁতে ‘মই তোমাৰ সৈতে চলিম’ বুলি যি প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিলা, সেয়া স্মৰণ কৰা; দুখিত মোকো সেই একে পথত সৈতে লৈ যোৱা।”

Verse 22

कस्मान्मामपहायत्वंगतोगतिमतांवर ।अस्माल्लोकादमुंलोकंत्यक्त्वामामपिदुःखिताम् ।।6.32.22।।

হে গতিৱানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ! মোক ত্যাগ কৰি তুমি কিয় গ’লা? এই লোক ত্যাগ কৰি সেই পৰলোকলৈ গৈ, দুখিনী মোকো কিয় পৰিত্যাগ কৰিলা?

Verse 23

कल्याणैरुचितंयत्तत्परिष्वक्तंमयैवतु ।क्रव्यादैस्तच्छरीरंतेमानंविपरिकृष्यते ।।6.32.23।।

যি দেহ কল্যাণময় অলংকাৰৰ যোগ্য আছিল আৰু যাক মই একাই ভক্তিভাৱে আলিঙ্গন কৰিছিলোঁ, সেই তোমাৰ দেহ এতিয়া ক্রব্যাদ জন্তুবোৰে অপমানে টানি লৈ গৈছে।

Verse 24

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः ।अग्निहोत्रेणसंस्कारंकेनत्वंनतुलप्स्यसे ।।6.32.24।।

অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞসমূহ তুমি বিধিমতে সম্পন্ন কৰি দক্ষিণা দিছিলা; তেন্তে এতিয়া কোন কাৰণে অগ্নিহোত্ৰ আদি অন্তিম সংস্কাৰ-শুদ্ধি তোমাৰ ভাগ্যত নপৰিল?

Verse 25

प्रव्रज्यामुपपन्नानांत्रयाणामेकमागतम् ।परिप्रक्ष्यतिकौसल्यालक्ष्मणंशोकलालसा ।।6.32.25।।

প্ৰৱ্ৰজ্যালৈ যোৱা তিনিজনৰ মাজত কেৱল এজনক উভতি অহা দেখি, শোকত আকুল কৌসল্যা লক্ষ্মণক প্ৰশ্ন কৰিব।

Verse 26

सतस्याःपरिपृच्छन्त्यावधंमित्रबलस्यते ।तवचाख्यास्यतेनूनंनिशायांराक्षसैर्वधम् ।।6.32.26।।

তাই সোধোঁতে, লক্ষ্মণে নিশ্চয় ক’ব—ৰাতিৰ সময়ত ৰাক্ষসসকলে তোমাক আৰু তোমাৰ মিত্ৰবলৰ সেনাক বধ কৰিলে।

Verse 27

सात्वांसुप्तंहतंश्रुत्वामांचरक्षोगृहंगताम् ।हृदयेनविदीर्णेननभविष्यतिराघव ।।6.32.27।।

হে ৰাঘৱ, আপুনি টোপনিতে নিহত হোৱা আৰু মই ৰাক্ষসৰ গৃহত থকা কথা শুনি, তেখেতৰ হৃদয় বিদীৰ্ণ হ’ব আৰু তেখেত জীয়াই নাথাকিব।

Verse 28

ममहेतोरनार्यायाह्यनर्हःपार्थिवात्म: ।रामस्सागरमुततीर्यसत्त्ववान् गोष्पदेहतः ।।6.32.28।।

মোৰ দৰে এগৰাকী অযোগ্য নাৰীৰ বাবে, ৰজাৰ বীৰ পুত্ৰ ৰামে সাগৰ পাৰ হৈও গৰুৰ খোজৰ পানীত নিহত হোৱাৰ দৰে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 29

अहंदाशरथेनोढामोहात्स्वकुलपांसनी ।आर्यपुत्रस्यरामस्यभार्यामृत्युरजायत ।।6.32.29।।

মোহৰ বশৱৰ্তী হৈ দশৰথৰ পুত্ৰই মোক বিবাহ কৰিছিল - যি নিজৰ বংশৰ বাবে কলঙ্কস্বৰূপ; ৰামৰ পত্নী হিচাপে মই তেওঁৰ মৃত্যুৰ কাৰণ হ’লো।

Verse 30

नूनमन्यांमयाजातिंवारितंदानमुत्तमम् ।याहमद्येहशोचामिभार्यासर्वतिथेरपि ।।6.32.30।।

নিশ্চয়কৈ আন কোনোবা জন্মত মই কোনো উত্তম দানত বাধা দিছিলো; সেয়েহে আজি মই ইয়াত শোক কৰিছো—যদিও মই সকলোৰে প্ৰতি দয়ালুজনৰ পত্নী।

Verse 31

साधुपातयमांक्षिप्रंरामस्योपरिरावण ।समानयपतिंपन्त्याकुरुकल्याणमुत्तमम् ।।6.32.31।।

হে ৰাৱণ, তেন্তে শীঘ্ৰে মোক ৰামৰ ওপৰতেই পেলাই দে; স্বামী-স্ত্ৰীক পুনৰ একত্ৰ কৰ আৰু যাক তই ‘সৰ্বোত্তম কল্যাণ’ বুলি ক’ছ, সেই শুভ কৰ্ম সম্পন্ন কৰ।

Verse 32

शिरसामेशिरश्चास्यकायंकायेनयोजय ।रावणानुगमिष्यामिगतिंभर्तुर्महात्मनः ।।6.32.32।।

হে ৰাৱণ, মোৰ মূৰটো তেওঁৰ মূৰৰ সৈতে আৰু মোৰ দেহটো তেওঁৰ দেহৰ সৈতে সংযোগ কৰ; মই মহাত্মা স্বামীৰ গতি অনুসৰণ কৰিম।

Verse 33

इतिसदुःखसन्तप्ताविललापायतेक्षणा ।भर्तुश्शिरोधनुस्तत्रसमीक्ष्यचपुनःपुनः ।।6.32.33।।

এইদৰে গভীৰ দুখত দগ্ধ বিশাল-নয়না সীতা বিলাপ কৰিবলৈ ধৰিলে; তাত স্বামীৰ মূৰ আৰু ধনুখ পুনঃপুনঃ চাই চাই আকৌ আকৌ কান্দিলে।

Verse 34

एवंलालप्यमानायांसीतायांतत्रराक्षसः ।अभिचक्रामभर्तारमनीकस्थःकृताञ्जलिः ।।6.32.34।।

সীতা এইদৰে বিলাপ কৰি থাকোঁতে, তাত প্ৰহৰাত থকা এজন ৰাক্ষসে হাত জোৰ কৰি প্ৰণাম জনাই নিজৰ স্বামীৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 35

विजयस्वार्यपुत्रेतिसोऽभिवाद्यप्रसाद्यच ।न्यवेदयदनुप्राप्तंप्रहस्तंवाहिनीपतिम् ।।6.32.35।।

‘বিজয়ী হওক, আৰ্যপুত্ৰ’ বুলি অভিবাদন জনাই সন্মানসহ প্ৰসন্ন কৰি, সি নিবেদন কৰিলে: ‘বাহিনীপতি প্ৰহস্ত উপস্থিত হৈছে।’

Verse 36

अमात्यैस्सहितस्सर्वैःप्रहस्तस्समुपस्थितः ।तेनदर्शनकामेनवयंप्रस्थापिताःप्रभो ।।6.32.36।।

প্ৰভো! সকলো অমাত্যৰ সৈতে প্ৰহস্ত উপস্থিত আছে; আপোনাৰ দৰ্শন কামনাৰে তেওঁ আমাক ইয়ালৈ পঠাইছে।

Verse 37

नूनमस्तिमहाराज राजभावात्क्षमान्वितं ।किञ्चिदात्ययिकंकार्यंतेषांत्वंदर्शनंकुरु ।।6.32.37।।

মহাৰাজ! ৰাজভাব আৰু ক্ষমাৰে যুক্ত আপোনাৰ নিশ্চয় কিবা তৎকালীন কাৰ্য আছে; সেয়ে তেওঁলোকক দৰ্শন দিয়া।

Verse 38

एतच्छ्रुत्वादशग्रीवोराक्षसप्रतिवेदितम् ।अशोकन्विकांत्यक्त्वामन्त्रिणांदर्शनंययौ ।।6.32.38।।

ৰাক্ষসে জনোৱা প্ৰতিবেদন শুনি দশগ্ৰীৱ (ৰাৱণ) অশোকবনিকাৰ পৰা ওলাই মন্ত্ৰীসকলৰ দৰ্শনলৈ গ’ল।

Verse 39

सतुसर्वंसमर्थ्यैवमन्त्रिभिःकृत्यमात्मनः ।सभांप्रविश्यविदधेविदित्वारामविक्रमम् ।।6.32.39।।

ৰামৰ বিক্ৰম বুজি, মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে নিজৰ কৰ্তব্য সকলো দিশে বিবেচনা কৰি, সি সভাত প্ৰৱেশ কৰি প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা কৰিলে।

Verse 40

अन्तर्थानंतुतच्छीर्षंतच्चकार्मुकमुत्तमम् ।जगामरावणस्यैवनिर्याणसमनन्तरम् ।।6.32.40।।

কিন্তু ৰাৱণ ওলাই যোৱাৰ লগে লগে সেই মূৰ আৰু সেই উত্তম ধনু দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হৈ গ’ল।

Verse 41

राक्षसेन्द्रस्तुतैस्सार्धंमन्त्रिभिर्भीमविक्रमैः ।समर्थयामासतदारामकार्यविनिश्चयम् ।।6.32.41।।

তেতিয়া ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে ৰাক্ষসেন্দ্ৰ ৰাৱণে ৰামৰ বিৰুদ্ধে গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া উপায়সমূহ বিষয়ে মন্ত্ৰণা কৰি দৃঢ় সিদ্ধান্তত উপনীত হ’ল।

Verse 42

अविदूरस्थितान्सर्वान्बलाध्यक्षाहनितैषिणः ।अब्रवीत्कालसदृशोरावणोराक्षसाधिपः ।।6.32.42।।

কালে সদৃশ দেখা ৰাক্ষসাধিপ ৰাৱণে ওচৰত থিয় হৈ থকা সকলো বলাধ্যক্ষ আৰু হিতৈষীসকলক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 43

शीघ्रंभेरीनिनादेनस्फुटंकोणाहतेनमे ।समानयध्वंसैन्यानिवक्तव्यंचनकारणम् ।।6.32.43।।

“শীঘ্ৰ—মোৰ ভেৰীবোৰ দৃঢ় আৰু স্পষ্ট আঘাতে জোৰেৰে নিনাদ কৰাওক; সৈন্যসমূহ একত্ৰ কৰাঁ; আৰু কাৰণ কাকো ক’ব নালাগে।”

Verse 44

ततस्तथेतिप्रतिगृह्यतद्वचोबलाधिपास्तेमहदात्मनोबलम् ।समानयंश्चैवसमागमंचतेन्यवेदयन्भर्तरियुद्धकाङ्क्षिणि ।।6.32.44।।

তেতিয়া “তথাস্তূ” বুলি তেওঁৰ বাক্য গ্ৰহণ কৰি, সেই বলাধ্যক্ষসকলে মহাত্মাৰ মহাসেনা একত্ৰ কৰিলে; আৰু যুদ্ধকাংক্ষী ভৰ্তাক সৈন্যসমাগমৰ সংবাদ জনালে।

Frequently Asked Questions

The pivotal action is a coercive illusion: presenting Sītā with a false sign of Rāma’s death to break her resolve. Ethically, it contrasts psychological warfare and deception with Sītā’s steadfast marital fidelity and grief-bound reasoning, showing how adharma attempts to weaponize despair.

Sītā’s lament frames kāla (time) as a force that can overwhelm prudence and even diffuse the wisdom of the learned, while still affirming moral bonds and duty. The sarga teaches how grief can coexist with ethical clarity: her accusations, self-critique, and concern for Kausalyā map the human cost of political decisions.

The Aśoka grove (Aśoka-vatikā) functions as a captivity-space and psychological theatre within Laṅkā, while the sabhā (assembly hall) marks Rāvaṇa’s shift from private coercion to public statecraft. Cultural markers include funerary-saṃskāra expectations, the cūḍāmaṇi as an auspicious identity-token, and drum-based military mobilization (bhērī-nināda).